Günün Tarihi / 5 Ağustos
5 AĞUSTOS’TA NELER KUTLANIYOR?
Hırvatistan Zafer ve Vatan Şükran Günü
Hırvatistan’da 5 Ağustos, Zafer ve Vatan Şükran Günü ile Hırvat Savunucuları Günü olarak kutlanıyor. Gün, Hırvat ordusunun 1995’te gerçekleştirdiği Fırtına Harekâtı sırasında ayrılıkçı Sırp yönetiminin merkezi Knin’i ele geçirmesinin yıl dönümüne dayanıyor. Hırvatistan’da bağımsızlık savaşının belirleyici askerî zaferlerinden biri olarak anılan harekât, yaklaşık 200 bin Sırp’ın bölgeden kaçmasına veya yerinden edilmesine de yol açtı. Bu nedenle aynı tarih Hırvatistan’da resmî törenlerle kutlanırken Sırbistan ve Sırp topluluklarında ölenler ve göçe zorlananlar için yas günü olarak anılıyor.
Karlar Meryem Ana ve Santa Maria Maggiore Bazilikası’nın Adanma Yortusu
Katolik Kilisesi, 5 Ağustos’ta Roma’daki Santa Maria Maggiore Bazilikası’nın adanmasını anıyor. Geç dönem bir inanışa göre Meryem Ana, Roma’nın en sıcak döneminde Papa Liberius ile soylu bir Romalıya rüyalarında görünerek kar yağacak yere bir kilise yapılmasını istedi. Ertesi sabah Esquilino Tepesi’nin bir bölümü karla kaplandı ve bazilikanın yeri böylece belirlendi. “Karlar Meryem Ana” adıyla yaşayan bu anlatı, bazilikanın tavanından beyaz gül yaprakları yağdırılan görkemli bir törenle canlandırılıyor.
5 AĞUSTOS’UN TUHAF GÜNLERİ
Aşağıdaki günlerin resmî veya uluslararası bir statüsü bulunmuyor. Çoğu özel gün takvimleri, ticari kuruluşlar ve sosyal medya aracılığıyla yaygınlaşan eğlencelik kutlamalardan oluşuyor.
Uluslararası Trafik Işığı Günü
5 Ağustos’un en anlamlı eğlencelik günlerinden biri trafik ışıklarına ayrılıyor. Tarih, 5 Ağustos 1914’te ABD’nin Cleveland kentinde dünyanın ilk elektrikli trafik sinyallerinden birinin kullanılmaya başlanmasına dayanıyor. Yalnızca kırmızı ve yeşil ışıkları bulunan sistem, renk değişmeden önce sürücüleri uyaran bir zil de çalıyordu. Londra’da 1868’de gazla çalışan daha eski bir trafik lambası kurulmuş olsa da Cleveland’daki düzenek modern elektrikli sinyallerin öncülerinden biri kabul ediliyor.
İç Çamaşırı Günü
ABD merkezli özel gün takvimleri 5 Ağustos’u İç Çamaşırı Günü olarak gösteriyor. Gün, çevrim içi iç çamaşırı mağazası Freshpair tarafından 2003’te başlatıldı. Şirket, New York sokaklarında ve Times Meydanı’nda düzenlediği defileler, ürün dağıtımları ve rekor denemeleriyle kutlamayı tanıttı. Beden özgüvenini desteklediği söylense de günün ortaya çıkışında oldukça açık bir ticari tanıtım amacı bulunuyor.
Köpek Gibi Çalışma Günü
İngilizcedeki “work like a dog”, yani “köpek gibi çalışmak” deyiminden doğan bugün, çok çalışan ve işini tamamlamadan bırakmayan insanlara ayrılıyor. Kutlamayı kimin veya hangi kuruluşun başlattığı bilinmiyor. Günün önerdiği faaliyet ise dinlenmek ya da köpeklerle vakit geçirmek değil; adına uygun biçimde daha fazla çalışmak.
İstiridye Günü
5 Ağustos, özellikle ABD ve İngiltere’deki yiyecek takvimlerinde İstiridye Günü olarak yer alıyor. Kutlamanın ne zaman ve kim tarafından başlatıldığı bilinmiyor; temel amaç istiridye yemek ve bu deniz ürününün mutfak tarihindeki yerini hatırlamak. Yaz ortasının, istiridye tüketimi için geleneksel olarak önerilen “r” harfi bulunan serin aylara denk gelmemesi ise günün en tuhaf taraflarından biri.
Kuskus Günü
Kuzey Afrika mutfağının temel yiyeceklerinden kuskus da 5 Ağustos’ta kutlanan yemeklerden biri. Kuskus Günü, İngiltere merkezli Branded Food Group tarafından 2020’de kuskusu pirinç ve makarnaya alternatif olarak tanıtmak amacıyla oluşturuldu. Binlerce yıllık bir Mağrip yemeğinin 2020’de bir gıda şirketi tarafından “özel güne” kavuşturulması, modern yemek takvimlerinin nasıl üretildiğini gösteren iyi bir örnek.
1101 – Anadolu’yu geçerek Kudüs’e ulaşmak isteyen büyük Haçlı ordusu Merzifon yakınlarında Türk kuvvetlerince dağıtıldı
Birinci Haçlı Seferi’nin ardından Anadolu üzerinden Kudüs’e ulaşmak amacıyla yola çıkan kalabalık Haçlı ordusu, Merzifon yakınlarında Anadolu Selçuklu Sultanı I. Kılıç Arslan’ın öncülüğündeki Türk ve Müslüman kuvvetlerle karşılaştı. Danişmendlilerin yanı sıra Halep ve Harran’dan gelen birliklerin de katıldığı savaşta Haçlı ordusu kuşatılarak büyük ölçüde dağıtıldı. Merzifon zaferi, Anadolu’nun Haçlı orduları için güvenli bir geçiş yolu olmadığını gösterdi ve Türklerin Anadolu’daki hâkimiyetini güçlendiren önemli dönüm noktalarından biri oldu.
1583 – İngiltere, Newfoundland’a el koyarak Kuzey Amerika’daki sömürge imparatorluğunun ilk adımlarından birini attı
İngiliz denizci Humphrey Gilbert, Newfoundland’daki St. John’s limanında düzenlediği törenle adayı ve çevresindeki denizleri Kraliçe I. Elizabeth adına sahiplendi. İngiltere’nin Kuzey Amerika’daki ilk resmî toprak iddialarından biri olan bu girişim, daha sonra kurulacak Britanya sömürge imparatorluğunun sembolik başlangıçlarından biri kabul edildi. Ancak Gilbert burada kalıcı bir yerleşim kuramadı; dönüş yolunda gemisi battı ve kendisi de hayatını kaybetti. Newfoundland’daki ilk kalıcı İngiliz kolonisi 1610’da Cupids’te oluşturuldu.
