Günün Tarihi / 29 Ekim
29 EKİM’DE NELER KUTLANIYOR?
29 EKİM CUMHURİYET BAYRAMI: MİLLÎ MÜCADELE’YLE KAZANILAN BAĞIMSIZLIĞIN CUMHURİYET’LE TAÇLANDIĞI GÜN
29 Ekim, Türkiye’nin kendi geleceğini millet iradesiyle belirleme kararlılığını devletin yönetim biçimine dönüştürdüğü gün. İşgale karşı verilen Millî Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasının ardından ilan edilen Cumhuriyet, egemenliğin bir kişiye veya hanedana değil, millete ait olduğu anlayışını esas aldı. Bu nedenle Cumhuriyet Bayramı, yalnızca bir yönetim biçiminin ilanını değil, bağımsızlığımızı ve vatandaş olarak ortak geleceğimiz üzerinde söz sahibi oluşumuzu da kutladığımız gün.
Cumhuriyet’e giden yolun temel adımı, 23 Nisan 1920’de Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılmasıyla atıldı. Millî Mücadele’yi yöneten Meclis, 1921 Anayasası’nda egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu ilan etti. Büyük Zafer’in ardından 1 Kasım 1922’de saltanat kaldırıldı. Lozan Barış Antlaşması’yla bağımsızlık mücadelesinin diplomatik sonucu da alınırken, yeni devletin yönetim biçiminin açıkça belirlenmesi gündeme geldi.
Mustafa Kemal Paşa, 28 Ekim 1923 akşamı Çankaya’da arkadaşlarına “Yarın Cumhuriyet’i ilan edeceğiz” dedi. İsmet Paşa ile hazırladığı anayasa değişikliği, ertesi gün TBMM’de kabul edildi. Anayasaya “Türkiye Devleti’nin şekl-i hükûmeti, Cumhuriyettir” hükmü eklendi. Aynı akşam yapılan seçimde, oylamaya katılan 158 milletvekilinin tamamının oyunu alan Mustafa Kemal Paşa, Türkiye’nin ilk cumhurbaşkanı seçildi. Cumhuriyet’in ilanı, Ankara’dan başlayarak yurtta sevinç gösterileri ve top atışlarıyla duyuruldu.
Bu karar, savaşın yıkımından çıkmış bir ülkenin yeniden kuruluşunda belirleyici bir eşikti. Cumhuriyet’i izleyen yıllarda hukuk, eğitim, bilim, kültür ve toplumsal yaşamda gerçekleştirilen reformlar; kadınların kamusal hayata katılımının ve yurttaşlık haklarının genişlemesi, yeni devletin çağdaşlaşma hedefinin parçaları oldu. Kocaeli’de fabrikalardan okullara, demiryollarından kent yaşamına kadar uzanan dönüşüm de Cumhuriyet’in üretim ve kalkınma çabasının yereldeki karşılıklarından biriydi.
İlk yıl dönümü 1924’te kutlanan Cumhuriyet’in ilanı, 1925’te çıkarılan kanunla millî bayram kabul edildi. 29 Ekim 2026’da Cumhuriyetimizin 103. yılını kutluyoruz. Bu bayram, başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere bağımsızlık mücadelemizin bütün kahramanlarını anarken, onların kurduğu Cumhuriyet’i özgür düşünceyle, bilimle, emekle ve ortak yaşama iradesiyle geleceğe taşıma sorumluluğumuzu da hatırlatıyor.
KIZILAY HAFTASI: YARDIMLAŞMANIN VE DAYANIŞMANIN HAFTASI BAŞLIYOR
29 Ekim, aynı zamanda 4 Kasım’a kadar süren Kızılay Haftası’nın başlangıcı. Hafta boyunca Kızılay’ın insani yardım çalışmaları tanıtılıyor; özellikle çocuklara ve gençlere yardımlaşmanın, gönüllülüğün ve dayanışmanın önemi anlatılıyor. Afetlerden kan bağışına uzanan çalışmalar, zor zamanlarda birbirimize nasıl destek olabileceğimizi hatırlatıyor.
DÜNYA İNME GÜNÜ: HER DAKİKA ÖNEMLİ
Her yıl 29 Ekim’de düzenlenen Dünya İnme Günü, halk arasında felç olarak da bilinen inmeye dikkat çekiyor. Dünya İnme Örgütü’nün öncülük ettiği çalışmalar, belirtilerin tanınmasını ve acil yardımın geciktirilmemesini amaçlıyor. 2026 kampanyasının mesajı da bunu vurguluyor: “Her dakika önemli.”
DÜNYA SEDEF HASTALIĞI GÜNÜ: HASTALIĞIN ÖTESİNDEKİ HAYATLARI GÖRMEK
29 Ekim Dünya Sedef Hastalığı Günü’nde, sedefle yaşayan insanların karşılaştığı güçlükler ve destek ihtiyaçları gündeme getiriliyor. Etkinlikler, hastalık hakkında doğru bilgilerin yayılmasını, önyargıların azaltılmasını ve hastaların kendilerini yalnız hissetmemesini amaçlıyor. Özellikle çocukların ve gençlerin okulda ve sosyal yaşamda karşılaştığı sorunlara dikkat çekiliyor.
ULUSLARARASI BAKIM VE DESTEK GÜNÜ: GÖRÜNMEYEN EMEĞİ HATIRLAMAK
Birleşmiş Milletler’in ilan ettiği Uluslararası Bakım ve Destek Günü, çocuklara, yaşlılara, hastalara ve engelli bireylere bakım verenlerin emeğine dikkat çekiyor. Hem meslek olarak yapılan bakım işlerinin hem de evlerde çoğunlukla karşılıksız üstlenilen sorumlulukların değerinin tanınması isteniyor. Günün temel çağrısı, bakım yükünün daha adil paylaşılması ve bakım verenlerin de desteklenmesi.
İNTERNET GÜNÜ: İKİ HARFLE BAŞLAYAN İLETİŞİM DEVRİMİ
29 Ekim, internetin öncüsü ARPANET üzerinden 1969’da gönderilen ilk mesajın yıl dönümü nedeniyle, gayriresmî takvimlerde İnternet Günü olarak anılıyor. Kaliforniya Üniversitesinden Stanford Araştırma Enstitüsüne “LOGIN” kelimesi gönderilmek istenmiş, ancak sistem çökünce karşı tarafa yalnızca “LO” harfleri ulaşmıştı. Bugün dünyayı birbirine bağlayan iletişim ağının unutulmaz başlangıçlarından biri, yarım kalan bu mesaj oldu.
29 EKİM’İN TUHAF GÜNLERİ
Bu bölümdeki günler, ağırlıklı olarak ABD’de yaygınlaşan gayriresmî özel gün takvimlerinden geliyor.
KEDİ GÜNÜ: BUGÜN İLGİ BİRAZ DA ONLARA
ABD’de 29 Ekim, Ulusal Kedi Günü olarak kutlanıyor. Hayvan hakları savunucusu Colleen Paige’in 2005’te başlattığı gün, kedilerle kurulan dostluğu kutlamanın yanında yuva bekleyen hayvanlara dikkat çekmeyi amaçlıyor. Evdeki kediyi biraz daha şımartmak, bir barınağa destek olmak veya sahiplendirme duyurularını paylaşmak, günün önerileri arasında.
