Günün Tarihi / 12 Ekim
12 EKİM’DE NELER KUTLANIYOR?
GEBZE’NİN DÜŞMAN İŞGALİNDEN KURTULUŞUNUN 104. YIL DÖNÜMÜ
Kocaeli’nin Gebze ilçesi, 12 Ekim 1922’de sona eren düşman işgalinden kurtuluşunun 104. yıl dönümünü kutluyor. 13 Temmuz 1920’de İngilizler tarafından işgal edilen Gebze, iki yılı aşkın süre işgal altında kaldı. Millî Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasının ardından 12 Ekim 1922’de 61. Tümen Süvari Birliği ilçeye girerek işgale son verdi. Gebze’nin kurtuluşu, bir gün önce imzalanan Mudanya Mütarekesi’nin hemen ardından gerçekleşti. İlçede her yıl anılan bu tarih, Kocaeli’nin Millî Mücadele hafızasının önemli günlerinden biri.
DÜNYA ARTRİT GÜNÜ: 2026’NIN TEMASI “HAYALLERİNE ULAŞ”
12 Ekim, eklemlerde ağrı, şişlik, sertlik ve hareket kısıtlılığına yol açabilen artrit ve romatizmal hastalıklar hakkında farkındalık oluşturmak amacıyla Dünya Artrit Günü olarak anılıyor. İlk kez 1996’da başlatılan farkındalık günü, yalnızca ileri yaştaki hastaları ilgilendirmiyor; bazı romatizmal hastalıklar çocuklarda ve gençlerde de görülebiliyor. Avrupa Romatoloji Dernekleri Birliğinin (EULAR) 2026 yılı için belirlediği “Hayallerine Ulaş” teması, hastaların eğitim, çalışma ve günlük yaşamda karşılaştıkları engellere dikkat çekiyor. Kampanyada erken teşhisin, uygun tedaviye erişimin ve toplumsal desteğin önemi vurgulanıyor.
BREZİLYA’DA ÇOCUK BAYRAMI: BİZDE 23 NİSAN, ONLARDA 12 EKİM
Türkiye’de çocuklar 23 Nisan’ı bayram olarak kutlarken, Brezilya’da çocuklara ayrılan özel gün 12 Ekim. Ülkede Çocuk Günü, 1924 yılında çıkarılan bir kararnameyle ilan edildi. Aileler çocuklarına hediyeler alıyor, çeşitli etkinlikler düzenleniyor. Ancak 12 Ekim’in Brezilya’da bir başka önemi daha var. Aynı tarih, ülkenin koruyucu azizesi kabul edilen Meryem Ana Aparecida Günü olarak ulusal tatil. Dolayısıyla Brezilyalılar 12 Ekim’de hem çocukları kutluyor hem de dinî bir bayramı anıyor.
İSPANYA’NIN ULUSAL GÜNÜ: KOLOMB’UN AMERİKA’YA ULAŞTIĞI TARİH
İspanya’da 12 Ekim, Ulusal Gün adıyla resmî tatil. Tarih, Kristof Kolomb’un 1492’de Atlas Okyanusu’nu aşarak Karayipler’deki adalara ulaşmasına dayanıyor. İspanya’nın dünya tarihindeki yerini ve İspanyol dilinin uluslararası yayılışını simgeleyen gün, Madrid’de askerî geçit törenleri ve kültürel etkinliklerle kutlanıyor. Ancak aynı tarih, Amerika kıtasındaki yerli halklar açısından sömürgeleştirmenin ve büyük toplumsal yıkımların başlangıcını da hatırlatıyor. Bu nedenle 12 Ekim, ülkeden ülkeye oldukça farklı anlamlar taşıyor.
AMERİKA’DA AYNI GÜN İKİ AYRI ANMA: KOLOMB VE YERLİ HALKLAR
ABD’de ekim ayının ikinci pazartesi günü kutlanan Kolomb Günü, 2026’da tam 12 Ekim’e denk geliyor. Kristof Kolomb’un Amerika kıtasına ulaşmasını anan gün, ülkede federal tatil. Ancak çeşitli eyaletler ve şehirler, aynı tarihi Yerli Halklar Günü olarak anmayı tercih ediyor. Bu etkinliklerde kıtanın Avrupalılar gelmeden önceki halklarının tarihi, kültürleri ve yaşadıkları hak ihlalleri gündeme getiriliyor. Böylece 12 Ekim, Amerika’nın geçmişini farklı açılardan değerlendiren iki anmanın buluştuğu bir gün haline geliyor.
ARJANTİN VE VENEZUELA’DA 12 EKİM’İN ADI DEĞİŞTİRİLDİ
Latin Amerika’da eskiden Irk Günü adıyla anılan 12 Ekim, bazı ülkelerde artık farklı isimlerle kutlanıyor. Arjantin, 2010 yılında günün adını Kültürel Çeşitliliğe Saygı Günü olarak değiştirdi. Venezuela ise 2002’den bu yana aynı tarihi Yerli Halkların Direniş Günü olarak anıyor. Her iki ülkede de Kolomb’un Amerika’ya ulaşmasının ardından yaşanan sömürgeleştirme süreci, yerli halkların kültürel mirası ve hakları üzerinde duruluyor.
KANADA’DA ŞÜKRAN GÜNÜ: AMERİKALILARDAN BİR AY ÖNCE KUTLUYORLAR
Kanada’da Şükran Günü, her yıl ekim ayının ikinci pazartesi günü kutlanıyor. 2026’da bu tarih 12 Ekim’e denk geliyor. Ailelerin bir araya geldiği, özellikle hasat mevsiminin bereketi için şükran duygularının paylaşıldığı günün geleneksel sofralarında hindi, balkabağı ve çeşitli sonbahar ürünleri bulunuyor. İlginç olan, ABD’de Şükran Günü’nün kasım ayının dördüncü perşembesinde kutlanması. İki komşu ülke benzer bir bayramı yaklaşık bir buçuk ay arayla kutluyor.
EKVATOR GİNESİ’NİN BAĞIMSIZLIĞININ 58. YIL DÖNÜMÜ
Afrika’nın batısında yer alan Ekvator Ginesi, 12 Ekim 1968’de İspanya’dan bağımsızlığını kazanmasının 58. yıl dönümünü kutluyor. Afrika kıtasında İspanyolcanın resmî dil olduğu ülkelerden biri olan Ekvator Ginesi, uzun süre İspanyol sömürge yönetimi altında kaldı. Bağımsızlıktan sonra ülkenin ilk devlet başkanı Francisco Macías Nguema oldu. İlginç bir tarihsel rastlantı olarak Ekvator Ginesi, eski sömürgeci gücü İspanya’nın ulusal bayramıyla aynı gün bağımsızlık bayramını kutluyor.
12 EKİM’İN TUHAF GÜNLERİ
Aşağıdaki günler Birleşmiş Milletler gibi uluslararası kuruluşların ilan ettiği resmî günler değil. Bazıları yerel geleneklerden, bazıları internet topluluklarından ve popüler kültürden doğmuş eğlenceli kutlamalar.
BIKKINLIKTAN ÇIĞLIK ATMA GÜNÜ: HERKES AYNI ANDA 30 SANİYE BAĞIRACAK!
Hayattan, işinden, trafikten veya bitmek bilmeyen sorunlardan bunalanlara ayrılmış bir gün de var: Uluslararası Bıkkınlıktan Çığlık Atma Günü. Amerikalı Thomas ve Ruth Roy çiftinin ortaya attığı bu eğlenceli kutlamanın kuralı oldukça basit. 12 Ekim’de Greenwich saatiyle öğlen 12.00’de herkes dışarı çıkıp 30 saniye boyunca avazı çıktığı kadar bağırmaya davet ediliyor. Günün kurucuları, insanların böylece rahatlayacağını söylüyor. Bu tuhaf kutlamanın neden 12 Ekim’e konulduğu da belli: Günün yaratıcısı Thomas Roy’un kızının doğum günü. Etkinliğin dünya çapında gerçekten ne kadar uygulandığı bilinmiyor.
BAS GİTARİSTİNE SARILMA GÜNÜ: GRUPTAKİ SESSİZ KAHRAMANLARA BİRAZ SEVGİ
12 Ekim, müzik dünyasının eğlenceli özel günlerinden biri olan Bas Gitaristine Sarılma Günü olarak da anılıyor. Sahnenin önünde genellikle solist ve solo gitaristler ilgi toplarken, şarkının ritmini ve temel ses yapısını taşıyan bas gitaristler çoğu zaman arka planda kalıyor. İnternet topluluklarında 2015’ten itibaren izlerine rastlanan bugün, bas gitar çalan müzisyenlere biraz daha ilgi gösterilmesini amaçlıyor. Kutlamanın önerisi de adında saklı: Tanıdığınız bir bas gitarist varsa bugün kendisine sarılabilirsiniz. Tabii önce izin almak şartıyla.
GUMBO GÜNÜ: ABD’DE BİR TENCERE YEMEĞİ İÇİN ÖZEL KUTLAMA
ABD’nin Louisiana eyaletinde 12 Ekim, geleneksel yemeklerden gumbo’ya ayrılmış. Gumbo, bamya, sebze, et veya deniz ürünleriyle hazırlanan, baharatlı ve koyu kıvamlı bir çorba ya da yahni. Afrika, Fransız ve Amerika yerlilerinin mutfak geleneklerini birleştiren yemek, Louisiana’nın kültürel simgelerinden biri. Öyle ki eyalet yönetimi 2004’te gumbo’yu resmî eyalet yemeği ilan etti. Louisiana Turizm Ofisi, 2026’daki Gumbo Günü için de özel tanıtım etkinlikleri hazırladı. Görünüşe göre bazı yemekler, kendilerine bayram ilan ettirecek kadar seviliyor.
“ARTIK HAREKETE GEÇ!” GÜNÜ: İSMİNDE TEKME VAR AMA ŞİDDET YOK
ABD’de ekim ayının ikinci pazartesi günü kutlanan National Kick Butt Day, 2026’da 12 Ekim’e denk geliyor. İngilizcedeki adından dolayı ilk bakışta birilerini tekmeleme günü sanılabilir. Ancak burada kastedilen, sürekli ertelenen işleri nihayet yapmaya başlamak. Yarım bırakılan projeyi bitirmek, spora başlamak, ertelenen telefon görüşmesini yapmak veya uzun zamandır bekleyen bir sorumluluğu yerine getirmek günün önerileri arasında. Kısacası bu kutlamada kimseye tekme atılmıyor. İnsanlardan kendi tembelliklerini yenmeleri isteniyor.
ÖZGÜR DÜŞÜNCE GÜNÜ: KÖKENİ SALEM CADI MAHKEMELERİNE DAYANIYOR
ABD’deki laik ve özgür düşünce topluluklarının 12 Ekim’de andığı Özgür Düşünce Günü’nün kökeni 1692 yılına uzanıyor. Massachusetts Valisi William Phips, 12 Ekim 1692 tarihli mektubunda Salem’de yürütülen cadılık davalarının yarattığı sorunları anlatmıştı. Mahkemelerde insanların rüyalarında veya hayallerinde gördüklerini iddia ettikleri doğaüstü görüntüler bile suçlamalara dayanak yapılıyordu. Daha sonra bu davalar durduruldu. Özgür Düşünce Günü, Salem yargılamalarının tarihinden hareketle kanıta dayalı düşüncenin, sorgulamanın ve akılcılığın önemini hatırlatıyor.
PARA BİRİKTİRME GÜNÜ: BİR BANKA BAŞLATTI, TAKVİMLERE GİRDİ
ABD’de 12 Ekim, Ulusal Tasarruf Günü olarak da kutlanıyor. Gün, 2017 yılında finans kuruluşu Capital One’ın girişimiyle başlatıldı. Amaç, insanları düzenli para biriktirmeye ve küçük tasarrufların zamanla büyüyebileceğini hatırlamaya teşvik etmek. Kampanya kapsamında çeşitli sosyal medya etkinlikleri de düzenlendi. Bu özel günün bankacılık sektöründen çıkmış olması pek şaşırtıcı sayılmaz. Ancak Türkiye’deki Dünya Tasarruf Günü ile karıştırılmamalı; o gün 31 Ekim’de anılıyor.
DİDİKLENMİŞ ETİN BİLE GÜNÜ VAR: 12 EKİM’DE KUTLUYORLAR
ABD’de bir barbekü restoran zinciri, sattığı özel bir yemek için 2016 yılında kutlama günü başlattı. Sonny’s BBQ tarafından ilan edilen Ulusal Didiklenmiş Domuz Eti Günü (National Pulled Pork Day), her yıl 12 Ekim’de kutlanıyor. Yemek, etin uzun süre düşük sıcaklıkta pişirilip liflerine ayrılmasıyla hazırlanıyor. Restoran zinciri, özel menüler ve etkinliklerle bu kutlamayı yaygınlaştırdı. Kutlama günü oluşturma merakının ne kadar ileri gidebildiğini gösteren örneklerden biri de bu.