1634 – IV. Murad içkiyi yasaklayarak İstanbul’daki meyhaneleri yıktırdı
Osmanlı Padişahı IV. Murad, çıkacağı İran seferi öncesinde içki satışını ve tüketimini yasakladı; İstanbul’daki meyhanelerin yıkılmasını emretti. Meyhanelerin yalnızca içki içilen yerler değil, yeniçerilerin, zorbaların ve yönetime karşı hoşnutsuz grupların toplandığı mekânlar olduğunu düşünen padişah, yasağı devlet otoritesini yeniden kurma politikasının bir parçası olarak sert biçimde uyguladı. Daha önce kahvehaneleri kapattıran, tütün ve afyon kullanımını da yasaklayan IV. Murad’ın dönemi, Osmanlı tarihinin en ağır yasak ve cezalarıyla hatırlanan dönemlerinden biri oldu.
1716 – Osmanlı’nın Orta Avrupa’daki savunmasını sarsan Petrovaradin yenilgisinde Sadrazam Şehid Ali Paşa hayatını kaybetti
Osmanlı ordusu, 1716-1718 Osmanlı-Avusturya Savaşı sırasında Prens Eugène komutasındaki Habsburg kuvvetleriyle Petrovaradin’de karşılaştı. Yaklaşık beş saat süren muharebede Osmanlı birlikleri ağır bir yenilgiye uğrarken ordunun başındaki Sadrazam Silahdar Damad Ali Paşa çarpışma sırasında hayatını kaybetti. Osmanlı kroniklerinde derin iz bırakan ve “Varadin senesi” diye anılan yenilgi, Avusturya’nın Temeşvar ile Belgrad üzerine ilerlemesinin yolunu açtı.
1729 – Sanayi Devrimi’nin önünü açan ilk kullanışlı buhar makinesinin mucidi Thomas Newcomen öldü
İngiliz mucit Thomas Newcomen, maden ocaklarını basan suyu tahliye etmek amacıyla geliştirdiği atmosferik buhar makinesiyle makineleşme tarihinde bir dönüm noktası yarattı. 1712’de çalıştırılan bu makine, buharın yoğunlaştırılmasıyla oluşan boşluktan yararlanarak bir pistonu hareket ettiriyor ve madenlerdeki su pompalarını çalıştırıyordu. Newcomen’in motorları kısa sürede İngiltere’den Avrupa’ya yayıldı ve yaklaşık iki yüzyıl boyunca kullanılmayı sürdürdü. Daha sonra James Watt’ın geliştireceği daha verimli buhar makinelerinin de temelini oluşturan Newcomen, 5 Ağustos 1729’da Londra’da hayatını kaybetti.
1766 – Marmara’yı aynı yıl ikinci kez vuran büyük deprem Karamürsel ve İzmit çevresinde de hasara yol açtı
22 Mayıs 1766’da büyük bir depremle sarsılan Marmara Bölgesi, yaklaşık iki buçuk ay sonra yeniden ağır bir deprem yaşadı. Büyüklüğünün 7’nin üzerinde olduğu hesaplanan 5 Ağustos depremi, Marmara Denizi’nin batısında meydana geldi; Tekirdağ, Şarköy, Mürefte ve Gelibolu çevresinde büyük yıkıma neden oldu. Sarsıntı ve ardından gelen depremler, Karamürsel ve İzmit çevresi dâhil olmak üzere Marmara kıyılarında daha önce zarar gören yerleşimlerde de yeni hasarlara yol açtı. Aynı yıl Marmara’nın farklı kesimlerinde meydana gelen bu iki büyük deprem, bölgenin tarihindeki en ağır deprem dizilerinden birini oluşturdu.
1802 – Beşinci derece denklemler için genel bir çözüm bulunamayacağını kanıtlayan matematikçi Niels Henrik Abel doğdu
Norveçli matematikçi Niels Henrik Abel, yüzyıllardır matematikçileri uğraştıran beşinci derece denklemlerin dört işlem ve kök alma yoluyla çözülebilecek genel bir formülünün bulunmadığını kanıtladı. Eliptik fonksiyonlar, sonsuz seriler ve cebir alanlarında da modern matematiğin temelini oluşturan çalışmalar yaptı. Yoksulluk içinde yaşayan ve henüz 26 yaşındayken veremden ölen Abel’in değeri, yaşamı sırasında yeterince anlaşılamadı. Günümüzde matematik alanındaki en saygın uluslararası ödüllerden biri olan Abel Ödülü onun adını taşıyor.
1850 – Modern kısa öykünün kurucu ustalarından Guy de Maupassant doğdu
Fransız yazar Guy de Maupassant, gündelik hayatın sıradan insanlarını, sınıf farklılıklarını, savaşın yıkımını ve insan ilişkilerindeki ikiyüzlülüğü yalın fakat çarpıcı bir dille anlattı. 1880’de yayımlanan Boule de Suif adlı öyküsüyle ün kazandı; Gerdanlık, Bir Hayat ve Bel-Ami gibi eserleri dünya edebiyatının klasikleri arasına girdi. Yaklaşık on yıllık kısa yazarlık döneminde yüzlerce öykü ve altı roman kaleme alan Maupassant, modern kısa öykünün biçimlenmesinde belirleyici rol oynadı.
1858 – Atlantik’in iki yakasını birbirine bağlayan ilk telgraf kablosu tamamlandı
İrlanda’nın Valentia Adası ile Newfoundland arasına döşenen yaklaşık 3 bin 200 kilometrelik deniz altı telgraf kablosunun iki ucu karaya ulaştırıldı. Amerikan Niagara ve İngiliz Agamemnon gemilerinin gerçekleştirdiği çalışma sayesinde Avrupa ile Kuzey Amerika arasında haftalar süren haberleşme, saatler içinde yapılabilir hâle geldi. Kraliçe Victoria ile ABD Başkanı James Buchanan’ın 16 Ağustos’ta karşılıklı gönderdiği kutlama mesajları büyük heyecan yarattı; ancak teknik sorunlar nedeniyle bağlantı yalnızca birkaç hafta çalışabildi. Kalıcı transatlantik telgraf bağlantısı 1866’da kurulabildi.
1884 – Özgürlük Anıtı’nın New York Limanı’ndaki kaidesinin köşe taşı yerleştirildi
Fransa’nın Amerika Birleşik Devletleri’ne armağan ettiği Özgürlük Anıtı’nın yükseleceği kaidenin köşe taşı, New York Limanı’ndaki Bedloe Adası’nda düzenlenen törenle yerleştirildi. Anıtın Fransa’da tamamlanan bakır parçaları ertesi yıl gemiyle New York’a getirildi ve kaidenin üzerinde yeniden birleştirildi. Frédéric Auguste Bartholdi’nin tasarladığı, taşıyıcı sistemi Gustave Eiffel tarafından geliştirilen anıt, 28 Ekim 1886’da açılarak özgürlük, demokrasi ve daha sonraki yıllarda Amerika’ya göçün simgelerinden birine dönüştü.