İNZİVAYA ÇEKİLME GÜNÜ: BİRAZ SESSİZLİK İSTEYENLERE
Gayriresmî takvimlerdeki “National Hermit Day”, gündelik koşturmacadan uzaklaşıp bir süre yalnız kalmaya ayrılıyor. Telefonların, mesajların ve bitmeyen konuşmaların arasına küçük bir sessizlik molası koymak için düşünülmüş bir gün. Kitap okumak, sakin bir yürüyüş yapmak ya da kimseye yetişmeye çalışmadan vakit geçirmek, kutlamanın ruhuna uygun.
YULAF EZMESİ GÜNÜ: KAHVALTININ SADE KAHRAMANINA BİR GÜN
ABD merkezli özel gün takvimlerinde 29 Ekim, Yulaf Ezmesi Günü olarak da yer alıyor. Kahvaltılık lapalardan kurabiyelere kadar farklı tariflerde kullanılan yulaf ezmesi, bugün sofranın başköşesine davet ediliyor. Gösterişli bir kutlama gerekmiyor; meyveli, tarçınlı ya da sade bir kâse hazırlamak yeterli.
29 EKİM’DE TARİHTE NELER OLDU?
1675 – LEIBNIZ, BUGÜN DE KULLANILAN İNTEGRAL İŞARETİNİ YAZDI
Alman matematikçi Gottfried Wilhelm Leibniz, “∫” integral işaretini bir el yazmasında ilk kez kullandı. Toplamayı anlatan Latince sözcükten hareketle geliştirdiği uzun “s” biçimindeki işaret, zamanla matematiğin ortak diline yerleşti. Alan ve hacim hesaplarından mühendisliğe kadar pek çok alanda kullanılan simgenin geçmişi, Leibniz’in bu çalışma notlarına dayanıyor.
1787 – MOZART’IN DON GIOVANNI OPERASI İLK KEZ SAHNELENDİ
Wolfgang Amadeus Mozart’ın Don Giovanni operası, Prag’da ilk kez seyirci karşısına çıktı. Çapkınlığı ve başkalarının hayatını hiçe saymasıyla felakete sürüklenen bir adamın hikâyesini anlatan eser, komediyle karanlık bir hesaplaşmayı aynı sahnede buluşturuyordu. Mozart’ın en önemli yapıtlarından biri kabul edilen opera, dünya sahnelerindeki yerini yüzyıllar boyunca korudu.
1863 – SAVAŞTA YARALILARA YARDIM İÇİN ULUSLARARASI ADIM
Cenevre’de düzenlenen uluslararası konferans sona erdi. Savaşlarda yaralanan askerlere yardım edecek ulusal kuruluşların oluşturulmasını ele alan toplantı, Kızılhaç hareketinin gelişmesindeki temel adımlardan biri oldu. Amaç, savaş alanındaki yaralıların yardım almasını yalnızca orduların imkânlarına bırakmamak ve gönüllü desteğini örgütlemekti.
1888 – SÜVEYŞ KANALI İÇİN İSTANBUL’DA ANLAŞMA İMZALANDI
Osmanlı Devleti’nin de aralarında bulunduğu dokuz devlet, Süveyş Kanalı’ndan geçişi düzenleyen İstanbul Sözleşmesi’ni imzaladı. Anlaşma, kanalın savaşta ve barışta, bayrak ayrımı yapılmaksızın ticaret ve savaş gemilerine açık tutulmasını öngörüyordu. Avrupa ile Asya arasındaki deniz yolunu kısaltan Süveyş’in uluslararası statüsü böylece yazılı kurallara bağlandı.
1914 – KARADENİZ BASKINI, OSMANLI’YI DÜNYA SAVAŞINA SÜRÜKLEDİ
Amiral Suşon komutasındaki Osmanlı donanması, Karadeniz’deki Rus limanlarına ve gemilerine saldırdı. Yavuz ve Midilli’nin de katıldığı harekât, Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’na fiilen girişinde belirleyici oldu. Ardından gelen savaş ilanlarıyla Osmanlı toprakları, yıllarca sürecek ve imparatorluğun sonunu hazırlayacak büyük çatışmanın cephelerine dönüştü.
1924 – MUSUL ANLAŞMAZLIĞINDA GEÇİCİ SINIR ÇİZİLDİ
Milletler Cemiyeti, Türkiye ile İngiliz mandasındaki Irak arasında “Brüksel Hattı” adı verilen geçici sınırı belirledi. Musul üzerindeki anlaşmazlık sürerken alınan karar, özel komisyonun incelemesi tamamlanıncaya kadar çatışmaları önlemeyi amaçlıyordu. Bu nedenle 29 Ekim’deki karar, Musul meselesinin kesin olarak sonuçlandırılması anlamına gelmiyordu.
1929 – KARA SALI: BORSA ÇÖKTÜ, DÜNYA EKONOMİSİ SARSILDI
New York Borsası’nda büyük satış dalgası yaşandı. Bir günde 16 milyondan fazla hissenin el değiştirdiği “Kara Salı”, 1929 borsa çöküşünün en ağır günlerinden biri oldu. Piyasalardaki yıkım, ardından gelen banka iflasları ve işsizlikle birlikte Büyük Buhran’ın simgesine dönüştü. Krizin etkileri ABD sınırlarını aşarak dünya ekonomisine yayıldı.
1930 – VENİZELOS, CUMHURİYET BAYRAMI’NDA ATATÜRK’ÜN KONUĞUYDU
Yunanistan Başbakanı Elefterios Venizelos, Ankara’daki Cumhuriyet Bayramı kutlamalarına katıldı ve Atatürk’le bayram balosunda bir araya geldi. Birkaç yıl önce savaşmış iki ülkenin liderlerinin bu buluşması, Türk-Yunan ilişkilerindeki yakınlaşmanın dikkat çekici görüntülerinden biriydi. Ziyaret sırasında yürütülen görüşmelerin ardından, ertesi gün iki ülke arasında dostluk anlaşmaları imzalandı.
1933 – ATATÜRK, ONUNCU YIL NUTKU’NU OKUDU
Atatürk, Cumhuriyet’in onuncu yıl dönümünde yaptığı konuşmada, geride kalan yılların kazanımlarını anlattı ve Türkiye’nin geleceğine ilişkin hedeflerini ortaya koydu. Bilime, çalışmaya, millî birliğe ve çağdaşlaşmaya vurgu yapan Onuncu Yıl Nutku, “Ne mutlu Türk’üm diyene!” sözüyle sona erdi. Konuşma, Cumhuriyet tarihinin en çok hatırlanan metinlerinden biri oldu.
1936 – ERİBE HÜRKUŞ, CUMHURİYET BAYRAMI’NDAKİ PARAŞÜT KAZASINDA AĞIR YARALANDI
Vecihi Hürkuş’un yeğeni ve öğrencisi Eribe Hürkuş, Ankara’daki Cumhuriyet Bayramı gösterileri sırasında yaptığı paraşüt atlayışında ağır yaralandı. Paraşütünün gerektiği gibi açılmaması sonucu yere düşen genç havacı, hastaneye kaldırıldı. Ertesi gün hayatını kaybeden Eribe, Türk havacılık tarihine ilk kadın hava şehidi olarak geçti.