AMERİKA’DA ÇİFTÇİLER GÜNÜ 12 EKİM’DE: TÜRKİYE’DE İSE 14 MAYIS
ABD’de her yıl 12 Ekim, Ulusal Çiftçiler Günü adıyla anılıyor. Tarımla uğraşan insanların emeklerini hatırlatmayı amaçlayan bu gayriresmî gün, ülkedeki sonbahar hasat dönemine denk geliyor. Türkiye’de ise Dünya Çiftçiler Günü 14 Mayıs’ta kutlanıyor. Kocaeli gibi sanayinin yanı sıra Kandıra, Karamürsel ve diğer ilçelerinde tarımsal üretimin sürdüğü bir kent açısından, farklı ülkelerin çiftçilere hangi günleri ayırdığı da ilginç bir takvim ayrıntısı.
12 EKİM’DE NELER OLDU?
MÖ 539 – BÜYÜK KİROS’UN ORDUSU BABİL’E GİRDİ, TARİHİN EN GÜÇLÜ DEVLETLERİNDEN BİRİ YIKILDI
Pers Kralı Büyük Kiros’un ordusu, 12 Ekim MÖ 539’da Mezopotamya’nın en önemli kentlerinden Babil’e direnişle karşılaşmadan girdi. Böylece Babil İmparatorluğu’nun bağımsızlığı sona erdi ve bölge Pers egemenliğine geçti. Olayın dikkat çekici bir ayrıntısı var: Babil’i o gün ele geçiren kişi doğrudan Kiros değil, komutanı Ugbaru’ydu. Kiros’un kendisi kente yaklaşık iki hafta sonra ulaştı. Babil’in alınması, Pers İmparatorluğu’nun Eski Çağ’ın en büyük güçlerinden birine dönüşmesinde belirleyici rol oynadı.
1492 – KRİSTOF KOLOMB AMERİKA KITASINA ULAŞTIĞINI BİLMEDEN TARİHİ DEĞİŞTİRDİ
İspanya’dan üç gemiyle yola çıkan Kristof Kolomb, 12 Ekim 1492’de Karayipler’deki bir adaya ulaştı. Asya’nın doğusundaki adalara vardığını sanıyordu. Oysa ulaştığı yer, Avrupalıların daha sonra Amerika olarak adlandıracağı kıtanın çevresindeydi. Yolculuk, Avrupa ile Amerika arasında sürekli temasın başlamasına, büyük ticaret ve göç hareketlerine, aynı zamanda yerli halklar için sömürgeleştirme, salgın hastalıklar ve ağır kayıplarla sonuçlanacak bir döneme yol açtı. Amerika kıtasında Kolomb’dan binlerce yıl önce de insanlar yaşıyordu.
1596 – OSMANLI ORDUSU EĞRİ KALESİ’Nİ ELE GEÇİRDİ
Osmanlı Padişahı III. Mehmed’in komutasındaki ordu, 12 Ekim 1596’da bugünkü Macaristan sınırlarında bulunan Eğri Kalesi’ni ele geçirdi. Avrupa’daki Osmanlı-Habsburg mücadelesinde önemli bir askerî nokta olan kale, uzun yıllar Osmanlı ilerleyişine karşı direnişin sembollerinden biri olmuştu. Eğri’nin fethi, aynı ayın sonunda kazanılan Haçova Meydan Muharebesi’nin öncesinde Osmanlı ordusuna önemli bir üstünlük sağladı.
1654 – HOLLANDA’DA BARUT DEPOSU PATLADI, BİR KENTİN BÜYÜK BÖLÜMÜ YIKILDI
Hollanda’nın Delft kentinde bulunan büyük bir barut deposu, 12 Ekim 1654’te korkunç bir patlamayla havaya uçtu. Tonlarca barutun infilak etmesiyle yüzlerce ev yıkıldı, çok sayıda insan hayatını kaybetti. Patlama, tarihe Delft Gök Gürültüsü adıyla geçti. Felaketin ardından ressamlar kentin harabeye dönmüş sokaklarını resimledi. Bu tablolar, 17. yüzyılın en büyük kent felaketlerinden birinin görüntülerini günümüze taşıdı.
1692 – SALEM CADI MAHKEMELERİNİN SEYRİNİ DEĞİŞTİREN MEKTUP YAZILDI
Amerika’nın Massachusetts bölgesinde 1692’de başlayan cadılık davalarında, insanlar doğaüstü güçler kullandıkları iddiasıyla yargılanıyor, bazıları idam ediliyordu. Massachusetts Valisi William Phips, 12 Ekim’de İngiliz yönetimine gönderdiği mektupta yargılamalarla ilgili gelişmeleri anlattı. Kamuoyundaki tepkiler ve mahkemelerde kullanılan kanıtların güvenilirliğine ilişkin itirazlar giderek artıyordu. Cadılık davalarını yürüten özel mahkeme aynı ayın sonunda dağıtıldı. Salem yargılamaları, korkunun ve batıl inançların adalet sistemini nasıl etkileyebileceğinin tarihî örneklerinden biri olarak kaldı.
1799 – BİR KADIN İLK KEZ PARAŞÜTLE GÖKYÜZÜNDEN İNDİ
Fransız havacılık öncüsü Jeanne Geneviève Labrosse, 12 Ekim 1799’da yaklaşık 900 metre yükseklikteki balondan paraşütle inerek bunu başaran ilk kadın oldu. Henüz uçakların bulunmadığı dönemde Labrosse, balonun altındaki sepetle birlikte paraşüt yardımıyla yere indi. Gösterisi, havacılık tarihinde kadınların gerçekleştirdiği önemli başarılardan biri olarak kayıtlara geçti.
1810 – DÜNYANIN EN ÜNLÜ BİRA FESTİVALİ BİR KRALİYET DÜĞÜNÜYLE DOĞDU
Almanya’nın Münih kentinde, Bavyera Veliaht Prensi Ludwig ile Prenses Therese, 12 Ekim 1810’da evlendi. Düğün dolayısıyla düzenlenen halk şenlikleri, beş gün sonra yapılan büyük bir at yarışıyla sona erdi. Kutlamalar o kadar sevildi ki ertesi yıl yeniden düzenlenmesine karar verildi. Zamanla gelenekselleşen şenlik, bugün milyonlarca kişinin katıldığı Oktoberfest festivaline dönüştü. Adı Ekim Festivali olmasına rağmen etkinliklerin büyük bölümü günümüzde eylül ayında yapılıyor.
1822 – BREZİLYA’NIN İLK İMPARATORU TAHTA ÇIKTI
Portekiz’den bağımsızlığını ilan eden Brezilya’da Pedro, 12 Ekim 1822’de ülkenin ilk imparatoru olarak ilan edildi. Brezilya, bağımsızlığının ardından Latin Amerika’nın pek çok ülkesinden farklı olarak cumhuriyet yerine monarşiyle yönetilmeye başladı. I. Pedro’nun yönetimindeki Brezilya İmparatorluğu, 1889’da cumhuriyetin ilan edilmesine kadar varlığını sürdürdü.
1847 – SIEMENS’İN İLK ATÖLYESİ ON İŞÇİYLE FAALİYETE BAŞLADI
Alman mühendis Werner von Siemens ile mekanik ustası Johann Georg Halske’nin Berlin’de kurduğu küçük atölye, 12 Ekim 1847’de faaliyete başladı. İlk yıllarında elektrikli telgraf cihazları üreten işletmede yalnızca on kişi çalışıyordu. 1 Ekim’de resmen kurulmuş olan şirket, sonraki yıllarda elektrik, ulaşım, haberleşme, sağlık teknolojileri ve sanayi otomasyonu alanlarında dünyanın büyük kuruluşlarından birine dönüştü. Bugün Siemens adı, yaklaşık 180 yıllık bir sanayi tarihini temsil ediyor.
1856 – GİRİT’TEKİ BÜYÜK DEPREM DOĞU AKDENİZ’İ SARSTI
O dönemde Osmanlı yönetiminde bulunan Girit Adası ve çevresi, 12 Ekim 1856’da çok büyük bir depremle sarsıldı. Özellikle Kandiye’de, bugünkü adıyla Heraklion’da, ağır yıkım meydana geldi. Depremin etkileri Doğu Akdeniz’in geniş bir bölümünde hissedildi. Tarihsel deprem kataloglarında büyüklüğü yaklaşık 7,7 ile 8,3 arasında tahmin ediliyor. Ancak 19. yüzyılda bugünkü ölçüm sistemleri bulunmadığından büyüklük ve can kaybı hakkındaki rakamlar kesin değil. Felaket, Doğu Akdeniz’in deprem tehlikesini gösteren tarihî örneklerden biri.
1900 – ABD DONANMASININ İLK DENİZALTISI HİZMETE GİRDİ
ABD Donanması, USS Holland adlı denizaltıyı 12 Ekim 1900’de resmen hizmete aldı. Mucit John Philip Holland’ın geliştirdiği denizaltı, su altında hareket edebilen savaş araçlarının modern donanmalarda kullanılmaya başlamasında önemli bir dönüm noktası oldu. Bugün devasa nükleer denizaltılarla faaliyet gösteren Amerikan denizaltı filosunun tarihi bu küçük araçla başladı.
1917 – PASSCHENDAELE’DE BİR GÜNDE 843 YENİ ZELANDALI ASKER ÖLDÜ
Birinci Dünya Savaşı sırasında Belçika’daki Passchendaele bölgesinde yürütülen saldırı, 12 Ekim 1917’de Yeni Zelanda askerleri için büyük bir felakete dönüştü. Şiddetli yağmurla çamura dönüşen arazide Alman savunmasını aşmaya çalışan birlikler, makineli tüfek ateşi ve dikenli teller karşısında ağır kayıplar verdi. Resmî kayıtlara göre yalnızca o gün 843 Yeni Zelandalı asker hayatını kaybetti. Tarih, ülkenin bir günde en çok insan kaybettiği günlerden biri olarak anılıyor.
1924 – CUMHURİYET’İN UNUTULAN BAYRAMI İLK VE SON KEZ RESMÎ TÖRENLE KUTLANDI
Saltanatın kaldırılmasını anmak amacıyla kabul edilen Hâkimiyet-i Milliye Bayramı, 12 Ekim 1924’te ülke genelinde resmî törenlerle kutlandı. Tarihin bugün pek bilinmeyen bir özelliği var: Bu, bayramın ilk ve tek resmî törenli kutlamasıydı. 29 Ekim’in millî bayram olarak kabul edilmesinin ardından Hâkimiyet-i Milliye Bayramı önemini yitirdi ve 1935’te tamamen kaldırıldı.
1925 – ATATÜRK İZMİR’DE BÜYÜK ASKERÎ MANEVRAYA KATILDI
Mustafa Kemal Atatürk, 12 Ekim 1925’te İzmir’in Kemalpaşa ilçesi yakınlarında düzenlenen sonbahar askerî manevralarını izledi. Olası bir düşman çıkarmasına karşı savunma hazırlıklarının denendiği tatbikatta uçaklar ve topçu birlikleri de görev aldı. Atatürk, aynı akşam yaptığı konuşmada Türk ordusunun Cumhuriyet’i ve vatan topraklarını koruyacak güce sahip olduğunu vurguladı.
1926 – BOZKURT-LOTUS DAVASI’NDA TÜRKİYE İLE FRANSA ULUSLARARASI MAHKEMENİN YOLUNU AÇTI
Bir Fransız gemisiyle çarpışan Türk Bozkurt gemisinde sekiz kişinin ölmesi üzerine Türkiye ile Fransa arasında başlayan hukuk anlaşmazlığında, iki ülke 12 Ekim 1926’da Cenevre’de tahkim anlaşması imzaladı. Davada Türkiye’yi Adalet Bakanı Mahmut Esat Bey temsil etti. Uluslararası Daimî Adalet Divanı, 1927’de Türkiye’nin yargılama yetkisini uluslararası hukuka aykırı bulmadı. Karar, uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisini konu alan en önemli örneklerden biri oldu.
1928 – ÇOCUK FELCİ HASTALARINA NEFES ALDIRAN DEMİR AKCİĞER İLK KEZ KULLANILDI
Harvardlı doktor Philip Drinker’ın geliştirdiği, halk arasında “demir akciğer” olarak tanınan solunum cihazı, Boston Çocuk Hastanesinde ilk kez bir kız çocuğunun tedavisinde kullanıldı. Hastanın başı dışarıda kalacak şekilde yerleştirildiği metal silindirin içindeki hava basıncını değiştiren cihaz, felç nedeniyle solunum kasları çalışmayan hastaların nefes almasını sağlıyordu. Buluş, modern solunum destek teknolojilerinin gelişmesinde önemli rol oynadı.