1888 – Otomobilin geliştirilmesindeki öncü isimlerden Bertha Benz dünyanın ilk uzun mesafeli otomobil yolculuğuna çıktı
Otomobil mucidi Carl Benz’in eşi, yatırımcısı ve çalışma ortağı Bertha Benz, eşine haber vermeden iki oğlunu yanına alarak Benz Patent-Motorwagen ile Mannheim’dan Pforzheim’a doğru yola çıktı. Yaklaşık 106 kilometrelik seyahat boyunca yakıt, fren ve ateşleme sorunlarına pratik çözümler geliştirdi; yakıt satın aldığı Wiesloch eczanesi daha sonra “dünyanın ilk benzin istasyonu” olarak anılmaya başladı. Tarihin ilk uzun mesafeli otomobil yolculuğu, motorlu aracın yalnızca deneysel bir icat olmadığını, gündelik ulaşımda kullanılabileceğini kanıtladı ve Benz otomobilinin tanınmasını sağladı.
1893 – Türk edebiyatında köy gerçekliğini ve insan psikolojisini öncü biçimde işleyen Nâbizâde Nâzım hayatını kaybetti
Asıl adı Ahmet Nâzım olan Nâbizâde Nâzım, Türk edebiyatında gerçekçilik ve natüralizmin öncü temsilcilerinden biri oldu. Antalya’nın Kaş ilçesi çevresindeki köy yaşamını anlattığı Karabibik, edebiyatımızın ilk köy anlatılarından biri kabul edilir. Kıskançlığın bir insanın ruhunda yarattığı yıkımı ele alan Zehra ise psikolojik çözümlemeye dayanan ilk Türk romanları arasında yer alır. Askerî okullarda matematik, istihkâm ve topografya dersleri de veren Nâbizâde Nâzım, verem nedeniyle henüz 31 yaşındayken öldü.
1895 – Marksizmin kurucu düşünürlerinden Friedrich Engels Londra’da hayatını kaybetti
Alman düşünür, iktisatçı ve devrimci Friedrich Engels, Karl Marx’la birlikte modern sosyalist düşüncenin biçimlenmesinde belirleyici rol oynadı. İngiltere’de sanayileşmenin işçi sınıfı üzerindeki etkilerini incelediği İngiltere’de Emekçi Sınıfın Durumu adlı eseriyle kapitalizmin toplumsal sonuçlarını belgeledi; Marx’la birlikte 1848’de Komünist Manifesto’yu kaleme aldı. Marx’ın 1883’teki ölümünün ardından geride bıraktığı not ve taslakları düzenleyerek Kapital’in ikinci ve üçüncü ciltlerini yayıma hazırladı. Dünya sosyalist hareketinin başlıca kuramsal kaynaklarından birini oluşturan Engels, 5 Ağustos 1895’te Londra’da 74 yaşında öldü. Vasiyeti gereğince yakılan bedeninin külleri İngiltere kıyılarında denize bırakıldı.
1897 – Günümüze ulaşan en eski reklam filmlerinden Admiral Cigarette telif kaydına alındı
Edison Manufacturing Company tarafından hazırlanan Admiral Cigarette, ABD’de telif kaydına alındı. William Heise’ın çektiği yaklaşık yarım dakikalık sessiz filmde, çeşitli toplumsal tipleri temsil eden erkeklere sigara dağıtan bir kadın, sonunda “Hepimiz sigara içiyoruz” yazılı bir pankart açıyordu. Bir markayı ve ürününü açıkça öne çıkaran yapım, sinemanın daha ilk yıllarında ticari reklam aracı olarak kullanılmaya başladığını gösteren en eski örneklerden biri oldu.
1914 – Modern şehir trafiğini düzenleyecek ilk kalıcı elektrikli trafik sinyallerinden biri Cleveland’da hizmete girdi
ABD’nin Ohio eyaletindeki Cleveland kentinde, Euclid Bulvarı ile Doğu 105. Cadde’nin kesişimine elektrikle çalışan trafik sinyalleri yerleştirildi. Kırmızı ve yeşil ışıklardan oluşan sistem, ışık değişmeden önce sürücüleri bir zil sesiyle uyarıyor ve yakındaki bir kulübeden polis tarafından yönetiliyordu. Otomobillerle at arabalarının aynı yolları paylaştığı dönemde trafiği daha güvenli hâle getiren düzenek, elektrikli trafik ışıklarının şehirlerde yaygınlaşmasının öncü örneklerinden biri oldu.
1920 – Çukurova’daki direnişi ve mülki yönetimi yeniden düzenleyen Pozantı Kongresi Mustafa Kemal’in katılımıyla toplandı
Mustafa Kemal Paşa, Fevzi Paşa ve bölge milletvekilleri, Fransız işgali altındaki Çukurova’nın durumunu görüşmek üzere Pozantı’da bir araya geldi. Birinci Pozantı Kongresi’nde bölgedeki Kuvayımilliye birliklerinin ve sivil yönetimin daha düzenli çalışmasını sağlayacak kararlar alınırken, işgal altındaki Adana’nın vilayet merkezi geçici olarak Pozantı’ya taşındı. Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılmasından sonra düzenlenen kongre, Güney Cephesi’ndeki millî direnişin Ankara hükûmetiyle doğrudan bağlantı kurmasını sağlayan önemli adımlardan biri oldu. İkinci Pozantı Kongresi ise 8 Ekim 1920’de gerçekleştirildi.
1921 – Mustafa Kemal Paşa Türk ordusunun başına geniş yetkilerle Başkomutan olarak getirildi
Kütahya-Eskişehir Muharebelerinin ardından Yunan ordusunun Ankara’ya doğru ilerlemesi üzerine TBMM, Mustafa Kemal Paşa’ya üç ay süreyle Başkomutanlık yetkisi verdi. Kabul edilen kanunla Mustafa Kemal Paşa, Meclisin orduya ilişkin yetkilerini onun adına kullanabilecek ve hızlı karar alabilecekti. Başkomutanlık görevini üstlenen Mustafa Kemal Paşa, 7 ve 8 Ağustos’ta Tekâlif-i Milliye Emirlerini yayımlayarak ordunun silah, giyecek, ulaşım ve erzak ihtiyaçlarını halkın desteğiyle karşılamaya yöneldi. Alınan önlemler, birkaç hafta sonra başlayacak Sakarya Meydan Muharebesi öncesinde Türk ordusunun güçlendirilmesinde belirleyici oldu.
1921 – Sakarya Meydan Muharebesi öncesinde Türk ordusunun Genelkurmay Başkanlığına Fevzi Çakmak getirildi
Mustafa Kemal Paşa’nın TBMM tarafından Başkomutanlığa getirildiği 5 Ağustos 1921’de, ordunun üst komuta yapısı da yeniden düzenlendi. Millî Müdafaa Vekilliğinden ayrılan Fevzi Paşa, Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Reisliği görevini, yani Genelkurmay Başkanlığını üstlendi. Böylece Başkomutan Mustafa Kemal Paşa, Genelkurmay Başkanı Fevzi Paşa ve Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa’dan oluşan komuta kadrosu, Yunan ordusunun Ankara’ya doğru ilerleyişini durduracak Sakarya Meydan Muharebesi’ne hazırlanmaya başladı. Fevzi Çakmak, Genelkurmay Başkanlığı görevini 1944’e kadar sürdürdü.