1938 – ATATÜRK’ÜN SON CUMHURİYET BAYRAMI MESAJINI CELAL BAYAR OKUDU
Cumhuriyet’in on beşinci yıl dönümünde, hastalığı nedeniyle Dolmabahçe Sarayı’nda bulunan Atatürk, Ankara’daki törenlere katılamadı. Türk ordusuna gönderdiği mesaj, Hipodrom’daki kutlamalarda Başbakan Celal Bayar tarafından okundu. Ordunun ülkenin güvenliğini koruma görevine duyduğu güveni dile getiren bu mesaj, Atatürk’ün son Cumhuriyet Bayramı’ndan kalan tarihî belgelerden biri oldu.
1945 – TÜKENMEZ KALEM ALMAK İÇİN MAĞAZANIN ÖNÜNDE KUYRUK OLUŞTU
New York’taki Gimbels mağazasında satışa çıkan tükenmez kalemler büyük izdiham yarattı. Sabah kapıda binlerce kişi bekliyor, kalabalığı kontrol etmek için polis görevlendiriliyordu. Tanesi 12,50 dolara satılan kalemlerden ilk gün yaklaşık 10 bin adet alındı. Bugünün sıradan kırtasiye malzemesi, dönemin tüketicileri için kuyruğa girilecek bir yenilikti.
1956 – İSRAİL’İN SİNA’YA SALDIRISIYLA SÜVEYŞ KRİZİ SAVAŞA DÖNÜŞTÜ
İsrail ordusu, Mısır’ın Sina Yarımadası’na saldırdı. Mısır Cumhurbaşkanı Cemal Abdülnasır’ın Süveyş Kanalı’nı millîleştirmesinin ardından büyüyen kriz, böylece savaşa dönüştü. İzleyen günlerde İngiltere ve Fransa da askerî müdahaleye katıldı. Uluslararası baskı sonucunda saldırgan güçlerin geri çekilmesi, İngiltere ve Fransa’nın bölgedeki eski nüfuzunun zayıflamasını gösteren gelişmelerden biri oldu.
1958 – PASTERNAK, KAZANDIĞI NOBEL ÖDÜLÜ’NÜ REDDETMEK ZORUNDA KALDI
Doktor Jivago romanının yazarı Boris Pasternak, Nobel Edebiyat Ödülü’nü kabul edemeyeceğini Stockholm’e gönderdiği telgrafla bildirdi. Ödül haberini başlangıçta sevinçle karşılayan yazar, Sovyetler Birliği’nde hedef gösterilmiş ve Yazarlar Birliği’nden çıkarılmıştı. Kabulünden günler sonra gelen ret kararı, edebiyat tarihinin siyasi baskıyla anılan olaylarından biri oldu.
1959 – ASTERİKS’İN ROMALILARLA MÜCADELESİ BAŞLADI
Rene Goscinny’nin yazdığı, Albert Uderzo’nun çizdiği Asteriks’in ilk macerası, Fransa’da Pilote dergisinin birinci sayısında yayımlanmaya başladı. Roma egemenliğine direnen küçük bir Galya köyünün hikâyesi, zamanla dünyanın en sevilen çizgi roman serilerinden birine dönüştü. Asteriks ve Türkiye’de Oburiks adıyla tanınan yol arkadaşı, çizgi filmler ve sinema uyarlamalarıyla da geniş kitlelere ulaştı.
1960 – MUHAMMED ALİ, İLK PROFESYONEL MAÇINI KAZANDI
Henüz Cassius Clay adını kullanan Muhammed Ali, ABD’nin Louisville kentinde ilk profesyonel boks maçına çıktı. Tunney Hunsaker karşısında altı raundun sonunda hakemlerin oy birliğiyle galip geldi. Bu karşılaşma, ringdeki başarıları kadar ırkçılığa ve savaşa karşı tutumuyla da dünya çapında tanınacak bir sporcunun profesyonel kariyerinin başlangıcıydı.
1961 – DEVRİM OTOMOBİLİ CUMHURİYET BAYRAMI’NDA TANITILDI
Eskişehir’de yaklaşık dört buçuk ayda geliştirilen Devrim otomobilleri, Ankara’da Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel’e sunuldu. Gürsel’in bindiği aracın kısa süre sonra durması, yıllarca projenin önüne geçen bir hikâyeye dönüştü. Oysa araç yakıtı bittiği için durmuştu; Gürsel, başka bir Devrim’e geçerek Anıtkabir’e gitti. Devrim otomobilleri aynı gün bayram geçidine de katıldı.
1964 – “TOPKAPI” FİLMİNDEN ETKİLENEN HIRSIZLAR NEW YORK MÜZESİNİ SOYDU
New York’taki Amerikan Doğa Tarihi Müzesi’nden, aralarında ünlü “Hindistan Yıldızı” safirinin de bulunduğu değerli taşlar çalındı. Müzenin kendi tarihçesine göre soyguncular, İstanbul’da geçen Topkapı filmindeki mücevher soygunundan etkilenmişti. Olayın en tuhaf ayrıntılarından biri, Hindistan Yıldızı’nı koruyan alarmın pilinin bitmiş olmasıydı.
1969 – İNTERNETİN ÖNCÜSÜNDE İLK MESAJ GÖNDERİLDİ
Kaliforniya Üniversitesindeki bir bilgisayardan Stanford Araştırma Enstitüsündeki bilgisayara ARPANET üzerinden ilk mesaj gönderildi. “LOGIN” yazılmak istenirken sistem çöktü ve karşı tarafa yalnızca “LO” harfleri ulaştı. Yaklaşık bir saat sonra bağlantı başarıyla tamamlandı. Bu küçük deneme, dünyayı birbirine bağlayacak internetin gelişmesindeki tarihî adımlardan biri oldu.
1991 – BİR UZAY ARACI İLK KEZ BİR ASTEROİDİ YAKINDAN GÖRÜNTÜLEDİ
NASA’nın Galileo uzay aracı, Jüpiter’e yolculuğu sırasında Gaspra adlı asteroidin yaklaşık 1.600 kilometre yakınından geçti. Böylece ilk kez bir asteroide yakın geçiş yapılarak ayrıntılı görüntüler elde edildi. Kraterlerle kaplı düzensiz yüzeyi gösteren fotoğraflar, bu gökcisimlerini uzaktaki ışık noktalarının ötesinde inceleme imkânı sağladı.
1993 – “NOEL GECESİ KÂBUSU” GENİŞ GÖSTERİME ÇIKTI
Tim Burton’ın fikrinden doğan, Henry Selick’in yönettiği Noel Gecesi Kâbusu, ABD’de ülke çapında gösterime girdi. Cadılar Bayramı kasabasının kralı Jack Skellington’ın Noel’i ele geçirme girişimini anlatan film, kuklaların kare kare hareket ettirilmesiyle hazırlanmıştı. Karanlık masal dünyası ve müzikleriyle animasyon sinemasının sevilen yapımları arasına girdi.
1998 – HAZAR PETROLÜNÜ CEYHAN’A ULAŞTIRACAK PROJEYE DESTEK
Türkiye, Azerbaycan, Gürcistan, Kazakistan ve Özbekistan cumhurbaşkanları Ankara Deklarasyonu’nu imzaladı. Bildiri, Hazar petrolünün Bakü-Tiflis-Ceyhan güzergâhıyla dünya pazarlarına taşınması projesine siyasi destek veriyordu. Bu adım, Türkiye’nin enerji taşımacılığındaki rolünü güçlendirecek boru hattının hayata geçirilmesi yolunda önemli bir gelişmeydi.