1931 – BREZİLYA’NIN SİMGESİ DEV İSA HEYKELİ TÖRENLE AÇILDI
Rio de Janeiro kentinin üzerinde, Corcovado Dağı’nda yükselen ünlü Kurtarıcı İsa Heykeli, 12 Ekim 1931’de açıldı. Kaidesiyle birlikte 38 metre yüksekliğindeki heykel, zamanla Brezilya’nın en tanınmış simgesine dönüştü. Kollarını kente doğru açmış görüntüsüyle dünyanın en çok fotoğraflanan anıtları arasına giren eser, 2007’de dünyanın yeni yedi harikasından biri seçildi.
1937 – SEYİT RIZA’NIN YARGILANMASINA BAŞLANDI
Dersim Harekâtı sırasında yakalanan Seyit Rıza ve beraberindeki kişilerin yargılanmasına, 12 Ekim 1937’de Elazığ’da başlandı. Dava, Dersim’de devlet güçleriyle silahlı gruplar arasında yaşanan çatışmaların ardından açıldı. Yargılama sonunda Seyit Rıza ve altı kişi hakkında verilen idam cezaları 15 Kasım 1937’de infaz edildi. Dersim olayları ve yargılama süreci, Türkiye’nin yakın tarihindeki en çok tartışılan konular arasında yer alıyor.
1944 – NAZİLER ATİNA’DAN ÇEKİLDİ, ÜÇ BUÇUK YILLIK İŞGAL SONA ERDİ
İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanya’nın işgali altında bulunan Yunanistan’ın başkenti Atina, 12 Ekim 1944’te Alman birliklerinin çekilmesiyle özgürlüğüne kavuştu. Nisan 1941’de başlayan işgal boyunca ülkede büyük bir kıtlık yaşanmış, on binlerce kişi açlık ve hastalıklar nedeniyle hayatını kaybetmişti. Alman askerlerinin ayrılması sokaklarda sevinç gösterileriyle karşılandı. Ancak işgalin sona ermesi, Yunanistan’daki siyasi ve toplumsal çatışmaları bitirmedi; ülke kısa süre sonra iç savaşa sürüklendi.
1945 – SİLAH TAŞIMAYI REDDEDEN ASKER, ABD’NİN EN BÜYÜK MADALYASINI ALDI
İkinci Dünya Savaşı’nda silah kullanmayı reddederek sağlık görevlisi olarak cepheye giden Desmond Doss, ABD Başkanı Harry Truman tarafından Onur Madalyası ile ödüllendirildi. Okinava Muharebesi’nde yaklaşık 75 yaralı askeri kurtaran Doss, vicdani gerekçelerle silah taşımayı reddettiği halde bu madalyayı alan ilk kişi oldu. Hayatı, Mel Gibson’ın yönettiği 2016 yapımı Savaş Vadisi (Hacksaw Ridge) filmine konu oldu.
1953 – TÜRKİYE’DE ÇİFTÇİLER KENDİ BANKALARINI KURDU
Anadolu’daki pancar üreticilerinin birikimleriyle oluşturulan Pancar Kooperatifleri Bankası, 12 Ekim 1953’te Eskişehir’de kuruldu. Amaç, şeker pancarı yetiştiren çiftçilerin ve tarıma dayalı işletmelerin finansman ihtiyaçlarını karşılamaktı. Banka, 1956’da Ankara’ya taşındığında Şekerbank adını aldı. Çiftçi kooperatiflerinden doğan bu girişim, Türkiye’de tarımsal üretimin finansmanı ve Anadolu sermayesinin örgütlenmesi açısından önemli bir adım oldu.
1958 – MENDERES VATAN CEPHESİ ÇAĞRISI YAPTI, İSİMLER RADYODAN OKUNDU
Başbakan Adnan Menderes, 12 Ekim 1958’de Manisa’da yaptığı konuşmayla vatandaşları Vatan Cephesi adı altında birleşmeye çağırdı. Demokrat Parti’nin muhalefet karşısında oluşturduğu bu siyasi hareket, kısa sürede ülke gündemine yerleşti. Cepheye katıldığı bildirilen vatandaşların isimlerinin devlet radyosundan uzun uzun okunması, dönemin en çok tartışılan yayın uygulamalarından biri oldu. Vatan Cephesi, 27 Mayıs 1960 askerî müdahalesine giden süreçte Türkiye’deki siyasi kutuplaşmanın simgeleri arasında yer aldı.
1960 – JAPON SİYASETÇİ CANLI YAYINLANAN TOPLANTIDA KILIÇLA ÖLDÜRÜLDÜ
Japonya Sosyalist Partisi lideri Inejiro Asanuma, 12 Ekim 1960’ta Tokyo’da düzenlenen ve televizyondan yayımlanan bir siyasi toplantıda konuşurken saldırıya uğradı. 17 yaşındaki aşırı milliyetçi Otoya Yamaguchi, sahneye çıkarak Asanuma’yı kısa bir Japon kılıcıyla bıçakladı. Saldırı sırasında çekilen fotoğraf, dünyanın en tanınmış haber fotoğraflarından biri haline geldi ve Pulitzer Ödülü kazandı. Cinayet, Japonya’nın savaş sonrası siyasi tarihinde derin izler bıraktı.
1960 – KRUŞÇEV BİRLEŞMİŞ MİLLETLER’DE AYAKKABISINI MASAYA MI VURDU?
Sovyetler Birliği lideri Nikita Kruşçev, Birleşmiş Milletler Genel Kurulundaki tartışmalı toplantıda Filipinler temsilcisinin konuşmasına sert tepki gösterdi. Dünya basınına Kruşçev’in ayakkabısını çıkararak masaya vurduğu haberi yayıldı. Ancak olayı doğrulayan bir fotoğraf ya da film kaydı bulunamadı. Hatta bazı tanıklar ayakkabının masaya vurulmadığını söyledi. Hadise, Soğuk Savaş döneminin en ünlü ve doğruluğu hâlâ tartışılan siyasi hikâyelerinden biri oldu.
1964 – UZAYA İLK KEZ BİRDEN FAZLA İNSAN GÖNDERİLDİ, ASTRONOTLARIN UZAY GİYSİSİ YOKTU
Sovyetler Birliği, 12 Ekim 1964’te Voskhod 1 uzay aracını üç kozmonotla birlikte yörüngeye gönderdi. Böylece ilk kez bir uzay aracı aynı anda birden fazla insanı uzaya taşımış oldu. Vladimir Komarov, Konstantin Feoktistov ve Boris Yegorov, yaklaşık 24 saat boyunca Dünya çevresinde dolaştı. Uçuşun en şaşırtıcı ayrıntısı, kapsülün çok dar olması nedeniyle kozmonotların koruyucu uzay giysileri olmadan yolculuk yapmasıydı. Görev başarıyla tamamlandı ancak alınan risk, uzay yarışının ne kadar tehlikeli koşullarda sürdüğünü gösterdi.
1968 – OLİMPİYAT TARİHİNDE İLK KEZ BİR KADIN OLİMPİYAT MEŞALESİNİ YAKTI
19. Yaz Olimpiyat Oyunları, 12 Ekim 1968’de Meksika’nın başkenti Meksiko’da başladı. Olimpiyatlar ilk kez Latin Amerika’da düzenlenirken açılış töreninde de tarihî bir ilk yaşandı. Meksikalı atlet Enriqueta Basilio, Olimpiyat Stadı’ndaki büyük meşaleyi yakan ilk kadın oldu. Yüksek rakımda gerçekleştirilen oyunlar, sporcuların kırdığı rekorların yanı sıra siyaset ve insan hakları tartışmalarıyla da tarihe geçti.
1969 – TÜRKİYE SANDIĞA GİTTİ: KOCAELİ’DE ADALET PARTİSİ YÜZDE 52 OY ALDI
12 Ekim 1969’da yapılan genel seçimlerde Süleyman Demirel’in liderliğindeki Adalet Partisi, 256 milletvekili çıkararak iktidarını sürdürdü. CHP ise 143 milletvekilliği kazandı. Kocaeli’de Adalet Partisi yüzde 52,35 oyla birinci, CHP yüzde 32,99 oyla ikinci oldu. Kentin dört milletvekilliğinden üçünü AP, birini CHP kazandı. CHP’den seçilen Nihat Erim, yaklaşık bir buçuk yıl sonra başbakanlık görevine getirilecekti.
1971 – JESUS CHRIST SUPERSTAR BROADWAY’DE SAHNEYE ÇIKTI
Besteci Andrew Lloyd Webber ile söz yazarı Tim Rice’ın hazırladığı rock opera Jesus Christ Superstar, 12 Ekim 1971’de New York’ta Broadway sahnesinde ilk kez seyirciyle buluştu. Hz. İsa’nın yaşamının son günlerini rock müzikle anlatan yapım, dinî çevrelerden gelen tepkilere rağmen büyük ilgi gördü. Daha önce albüm olarak yayımlanan eser, kısa sürede uluslararası bir müzikal başarısına dönüştü ve 1973’te sinemaya uyarlandı.
1978 – PUNK ROCK YILDIZININ SEVGİLİSİ OTEL ODASINDA ÖLÜ BULUNDU
New York’un ünlü Chelsea Oteli, 12 Ekim 1978’de rock müzik tarihinin en çok konuşulan cinayet dosyalarından birine sahne oldu. Sex Pistols grubunun bas gitaristi Sid Vicious’ın sevgilisi Nancy Spungen, kaldıkları odanın banyosunda bıçaklanmış halde ölü bulundu. Vicious cinayet suçlamasıyla tutuklandı ancak suçlamaları reddetti. Yargılaması tamamlanamadan, Şubat 1979’da aşırı dozda uyuşturucu nedeniyle hayatını kaybetti. Nancy’nin ölümünün ardındaki gerçek hiçbir zaman kesin olarak aydınlatılamadı. İkilinin trajik hikâyesi daha sonra Sid ve Nancy adıyla sinemaya uyarlandı.
1979 – TÜRK BÜYÜKELÇİNİN OĞLU AHMET BENLER LAHEY’DE SUİKASTLA ÖLDÜRÜLDÜ
Türkiye’nin Lahey Büyükelçisi Özdemir Benler’in 27 yaşındaki oğlu Ahmet Benler, Hollanda’da üniversiteye giderken silahlı saldırıya uğrayarak hayatını kaybetti. Büyükelçilik yakınlarında, trafik ışıklarında beklediği sırada aracına ateş açılan Benler’e yönelik suikastı ASALA ve Ermeni Soykırımı Adalet Komandoları adlı örgütler üstlendi. Failleri yakalanamayan saldırı, Türk diplomatları ve ailelerine yönelik terör eylemlerinin en acı olaylarından biri olarak tarihe geçti.
1979 – DÜNYA TARİHİNİN EN DÜŞÜK KASIRGA BASINCI ÖLÇÜLDÜ
Pasifik Okyanusu’nda oluşan Tip Tayfunu, 12 Ekim 1979’da merkezinde ölçülen 870 milibarlık hava basıncıyla dünya meteoroloji tarihine geçti. Bu değer, tropikal siklonlarda güvenilir biçimde kaydedilmiş en düşük merkez basıncı olarak kabul ediliyor. Yaklaşık 3 bin 800 kilometre çapına ulaşan dev tayfun, kaydedilen en büyük tropikal fırtınalardan biri oldu.
1979 – OTOMOSTOPÇUNUN GALAKSİ REHBERİ İLK KEZ KİTAP OLARAK YAYIMLANDI
İngiliz yazar Douglas Adams’ın bilimkurgu ve mizahı buluşturduğu Otostopçunun Galaksi Rehberi, 12 Ekim 1979’da İngiltere’de kitap olarak yayımlandı. BBC için hazırlanan radyo oyunundan uyarlanan roman, uzayda dolaşan sıradan bir insanın absürt maceralarını anlatıyordu. Eser, sonraki yıllarda televizyona, sinemaya ve bilgisayar oyunlarına uyarlandı. Kitap sayesinde “Panik yapmayın!” sözü ve hayatın anlamına verilen “42” cevabı da popüler kültürün unutulmaz göndermelerine dönüştü.
1980 – TÜRKİYE’DE NÜFUS SAYIMI YAPILDI: 44 MİLYON 736 BİN KİŞİ OLDUĞUMUZ ANLAŞILDI
12 Eylül askerî darbesinden bir ay sonra, 12 Ekim 1980’de Türkiye’nin 11. genel nüfus sayımı gerçekleştirildi. Ülke genelinde sokağa çıkma yasağı uygulandı ve sayım memurları evleri tek tek dolaşarak vatandaşları kayda geçirdi. Sayım sonucunda Türkiye’nin nüfusu 44 milyon 736 bin 957 kişi olarak belirlendi. Askerî yönetimin hâkim olduğu dönemde yapılan nüfus sayımı, bir yandan ülkenin demografik yapısını ortaya koyarken diğer yandan sokağa çıkma yasağı sırasında gerçekleştirilen güvenlik operasyonlarıyla da gündeme geldi.