1925 – Mustafa Kemal ile Latife Hanım’ın iki buçuk yıllık evliliği sona erdi
Mustafa Kemal Paşa ile 29 Ocak 1923’te İzmir’de evlenen Latife Hanım, Cumhuriyet’in ilk yıllarında eşine yurt gezilerinde ve resmî törenlerde eşlik ederek kamuoyunun yakından tanıdığı bir isim oldu. İki buçuk yıl süren evlilikleri, 5 Ağustos 1925’te gerçekleşen boşanmayla sona erdi. Ayrılık, Mustafa Kemal’in 11 Ağustos tarihli yazısının ardından 12 Ağustos’ta hükûmet bildirisiyle kamuoyuna duyuruldu. Latife Hanım, hayatının geri kalanında evliliği ve ayrılığın nedenleri hakkında konuşmamayı tercih etti; bu sessizlik, boşanmayı Cumhuriyet tarihinin en çok merak edilen özel hayat hikâyelerinden birine dönüştürdü.
1930 – Ay’a ayak basan ilk insan Neil Armstrong doğdu
Amerikalı astronot ve havacılık mühendisi Neil Armstrong, 5 Ağustos 1930’da Ohio’da dünyaya geldi. Kore Savaşı sırasında donanma pilotu olarak görev yaptıktan sonra test pilotluğuna geçti ve 1962’de NASA’nın astronot kadrosuna seçildi. Gemini 8 uçuşunda uzay araçları arasındaki ilk başarılı kenetlenmeyi gerçekleştiren Armstrong, Apollo 11 görevinin komutanı olarak 20 Temmuz 1969’da Ay yüzeyine ayak basan ilk insan oldu.
1930 – Türk askerî müziğinin öncü bestecisi Halit Recep Arman Gölcük’te yeni kurulacak deniz bandosunu oluşturmakla görevlendirildi
Bando şefi, besteci ve flüt sanatçısı Halit Recep Arman, Gölcük’teki Deniz Astsubay Okulunda kurulacak bando takımına öğretmen olarak atandı. Buradaki görevi sırasında Gölcük ve Deniz Astsubay Okulu için bir marş besteleyen Arman, donanma kentinin askerî müzik kültürünün gelişmesine katkıda bulundu. Daha sonraki yıllarda Afganistan’a gönderilerek ülkenin ilk modern askerî bandosunun ve bando okulunun kurulmasına öncülük etti. Çok sayıda marş, uvertür ve bando eseri besteleyen Arman, Türk askerî müziğinin en önemli isimlerinden biri oldu.
1940 – Sovyet işgali Letonya’nın bağımsızlığına son verdi ve ülke SSCB’ye ilhak edildi
Nazi Almanyası ile Sovyetler Birliği arasında imzalanan Molotov-Ribbentrop Paktı’nın gizli hükümleriyle Sovyet nüfuz alanına bırakılan Letonya, Haziran 1940’ta Kızıl Ordu tarafından işgal edildi. Sovyet denetiminde oluşturulan yeni meclisin SSCB’ye katılma talebi, 5 Ağustos’ta Moskova tarafından kabul edildi ve Letonya bir Sovyet cumhuriyetine dönüştürüldü. Uluslararası toplumun önemli bir bölümü bu ilhakı hukuken tanımadı. Letonya, elli yılı aşkın Sovyet yönetiminin ardından 1991’de bağımsızlığını yeniden kazandı.
1944 – Yahudi mültecileri taşıyan Mefküre Karadeniz’de batırıldı ve 300’ü aşkın insan öldü
Nazi zulmünden kaçarak Romanya’dan İstanbul’a ve oradan Filistin’e ulaşmaya çalışan çoğu Yahudi 300’ü aşkın mülteciyi taşıyan Mefküre, İğneada açıklarında bir denizaltının top ve makineli tüfek ateşine hedef oldu. Alev alan ahşap tekne kısa sürede battı; yalnızca beş mülteci ile bazı mürettebat üyeleri kurtulabildi. Gemiyi batıran denizaltının kimliği konusunda farklı iddialar ortaya atılsa da sonraki araştırmaların önemli bir bölümü Sovyet denizaltısı Şç-215’i işaret etti. Mefküre faciası, Karadeniz üzerinden kaçmaya çalışan Yahudi mültecilerin yaşadığı en büyük deniz felaketlerinden biri oldu.
1944 – Alman birliklerinin Varşova’nın Wola semtinde başlattığı katliamda on binlerce sivil öldürüldü
Varşova Ayaklanması’nı bastırmak isteyen Nazi Almanyası’na bağlı SS, polis ve yardımcı birlikler, Wola semtinde sistemli bir sivil katliamına başladı. İnsanlar evlerinden çıkarılarak sokaklarda, hastanelerde ve fabrika avlularında topluca öldürüldü; binalar ateşe verildi. Katliamın en yoğun olduğu 5-7 Ağustos günlerinde yaklaşık 40 bin sivilin öldürüldüğü, toplam sayının 50 bine ulaşmış olabileceği belirtiliyor. Wola Katliamı, İkinci Dünya Savaşı sırasında Avrupa’da sivillere karşı gerçekleştirilen en büyük toplu kıyımlardan biri oldu.
1946 – Köy Enstitüleri ve dünya klasiklerinin Türkçeye kazandırılmasıyla özdeşleşen Hasan Âli Yücel Millî Eğitim Bakanlığından ayrıldı
Hasan Âli Yücel, yedi yıl yedi ay sürdürdüğü Millî Eğitim Bakanlığı görevinden istifa etti. Bakanlığı döneminde Köy Enstitüleri kuruldu, üniversite ve mesleki eğitim alanlarında önemli düzenlemeler yapıldı; Tercüme Bürosu aracılığıyla dünya edebiyatı ve düşüncesinin yüzlerce temel eseri Türkçeye kazandırıldı. Yücel’in görevden ayrılmasıyla yerine Reşat Şemsettin Sirer getirildi. Bu değişiklik, Köy Enstitülerine ve Yücel döneminin hümanist eğitim anlayışına yönelik siyasi baskıların güçlenmeye başladığı dönüm noktalarından biri oldu.
1946 – Millî Mücadele’nin Doğu Cephesi komutanı Kâzım Karabekir TBMM Başkanı seçildi
Millî Mücadele sırasında Doğu Cephesi’nde Ermeni kuvvetlerine karşı kazanılan başarıların ve Gümrü Antlaşması’nın başlıca isimlerinden Kâzım Karabekir, çok partili hayata geçilen 1946 seçimlerinin ardından Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına seçildi. Cumhuriyet’in ilk yıllarında muhalefette yer aldığı için siyasal hayatın dışına itilen ve İzmir Suikastı Davası’nda yargılandıktan sonra beraat eden Karabekir, 1939’da yeniden milletvekili olmuştu. TBMM Başkanlığı görevini 26 Ocak 1948’deki ölümüne kadar sürdürdü.