1998 – JOHN GLENN, 77 YAŞINDA YENİDEN UZAYA GİTTİ
Dünya yörüngesine çıkan ilk Amerikalı astronot John Glenn, ilk uçuşundan 36 yıl sonra Discovery uzay mekiğiyle yeniden uzaya gönderildi. Glenn, 77 yaşında gerçekleştirdiği yolculukla o tarihe kadar uzaya çıkan en yaşlı insan oldu. Görev sırasında yaşlanmayla uzay uçuşunun insan vücudundaki etkilerini karşılaştırmaya yönelik araştırmalara katıldı.
2002 – “GTA: VICE CITY” OYUNSEVERLERLE BULUŞTU
Grand Theft Auto: Vice City, PlayStation 2 için Kuzey Amerika’da satışa çıktı. Oyuncuları 1980’lerin müzikleri, neon ışıkları ve suç hikâyeleriyle şekillenen kurmaca bir şehre götüren yapım, serinin en çok hatırlanan oyunlarından biri oldu. Türkiye’de de geniş bir oyuncu kitlesine ulaşan oyunun Avrupa çıkışı ise 8 Kasım’da gerçekleşti.
2013 – MARMARAY AÇILDI, BOĞAZ’IN ALTINDAN TREN GEÇTİ
Marmaray’ın Ayrılık Çeşmesi ile Kazlıçeşme arasındaki ilk kesimi, Cumhuriyet’in 90. yıl dönümünde açıldı. İstanbul’un iki yakası, Boğaz’ın altından geçen demiryoluyla birbirine bağlandı. Kocaeli açısından da büyük önem taşıyan Gebze-Halkalı hattının tamamı ise bu tarihte açılmadı; kesintisiz seferler 12 Mart 2019’da başladı.
2015 – ÇİN, TEK ÇOCUK POLİTİKASINDAN VAZGEÇİLECEĞİNİ AÇIKLADI
Çin yönetimi, bütün çiftlerin iki çocuk sahibi olmasına izin verecek değişikliği duyurdu. On yıllardır uygulanan tek çocuk politikasından geri dönüşte, nüfusun yaşlanması ve gelecekte çalışan nüfusun azalacağı endişesi etkili oldu. Milyonlarca ailenin hayatını belirleyen nüfus politikasındaki bu değişiklik, dünya çapında yankı uyandırdı.
2016 – ANKARA YÜKSEK HIZLI TREN GARI HİZMETE GİRDİ
Ankara Yüksek Hızlı Tren Garı açıldı. Tarihî garın yanındaki yeni yapı, yüksek hızlı tren yolcuları için peronları, bekleme alanlarını ve çeşitli hizmetleri bir araya getirdi. Altı demiryolu hattı ve üç peronuyla tasarlanan gar, Ankara’nın yüksek hızlı tren ağındaki merkez konumunu destekleyen yeni ulaşım yapısı oldu.
2018 – İSTANBUL HAVALİMANI’NIN İLK ETABI AÇILDI
İstanbul Havalimanı’nın ilk etabı, Cumhuriyet’in 95. yıl dönümünde düzenlenen törenle açıldı. Türkiye’nin havacılık tarihindeki büyük yatırımlardan biri olan havalimanı, uluslararası uçuşlar için yeni bir merkez olarak planlandı. Ancak Atatürk Havalimanı’ndaki tarifeli yolcu operasyonlarının buraya taşınması aynı gün gerçekleşmedi; büyük taşınma Nisan 2019’da tamamlandı.
2018 – PARKER, GÜNEŞ’E EN FAZLA YAKLAŞAN UZAY ARACI OLDU
NASA’nın Parker Güneş Sondası, Güneş’in yüzeyine yaklaşık 42,7 milyon kilometreden daha yakın bir konuma ulaşarak 1976’dan beri Helios 2’nin elinde bulunan rekoru geçti. Bu, görevin sonraki yıllarda daha da ileri taşıyacağı yaklaşma rekorlarının ilkiydi. Amaç, Güneş’in dış atmosferini ve uzaya yayılan parçacık akımını yakından incelemekti.
2018 – LION AIR UÇAĞI DENİZE DÜŞTÜ: 189 KİŞİ ÖLDÜ
Endonezya’da Lion Air’in Cakarta’dan Pangkal Pinang’a giden Boeing 737 MAX 8 tipi uçağı, kalkışından kısa süre sonra Cava Denizi’ne düştü. Uçaktaki 189 kişinin tamamı hayatını kaybetti. Kaza, yeni nesil 737 MAX uçaklarının uçuş kontrol sistemlerini ve pilotların bu sistemler hakkında nasıl bilgilendirildiğini dünya havacılığının gündemine taşıdı.
2021 – AİZANOİ’DE ÇAY YATAĞINDAN ÇIKAN HEYKEL BAŞLARI DUYURULDU
Kütahya’nın Çavdarhisar ilçesindeki Aizanoi Antik Kenti’nde bulunan Afrodit ve Dionysos heykel başları, 29 Ekim tarihli haberle kamuoyuna duyuruldu. Antik dönemde Penkalas adı verilen çayda, köprü kalıntıları araştırılırken ortaya çıkarılan mermer başlar, bölgenin heykel sanatı ve inanç hayatına ilişkin yeni bilgiler sağladı. Buluntular, burada bir heykel atölyesi bulunabileceğini de düşündürdü.
2021 – ATATÜRK KÜLTÜR MERKEZİ “SİNAN” OPERASIYLA YENİDEN AÇILDI
İstanbul Taksim’deki Atatürk Kültür Merkezi, yeni binasında yeniden sanatseverlerle buluştu. Cumhuriyet Bayramı’ndaki açılışta, besteci Hasan Uçarsu’nun Mimar Sinan’ın hayatını konu alan Sinan operasının dünya prömiyeri gerçekleştirildi. İstanbul’un kültür hayatındaki simge mekânlardan AKM, uzun bir aranın ardından opera, bale, tiyatro ve konserler için kapılarını açtı.
2022 – TOGG’UN GEMLİK TESİSİ AÇILDI, İLK ARAÇ BANTTAN İNDİ
Togg’un elektrikli otomobillerinin üretileceği Gemlik Kampüsü, Cumhuriyet’in 99. yıl dönümünde açıldı. Törende ilk araç üretim bandından indirildi. Türkiye’nin otomotiv sanayisi açısından dikkat çekici bir aşama olan açılışı, araçların satışa sunulmasına yönelik hazırlıklar izledi. T10X için sipariş ve kullanıcılarla buluşma süreci 2023’te başladı.
2023 – CUMHURİYET’İN YÜZÜNCÜ YILINDA TARİHÎ BANKA BİNASI MÜZE OLDU
Türkiye İş Bankası Resim Heykel Müzesi, Cumhuriyet’in yüzüncü yıl dönümünde İstanbul İstiklal Caddesi’nde ziyarete açıldı. Uzun yıllar bankanın Beyoğlu Şubesi olarak kullanılan tarihî bina, kapsamlı bir restorasyonla müzeye dönüştürüldü. Osman Hamdi Bey, Şeker Ahmet Paşa ve İbrahim Çallı gibi sanatçıların eserlerini barındıran koleksiyon, sanatseverlerle buluştu.