1983 – JAPONYA’NIN ESKİ BAŞBAKANI UÇAK ŞİRKETİNDEN RÜŞVET ALMAKTAN MAHKÛM OLDU
Japonya’nın eski başbakanlarından Kakuei Tanaka, 12 Ekim 1983’te Amerikan uçak üreticisi Lockheed’den rüşvet aldığı gerekçesiyle dört yıl hapis cezasına çarptırıldı. Mahkeme, Tanaka’nın görevde olduğu dönemde Amerikan şirketinin uçaklarının Japon havayollarına satılması için ödeme aldığını belirledi. Tanaka karara itiraz etti. Lockheed skandalı, uluslararası şirketlerin siyasi kararları etkilemek amacıyla dağıttığı rüşvetlerin ortaya çıkarıldığı en büyük yolsuzluk soruşturmalarından biri olarak tarihe geçti.
1984 – MARGARET THATCHER BOMBALI SUİKASTTAN KURTULDU, BEŞ KİŞİ ÖLDÜ
İngiltere Başbakanı Margaret Thatcher’ın Muhafazakâr Parti kongresi için kaldığı Brighton kentindeki Grand Hotel, 12 Ekim 1984 sabaha karşı bombalı saldırıya uğradı. İrlanda Cumhuriyet Ordusu’nun (IRA) düzenlediği saldırıda beş kişi hayatını kaybetti, onlarca kişi yaralandı. Patlama otelin büyük bölümünü harabeye çevirirken Thatcher yara almadan kurtuldu. İngiltere Başbakanı, saldırıya rağmen parti kongresindeki konuşmasını yaparak terör tehdidi karşısında geri adım atmayacaklarını açıkladı.
1986 – REAGAN VE GORBAÇOV DÜNYAYI NÜKLEER SİLAHLARDAN KURTARMAYA ÇOK YAKLAŞTI
ABD Başkanı Ronald Reagan ile Sovyetler Birliği lideri Mihail Gorbaçov, İzlanda’nın başkenti Reykjavik’te gerçekleştirdikleri zirvenin son gününde nükleer silahların büyük ölçüde azaltılmasını görüştü. İki lider, balistik füzelerin tamamen ortadan kaldırılmasına kadar uzanan önerileri değerlendirdi. Ancak ABD’nin uzay tabanlı füze savunma programı konusundaki anlaşmazlık nedeniyle uzlaşma sağlanamadı. Zirve, bir yıl sonraki tarihî silahsızlanma anlaşmasının yolunu açtı.
1999 – PAKİSTAN’DA ASKERÎ DARBE: GENERAL MÜŞERREF YÖNETİME EL KOYDU
Pakistan Genelkurmay Başkanı Pervez Müşerref, 12 Ekim 1999’da gerçekleşen askerî darbeyle Başbakan Navaz Şerif’in hükümetini devirdi. Kriz, Şerif’in Müşerref’i görevden almaya çalışmasıyla büyüdü. Ordu birlikleri devlet televizyonunu, havalimanlarını ve önemli kamu binalarını kontrol altına aldı. Büyük çaplı çatışma yaşanmadan gerçekleştirilen darbenin ardından Müşerref ülkenin yönetimini üstlendi. Pakistan, bir kez daha uzun sürecek bir askerî yönetim dönemine girdi.
1999 – DÜNYANIN ALTI MİLYARINCI BEBEĞİ BOSNA’DA DOĞDU, SONRA HESAPLAR DEĞİŞTİ
Birleşmiş Milletler, 12 Ekim 1999’u dünya nüfusunun altı milyara ulaştığı gün olarak ilan etti. BM Genel Sekreteri Kofi Annan, Bosna-Hersek’in başkenti Saraybosna’da dünyaya gelen bir erkek bebeği sembolik olarak dünyanın altı milyarıncı insanı ilan etti. Savaşın yaralarını sarmaya çalışan Saraybosna’daki tören dünya basınında büyük ilgi gördü. Ancak bu tarihin ilginç bir ayrıntısı var: Birleşmiş Milletler, sonraki yıllarda nüfus tahminlerini yeniden hesaplayarak dünya nüfusunun altı milyara aslında 1998’de ulaştığını açıkladı.
2000 – ABD SAVAŞ GEMİSİNE BOMBALI SALDIRI: 17 DENİZCİ ÖLDÜ
Yemen’in Aden Limanı’nda yakıt ikmali yapan Amerikan savaş gemisi USS Cole, 12 Ekim 2000’de bombalı bir teknenin saldırısına uğradı. Patlamayla geminin gövdesinde büyük bir delik açıldı; 17 Amerikan denizcisi öldü, 39’u yaralandı. El Kaide tarafından düzenlenen saldırı, ABD donanmasına yönelik en ağır terör eylemlerinden biri oldu. Olay, 11 Eylül 2001 saldırılarından önce El Kaide’nin uluslararası ölçekte gerçekleştirdiği önemli eylemler arasında yer aldı.
2001 – DAVID LYNCH’İN SİNEMA TARİHİNE GEÇEN MULHOLLAND ÇIKMAZI VİZYONA GİRDİ
Amerikalı yönetmen David Lynch’in Mulholland Çıkmazı (Mulholland Drive) filmi, ABD’de 12 Ekim 2001 tarihinde sinema gösterimine girdi. Naomi Watts’ın başrol oynadığı, Hollywood’da şöhret hayallerini, kimlikleri ve gerçeklikle düş arasındaki sınırları konu alan film, ilk gösteriminin ardından büyük tartışmalar yarattı. Zamanla 21. yüzyıl sinemasının en önemli eserlerinden biri olarak kabul edildi.
2002 – BALİ’DE GECE KULÜPLERİNE BOMBALI SALDIRI: 202 KİŞİ ÖLDÜ
Endonezya’nın ünlü tatil adası Bali’de, 12 Ekim 2002 gecesi kalabalık eğlence mekânlarını hedef alan bombalı saldırılar düzenlendi. Özellikle turistlerin bulunduğu Kuta bölgesindeki patlamalarda, 88’i Avustralyalı olmak üzere 202 kişi hayatını kaybetti. Saldırıları El Kaide bağlantılı Cemaati İslamiye örgütü gerçekleştirdi. Bali saldırıları, yalnızca Endonezya’da değil, özellikle çok sayıda vatandaşını kaybeden Avustralya’da da terörle mücadele ve uluslararası güvenlik politikalarını etkiledi.
2003 – MICHAEL SCHUMACHER ALTINCI KEZ DÜNYA ŞAMPİYONU OLARAK REKOR KIRDI
Formula 1’in efsane pilotu Michael Schumacher, Japonya Grand Prix’sini sekizinci sırada tamamlayarak altıncı dünya şampiyonluğunu kazandı. Böylece beş şampiyonlukla zirvede bulunan Juan Manuel Fangio’nun rekorunu kırdı. Ferrari pilotu Schumacher, ertesi yıl bir kez daha şampiyon olarak toplam yedi dünya şampiyonluğuna ulaşacaktı.
2004 – KÖLN HALİFESİ METİN KAPLAN ALMANYA’DAN TÜRKİYE’YE GETİRİLDİ
Kamuoyunda Köln Halifesi olarak tanınan ve Almanya’da faaliyet gösteren yasa dışı Hilafet Devleti örgütünün lideri Metin Kaplan, 12 Ekim 2004’te Almanya’dan sınır dışı edilerek Türkiye’ye getirildi. Kaplan, Türkiye’de anayasal düzeni zorla değiştirmeye yönelik suçlamalarla aranıyordu. Uzun süren hukuki süreçlerin ardından özel uçakla İstanbul’a getirilen Kaplan, ertesi gün tutuklandı. Olay, Türkiye ile Almanya arasındaki adli iş birliği ve siyasi tartışmalar nedeniyle günlerce kamuoyunun gündeminde kaldı.
2005 – ÇİN İLK KEZ İKİ ASTRONOTUNU BİRLİKTE UZAYA GÖNDERDİ
Çin, 12 Ekim 2005’te Shenzhou 6 uzay aracını iki astronotla birlikte yörüngeye gönderdi. Fei Junlong ve Nie Haisheng, beş gün süren yolculuklarında Dünya çevresinde 76 tur attı. Çin’in ikinci insanlı uzay uçuşu olan görev, ülkede ilk kez birden fazla astronotun birkaç gün boyunca uzayda yaşayıp çalışmasını sağladı. Başarılı dönüş, Çin’in insanlı uzay programının gelişmesinde önemli bir adım oldu.
2006 – ORHAN PAMUK NOBEL EDEBİYAT ÖDÜLÜ’NÜ KAZANDI: BİR TÜRK YAZAR İLK KEZ NOBEL ALDI
İsveç Akademisi, 12 Ekim 2006’da Nobel Edebiyat Ödülü’nün Orhan Pamuk’a verildiğini açıkladı. Cevdet Bey ve Oğulları, Beyaz Kale, Kara Kitap, Benim Adım Kırmızı ve Kar gibi romanlarıyla tanınan Pamuk, Nobel kazanan ilk Türk yazar oldu. Akademi, yazarın İstanbul’un kültürel belleğini, Doğu ile Batı arasındaki ilişkileri ve kimlik meselelerini işleyen eserlerine dikkat çekti. Karar Türkiye’de büyük yankı uyandırırken Türk edebiyatının uluslararası görünürlüğü açısından tarihî bir gelişme oldu. 2026, bu ödülün 20. yıl dönümü.
2006 – FRANSA’DA ERMENİ SOYKIRIMI İDDİALARININ REDDİNİ SUÇ SAYAN TASARI KABUL EDİLDİ
Fransa Ulusal Meclisi, 12 Ekim 2006’da, 1915 olaylarına ilişkin Ermeni soykırımı iddialarının reddedilmesini hapis ve para cezasıyla cezalandırmayı öngören yasa teklifini 19’a karşı 106 oyla kabul etti. Türkiye, tarihî olaylar hakkında parlamentoların hüküm vermesine ve düşünce özgürlüğünün sınırlandırılmasına karşı çıkarak karara sert tepki gösterdi. Dışişleri Bakanlığı, düzenlemeyi Türkiye-Fransa ilişkilerine zarar veren bir girişim olarak nitelendirdi. Fransız Senatosunun gündemine alınmayan 2006 tarihli teklif yasalaşmadı.
2007 – NOBEL BARIŞ ÖDÜLÜ KÜRESEL ISINMAYA KARŞI MÜCADELEYE VERİLDİ
Norveç Nobel Komitesi, 12 Ekim 2007’de Nobel Barış Ödülü’nü eski ABD Başkan Yardımcısı Al Gore ile Birleşmiş Milletler Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’ne (IPCC) verdi. Gore’un Uygunsuz Gerçek (An Inconvenient Truth) belgeseli, küresel ısınmanın nedenlerini ve sonuçlarını geniş kitlelere anlatmıştı. Ödül, iklim değişikliğinin yalnızca çevre meselesi olarak değil, insanlığın geleceğini etkileyen küresel bir sorun olarak ele alınmasında önemli bir dönüm noktası oldu.
2010 – ŞİLİ’DE 33 MADENCİYİ KURTARMA OPERASYONU BAŞLADI
Şili’deki San José madeninde 69 gündür yer altında mahsur kalan 33 işçiyi kurtarmak için hazırlanan özel kapsül, 12 Ekim gecesi madene indirildi. Dünyanın canlı yayınlarla takip ettiği kurtarma operasyonunda ilk madenci, 13 Ekim’de gece yarısından sonra yüzeye çıkarıldı. Yaklaşık 22 saat süren çalışmanın ardından 33 madencinin tamamı kurtarıldı. Operasyon, modern tarihin en dikkat çekici kurtarma çalışmalarından biri oldu.
2012 – AVRUPA BİRLİĞİ NOBEL BARIŞ ÖDÜLÜ’NÜ KAZANDI
Norveç Nobel Komitesi, 12 Ekim 2012’de Nobel Barış Ödülü’nün Avrupa Birliği’ne verileceğini açıkladı. Gerekçe, Avrupa’da altmış yılı aşkın süredir barışın, uzlaşmanın, demokrasinin ve insan haklarının gelişmesine sağlanan katkıydı. İki dünya savaşının ardından Avrupa ülkelerinin ortak kurumlar etrafında birleşmesini ödüllendiren karar, özellikle ekonomik kriz döneminde verilmesi nedeniyle tartışmaları da beraberinde getirdi.