1953 – Sekiz Oscar kazanacak İnsanlar Yaşadıkça gösterime girdi ve Frank Sinatra’nın çöken kariyerini yeniden ayağa kaldırdı
James Jones’un romanından uyarlanan İnsanlar Yaşadıkça, özgün adıyla From Here to Eternity, New York’ta gösterime girdi. Pearl Harbor saldırısından önce Hawaii’deki bir askerî birlikte yaşanan aşkları, çatışmaları ve ordu içindeki baskıyı anlatan film; Burt Lancaster ile Deborah Kerr’in sahildeki öpüşme sahnesiyle sinema tarihinin unutulmaz görüntülerinden birini yarattı. En İyi Film dâhil sekiz Oscar kazanan yapım, uzun süredir kariyeri gerileyen Frank Sinatra’ya da Angelo Maggio rolüyle Yardımcı Erkek Oyuncu Oscar’ını getirdi ve sanatçının Hollywood’daki ikinci dönemini başlattı.
1957 – Safra asitlerinin yapısını çözerek biyokimyaya yön veren Nobel ödüllü Heinrich Wieland öldü
Alman kimyager Heinrich Otto Wieland, safra asitlerinin ve bunlarla ilişkili maddelerin yapısına ilişkin çalışmalarıyla 1927 Nobel Kimya Ödülü’nü kazandı. Araştırmaları, karaciğerde üretilen safra asitlerinin sindirim ve bağırsaklardan madde emilimi üzerindeki işlevlerinin anlaşılmasına katkı sağladı. Münih Üniversitesinde uzun yıllar profesörlük yapan Wieland, Nazi yönetiminin dışladığı Yahudi kökenli ve “melez” olarak sınıflandırılan bazı öğrencileri laboratuvarına kabul ederek eğitimlerini sürdürmelerine yardımcı oldu. Wieland, 5 Ağustos 1957’de 80 yaşında hayatını kaybetti.
1961 – Demokrat Parti döneminin Millî Savunma Bakanı Kenan Yılmaz Yassıada yargılamaları sürerken öldü
Devlet görevine maliye teşkilatında başlayan Kenan Yılmaz, İzmir Defterdarlığı, Gelirler Genel Müdürlüğü ve Maliye Bakanlığı Müsteşar Yardımcılığının ardından Millî Savunma Bakanlığı Müsteşarlığına getirildi. Demokrat Partiden Bursa milletvekili seçilen Yılmaz, 1 Kasım 1953 ile 17 Mayıs 1954 arasında Millî Savunma Bakanı olarak görev yaptı. 27 Mayıs 1960 askerî müdahalesinden sonra tutuklanarak Yassıada’ya gönderildi. Yüksek Adalet Divanındaki yargılaması devam ederken 5 Ağustos 1961’de hayatını kaybetti.
1962 – Apartheid rejiminin yakaladığı Nelson Mandela’nın 27 yılı aşkın sürecek tutsaklığı başladı
Güney Afrika’daki ırkçı apartheid yönetimine karşı mücadelenin önde gelen isimlerinden Nelson Mandela, 5 Ağustos 1962’de KwaZulu-Natal bölgesindeki Howick yakınlarında kurulan polis barikatında yakalandı. Ülke dışına izinsiz çıkmak ve işçileri greve teşvik etmekle suçlanan Mandela, aynı yıl kasım ayında beş yıl hapse mahkûm edildi. Cezaevindeyken Rivonia Davası’nda yeniden yargılandı ve 1964’te ömür boyu hapis cezası aldı. Apartheid karşıtı mücadelenin dünya çapındaki simgesine dönüşen Mandela, 11 Şubat 1990’da serbest bırakıldı.
1963 – Soğuk Savaş’ın ilk büyük nükleer uzlaşmalarından biriyle atmosferde, uzayda ve deniz altında atom bombası denemeleri yasaklandı
Amerika Birleşik Devletleri, Sovyetler Birliği ve Birleşik Krallık, Moskova’da Kısmi Nükleer Deneme Yasağı Antlaşması’nı imzaladı. Antlaşmayla atmosferde, uzayda ve su altında gerçekleştirilen nükleer silah denemeleri yasaklandı; ancak yer altındaki denemeler kapsam dışında bırakıldı. Küba Füze Krizi’nden yaklaşık bir yıl sonra imzalanan antlaşma, radyoaktif serpintinin azaltılması ve nükleer güçler arasında silah denetimi kurulması yolunda atılan ilk büyük adımlardan biri oldu.
1964 – Tiyatro, televizyon ve resimde özgün bir kariyer kuran Zerrin Tekindor Balıkesir’in Burhaniye ilçesinde doğdu
Zerrin Tekindor, 5 Ağustos 1964’te Balıkesir’in Burhaniye ilçesinde dünyaya geldi. Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümünden 1985’te mezun olduktan sonra Adana, Ankara ve İstanbul devlet tiyatrolarında görev yaptı. Müfettiş, Vahşet Tanrısı ve Kim Korkar Hain Kurttan oyunlarındaki performanslarıyla üç kez Afife Tiyatro Ödülü kazandı. Bilkent Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesinde resim eğitimi de alan Tekindor, oyunculuğunun yanı sıra kişisel sergiler açtı. Bir İstanbul Masalı, Yaprak Dökümü, Kuzey Güney ve Kara Sevda gibi dizilerle geniş kitlelerce tanındı; tiyatro, sinema ve televizyonu birlikte sürdüren seçkin oyunculardan biri oldu.
1964 – Kıbrıs Türklerinin varoluş mücadelesinde stratejik önemdeki Erenköy’e Rum ve Yunan kuvvetlerinin büyük saldırısı başladı
Kıbrıs’ın kuzeybatısındaki Erenköy ve Mansura bölgelerine ağır silahlar, toplar, zırhlı araçlar ve hücumbotlarla büyük bir saldırı başlatıldı. Türkiye ve İngiltere’deki öğrenimlerini yarıda bırakarak teknelerle Erenköy’e ulaşan yaklaşık 500 Kıbrıslı Türk üniversite öğrencisi, bölge halkı ve mücahitlerle birlikte sayıca çok üstün kuvvetlere karşı direndi. 5 Ağustos’ta başlayan saldırılar sonraki günlerde yoğunlaştı; Türkiye, Erenköy’ün düşmesini önlemek için 8 Ağustos’ta hava harekâtı düzenledi. Türk pilot Cengiz Topel’in uçağının düşürülerek esir alınması ve hayatını kaybetmesi, Erenköy Direnişi’nin simge olaylarından biri oldu.
1966 – Beatles’ın stüdyoyu bir müzik aletine dönüştürdüğü Revolver albümü yayınlandı
Beatles’ın yedinci stüdyo albümü Revolver, İngiltere’de dinleyiciyle buluştu. Grup, konserlerde çalınabilecek şarkılar üretme zorunluluğunu bir kenara bırakarak bant döngüleri, geriye doğru çalınan kayıtlar, değişken kayıt hızları, Hint müziği ve klasik yaylı düzenlemeleri kullandı. Eleanor Rigby, Yellow Submarine, Taxman ve Tomorrow Never Knows gibi parçaları içeren albüm, kayıt stüdyosunun başlı başına bir müzik aracına dönüştüğü yeni dönemin simgelerinden biri oldu ve rock müziğinin sınırlarını genişletti.