2023 – CUMHURİYET İÇİN İSTANBUL BOĞAZI’NDAN 100 SAVAŞ GEMİSİ GEÇTİ
Cumhuriyet’in yüzüncü yıl dönümünde Türk Deniz Kuvvetlerinin 100 savaş gemisi İstanbul Boğazı’nda geçit töreni yaptı. Millî Savunma Bakanlığının donanma tarihinin en büyük geçit töreni olarak kaydettiği etkinlik, kıyıları dolduran vatandaşlar tarafından izlendi. Türk Yıldızları ve SOLOTÜRK ekiplerinin uçuşları da yüzüncü yıl kutlamalarına eşlik etti.
KOCAELİ TARİHİNDE 29 EKİM
1933 – İZMİT’İN ATATÜRK ANITI AÇILDI
Cumhuriyet’in onuncu yıl dönümünde İzmit Atatürk Anıtı’nın açılışı yapıldı. Heykeltıraş Nijad Sirel’in eseri olan anıtta Atatürk, askerî üniformasıyla ayakta betimleniyordu. Beyaz mermer kaide üzerindeki bronz heykel, Atatürk’ün sağlığında yapılan anıtlar arasına katıldı. İzmit’in Cumhuriyet’le kurduğu bağın simgelerinden biri olan eser, kentin ortak hafızasında kalıcı bir yer edindi.
1933 – PAŞASUYU, YENİ ŞEBEKESİYLE İZMİT’E ULAŞTI
İzmit’in yıllardır çözüm bekleyen içme suyu sorunu için hazırlanan yeni Paşasuyu tesisatının açılışı, Cumhuriyet’in onuncu yıl kutlamaları sırasında yapıldı. Vali Eşref Sayıt ve Belediye Başkanı Kemal Öz’ün katıldığı törende sistem, belediye binası önünde “Cumhuriyet Suyu” adıyla hizmete alındı. Tarihî su yolunun yerine demir borularla kurulan yeni hat, suyun kente daha az kayıpla ulaştırılmasını sağlıyor; evlere bağlantı yapılmasının ve sokak çeşmelerinin yaygınlaştırılmasının önünü açıyordu.
1938 – İZMİT BASININA MARMARA GAZETESİ KATILDI
Dr. Hasan Ömer Erim’in sahibi olduğu Marmara gazetesi, Cumhuriyet’in on beşinci yıl dönümünde ilk sayısını yayımladı. “Cumhuriyetçi, Halkçı Gazete” ibaresiyle çıkan dört sayfalık yayın, İzmit’te hazırlanıyor ve başlangıçta Adapazarı’nda basılıyordu. Kent haberlerinin yanında sağlık yazılarına ve kültürel çalışmalara da yer veren Marmara, İzmit’in gündelik hayatını sonraki kuşaklara taşıyan yerel kaynaklardan biri oldu.
1973 – İZMİT’TE 50. YIL CUMHURİYET OKULU’NUN TEMELİ ATILDI
İzmit’teki 50. Yıl Cumhuriyet Okulu’nun temeli, Cumhuriyet’in kuruluşunun ellinci yıl dönümünde atıldı. Okulun kendi tarihçesine göre eğitim, Yenituran İlkokulu’nun öğretmen ve öğrencilerinin taşınmasıyla 1975-1976 öğretim yılında başladı. Böylece Cumhuriyet’in ellinci yılı, İzmit’in eğitim hayatında da adını kuşaklar boyunca yaşatacak bir okul bıraktı.
2004 – HIZIRREİS DENİZALTISI İZMİT SAHİLİNDE MÜZE OLDU
Türk Deniz Kuvvetlerinde 21 yıl görev yapan TCG Hızırreis denizaltısı, müze gemi olarak İzmit sahilinde sergilenmeye başladı. Daha önce USS Gudgeon adıyla Amerikan donanmasında kullanılan denizaltı, 1983’te Türk Deniz Kuvvetlerine katılmış, Şubat 2004’te aktif hizmetten ayrılmıştı. Askerî görevini tamamlayan Hızırreis, bu kez ziyaretçilere denizaltıcılığı ve denizaltındaki yaşamı tanıtacağı yeni görevine başladı.
2008 – SEKA TÜNELİ VE KOCAELİ BASIN MERKEZİ AÇILDI
Cumhuriyet Bayramı kutlamaları kapsamında SEKA Tüneli ile Kocaeli Basın Merkezi’nin açılışı yapıldı. Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin 2008 faaliyet raporuna “Cumhuriyet Şöleni” başlığıyla giren açılışlar, kentin ulaşım ve basın hayatına ilişkin iki yatırımı aynı bayramda buluşturdu.
29 EKİM’DE GAZETELERDE KOCAELİ
1933 – HEREKE’NİN TEZGÂHLARI CUMHURİYET’İN SANAYİ BİLANÇOSUNDA
Hâkimiyet-i Milliye gazetesinin 29 Ekim 1933 tarihli özel sayısında, Cumhuriyet’in sanayi alanındaki gelişmeleri anlatılırken Hereke Fabrikası’na da yer verildi. Sümerbank’a bağlı fabrikaların üretim ve satışları değerlendirilirken Hereke’nin dokuma tezgâhları fotoğraflarla gösteriliyordu. Haber, Hereke’nin yalnızca saraylara halı üreten geçmişiyle değil, Cumhuriyet dönemindeki üretimiyle de ülkenin sanayi hayatında yer aldığını hatırlatıyordu.
1935 – GÖLCÜK’TE YAPILAN GEMİ ULUS’UN SAYFALARINDA
Ulus gazetesinin 29 Ekim 1935 tarihli dördüncü sayfası, Gölcük’te Türk mühendis ve işçiler tarafından yapılan yağ gemisini tanıtıyordu. “Gölcük” adı verilen 1.255 tonluk geminin tamamlandığı, denize indirilmesi için tören hazırlandığı anlatılıyordu. Haberde, geminin yapımında kullanılan malzemenin bir bölümünün Kırıkkale’den sağlandığı da belirtiliyordu. Gölcük’ün gemi yapımındaki geleceği, henüz tersanenin gelişme döneminde ulusal basına yansımıştı.
1936 – İZMİT’İN KÂĞIT FABRİKASI SANAYİLEŞMENİN ÖRNEĞİ OLDU
Kurun gazetesinin 29 Ekim 1936 tarihli dokuzuncu sayfasında, Cumhuriyet’in sanayi yatırımları değerlendirilirken İzmit Kâğıt Fabrikası da anlatılıyordu. Fabrika, Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı kapsamında gerçekleştirilen yatırımlar arasında gösteriliyor; yerli kâğıda basılan kitapların okullara ulaştırıldığı belirtiliyordu. İzmit’te kurulması öngörülen selüloz fabrikası da sıradaki yatırımlar arasında anılıyordu. Kent, yalnızca üretimle değil, kitapların kâğıdını sağlayarak da ülkenin eğitim hayatına giriyordu.