2018 – TÜRKİYE İLE ABD ARASINDA KRİZE YOL AÇAN RAHİP BRUNSON DAVASI SONUÇLANDI
Türkiye ile ABD arasında diplomatik ve ekonomik gerilime neden olan Andrew Brunson davasında karar açıklandı. İzmir’de yargılanan Amerikalı rahibe terör örgütüne yardım suçundan 3 yıl 1 ay 15 gün hapis cezası verildi; tutuklu ve ev hapsinde geçirdiği süre dikkate alınarak serbest bırakıldı. Brunson’ın yurt dışına çıkış yasağı da kaldırıldı. ABD’nin Türkiye’ye yaptırım uygulamasına kadar uzanan kriz, iki ülkenin ilişkilerinde derin izler bırakmıştı.
2019 – MARATONDA İKİ SAATLİK SINIR İLK KEZ AŞILDI: TARİHÎ DERECE REKOR SAYILMADI
Kenyalı atlet Eliud Kipchoge, 12 Ekim 2019’da Avusturya’nın başkenti Viyana’da düzenlenen özel koşuda 42 kilometre 195 metrelik maraton mesafesini 1 saat 59 dakika 40,2 saniyede tamamladı. Böylece tarihte ilk kez bir insan maraton mesafesini iki saatin altında koşmayı başardı. Ancak özel olarak belirlenen parkur, değişimli tempo koşucuları ve yarış koşulları nedeniyle derece resmî dünya rekoru olarak kabul edilmedi. Buna rağmen Kipchoge’nin başarısı, insan dayanıklılığının sınırları açısından atletizm tarihinin en önemli anlarından biri oldu.
2022 – KAHRAMANMARAŞ’TA 7 BİN 600 YILLIK DAMGA MÜHÜR BULUNDUĞU AÇIKLANDI
Kahramanmaraş’ın Türkoğlu ilçesindeki Domuztepe Höyüğü’nde yürütülen kazılarda, yaklaşık 7 bin 600 yıllık bir damga mührün bulunduğu 12 Ekim 2022’de duyuruldu. Üzerinde boynuzlu iki hayvan başını andıran figürler bulunan mühür, Geç Neolitik Dönem’e ait. Kazı ekibine göre eser, Anadolu’da hayvanların evcilleştirilmesi ve dönemin sembol dünyası hakkında yeni bilgiler sunabilir.
2022 – SURİYE’DE TRUVA SAVAŞI’NI ANLATAN 1600 YILLIK DEV MOZAİK ORTAYA ÇIKARILDI
Suriye’nin Humus yakınlarındaki Rastan kentinde, Roma döneminden kalma yaklaşık 120 metrekarelik dev bir mozaik 12 Ekim 2022’de kamuoyuna tanıtıldı. Truvalı savaşçıları, mitolojik Amazon kadınlarını ve antik tanrıları betimleyen mozaik, olağanüstü ayrıntılarıyla dikkat çekti. Suriyeli yetkililer eseri, ülkede yıllarca süren iç savaşın ardından ortaya çıkarılan en önemli arkeolojik buluntulardan biri olarak nitelendirdi.
2023 – MİLLÎ TAKIM HIRVATİSTAN’I DEPLASMANDA YENEREK LİDERLİĞE YÜKSELDİ
A Millî Futbol Takımı, 2024 Avrupa Şampiyonası elemelerinde Hırvatistan’ı deplasmanda 1-0 mağlup etti. Osijek’te oynanan karşılaşmanın tek golünü Barış Alper Yılmaz attı. Teknik direktör Vincenzo Montella’nın millî takımın başındaki ilk maçında alınan galibiyetle Türkiye grup liderliğine yükseldi ve Avrupa Şampiyonası yolunda çok önemli bir avantaj elde etti.
2023 – YAPAY ZEKÂ 2 BİN YILDIR OKUNAMAYAN ANTİK PARŞÖMENDEN İLK KELİMEYİ ÇÖZDÜ
Milattan sonra 79 yılında Vezüv Yanardağı’nın patlamasıyla kömürleşen ve açılamayacak kadar hassas hale gelen antik papirüs rulolarından biri, bilgisayar destekli görüntüleme yöntemleriyle okunmaya başlandı. 21 yaşındaki Luke Farritor’un geliştirdiği yapay zekâ yöntemiyle, rulonun içindeki ilk tam kelimenin antik Yunancada “mor” anlamına geldiği 12 Ekim 2023’te açıklandı. Buluş, yaklaşık iki bin yıldır kapalı duran antik metinlerin fiziksel olarak açılmadan okunabileceğini gösterdi.
2024 – INDIANA JONES FİLMİNİN ÜNLÜ TAPINAĞININ ALTINDAN GİZLİ MEZAR ÇIKTI
Ürdün’ün Petra Antik Kenti’nde, Indiana Jones ve Son Macera filminde de görülen ünlü El-Hazne yapısının altında gizli bir mezarın bulunduğu 12 Ekim 2024’te kamuoyuna duyuruldu. Araştırmacılar, yaklaşık iki bin yıllık mezarda en az 12 insan iskeletine ve çeşitli eşyalara ulaştı. Daha önce aynı yapının altında başka mezarlar da bulunmuştu. Son keşif, Petra’nın ünlü cephesinin ardında hâlâ bilinmeyen bölümler bulunduğunu gösterdi.
KOCAELİ TARİHİNDE 12 EKİM
1863 – İZMİT’İN TARİHÎ GÜMRÜK BİNASI OSMANLI ARŞİVLERİNDE
Osmanlı döneminde İstanbul ile Anadolu arasındaki ticaretin önemli merkezlerinden biri olan İzmit’in gümrük binasının onarımı, 12 Ekim 1863 tarihli bir arşiv belgesine konu oldu. O yıllarda İzmit Gümrüğüne Karamürsel, Darıca, Adapazarı ve Yalova gibi çevre yerleşimlerin gümrükleri de bağlıydı. Körfez iskelelerinden taşınan mallar arasında ipek, pamuklu kumaşlar, zeytinyağı ve çeşitli tarım ürünleri bulunuyordu. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi’nde korunan belge, İzmit’in bugünkü sanayi kentine dönüşmeden çok önce de önemli bir ticaret ve ulaşım merkezi olduğunu gösteriyor.
1906 – KARAMÜRSEL’DE KIZ OKULU AÇILDI AMA ÖĞRETMENİ GELMEYİNCE KAPALI KALDI
Osmanlı Devleti’nin son döneminde kız çocuklarının eğitimine yönelik girişimlerden biri, 1906 yılında Karamürsel’de yaşandı. 31 Ağustos’ta resmen açılan Karamürsel Kız İlkokuluna öğretmen olarak Necibe Havva Hanım atanmıştı. Ancak açılıştan sonra İstanbul’a giden öğretmen, kendisine bildirilen tarihte görevine dönmedi. Maarif Nezareti, 12 Ekim 1906’da konuyla ilgili Karamürsel Kaymakamlığına bilgi verdi. Altı gün sonra okulun hâlâ kapalı olduğu bildiriliyordu. Sorun, Ayşe Hanım’ın 24 Kasım’da göreve başlamasıyla çözüldü. Arşivlerdeki bu yazışmalar, yüz yirmi yıl önce Karamürsel’de kız çocuklarının eğitimini başlatmanın ne kadar güç koşullarda gerçekleştiğini gösteriyor.
1912 – ÜNLÜ BESTECİ YESARİ ASIM ARSOY’UN AİLESİ BALKANLARDAN ADAPAZARI’NA GÖÇ ETTİ
Türk sanat müziğinin önemli bestecilerinden Yesari Asım Arsoy, 12 Ekim 1912’de Balkan Savaşı’nın yol açtığı göç sırasında ailesiyle birlikte doğup büyüdüğü Drama’dan ayrılarak Adapazarı’na yerleşti. O dönemde İzmit Sancağı’na bağlı olan Adapazarı’nda ailesiyle otel işleten Arsoy, ilk ciddi müzik çalışmalarına burada başladı. Bağlama ve ud çalmayı öğrendi; sonraki yıllarda yüzlerce eser besteledi. Biz Heybeli’de Her Gece ve Ömrüm Seni Sevmekle Nihayet Bulacaktır gibi şarkılarıyla tanınan sanatçının müzik yaşamında, Balkanlardan Anadolu’ya uzanan bu zorunlu göçün önemli bir yeri vardı.
1919 – GEBZE’DEKİ YAHYA KAPTAN KUVVETLERİ MUSTAFA KEMAL PAŞA’YA RAPOR EDİLDİ
Millî Mücadele’nin örgütlenmeye başladığı günlerde, Gebze çevresinde faaliyet gösteren Yahya Kaptan’ın kuvvetleri 12 Ekim 1919’da Mustafa Kemal Paşa’ya gönderilen bir telgrafa konu oldu. Adapazarı’ndan telgraf çeken Sırrı Bey, Yahya Kaptan’ın emrindeki silahlı kişilerin sayısının yaklaşık 400’e ulaştığını, yapılan yardımlarla bu sayının bine çıkabileceğini bildirdi. Ancak böylesine kalabalık bir kuvvetin denetim altında tutulabilmesi için para desteği ve deneyimli bir subay gerektiğini de vurguladı. Bunun üzerine Sivas’taki Heyet-i Temsiliye, İzmit ve Gebze’deki durumun yerinde araştırılmasını kararlaştırdı. Bu yazışmalar, Kocaeli’nin Millî Mücadele’nin başlangıcındaki kritik rolünü ortaya koyuyor.
1920 – ADAPAZARI VE SAPANCA’DA SAVAŞIN ORTASINDA TARAFSIZ YÖNETİM KURULDU
Millî Mücadele sırasında İstanbul Hükümeti’ne bağlı kuvvetlerle Kuvayımilliye birlikleri arasında defalarca el değiştiren Adapazarı ve Sapanca’da, 12 Ekim 1920’de geçici bir tarafsız yönetim oluşturulması için anlaşma imzalandı. Bölgede yaşayanlar, yeni çatışmaları önlemek amacıyla iki taraf arasında tampon bölge oluşturulmasını istiyordu. Aynı gün İzmit Mutasarrıfı İbrahim Hakkı Bey, yanındaki Yunan askerleriyle Sapanca’ya gelerek halkı Kuvayımilliye’ye destek vermemesi konusunda tehdit etti. Bugün Sakarya sınırları içerisinde bulunan bu yerleşimler, o dönemde İzmit Sancağı’nın tarihî ve idari coğrafyasıyla doğrudan bağlantılıydı. Geçici tarafsızlık düzeni, bölgenin işgal yıllarında yaşadığı karmaşayı gösteren az bilinen olaylardan biri.
1922 – GEBZE’NİN İKİ YILI AŞKIN İŞGALİ SONA ERDİ
13 Temmuz 1920’de İngiliz kuvvetlerinin işgaline uğrayan Gebze, 12 Ekim 1922’de Türk birliklerinin ilçeye girmesiyle özgürlüğüne kavuştu. Kurtuluş Savaşı’nın zaferle sonuçlanmasının ardından, bir gün önce imzalanan Mudanya Mütarekesi’yle birlikte İstanbul ve İzmit Yarımadası çevresindeki askerî durum değişmişti. 61. Tümen’in süvari birliği Gebze’ye girerek ilçedeki işgal dönemini sona erdirdi. İstanbul ile Anadolu arasındaki stratejik konumu nedeniyle Millî Mücadele boyunca önem taşıyan Gebze, 2026’da kurtuluşunun 104. yıl dönümünü kutluyor.
1962 – İZMİT’İN TÜRK YOLU GAZETESİNİ KURAN ECZACI HASAN BEHÇET DİKER HAYATINI KAYBETTİ
İzmit’in basın, ticaret ve sağlık tarihinde önemli bir yeri bulunan Hasan Behçet Diker, 12 Ekim 1962’de hayatını kaybetti. İzmit Türk Ocağı’nın kurucuları arasında bulunan Diker, Türk Ocaklarının yayın organı olarak Türk Yolu gazetesini kurmuştu. Gazete, sonraki yıllarda kentin önemli yerel yayınlarından biri haline geldi. İzmit’teki Merkez Eczanesini işleten Diker, Türk Ekonomi Bankasının kurucuları arasında da yer aldı. Ürettiği Perçin Mürekkebi ile tanınan Diker’in eczanesi, ölümünün ardından oğlu Tuğrul Diker tarafından işletilmeye devam etti.
1975 – KOCAELİ İKİ SENATÖRÜNÜ SEÇTİ: İLK KADIN VALİNİN BABASI DA MECLİSE GİRDİ
Türkiye’de 12 Ekim 1975’te gerçekleştirilen Cumhuriyet Senatosu yenileme seçimlerinde Kocaeli’nin iki senatörlüğü Adalet Partisi ve Cumhuriyet Halk Partisi arasında paylaşıldı. AP’den Lütfü Tokoğlu yeniden seçilirken, CHP’den çocuk hastalıkları uzmanı Abdullah Köseoğlu ilk kez parlamentoya girdi. Köseoğlu’nun hayatıyla ilgili ilginç bir ayrıntı da var: Kendisi, 1991’de Muğla Valiliğine atanarak Türkiye’nin ilk kadın valisi olan Lale Aytaman’ın babasıydı. Köseoğlu, 12 Eylül 1980 askerî müdahalesine kadar Kocaeli senatörlüğünü sürdürdü.