1967 – Türkiye’de mühendislik biliminin gelişmesine öncülük eden Mustafa İnan hayatını kaybetti
İnşaat mühendisi ve akademisyen Mustafa İnan, Türkiye’de teknik mekanik ve yapı biliminin gelişmesinde öncü rol oynadı. Zürih’te tamamladığı doktorasının ardından yurt dışında kalması için yapılan teklifi reddederek Türkiye’ye döndü ve İstanbul Teknik Üniversitesinde ders vermeye başladı. Fotoelastisite alanında araştırma yapan ilk Türk bilim insanı olan İnan, İTÜ İnşaat Fakültesi dekanlığı ve üniversitenin rektörlüğünü üstlendi; TÜBİTAK’ın ilk Bilim Kurulunda görev yaptı. Bilimi yalnızca uzmanların değil toplumun ortak meselesi olarak gören İnan’ın yaşamı, öğrencisi Oğuz Atay tarafından Bir Bilim Adamının Romanı adlı eserde anlatıldı. Mustafa İnan, tedavi gördüğü Almanya’nın Freiburg kentinde 5 Ağustos 1967’de, 56 yaşında hayatını kaybetti.
1969 – Türkiye işçi hareketinin en sert fabrika direnişlerinden biri Silahtarağa Demir Döküm’de polis müdahalesiyle çatışmaya dönüştü
İstanbul Silahtarağa’daki Türk Demir Döküm Fabrikası’nda yaklaşık 2 bin 300 işçi, ücret artışının bütün çalışanlara uygulanması, sendika seçme özgürlüğünün tanınması ve işverenin Maden-İş Sendikasıyla protokol imzalaması talepleriyle fabrikayı işgal etti. Günlerdir devam eden direnişi sona erdirmek isteyen polis ve jandarma, 5 Ağustos sabahı fabrikayı kuşatarak işçilere dışarı çıkmaları yönünde çağrı yaptı. İşçilerin fabrikayı terk etmemesi üzerine başlayan müdahale, taşlı ve sopalı çatışmaya dönüştü. İşçi aileleriyle Silahtarağa ve Alibeyköy halkının da direnişe katıldığı olaylarda 64 polis ve 14 işçi yaralandı. Polis geri çekilirken fabrikayı kuşatan askerî birliklerin güvence vermesi üzerine işçiler tesisi askere teslim etti. İşveren, direnişin ardından Maden-İş ile protokol imzalamak zorunda kaldı.
1970 – Türk tiyatrosunun toplumcu ve yenilikçi yazarlarından Sermet Çağan 41 yaşında öldü
Oyun yazarı, yönetmen, oyuncu ve gazeteci Sermet Çağan, Türk tiyatrosunda toplumcu gerçekçi ve epik anlatımın başlıca temsilcilerinden biri oldu. Gerçek bir gazete haberinden hareketle yazdığı Ayak Bacak Fabrikası adlı oyununda yoksulluk, sömürü, devlet düzeni ve aydınların duyarsızlığını sert bir taşlamayla sahneye taşıdı. Türkiye Öğretmenler Sendikası bünyesinde kurulan Tiyatro TÖS’ü yöneterek oyunların Anadolu’da işçilerle, öğretmenlerle ve köylülerle buluşmasına katkıda bulundu. Tiyatroyu seçkin salonların dışına çıkarıp toplumsal bir mücadele alanına dönüştürmeye çalışan Çağan, geçirdiği kalp krizi sonucu 5 Ağustos 1970’te İstanbul’da hayatını kaybetti.
1974 – Nixon’ın Watergate soruşturmasını engellemeye çalıştığını gösteren kaset yayımlandı ve ABD Başkanı istifaya sürüklendi
Beyaz Saray, Başkan Richard Nixon ile danışmanı H. R. Haldeman arasında 23 Haziran 1972’de yapılan konuşmanın kaydını kamuoyuna açıkladı. Nixon’ın, Watergate baskınıyla ilgili FBI soruşturmasını durdurmak için CIA’in devreye sokulmasını görüştüğünü gösteren kayıt, başkanın örtbas girişiminden habersiz olduğu yönündeki savunmasını çökertti. “Dumanı tüten silah” olarak anılan kasetin yayımlanmasının ardından Nixon, kendi partisinin desteğini de kaybetti; 8 Ağustos’ta istifasını açıkladı ve 9 Ağustos’ta görevinden ayrıldı.
1982 – Türk donanmasının açık denizlerdeki gücünü destekleyecek TCG Akar, Gölcük Tersanesi’nde kızağa kondu
Türk Deniz Kuvvetleri için tasarlanan Akar sınıfı akaryakıt ikmal ve filo destek gemilerinin ilki TCG Akar, 5 Ağustos 1982’de Gölcük Askerî Tersanesi’nde kızağa kondu. Yaklaşık 145 metre uzunluğundaki gemi, savaş gemilerine seyir hâlindeyken yakıt ve lojistik destek vererek donanmanın üslerinden uzakta daha uzun süre görev yapabilmesini sağlayacaktı. Kasım 1983’te denize indirilen TCG Akar, 9 Eylül 1987’de hizmete girdi. Gemi, Gölcük Tersanesi’nin büyük tonajlı askerî gemi inşa etme kapasitesini gösteren önemli projelerden biri oldu.
1984 – Güçlü sesi ve Shakespeare yorumlarıyla sinema ve tiyatronun efsaneleri arasına giren Richard Burton öldü
Galler’de bir madenci ailesinin çocuğu olarak dünyaya gelen Richard Burton, tiyatro sahnesinde Shakespeare rolleriyle ün kazandıktan sonra Hollywood’un en büyük yıldızlarından birine dönüştü. Becket, Soğuktan Gelen Casus, Kleopatra, Virginia Woolf’tan Kim Korkar? ve Equus filmlerindeki performanslarıyla yedi kez Oscar’a aday gösterildi ancak ödülü hiç kazanamadı. Elizabeth Taylor’la iki kez evlenmesi ve çiftin çalkantılı ilişkisi dünya basınının yıllarca gündeminde kaldı. Burton, 5 Ağustos 1984’te İsviçre’de geçirdiği beyin kanaması sonucu 58 yaşında hayatını kaybetti.
1990 – İslam Konferansı Örgütü insan haklarını İslam hukuku çerçevesinde tanımlayan Kahire Bildirgesi’ni kabul etti
İslam Konferansı Örgütüne üye devletler, Kahire’de düzenlenen dışişleri bakanları toplantısında İslam’da İnsan Hakları Bildirgesi’ni kabul etti. Bildirge yaşama, mülkiyet, eğitim, aile kurma, adil yargılanma ve yönetime katılma gibi hakları sıralarken bütün hak ve özgürlüklerin İslam hukukuna tabi olduğunu belirtti. İslam dünyasının insan haklarına ilişkin ortak bir yaklaşım oluşturma girişimi olarak sunulan metin; din değiştirme, kadın-erkek eşitliği ve ifade özgürlüğü gibi alanlarda İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin gerisinde kaldığı gerekçesiyle eleştirildi.