1936 – İZMİTLİ YAZARIN OYUNU HALKEVLERİNE GÖNDERİLDİ
Türk Yolu’nun 29 Ekim 1936 tarihli sayısına dayanan kayıtlarda, Yunus Nüzhet Unat’ın “Hedef” adlı oyununun kitap olarak basılıp Halkevlerine gönderildiği anlatılıyor. Oyun, Cevat adlı bir askerin köyüne uğrayarak savaşta yaşadıklarını ve Mustafa Kemal’i köylülere anlatması üzerine kuruluydu. İzmit’teki tiyatro çalışmaları böylece yalnızca yerel sahnelerle sınırlı kalmıyor, burada yazılan eserler başka kentlerdeki topluluklara da ulaşıyordu.
1938 – TAVŞANCIL’DAN İZMİT’E ÖĞRENCİ TRENİ
Marmara gazetesinin 29 Ekim 1938 tarihli sayısında, öğrencilerin ulaşımını kolaylaştıracak özel tren düzenlemesi duyuruldu. Vilayetin başvurusu üzerine, Tavşancıl’dan İzmit’e kadar istasyonlardaki öğrencileri ders saatlerine uygun biçimde taşıyacak bir trene izin verilmişti. Öğrenciler banliyö tarifesiyle gidip gelebilecekti. Haber, çevre yerleşimlerden İzmit’teki okullara ulaşmaya çalışan çocuklar için demiryolunun taşıdığı önemi gösteriyordu.
1971 – IŞIK, İLK SAYISINDA İZMİTLİLERDEN DESTEK İSTEDİ
Cumhuriyet Bayramı’nda yayımlanmaya başlayan Işık gazetesi, ilk sayısında Cumhuriyet’in değerlerini koruma hedefini açıklıyordu. Dört sayfalık gazete 50 kuruşa satılıyor; yerel haberleri, köşe yazılarını ve sporu okuyucuya ulaştırıyordu. Kurucularından Dündar Çiğit, gazetenin ilk yıl resmî ilan alamayacağını belirterek İzmitlilerden destek istedi. Işık’ın ilk sayısı, yerel gazeteciliğin ekonomik güçlüklerini de açıkça okuyucusuyla paylaşıyordu.
29 EKİM’DE DOĞANLAR
1923 – CUMHURİYET’LE AYNI GÜN DOĞAN SANAT EĞİTİMCİSİ NAZAN İPŞİROĞLU
Sanat eğitimcisi, yazar ve müzisyen Nazan İpşiroğlu doğdu. Sanatı anlamayı ve yorumlamayı öğreten çalışmalarıyla tanınan İpşiroğlu, müzik eğitimi üzerine de eserler verdi. Türkiye’de çembalonun ve barok müziğin tanınmasına katkıda bulundu; İstanbul Barok Müzik Topluluğu’nun kuruluşunda yer aldı.
1923 – DOĞUM KONTROL HAPININ GELİŞTİRİLMESİNDE PAYI OLAN CARL DJERASSI
Kimyacı, yazar ve oyun yazarı Carl Djerassi, Viyana’da doğdu. Çalışma arkadaşlarıyla gerçekleştirdiği hormon sentezi, ağızdan alınan doğum kontrol hapının geliştirilmesindeki temel adımlardan biri oldu. Bilimsel çalışmalarının ardından edebiyata da yönelen Djerassi, bilim dünyasındaki insan ilişkilerini romanlarına ve tiyatro oyunlarına taşıdı.
1926 – MİLLÎ GÖRÜŞ HAREKETİNİN LİDERİ NECMETTİN ERBAKAN
Mühendis, akademisyen ve siyasetçi Necmettin Erbakan, Sinop’ta doğdu. Motor mühendisliği alanında çalıştı ve Gümüş Motor’un kuruluşuna öncülük etti. Türk siyasetinde Millî Görüş hareketinin lideri olarak tanındı. Başbakan yardımcılığı görevlerinin ardından, 1996’da kurulan 54. Hükümet’in başbakanı oldu.
1932 – PARASIZ YATILI’NIN YAZARI FÜRUZAN
Doğum günü 29 Ekim olan Füruzan, İstanbul’da dünyaya geldi. Yoksulların, kadınların, çocukların ve göçmenlerin hayatlarını anlattığı eserleriyle Türk edebiyatında kendine özgü bir yer edindi. Parasız Yatılı ile 1972 Sait Faik Hikâye Armağanı’nı kazanan ilk kadın yazar oldu. Kırk Yedi’liler ve Benim Sinemalarım, en çok bilinen eserleri arasında yer aldı.
1933 – YOKSULLUĞU MİZAHLA ANLATAN MUZAFFER İZGÜ
Yazar ve öğretmen Muzaffer İzgü, Adana’da doğdu. Çocukluk yıllarında bulaşıkçılık, garsonluk ve sinemalarda gazoz satıcılığı yaparak eğitimini sürdürdü. Yaşadıklarını mizahla buluşturduğu Zıkkımın Kökü, sinemaya da uyarlandı. Çocuklar için yazdığı kitaplarla kuşaklar boyunca okunan yazarlardan biri oldu.
1935 – HEİDİ’NİN VE ATEŞBÖCEKLERİNİN MEZARI’NIN YÖNETMENİ İSAO TAKAHATA
Japon yönetmen İsao Takahata doğdu. Türkiye’de de kuşakların severek izlediği Heidi çizgi dizisinin yönetmenliğini yaptı. Hayao Miyazaki’yle birlikte Studio Ghibli’nin kurucuları arasında yer aldı. Savaşın iki kardeşin hayatında yarattığı yıkımı anlatan Ateşböceklerinin Mezarı, animasyon sinemasının en sarsıcı eserlerinden biri oldu.
1937 – TİYATRODAN SİNEMAYA, ŞARKICILIKTAN EĞİTMENLİĞE AYLA ALGAN
Oyuncu, şarkıcı ve eğitmen Ayla Algan, İstanbul’da doğdu. Tiyatroda Hamlet karakterini canlandırmasıyla dikkat çekti; sinemada Sadri Alışık’la başrolü paylaştığı Ah Güzel İstanbul ile hafızalara yerleşti. Uluslararası müzik yarışmalarında da başarı kazanan Algan, sonraki yıllarda oyuncu yetiştiren çalışmalarıyla sanat hayatına katkısını sürdürdü.
1938 – MÜZİK YELPAZESİ’NİN UNUTULMAZ SUNUCUSU SEZEN CUMHUR ÖNAL
Şarkı sözü yazarı ve radyo-televizyon programcısı Sezen Cumhur Önal, Antalya’da doğdu. Yabancı bestelere yazdığı Türkçe sözlerle popüler müziğin gelişmesine katkıda bulundu. Uzun yıllar sunduğu Müzik Yelpazesi, kendine özgü anlatımı ve şarkıcılar için kullandığı “kadife sesli”, “çikolata renkli” gibi tanımlamalarla televizyon izleyicisinin hafızasında kaldı.
1942 – EKRAN BAŞINDA RESİM YAPMAYI SEVDİREN BOB ROSS
Ressam ve televizyoncu Bob Ross, ABD’nin Florida eyaletinde doğdu. Türkiye’de TRT’nin yayımladığı Resim Sevinci programıyla tanındı. Yarım saat içinde yaptığı dağlar, göller ve ağaçlarla izleyicilere resim yapmanın ulaşılmaz bir beceri olmadığını gösterdi. Sakin konuşması ve doğa sevgisiyle, fırça tutmayanların bile severek izlediği bir televizyon figürü oldu.