2014 – KARTEPE’DE ASKERÎ HELİKOPTER DÜŞTÜ, DÖRT ASKER ŞEHİT OLDU
Kocaeli’nin Kartepe ilçesinde, Cengiz Topel Askerî Havaalanı’ndan Konya’ya eğitim uçuşu için havalanan S-70B Sikorsky tipi askerî helikopter, kalkışından kısa süre sonra düştü. Balaban köyü yakınlarında bulunan enkazda Deniz Pilot Binbaşı Deniz Akdeniz, Deniz Pilot Üsteğmen Çağrı Ceyhan ile astsubaylar Mehmet Karakaşoğlu ve Ömer Burak Öğüt’ün şehit olduğu belirlendi. Kaza, Kocaeli’de büyük üzüntü yarattı.
12 EKİM’DE GAZETELERDE KOCAELİ
1908 – OSMANLI AVUSTURYA FESLERİNİ BOYKOT EDİNCE GÖZLER HEREKE’YE ÇEVRİLDİ
12 Ekim 1908 tarihli Tanin gazetesi, Avusturya-Macaristan’ın Bosna-Hersek’i ilhak etmesinin ardından Osmanlı’da başlayan boykotu haberleştiriyordu. Halk Avusturya malı fesleri kullanmak istemiyordu. Yerli fesler ise talebi karşılayamıyordu. Gazete, Hereke Fabrikası’nın bütün Osmanlı ülkesine yetecek kadar fes üretemediğine dikkat çekiyor, Avusturya malları yerine yerli ürünlerin kullanılmasını istiyordu. Böylece uluslararası bir siyasi kriz, insanların başına hangi fesi takacağını bile tartışma konusu haline getirmişti.
1929 – ADAPAZARI-HENDEK YOLU İÇİN 3 BİN 200 METREKÜP TAŞ TAŞINACAKTI
12 Ekim 1929 tarihli Cumhuriyet gazetesinde Kocaeli İl Daimî Encümeninin verdiği bir ihale ilanı bulunuyordu. O yıllarda Kocaeli’ne bağlı olan Adapazarı ile Hendek arasındaki yolun yapımı için 3 bin 200 metreküp taşın taşınması planlanmıştı. İhaleye katılmak isteyenlerin 23 Ekim’e kadar başvurması ve 2 bin liralık geçici teminat yatırması gerekiyordu. Cumhuriyet’in ilk yıllarında ulaşım altyapısının geliştirilmesi için yürütülen çalışmaların küçük ama anlamlı belgelerinden biriydi. Aynı sayfada Karamürsel Hükümet Konağı’nın inşaat ilanı da yer alıyordu.
1930 – İZMİT’TE BELEDİYE SEÇİMİNİ CUMHURİYET HALK FIRKASI KAZANDI
12 Ekim 1930 tarihli Cumhuriyet gazetesinin seçim haberlerinde, İzmit’teki belediye seçiminin Cumhuriyet Halk Fırkası tarafından kazanıldığı bildiriliyordu. Ancak o yılın seçimleri sıradan bir yerel yönetim yarışı değildi. Kısa süre önce kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası da seçimlere katılmış, Türkiye çok partili siyasi hayatın ilk denemelerinden birini yaşamaya başlamıştı. İzmit’teki seçimlerin nasıl yürütüldüğüne ilişkin dönemin gazeteleri farklı anlatımlar yayımladı. İktidara yakın gazeteler seçimin düzenli geçtiğini savunurken muhalif yayınlar usulsüzlük iddialarını gündeme getirdi. Kocaeli, Cumhuriyet tarihinin bu kısa ama önemli siyasi rekabet dönemine tanıklık eden kentlerden biriydi.
1932 – BAŞBAKAN İSMET İNÖNÜ İZMİT’TEN GEÇEREK İSTANBUL’A GELDİ
12 Ekim 1932 tarihli Cumhuriyet gazetesi, Doğu illerine yaptığı inceleme gezisinden dönen Başbakan İsmet İnönü’nün İstanbul’a gelişini geniş biçimde haberleştirdi. İnönü’yü taşıyan özel tren, bir gün önce İzmit’ten geçmişti. Gazetenin muhabiri, İzmit Valisi ve yerel mülkî ve askerî yöneticilerin de bulunduğu karşılama heyetinin hazırlıklarını ve tren yolculuğunu okuyuculara aktarıyordu. Başbakanın özel trenle yaptığı yolculuk ve duraklarda gerçekleştirilen karşılama törenleri, demiryolunun devlet yönetiminde önemli yer tuttuğu yılların dikkat çekici görüntülerini yansıtıyordu.
1936 – ENVER PAŞA’NIN ESKİ YAVERİ İZMİT’TE GAZETE OKURKEN HAYATINI KAYBETTİ
12 Ekim 1936 tarihli Tan gazetesinde, Osmanlı Devleti’nin son dönemine ilişkin ilginç bir ölüm haberi vardı. Gazetenin İzmit muhabirinin aktardığına göre Enver Paşa’nın eski yaverlerinden Yarbay Mümtaz, 9 Ekim’de İzmit’te gazete okuduğu sırada geçirdiği ani kalp rahatsızlığı sonucu hayatını kaybetmişti. Haberde İzmitli olduğu belirtilen Mümtaz’ın siyasi yaşamının çeşitli olaylarla dolu olduğu ifade ediliyordu. İttihat ve Terakki döneminin askerî ve siyasi çevrelerinde görev yapmış bir ismin, yıllar sonra İzmit’te hayatını kaybetmesi dönemin gazetelerine böyle yansımıştı.
1940 – İZMİT’TEN ÜÇ DAKİKALIK TELEFON GÖRÜŞMESİ 75 KURUŞTU: HALK ŞİKÂYETÇİYDİ
12 Ekim 1940 tarihli Son Posta gazetesi, İzmit’ten İstanbul ve Ankara’ya yapılan telefon görüşmelerinin yüksek ücretlerinden söz ediyordu. Gazeteye göre bu şehirler arasındaki üç dakikalık bir telefon konuşması 75 kuruşa mal oluyordu. Telefon aboneleri ücretlerin pahalılığından şikâyetçiydi. Ulaştırma Bakanlığının da şikâyetleri dikkate alarak yeni bir tarife hazırlığına başladığı belirtiliyordu. Bugün cep telefonundan saniyeler içinde yapılan görüşmelerin bir zamanlar hem pahalı hem de sınırlı imkânlarla gerçekleştirildiğini hatırlatan bir haber.
1940 – İZMİT BELEDİYE BAŞKANI KEMAL ÖZ’ÜN YARGILANMASINA BAŞLANDI
12 Ekim 1940 tarihli Vakit gazetesi, İzmit Belediye Başkanı Kemal Öz’ün belediyenin rıhtım inşaatındaki harcamaları nedeniyle açılan davada hâkim karşısına çıktığını yazıyordu. Bir gün önce İstanbul’da başlayan duruşmada belediye başkanı, hakkındaki usulsüzlük iddialarını reddederek belediye kaynaklarının yerinde kullanıldığını savundu. Dava o gün sonuçlanmadı. 19 Nisan 1942 tarihli Son Posta gazetesinin haberine göre ise 17 duruşma süren yargılama sonunda Kemal Öz ve diğer sanıklar beraat etti. İzmit’in 1931-1950 yılları arasında belediye başkanlığını yapan Öz, kentin parklarının ve sahil düzenlemelerinin geliştirilmesinde önemli rol oynamıştı.
1949 – İZMİT’TEKİ YAĞLI GÜREŞLERDE BAŞPEHLİVANA 400 LİRA ÖDÜL
12 Ekim 1949 tarihli Son Posta gazetesinde, İzmit’te düzenlenmesi planlanan yağlı güreşlerle ilgili bir duyuru vardı. Demokrat Parti tarafından 16 Ekim Pazar günü gerçekleştirileceği bildirilen müsabakalara bütün pehlivanlar davet ediliyordu. Ödüller de açıklanmıştı: Başpehlivana 400, başaltına 250, ortaya 150, küçük ortaya 100 ve deste boyuna 50 lira verilecekti. Yağlı güreşlerin hem spor hem de halk eğlencesi olarak önemli yer tuttuğu yıllarda, böylesine ayrıntılı ödül ilanlarının ulusal gazetelerde yayımlanması da dikkat çekiciydi.
1951 – ANTİK APOLLON TAPINAĞINDA İZMİT’TEN GELEN ZİYARETÇİLERİN İZLERİ BULUNDU
12 Ekim 1951 tarihli Demokrat İzmir gazetesi, İzmir’in Ahmetbeyli yakınlarındaki Klaros Apollon Tapınağı’nda yürütülen arkeolojik kazılara geniş yer verdi. Kazılarda ortaya çıkarılan antik yazıtlar, Roma döneminde tapınağı ziyaret eden şehirlerin adlarını da ortaya koyuyordu. Bu yerleşimler arasında Nikomedia (İzmit) ve Nikaia (İznik) de bulunuyordu. Araştırmacıların açıklamalarına göre çeşitli şehirlerden tapınağa heyetler gönderilmişti. Böylece yaklaşık iki bin yıl önceki İzmit’in, Anadolu’nun farklı bölgelerindeki dinî ve kültürel merkezlerle kurduğu ilişkilerin izleri bir kez daha gün ışığına çıkmıştı.
1954 – KÖRFEZ VAPURLARINA ZAM GELİNCE AİLELER DEĞİRMENDERE’DEN TAŞINMAYA BAŞLADI
12 Ekim 1954 tarihli Ant gazetesi, İzmit’te yayımlanan Türk Yolu gazetesinin haberine dayanarak Körfez vapurlarına yapılan zamların vatandaşları nasıl etkilediğini anlatıyordu. Habere göre Değirmendere’de oturan bazı memur aileleri, artan ulaşım masrafları nedeniyle Gölcük’e taşınmaya başlamıştı. Ücretlerin güzergâh farkı gözetilmeden 50 kuruş olarak uygulanması da eleştiriliyordu. Körfez’in iki yakasında ve kıyı yerleşimlerinde deniz ulaşımının günlük yaşamın vazgeçilmez bir parçası olduğu yıllarda, vapur biletlerindeki artış insanların nerede yaşayacağını bile etkileyebiliyordu.
1954 – GAZETEDE TUHAF İDDİA: İZMİT’TE NUH’UN GEMİSİNİN YERİNİ BİLEN BİRİ VARMIŞ!
12 Ekim 1954 tarihli Ant gazetesi, okuyucuların ilgisini çekmek için oldukça iddialı bir başlık kullanmıştı: İzmit’te Nuh’un Gemisinin yerini bilen varmış. Haberde, Ali Ercan adlı bir bakkalın oğlunun, babasının Nuh’un Gemisi’nin bulunduğu yeri bildiğini söylediği anlatılıyordu. İddiaya göre baba, ilgilenen kişilere geminin yerini gösterebilecek, bulamazsa masrafları karşılayacak, bulursa ödül isteyecekti. Ancak haberin İstanbul mahreçli olması nedeniyle iddia sahibinin İzmit bağlantısı açık biçimde doğrulanamıyor. Geminin bulunduğuna ilişkin hiçbir kanıt da sunulmuyordu. Bu haber, 1950’li yılların basınında gizemli olayların ve sansasyonel iddiaların nasıl işlendiğine dair ilginç bir örnek.
12 EKİM’DE DOĞANLAR
1537 – DOKUZ YAŞINDA İNGİLTERE TAHTINA ÇIKAN VI. EDWARD DOĞDU
İngiltere Kralı VIII. Henry’nin oğlu VI. Edward, babasının ölümünün ardından henüz dokuz yaşında tahta çıktı. Protestan Reformu’nun hız kazandığı dönemde ülkeyi yöneten genç kral, 1553’te 15 yaşında hayatını kaybetti.
1798 – DOĞUM GÜNÜNDE İMPARATOR İLAN EDİLEN I. PEDRO DOĞDU
Brezilya’nın bağımsızlığında önemli rol oynayan I. Pedro, 12 Ekim 1798’de doğdu. Tam 24 yıl sonra, 12 Ekim 1822’de, kendi doğum gününde Brezilya’nın ilk imparatoru ilan edildi.
1860 – MODERN DENİZCİLİĞİN YÖNÜNÜ DEĞİŞTİREN ELMER SPERRY DOĞDU
Amerikalı mucit Elmer Sperry, gemilerin Dünya’nın manyetik alanından etkilenmeden yön bulmasını sağlayan cayro pusulayı geliştirdi. Uçaklarda kullanılan otomatik pilot sistemlerinin öncülerinden olan Sperry, yaşamı boyunca yüzlerce patente imza attı.