1991 – Tamircilikten dünya çapında bir otomobil ve motosiklet markası çıkaran Soichiro Honda öldü
Japon mühendis ve sanayici Soichiro Honda, genç yaşta başladığı tamircilikten motor parçaları üretimine geçti ve 1948’de Takeo Fujisawa ile birlikte Honda Motor’u kurdu. Savaş sonrasındaki yakıt ve ulaşım sıkıntısı sırasında bisikletlere küçük motorlar takarak başlayan şirket, kısa sürede motosiklet ve otomobil sektörünün küresel markalarından birine dönüştü. Yarış teknolojisine büyük önem veren Honda, şirketini Formula 1’e soktu ve Japon mühendisliğinin dünya çapında tanınmasına katkı sağladı. Soichiro Honda, 5 Ağustos 1991’de 84 yaşında hayatını kaybetti.
1995 – Bosna direnişinin simge komutanlarından İzet Naniç, Bihaç kuşatmasını kırmaya yönelik harekât sırasında öldü
Bosna-Hersek Cumhuriyeti Ordusunun 5. Kolordusuna bağlı 505. Bužim Tugayının komutanı İzet Naniç, Bosna Savaşı boyunca ülkenin kuzeybatısındaki Bihaç bölgesinin savunulmasında önemli rol oynadı. Disiplini, askerî başarıları ve en zor koşullarda birliğinin direncini korumasıyla Bosna halkının simge isimlerinden birine dönüştü. Naniç, Hırvatistan’daki Fırtına Harekâtı’nın Bosna cephesindeki gelişmeleri değiştirdiği 5 Ağustos 1995’te, Bužim yakınlarındaki Ćorkovača bölgesinde pusuya düşürülerek öldürüldü. Ölümünden sonra general rütbesine yükseltildi ve Bosna-Hersek’in en yüksek askerî onurlarından “Kurtuluş Savaşı Kahramanı” unvanıyla ödüllendirildi.
1995 – Yaklaşık 200 bin işçi Ankara’daki Emeğe Saygı Mitingi’nde hükûmetin ücret politikasını protesto etti
Kamu kesimindeki toplu iş sözleşmelerinin sonuçlandırılamaması ve hükûmetin ücret artışlarını enflasyonun altında tutan teklifleri üzerine Türkiye’nin farklı kentlerinden işçiler Ankara’ya geldi. Türk-İş tarafından düzenlenen Emeğe Saygı Yürüyüşü ve Mitingi’nde büyük bir kalabalık Kızılay Meydanı’nı doldurarak ücretlerin korunmasını, toplu sözleşmelerin sonuçlandırılmasını ve hükûmetin çalışma politikalarının değiştirilmesini istedi. 5 Ağustos eylemi, 1990’lı yıllardaki Türkiye işçi hareketinin en geniş katılımlı gösterilerinden biri oldu.
2000 – İngiliz sinemasının en büyük karakter oyuncularından Alec Guinness hayatını kaybetti
Tiyatrodan yetişen Alec Guinness, savaş sonrası İngiliz sinemasının en yetenekli ve çok yönlü oyuncularından biri oldu. Ealing stüdyolarının kara komedileriyle ün kazandı; David Lean’in Arabistanlı Lawrence, Doktor Jivago ve Kwai Köprüsü gibi büyük yapımlarında unutulmaz karakterler yarattı. Kwai Köprüsü’ndeki inatçı Albay Nicholson rolüyle En İyi Erkek Oyuncu Oscar’ını kazandı. İleri yaşlarında Yıldız Savaşları serisindeki Obi-Wan Kenobi karakteriyle yeni kuşakların da tanıdığı bir yıldıza dönüştü. Guinness, 5 Ağustos 2000’de 86 yaşında hayatını kaybetti.
2003 – Bali saldırılarının ardından Endonezya’yı sarsan terör dalgası Cakarta’daki Marriott Oteli’ni vurdu
Endonezya’nın başkenti Cakarta’daki JW Marriott Oteli’nin girişinde bomba yüklü bir araç infilak ettirildi. Öğle saatlerinde düzenlenen intihar saldırısında 12 kişi hayatını kaybetti, yaklaşık 150 kişi yaralandı; saldırganla birlikte toplam ölü sayısı 13’e ulaştı. Ölenlerin çoğu Endonezya vatandaşıydı. Saldırı, 2002’de 202 kişinin öldürüldüğü Bali bombalamalarının da sorumlusu olarak gösterilen El Kaide bağlantılı Cemaati İslamiye örgütüne bağlandı. Batılı diplomatların ve iş insanlarının sıklıkla kullandığı otelin hedef alınması, Endonezya’da süren radikal örgüt tehdidini yeniden dünyanın gündemine taşıdı.
2003 – The O.C. başladı ve 2000’ler gençliğinin giyiminden dinlediği müziğe kadar geniş bir popüler kültür etkisi yarattı
Kaliforniya’nın yoksul Chino bölgesinden gelen Ryan Atwood’un zengin Newport Beach çevresine girmesini anlatan The O.C., Fox televizyonunda yayımlanmaya başladı. Ben McKenzie, Mischa Barton, Adam Brody ve Rachel Bilson’ı yıldızlaştıran dizi; düşük belli pantolonlar, polo tişörtler ve kadife eşofmanlar gibi 2000’ler modasının yaygınlaşmasında etkili oldu. Death Cab for Cutie, The Killers ve Rooney gibi grupları genç izleyicilerle buluşturan müzik kullanımı, bağımsız rock parçalarının televizyon dizileri aracılığıyla tanıtılmasının önünü açtı. Dizi, Türkiye’de 2013’te başlayan Medcezir’e de uyarlandı.
2010 – Şili’de çöken maden 33 işçiyi yerin yaklaşık 700 metre altında mahsur bıraktı
Şili’nin Copiapó kenti yakınlarındaki San José bakır ve altın madeninde meydana gelen çökme, 33 işçinin yeryüzüyle bağlantısını kesti. Madencilerin hayatta olup olmadığı 17 gün boyunca anlaşılamadı; ardından bir sondaj ucuna bağladıkları notla sığınakta sağ olduklarını bildirdiler. Dünya çapında canlı yayınlanan kurtarma çalışmaları sonunda 33 madencinin tamamı, yer altında geçirdikleri 69 günün ardından 13 Ekim’de tek tek yüzeye çıkarıldı. Olay, 2015’te Antonio Banderas, Juliette Binoche ve Rodrigo Santoro’nun rol aldığı The 33 adlı sinema filmine uyarlandı.