1943 – SAHNEDE GÜLDÜREN, OKULUNDA SANATÇI YETİŞTİREN MÜJDAT GEZEN
Oyuncu, yazar, yönetmen ve eğitmen Müjdat Gezen, İstanbul Fatih’te doğdu. Çocuk yaşta sahneye çıktı; tiyatro, sinema ve televizyonda uzun bir kariyer kurdu. 1991’de açtığı Müjdat Gezen Sanat Merkezi’nde, ücretsiz konservatuvar eğitimiyle gençlerin sanat hayatına katılmasına katkıda bulundu.
1944 – TÜRKİYE’DE ORGAN NAKLİNİN ÖNCÜLERİNDEN MEHMET HABERAL
Cerrah ve akademisyen Mehmet Haberal, Rize’de doğdu. 1975’te Türkiye’de ilk başarılı canlıdan böbrek naklini gerçekleştiren ekibe öncülük etti. Organ nakli alanındaki çalışmalarıyla uluslararası tanınırlık kazandı. 1993’te Başkent Üniversitesini kurarak tıp eğitimi ve sağlık hizmetleri alanındaki çalışmalarını genişletti.
1946 – FLEETWOOD MAC’İN KURUCULARINDAN GİTARİST PETER GREEN
İngiliz gitarist, şarkıcı ve besteci Peter Green, Londra’da doğdu. Fleetwood Mac’in kurucularından biri olarak grubun ilk dönemindeki blues ağırlıklı müziğine yön verdi. Santana’nın yorumuyla da dünya çapında tanınan “Black Magic Woman”ın bestecisiydi. Gitar çalışı ve besteleriyle rock ve blues müziğinde kalıcı iz bıraktı.
1947 – “JAWS”IN OYUNCUSU RICHARD DREYFUSS DOĞDU
Amerikalı oyuncu Richard Dreyfuss, New York’ta doğdu. Steven Spielberg’in Jaws filminde köpekbalığını araştıran deniz bilimciyi, Üçüncü Türden Yakınlaşmalar filminde ise gördüğü açıklanamaz olayın peşine düşen bir adamı canlandırdı. İki farklı sinema klasiğindeki rolleriyle dünya çapında tanınan oyuncular arasına girdi.
1950 – TÜRKİYE’NİN 11. CUMHURBAŞKANI ABDULLAH GÜL
Siyasetçi ve ekonomist Abdullah Gül, Kayseri’de doğdu. Akademik çalışmalarının ardından siyasete girdi; başbakanlık ve dışişleri bakanlığı yaptı. 2007’de Türkiye’nin 11. cumhurbaşkanı seçildi ve bu görevi 2014’e kadar sürdürdü. Doğum günü, Türkiye’nin Cumhuriyet Bayramı’yla aynı tarihe denk geliyordu.
1957 – HOMER SIMPSON’A SES VEREN DAN CASTELLANETA
Amerikalı oyuncu ve seslendirme sanatçısı Dan Castellaneta doğdu. Simpsonlar dizisinin orijinal İngilizce seslendirmesinde Homer Simpson’ı canlandırarak dünya çapında tanındı. Dizide Büyükbaba Simpson, Palyaço Krusty ve Barney gibi başka karakterleri de seslendirdi. Yüzünden çok sesiyle milyonların hayatına giren sanatçılardan biri oldu.
1960 – KOÇ HOLDİNG’İN ÜÇÜNCÜ KUŞAK BAŞKANI MUSTAFA KOÇ
İş insanı Mustafa Vehbi Koç, İstanbul’da doğdu. 2003’ten 2016’ya kadar Koç Holding Yönetim Kurulu Başkanlığı yaptı. Bu dönemde Tüpraş’ın çoğunluk hisselerinin satın alınması gibi büyük yatırımlar gerçekleştirildi. İzmit Rafinerisi’nin de içinde bulunduğu Tüpraş’ın topluluğa katılması, Koç’un başkanlık dönemini Kocaeli’nin sanayi tarihiyle de buluşturdu.
1970 – FENERBAHÇE’DE DE GÖREV YAPAN PHILLIP COCU
Hollandalı futbolcu ve teknik direktör Phillip Cocu doğdu. Futbolculuğunda Barcelona ve PSV formalarıyla tanındı; Hollanda Millî Takımı’nda oynadı. Teknik direktör olarak PSV’deki başarılarının ardından 2018’de Fenerbahçe’nin başına geçti. Sarı-lacivertli takımdaki görevi kısa sürse de Türkiye’de yakından tanınan futbol isimlerinden biri oldu.
1970 – AJAX VE MANCHESTER UNITED’IN UNUTULMAZ KALECİSİ EDWIN VAN DER SAR
Hollandalı kaleci Edwin van der Sar doğdu. Ajax, Juventus, Fulham ve Manchester United formaları giydi. Uzun boyu, sakinliği ve kritik kurtarışlarıyla kuşağının önde gelen kalecileri arasında yer aldı. Hem Ajax hem de Manchester United’la Şampiyonlar Ligi şampiyonluğu yaşadı.
1971 – BETERBÖCEK’TEN STRANGER THINGS’E WINONA RYDER
Amerikalı oyuncu Winona Ryder doğdu. Beterböcek, Makas Eller ve Aklım Karıştı gibi filmlerle sinemanın tanınan yüzlerinden biri oldu. Yıllar sonra Stranger Things dizisindeki Joyce Byers rolüyle yeni kuşak izleyicilerin de ilgisini kazandı. Böylece farklı dönemlerin seyircilerine ulaşan uzun bir oyunculuk kariyeri kurdu.
1983 – TÜRKİYE’NİN İLK KADIN OLİMPİYAT ŞAMPİYONU NURCAN TAYLAN
Millî halterci Nurcan Taylan, Ankara’da doğdu. 2004 Atina Olimpiyatları’nda kadınlar 48 kiloda toplam 210 kilo kaldırarak altın madalya kazandı. Dünya ve olimpiyat rekorları kırdığı bu yarışmayla, Türkiye adına olimpiyat şampiyonluğuna ulaşan ilk kadın sporcu oldu.
1989 – TÜRKİYE GÜZELLİĞİNDEN OYUNCULUĞA LEYLA LYDIA TUĞUTLU
Oyuncu ve model Leyla Lydia Tuğutlu, Berlin’de doğdu. 2008’de Türkiye Güzeli seçilmesinin ardından oyunculuğa yöneldi. Karadayı, Tatlı İntikam ve Kızım dizileriyle tanındı; sinemada İçimdeki Ses ve Delibal gibi filmlerde rol aldı.
29 EKİM’DE HAYATINI KAYBEDENLER
1783 – ANSİKLOPEDİ’NİN ÖNCÜLERİNDEN JEAN D’ALEMBERT
Fransız matematikçi ve düşünür Jean d’Alembert hayatını kaybetti. Denis Diderot ile birlikte, dönemin bilimini, sanatını ve teknik bilgisini bir araya getiren büyük Ansiklopedi çalışmasının editörlüğünü üstlendi. Matematik ve fizik alanındaki araştırmalarının yanı sıra, bilginin daha geniş kesimlere ulaşmasını amaçlayan bu eserdeki rolüyle tarihe geçti.