1875 – BÜYÜ VE OKÜLTİZMİN EN TARTIŞMALI İSMİ ALEISTER CROWLEY DOĞDU
İngiliz yazar ve mistik düşünür Aleister Crowley, geliştirdiği Thelema öğretisi ve büyü üzerine çalışmalarıyla ün kazandı. Sıra dışı yaşamı, ölümünden sonra da rock müzisyenlerinden sinemacılara kadar pek çok sanatçıya ilham verdi.
1891 – NAZİLERİN ÖLDÜRDÜĞÜ FİLOZOF EDITH STEIN DOĞDU
Yahudi bir ailede dünyaya gelen Alman filozof Edith Stein, Katolikliğe geçerek rahibe oldu. Nazi yönetimi tarafından 1942’de Auschwitz toplama kampında öldürüldü. 1998’de Katolik Kilisesi tarafından azize ilan edildi.
1908 – BİR MİLYON SATAN ROMANIYLA TARİHE GEÇEN ANN PETRY DOĞDU
Amerikalı yazar Ann Petry, 1946’da yayımlanan The Street romanıyla bir milyonun üzerinde satışa ulaşan ilk siyah kadın romancı oldu. Harlem’de yaşayan yalnız bir annenin yoksulluk ve ayrımcılıkla mücadelesini anlattığı eser, Amerikan edebiyatının klasikleri arasına girdi.
1917 – BREZİLYA’YI KENDİ EVİNDE AĞLATAN KALECİ ROQUE MASPOLI DOĞDU
Uruguaylı kaleci Roque Maspoli, 1950 Dünya Kupası’nda Brezilya’yı 2-1 yenerek şampiyon olan takımın kalesini korudu. Maracana Stadı’nda yaklaşık 200 bin seyirci önünde yaşanan ve “Maracanazo” olarak anılan bu yenilgi, futbol tarihinin en büyük sürprizlerinden biri oldu.
1928 – TÜRKİYE’NİN İLK KADIN BAKANI TÜRKÂN AKYOL DOĞDU
Hekim, akademisyen ve siyasetçi Türkân Akyol, 1971’de Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı olarak Türkiye’nin ilk kadın bakanı oldu. 1980’de Ankara Üniversitesi Rektörlüğüne seçilerek Türkiye’nin ilk kadın üniversite rektörü unvanını da kazandı.
1934 – TUTUNAMAYANLAR’IN YAZARI OĞUZ ATAY DOĞDU
Türk edebiyatının özgün isimlerinden Oğuz Atay, Kastamonu’nun İnebolu ilçesinde dünyaya geldi. Tutunamayanlar romanıyla modern Türk edebiyatında çığır açtı. Yaşarken beklediği ilgiyi göremeyen yazarın eserleri, ölümünün ardından çok daha geniş bir okur kitlesine ulaştı.
1935 – OPERAYI MİLYONLARA SEVDİREN LUCIANO PAVAROTTI DOĞDU
Dünyanın en ünlü tenorlarından Luciano Pavarotti, Nessun Dorma yorumuyla hafızalara kazındı. Plácido Domingo ve José Carreras ile gerçekleştirdiği Üç Tenor konserleri sayesinde opera müziğini stadyumlara ve milyonlarca televizyon izleyicisine taşıdı.
1949 – DÜNYANIN EN ÇOK ARANAN TERÖRİSTLERİNDEN ÇAKAL CARLOS DOĞDU
“Çakal Carlos” lakaplı Venezuelalı İliç Ramirez Sanchez, 1970’li yıllarda Avrupa ve Orta Doğu’daki silahlı saldırılarla dünya gündemine geldi. 1975’teki OPEC baskınıyla tanındı. 1994’te yakalandı ve Fransa’da ömür boyu hapis cezalarına mahkûm edildi.
1960 – SHŌGUN DİZİSİNİN EMMY ÖDÜLLÜ YILDIZI HİROYUKİ SANADA DOĞDU
Japon oyuncu Hiroyuki Sanada, Son Samuray, John Wick 4 ve Shōgun gibi yapımlarla tanındı. Shōgun dizisindeki Lord Toranaga rolüyle 2024’te Emmy, 2025’te Altın Küre En İyi Erkek Oyuncu ödüllerini kazandı.
1968 – WOLVERINE KARAKTERİNİN UNUTULMAZ OYUNCUSU HUGH JACKMAN DOĞDU
Avustralyalı oyuncu Hugh Jackman, X-Men serisindeki Wolverine karakteriyle dünya çapında üne kavuştu. Prestij, Sefiller ve Muhteşem Showman gibi filmlerdeki performanslarıyla aksiyon sinemasının yanı sıra dram ve müzikallerde de başarı kazandı.
1971 – İLK LİG MAÇINI KOCAELİSPOR’LA ANLATAN GÜNTEKİN ONAY DOĞDU
Spor spikeri ve yorumcu Güntekin Onay, teknik direktör Gündüz Tekin Onay’ın oğlu. 1992’de televizyonculuğa başlayan Onay’ın anlattığı ilk Türkiye Ligi karşılaşması, Kocaelispor ile Beşiktaş arasında oynanan maçtı. Yıllardır futbol yayınlarının tanınan sesleri arasında bulunuyor.
1974 – TÜRK MÜZİĞİNİN GÜÇLÜ SESİ EBRU GÜNDEŞ DOĞDU
Türk pop ve arabesk müziğinin sevilen sanatçılarından Ebru Gündeş, 1993’te yayımladığı Tanrı Misafiri albümüyle büyük çıkış yaptı. Fırtınalar, Dön Ne Olur ve Ahdım Olsun gibi şarkılarıyla geniş kitlelere ulaştı.
1975 – İNTERNETTE DOSYA PAYLAŞIMINI DEĞİŞTİREN BRAM COHEN DOĞDU
Amerikalı yazılımcı Bram Cohen, 2001’de BitTorrent sistemini geliştirdi. Büyük dosyaların kullanıcılar arasında parçalara bölünerek paylaşılmasını sağlayan teknoloji, internet üzerinden film, müzik ve yazılım dağıtımında önemli bir dönüm noktası oldu.
1975 – ÜNLÜ ŞARKILARIN BESTECİSİ FETTAH CAN DOĞDU
Şarkıcı, söz yazarı ve besteci Fettah Can, Hande Yener, Gülben Ergen ve Levent Yüksel gibi sanatçılara verdiği şarkılarla tanındı. Daha sonra kendi albümlerini yayımlayarak Boş Bardak ve Sana Affetmek Yakışır gibi şarkılarla büyük ilgi gördü.
1975 – BEŞ OLİMPİYAT MADALYASI DOPİNG NEDENİYLE GERİ ALINAN MARION JONES DOĞDU
Amerikalı atlet Marion Jones, 2000 Sidney Olimpiyatları’nda üç altın ve iki bronz madalya kazandı. Ancak yıllar sonra doping kullandığını itiraf edince kazandığı beş madalya da elinden alındı. Olay, spor tarihinin en büyük doping skandallarından biri oldu.
1978 – YAPRAK DÖKÜMÜ’NÜN OĞUZ’U TOLGA KAREL DOĞDU
Türk oyuncu Tolga Karel, Yaprak Dökümü dizisindeki Oğuz karakteriyle tanındı. 2016’da ABD’ye yerleşerek oyunculuk kariyerinden uzaklaştı. Amerika’da uzun yol TIR şoförlüğü yapması, yıllarca magazin gündeminde yer aldı.
1981 – TÜRK DİZİLERİNİN ULUSLARARASI YILDIZI ENGİN AKYÜREK DOĞDU
Oyuncu Engin Akyürek, Türkiye’nin Yıldızları yarışmasıyla tanındı. Fatmagül’ün Suçu Ne?, Kara Para Aşk ve Sefirin Kızı gibi dizilerde başrol oynayarak Türkiye’nin yanı sıra yurt dışında da geniş bir hayran kitlesine ulaştı.
1985 – KORONAVİRÜS TEHLİKESİNİ İLK DUYURAN DOKTORLARDAN Lİ VENLİANG DOĞDU
Çinli göz doktoru Li Venliang, Aralık 2019’da Vuhan’daki gizemli zatürre vakaları konusunda meslektaşlarını uyardı. Yanlış bilgi yaydığı gerekçesiyle polis tarafından uyarılan doktor, daha sonra COVID-19’a yakalandı ve Şubat 2020’de hayatını kaybetti.
1990 – GENİŞ AİLE’NİN ZEKAİ’Sİ BORA AKKAŞ DOĞDU
Oyuncu Bora Akkaş, Geniş Aile dizisindeki Zekai karakteriyle geniş kitlelerce tanındı. Çalgı Çengi, Üç Kuruş, Tutunamayanlar ve Erşan Kuneri gibi yapımlarda rol aldı. Çocuk yaşta başladığı oyunculuğun yanında müzikle de ilgilendi.
1992 – AÇLIK OYUNLARI’NIN PEETA’SI JOSH HUTCHERSON DOĞDU
Amerikalı oyuncu Josh Hutcherson, Açlık Oyunları film serisinde canlandırdığı Peeta Mellark karakteriyle dünya çapında tanındı. Dünyanın Merkezine Yolculuk ve Five Nights at Freddy’s gibi popüler filmlerde de başrol oynadı.
1995 – KARDEŞLERİM DİZİSİNİN ÖMER’İ YİĞİT KOÇAK DOĞDU
Türk oyuncu Bilal Yiğit Koçak, Kardeşlerim dizisinde canlandırdığı Ömer Eren karakteriyle tanındı. Samsun doğumlu oyuncu, daha önce Kimse Bilmez ve Gel Dese Aşk dizilerinde de rol aldı.
2007 – İLK FİLMİYLE ULUSLARARASI ÖDÜL KAZANAN ECE BAĞCI DOĞDU
Genç oyuncu Ece Bağcı, Nuri Bilge Ceylan’ın Kuru Otlar Üstüne filmindeki Sevim karakteriyle dikkat çekti. İlk sinema deneyimi olan bu filmdeki performansıyla 2023 Chicago Uluslararası Film Festivali’nde En İyi Yardımcı Oyuncu ödülünü kazandı.
12 EKİM’DE HAYATINI KAYBEDENLER
MÖ 322 – MAKEDONLARA DİRENEN BÜYÜK HATİP DEMOSTENES ÖLDÜ
Antik Yunan dünyasının en ünlü hatiplerinden Demostenes, Makedonya egemenliğine karşı yürüttüğü siyasi mücadelenin ardından yakalanmamak için yaşamına son verdi. Atina’nın bağımsızlığını savunan konuşmalarıyla tanınan Demostenes, bir tapınağa sığınmış, kendisini ele geçirmek isteyen askerler karşısında zehir içerek ölmüştü. Konuşmaları, yaklaşık 2 bin 300 yıl sonra bile hitabet sanatının önemli örnekleri arasında gösteriliyor.
1492 – RÖNESANS RESMİNİN BÜYÜK USTASI PİERO DELLA FRANCESCA ÖLDÜ
İtalyan Rönesansı’nın öncü ressamlarından Piero della Francesca, 12 Ekim 1492’de hayatını kaybetti. Resimlerinde matematiksel perspektifi, ışığı ve geometrik düzeni ustalıkla kullanan sanatçı, modern resim anlayışının gelişmesine önemli katkılarda bulundu. İlginç bir tarihsel rastlantıyla, Francesca’nın öldüğü gün Kristof Kolomb da Amerika kıtasına yaptığı ilk yolculukta Karayipler’de karaya ayak basıyordu.
1579 – OSMANLI’NIN EN GÜÇLÜ SADRAZAMLARINDAN SOKULLU MEHMET PAŞA SUİKASTLA ÖLDÜRÜLDÜ
Kanuni Sultan Süleyman, II. Selim ve III. Murad dönemlerinde yaklaşık 15 yıl sadrazamlık yapan Sokullu Mehmet Paşa, İstanbul’daki konağında bir suikasta uğrayarak öldürüldü. Dilekçe vermek bahanesiyle huzuruna çıkan bir kişi, koynundan çıkardığı hançerle yaşlı sadrazamı ağır yaraladı. Don ve Volga nehirlerini birleştirme düşüncesi ve Süveyş Kanalı tasarısı gibi büyük projelerle anılan Sokullu’nun ölümü, Osmanlı yönetiminde uzun bir dönemin kapanışını simgeliyordu.
1654 – BİR ŞEHİR PATLADI, REMBRANDT’IN ÖĞRENCİSİ ENKAZ ALTINDA KALDI
Hollandalı ressam Carel Fabritius, Delft kentindeki bir barut deposunun patlaması sonucu 32 yaşında hayatını kaybetti. Patlama şehrin büyük bölümünü yerle bir ederken sanatçının atölyesini ve çok sayıda tablosunu da yok etti. Rembrandt’ın en yetenekli öğrencilerinden olan Fabritius’un günümüze yalnızca 12 kadar resmi ulaştı. Bunların en ünlüsü, küçük bir saka kuşunu resmettiği Saka Kuşu (The Goldfinch) adlı eseri oldu.