2011 – NASA’nın Juno uzay aracı Jüpiter’in oluşumunu ve gizli yapısını araştırmak üzere yola çıktı
NASA’nın güneş enerjisiyle çalışan Juno uzay aracı, Florida’daki Cape Canaveral Üssü’nden bir Atlas V roketiyle fırlatıldı. Güneş sisteminin en büyük gezegeni Jüpiter’in atmosferini, kütle çekimini, manyetik alanını ve iç yapısını incelemek üzere tasarlanan araç, yaklaşık beş yıl süren yolculuğun ardından Temmuz 2016’da gezegenin kutupsal yörüngesine girdi. Juno’dan elde edilen veriler, Jüpiter’in ve dolayısıyla Güneş sisteminin nasıl oluştuğunun anlaşılmasına yeni bilgiler sağladı.
2011 – İzmit’teki müze gemileri ile Gölcük’teki donanma arşivi tek müze komutanlığı altında birleştirildi
Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, 5 Ağustos 2011’de yaptığı kadro ve kuruluş değişikliğiyle İzmit’teki Müze Gemiler Müdürlüğü ile Gölcük Ana Üs Komutanlığı bünyesindeki arşiv birimini birleştirdi. Yeni yapı, Gölcük Deniz Müzesi Komutanlığı adıyla hizmet vermeye başladı. Düzenlemeyle TCG Gayret ve TCG Hızırreis gibi İzmit sahilinde ziyarete açılan tarihî gemilerle Gölcük’te korunan donanma arşivi ve askerî denizcilik koleksiyonu aynı kurumsal çatı altında toplandı.
2013 – Türkiye’nin en tartışmalı siyasi yargılamalarından Ergenekon davasında ağır hapis cezaları verildi
İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi, yaklaşık beş yıldır devam eden ve 275 sanığın yargılandığı Ergenekon davasındaki kısa kararını 5 Ağustos 2013’te Silivri’de açıkladı. Eski Genelkurmay Başkanı İlker Başbuğ, emekli askerler, siyasetçiler, gazeteciler ve akademisyenlerin de aralarında bulunduğu çok sayıda sanığa müebbet ve uzun süreli hapis cezaları verildi; 20 sanık beraat etti.
Ancak karar kesinleşmedi. Yargıtay 16. Ceza Dairesi, 21 Nisan 2016’da “Ergenekon” adlı örgütün varlığının somut delillerle kanıtlanamadığını ve yargılamada ciddi usul hataları bulunduğunu belirterek hükümleri bozdu. Yeniden yapılan yargılamada 1 Temmuz 2019’da sanıkların tamamı örgüt kurma, yönetme, üyelik ve örgüte yardım suçlamalarından beraat etti.
2018 – Dünyanın ilk jaguar koruma alanını kuran zoolog Alan Rabinowitz hayatını kaybetti
Amerikalı zoolog Alan Rabinowitz, yaşamını jaguarların, kaplanların, leoparların ve diğer büyük kedilerin korunmasına adadı. Belize’de yürüttüğü çalışmalar sonucunda 1986’da dünyanın ilk jaguar koruma alanının kurulmasını sağladı; Myanmar, Tayvan ve Tayland’da geniş doğal alanların koruma altına alınmasına katkıda bulundu. Kurucuları arasında yer aldığı Panthera bünyesinde geliştirdiği Jaguar Koridoru projesiyle Meksika’dan Arjantin’e kadar uzanan jaguar yaşam alanlarını birbirine bağlamayı amaçladı. Doğa korumacılığının dünya çapındaki öncü isimlerinden Rabinowitz, 5 Ağustos 2018’de 64 yaşında öldü.
2019 – Siyah Amerikalıların tarihini dünya edebiyatının merkezine taşıyan Nobel ödüllü Toni Morrison öldü
Toni Morrison, köleliğin kuşaklar boyunca bıraktığı yaraları, ırkçılığı, kadınların deneyimlerini ve Siyah Amerikalıların hafızasını şiirsel ve güçlü bir anlatımla edebiyata taşıdı. Başyapıtı kabul edilen Sevilen, kölelikten kaçan bir annenin geçmişiyle hesaplaşmasını anlatıyor ve Morrison’a 1988 Pulitzer Kurgu Ödülü’nü kazandırıyordu. 1993’te Nobel Edebiyat Ödülü’ne değer görülen yazar, bu ödülü alan ilk Siyah kadın oldu. Amerikan edebiyatının en etkili isimlerinden Morrison, 5 Ağustos 2019’da New York’ta 88 yaşında hayatını kaybetti.
2024 – Bangladeş’te öğrenci protestoları 15 yıllık Şeyh Hasina iktidarını devirdi
Kamudaki işlerin belirli bir bölümünü 1971 Bağımsızlık Savaşı gazilerinin yakınlarına ayıran kontenjan sistemine karşı başlayan öğrenci gösterileri, güvenlik güçlerinin sert müdahalesiyle ülke çapında bir hükûmet karşıtı harekete dönüştü. Yüzlerce kişinin öldüğü çatışmaların ardından Başbakan Şeyh Hasina, 5 Ağustos’ta istifa ederek askerî bir uçakla Hindistan’a gitti. Böylece Hasina’nın 2009’dan beri kesintisiz devam eden ikinci iktidar dönemi sona erdi. Ordu geçici hükûmet kurulacağını açıklarken göstericiler başbakanlık konutuna girdi ve başkent Dakka’da iktidarın devrilmesini kutladı.
2025 – Türk pop müziğinin öncülerinden Selçuk Alagöz 81’inci doğum gününde hayatını kaybetti
Selçuk Alagöz, 1964’te katıldığı Altın Mikrofon yarışmasıyla adını duyurdu ve kardeşi Rana Alagöz’le birlikte 1960’lı ve 1970’li yılların Türk pop müziğinde özgün bir yer edindi. Anadolu ezgilerini pop ve rock düzenlemeleriyle buluşturan sanatçı, kariyeri boyunca 23 adet 45’lik plak ve yedi albüm yayımladı; Rana Alagöz’le birlikte dört Altın Plak kazandı. Kardeşleriyle hazırladığı gösterilerde 80 farklı dilde şarkı söylemesiyle de tanındı. Şarkıcılık, bestecilik ve söz yazarlığının yanı sıra müzik meslek birliklerinde görev yapan Alagöz, doğduğu gün olan 5 Ağustos’ta, 81’inci yaşını doldurduğu 2025 yılında Bodrum’da hayatını kaybetti.
2025 – Jennifer Lopez dünya turnesi kapsamında İstanbul’da sahne aldı
Amerikalı şarkıcı, oyuncu ve dansçı Jennifer Lopez, Up All Night: Live in 2025 dünya turnesinin İstanbul ayağında Festival Park Yenikapı’da konser verdi. İstanbul Festivali kapsamında düzenlenen gecede Lopez, kariyerinin farklı dönemlerinden şarkıları dansçılar, kostüm değişiklikleri ve büyük bir sahne prodüksiyonuyla seslendirdi. Antalya konserinin ardından İstanbul’da hayranlarıyla buluşan sanatçının gösterisi, 2025 yazında Türkiye’de düzenlenen en dikkat çekici uluslararası pop müzik etkinliklerinden biri oldu.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