1829 – MOZART AİLESİNİN DİĞER YETENEĞİ MARIA ANNA MOZART
“Nannerl” adıyla tanınan piyanist Maria Anna Mozart yaşamını yitirdi. Kardeşi Wolfgang Amadeus Mozart’la çocuk yaşta Avrupa turnelerine çıktı ve piyano yeteneğiyle büyük ilgi gördü. Yetişkinlik yıllarında müzik çalışmalarını ve öğretmenliği sürdürdü. Kardeşinin övgüsünü kazanan besteler yaptığı da biliniyor; ancak bu eserler günümüze ulaşmadı.
1911 – ADI GAZETECİLİK ÖDÜLLERİNDE YAŞAYAN JOSEPH PULITZER
Gazete yayıncısı Joseph Pulitzer, ABD’nin Charleston Limanı’ndaki yatında hayatını kaybetti. Geniş kitlelere ulaşan gazeteleriyle Amerikan basınında etkili olan Pulitzer, vasiyetinde gazetecilik ve sanat alanlarını desteklemek için kaynak ayırdı. Adını taşıyan Pulitzer Ödülleri, ölümünden sonra, 1917’de verilmeye başlandı.
1924 – “GİZLİ BAHÇE” VE “KÜÇÜK PRENSES”İN YAZARI BURNETT
İngiliz yazar Frances Hodgson Burnett hayatını kaybetti. Gizli Bahçe, Küçük Prenses ve Küçük Lord kitaplarıyla çocuk edebiyatının unutulmaz isimleri arasına girdi. Küçük yaşta ailesine destek olmak için öyküler yazmaya başlayan Burnett’ın eserleri, kitapların yanı sıra sinema ve televizyon uyarlamalarıyla da kuşaklara ulaştı.
1933 – VEREM AŞISINI GELİŞTİRENLERDEN ALBERT CALMETTE
Fransız hekim ve bakteriyolog Albert Calmette yaşamını yitirdi. Camille Guérin ile birlikte vereme karşı BCG aşısını geliştirdi. Aşının adındaki “C” Calmette’ten, “G” ise Guérin’den geliyor. Lille’deki Pasteur Enstitüsü’nün kurucusu olan Calmette, bulaşıcı hastalıklarla mücadele tarihinin önemli bilim insanları arasında yer aldı.
1949 – ÇOCUKLAR İÇİN YAZAN EĞİTİMCİ İBRAHİM ALÂETTİN GÖVSA
Eğitimci, şair ve yazar İbrahim Alâettin Gövsa yaşamını yitirdi. Çocukların eğitimi ve psikolojisi üzerine çalışmalarıyla tanınan Gövsa, çocuklar için şiirler de yazdı. Cumhuriyet Bayramı günü, Hürriyet gazetesindeki köşesi için “Şair Mehmet Akif Sokağı” başlıklı yazısını hazırlarken geçirdiği kalp krizi sonucu hayatını kaybetti.
1957 – HOLLYWOOD’UN YILDIZLARINI YETİŞTİREN LOUIS B. MAYER
Film yapımcısı Louis B. Mayer hayatını kaybetti. Metro-Goldwyn-Mayer’in, yani MGM’nin başındaki güçlü isim olarak Hollywood’un stüdyo düzeninin şekillenmesinde etkili oldu. Oyuncuların büyük yıldızlara dönüştürüldüğü, kariyerlerinin stüdyolar tarafından yönetildiği sistemin başlıca temsilcilerindendi. Sinema Sanatları ve Bilimleri Akademisi’nin kuruluşunda da görev aldı.
1971 – “LAYLA”NIN GİTARINDA DA İMZASI OLAN DUANE ALLMAN
Allman Brothers Band’in kurucularından gitarist Duane Allman, motosiklet kazasında henüz 24 yaşındayken hayatını kaybetti. Kardeşi Gregg Allman’la kurduğu grubun yanı sıra, Eric Clapton’la birlikte çalıştığı Layla and Other Assorted Love Songs albümüyle de rock tarihine geçti. Kısa müzik yaşamı, sonraki kuşak gitaristleri etkilemeye devam etti.
1981 – LASTİK İŞÇİLERİNİN SENDİKA LİDERİ RIZA KUAS
Lastik-İş’in uzun yıllar genel başkanlığını yapan, DİSK’in kurucularından Rıza Kuas hayatını kaybetti. İşçilikten sendikacılığa, oradan milletvekilliğine uzanan yaşamında lastik işçilerinin hakları için mücadele etti. İşten çıkarılan işçilerin önceki çalışma sürelerinin yok sayılmasına karşı yürüttüğü mücadeleyle de tanınan Kuas, Kocaeli’nin lastik sanayisi ve emek tarihi açısından hatırlanması gereken isimlerden.
2004 – TÜRKİYE’DE PLAZMA FİZİĞİNİN ÖNCÜLERİNDEN ORDAL DEMOKAN
Fizik profesörü Ordal Demokan, Ankara’da geçirdiği trafik kazasında hayatını kaybetti. 1972’de ODTÜ’de Plazma Fiziği Laboratuvarı’nı kuran Demokan, bu alandaki araştırmaların Türkiye’de gelişmesine öncülük etti. Türkiye Atom Enerjisi Kurumu’nda da görev yapan bilim insanı, araştırmaları ve yetiştirdiği öğrencilerle iz bıraktı.
2017 – “KALİPSO KRALI” METİN ERSOY
Türkiye’de “Kalipso Kralı” olarak tanınan şarkıcı Metin Ersoy yaşamını yitirdi. “Vakit Yok Gemi Kalkıyor” şarkısıyla hafızalara yerleşen Ersoy, Harry Belafonte şarkılarını da seslendirerek kalipso müziğini Türkiye’de geniş kitlelere tanıttı. Kendisine ünlü lakabını İlham Gencer vermişti. Ersoy, müziğin yanı sıra sinema filmlerinde de rol aldı.
2020 – HÜCRE BÖLÜNMESİNİN SIRLARINI ARAŞTIRAN ANGELIKA AMON
Avusturya doğumlu biyolog Angelika Amon hayatını kaybetti. ABD’de Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nde çalışan Amon, hücreler bölünürken kromozomların nasıl paylaştırıldığını araştırdı. Bu süreçte ortaya çıkan hataların hücreleri nasıl etkilediğini gösteren çalışmaları, kanserin ve başka hastalıkların anlaşılmasına önemli katkılar sağladı.
2023 – YEŞİLÇAM’IN TANIDIK SESİ JEYAN MAHFİ TÖZÜM
Tiyatro ve seslendirme sanatçısı Jeyan Mahfi Tözüm hayatını kaybetti. Türkan Şoray, Hülya Koçyiğit, Filiz Akın ve Fatma Girik’in de aralarında bulunduğu pek çok oyuncuyu seslendirdi. Çocuk yaşta tiyatroya başlayan Tözüm, yüzünü tanımayan izleyicilerin bile Yeşilçam filmlerinden sesini hatırladığı sanatçılardan biriydi.
2024 – “TOOTSIE”NİN OSCAR ADAYI OYUNCUSU TERI GARR
Amerikalı oyuncu Teri Garr yaşamını yitirdi. Genç Frankenstein, Üçüncü Türden Yakınlaşmalar ve Tootsie gibi filmlerle tanındı. Dustin Hoffman’la birlikte rol aldığı Tootsie filmindeki performansıyla yardımcı kadın oyuncu dalında Oscar’a aday gösterildi. Özellikle komedi rollerindeki başarısıyla sinemaseverlerin hafızasında yer etti.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