1845 – KADIN MAHKÛMLARIN HAYATINI DEĞİŞTİREN ELIZABETH FRY ÖLDÜ
İngiliz sosyal reformcu Elizabeth Fry, 65 yaşında hayatını kaybetti. Kadın mahkûmların çocuklarıyla birlikte insanlık dışı koşullarda tutulmasına karşı yürüttüğü mücadele, cezaevlerinde önemli düzenlemelerin yapılmasını sağladı. Kadın görevlilerin kadın mahkûmlardan sorumlu olması, eğitim olanaklarının geliştirilmesi ve cezaevi koşullarının iyileştirilmesi için çalıştı. Bu çabalarıyla tarihe “Cezaevlerinin Meleği” olarak geçti.
1858 – JAPON SANATINI DÜNYAYA TANITAN HİROŞİGE ÖLDÜ
Japon ahşap baskı sanatının büyük ustalarından Utagava Hiroşige, 61 yaşında hayatını kaybetti. Özellikle Edo’nun Yüz Ünlü Manzarası adlı baskı dizisiyle tanınan sanatçı, Japonya’nın doğasını, kent yaşamını ve gündelik manzaralarını kendine özgü bir anlatımla resmetti. Eserleri, daha sonra Vincent van Gogh gibi Avrupalı ressamları da etkileyerek Japon sanatının dünya resim tarihindeki yerini güçlendirdi.
1870 – AMERİKAN İÇ SAVAŞI’NIN GÜNEY ORDULARI KOMUTANI ROBERT E. LEE ÖLDÜ
Amerikan İç Savaşı sırasında köleliğin sürdürüldüğü Güney eyaletlerinin oluşturduğu Konfederasyon ordularına komuta eden Robert E. Lee, 63 yaşında hayatını kaybetti. 1865’te Kuzey ordularına teslim olması, iç savaşın sona ermesindeki belirleyici gelişmelerden biriydi. Amerikan askerî tarihinin en çok tartışılan isimlerinden olan Lee’nin mirası, kölelik ve ırkçılık tarihiyle bağlantısı nedeniyle bugün de tartışılmaya devam ediyor.
1914 – BUGÜN KULLANDIĞIMIZ KÂĞIT TORBANIN ÜRETİMİNİ DEĞİŞTİREN KADIN ÖLDÜ
Amerikalı mucit Margaret Knight, 76 yaşında hayatını kaybetti. Marketlerde ve mağazalarda kullanılan düz tabanlı kâğıt torbaların otomatik üretilmesini sağlayan makineyi geliştiren Knight’ın buluşunu başka bir kişi sahiplenmeye çalıştı. Kadınların karmaşık makineler icat edemeyeceğinin savunulduğu bir dönemde çizimlerini ve teknik belgelerini mahkemeye sunarak davayı kazandı. Hayatı boyunca 20’den fazla patent alan Knight’ın geliştirdiği üretim yöntemi, kâğıt torba endüstrisini değiştirdi.
1915 – YÜZLERCE ASKERİN HAYATINI KURTARAN HEMŞİRE İDAM EDİLDİ
Birinci Dünya Savaşı sırasında Alman işgali altındaki Belçika’da görev yapan İngiliz hemşire Edith Cavell, Müttefik askerlerinin kaçmasına yardımcı olduğu gerekçesiyle kurşuna dizildi. Yaralı askerleri tedavi eden ve yaklaşık 200 kişinin güvenli bölgelere ulaşmasına yardım eden Cavell’in idamı, uluslararası kamuoyunda büyük tepki yarattı. 49 yaşında öldürülen hemşire, savaş döneminde insan hayatını koruma mücadelesinin simgelerinden biri haline geldi.
1924 – NOBEL EDEBİYAT ÖDÜLLÜ YAZAR ANATOLE FRANCE ÖLDÜ
1921 Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan Fransız yazar Anatole France, 80 yaşında hayatını kaybetti. Penguenler Adası ve Tanrılar Susamışlardı gibi eserleriyle tanınan yazar, ince alaycılığı ve toplumsal eleştirileriyle Fransız edebiyatında önemli bir yer edindi. Haksız yere casuslukla suçlanan Alfred Dreyfus’un savunucuları arasında yer alarak döneminin büyük siyasi tartışmalarına da katıldı.
1940 – KOVBOY FİLMLERİNİN EFSANESİ TOM MIX’İ BİR BAVUL ÖLDÜRDÜ
Sessiz sinema döneminin en ünlü kovboy oyuncularından Tom Mix, ABD’nin Arizona eyaletinde geçirdiği trafik kazasında 60 yaşında hayatını kaybetti. Otomobiliyle bir dere yatağına savrulan oyuncunun arka koltukta taşıdığı ağır bavul, çarpmanın etkisiyle başına isabet ederek boynunun kırılmasına neden oldu. Yaklaşık 300 kovboy filminde rol alan ve bir dönem Hollywood’un en çok kazanan yıldızlarından biri olan Mix’in ölümüne neden olan bavul, yıllarca bir müzede sergilendi.
1943 – TÜRK GÜREŞİNİN ÖNCÜ İSİMLERİNDEN TAYYAR YALAZ ÖLDÜ
Türkiye’yi 1924 Paris ve 1928 Amsterdam Olimpiyatları’nda temsil eden millî güreşçi Tayyar Yalaz, 42 yaşında hayatını kaybetti. Amsterdam Olimpiyatları’nda grekoromen güreşte dördüncü olarak Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki önemli uluslararası başarılardan birine imza attı. Daha sonra Türkiye Güreş Federasyonu Başkanlığı da yapan Yalaz, Türk güreşinin gelişmesinde etkili isimler arasında yer aldı.
1947 – ÇANAKKALE’DE OSMANLI ORDUSUNU GEÇEMEYEN İNGİLİZ KOMUTAN IAN HAMILTON ÖLDÜ
Birinci Dünya Savaşı’nda Çanakkale’ye çıkarma yapan İtilaf kuvvetlerinin komutanı General Ian Hamilton, Londra’da 94 yaşında hayatını kaybetti. İstanbul’u ele geçirmeyi amaçlayan 1915 Çanakkale Harekâtı’nın kara safhasını yöneten Hamilton, Osmanlı ordusunun direnişi karşısında hedeflerine ulaşamadı. Ağır kayıplar ve başarısızlıklar üzerine Ekim 1915’te görevinden alındı. Çanakkale’de yaşadıklarını daha sonra yayımladığı savaş günlüklerinde anlattı.
1956 – “OTUZ BEŞ YAŞ” ŞİİRİNİN ŞAİRİ CAHİT SITKI TARANCI 46 YAŞINDA ÖLDÜ
Türk edebiyatının unutulmaz şairlerinden Cahit Sıtkı Tarancı, tedavi gördüğü Avusturya’nın başkenti Viyana’da 46 yaşında hayatını kaybetti. Yaşlanma ve ölüm düşüncesini anlattığı Otuz Beş Yaş şiiriyle geniş kitlelerce tanınan Tarancı, yaşama sevinci, yalnızlık ve zamanın geçişi üzerine yazdığı şiirleriyle Cumhuriyet dönemi edebiyatında önemli bir yer edindi. Diyarbakır’da doğduğu ev, bugün kendi adını taşıyan bir müze olarak ziyaret ediliyor.
1969 – BUZ PATENİNİN ÜÇ OLİMPİYAT ALTINLI HOLLYWOOD YILDIZI SONJA HENIE ÖLDÜ
Norveçli buz patencisi ve sinema oyuncusu Sonja Henie, 57 yaşında hayatını kaybetti. Üst üste üç olimpiyat şampiyonluğu ve on dünya şampiyonluğu kazanarak kadınlar artistik patinajının ilk büyük yıldızlarından biri oldu. Spor kariyerinin ardından Hollywood’a geçen Henie, başrol oynadığı filmlerle sinemada da büyük başarı kazandı. Lösemi hastalığı nedeniyle Paris’ten Oslo’ya götürülürken uçakta yaşamını yitirdi.
1971 – ROCK’N ROLL’UN İLK ASİLERİNDEN GENE VINCENT ÖLDÜ
1956’da seslendirdiği Be-Bop-a-Lula şarkısıyla rock’n roll tarihine geçen Amerikalı şarkıcı Gene Vincent, 36 yaşında hayatını kaybetti. Siyah deri kıyafetleri, sahne tavrı ve kendine özgü sesiyle dönemin gençlik kültürünün simgelerinden biri oldu. John Lennon ve birçok ünlü müzisyeni etkileyen Vincent, ölümünden yıllar sonra, 1998’de Rock and Roll Hall of Fame’e kabul edildi.
1987 – TÜRKİYE’NİN 6. CUMHURBAŞKANI FAHRİ KORUTÜRK ÖLDÜ
Türkiye Cumhuriyeti’nin altıncı Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk, 84 yaşında hayatını kaybetti. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı ve büyükelçilik görevlerinin ardından 1973’te cumhurbaşkanı seçilen Korutürk, Türkiye’nin siyasi bakımdan oldukça çalkantılı geçen 1970’li yıllarında yedi yıl görev yaptı. Görev süresi 1980’de, 12 Eylül askerî darbesinden birkaç ay önce sona erdi.
1991 – STALKER FİLMİNE İLHAM VEREN BİLİMKURGU YAZARI ARKADİ STRUGATSKİ ÖLDÜ
Sovyet bilimkurgu edebiyatının önemli isimlerinden Arkadi Strugatski, 66 yaşında hayatını kaybetti. Kardeşi Boris Strugatski ile birlikte yazdığı eserlerde bilimkurguyu felsefe, insan doğası ve toplumsal eleştiriyle birleştirdi. Türkçede Uzayda Piknik adıyla yayımlanan romanları, ünlü yönetmen Andrey Tarkovski’nin Stalker filmine de esin kaynağı oldu. Kardeşlerin yarattığı dünya, bilimkurgu edebiyatının yanı sıra sinema ve video oyunlarını da etkiledi.
1996 – TİMSAH LOGOLU LACOSTE MARKASININ KURUCUSU RENÉ LACOSTE ÖLDÜ
Dünyaca ünlü giyim markası Lacoste’un kurucusu ve eski tenis şampiyonu René Lacoste, 92 yaşında hayatını kaybetti. Yedi büyük tenis turnuvası şampiyonluğu bulunan Fransız sporcuya, korttaki mücadeleci kişiliği nedeniyle “Timsah” lakabı takılmıştı. Bu lakaptan doğan timsah amblemi, daha sonra kurduğu giyim markasının logosuna dönüştü. Lacoste, sporcu kıyafetlerinde kullanılan ve bugün polo tişört olarak bildiğimiz tasarımın yaygınlaşmasında da öncü oldu.
1997 – COUNTRY ROADS ŞARKISIYLA TANINAN JOHN DENVER UÇAK KAZASINDA ÖLDÜ
Take Me Home, Country Roads ve Annie’s Song gibi unutulmaz şarkıların sahibi Amerikalı müzisyen John Denver, kullandığı küçük uçağın Pasifik Okyanusu’na düşmesi sonucu 53 yaşında hayatını kaybetti. Havacılığa büyük ilgi duyan sanatçı, Kaliforniya kıyılarında deneysel bir uçakla uçuş yaparken kaza geçirdi. Denver’ın şarkıları, ölümünden yıllar sonra da filmlerde, reklamlarda ve spor karşılaşmalarında kullanılmaya devam etti.
1999 – BİR NBA MAÇINDA 100 SAYI ATAN EFSANE WILT CHAMBERLAIN ÖLDÜ
Basketbol tarihinin en büyük oyuncularından Wilt Chamberlain, 63 yaşında hayatını kaybetti. NBA’de Philadelphia Warriors formasıyla 1962’de New York Knicks karşısında tek maçta 100 sayı atarak bugün hâlâ kırılamayan bir rekora imza attı. Dört kez ligin en değerli oyuncusu seçilen ve iki NBA şampiyonluğu kazanan Chamberlain, basketbolda uzun oyuncuların oyun anlayışını değiştiren isimlerden biri oldu.
2001 – TRT’NİN PAZAR KONSERLERİYLE TANINAN ORKESTRA ŞEFİ HİKMET ŞİMŞEK ÖLDÜ
Türkiye’de klasik müziğin geniş kitlelere ulaşmasını sağlayan orkestra şefi Hikmet Şimşek, 77 yaşında Ankara’da hayatını kaybetti. Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası’nda uzun yıllar görev yapan Şimşek, özellikle TRT’de yayımlanan Pazar Konserleri programıyla tanındı. Türk bestecilerinin eserlerini yurt dışında da seslendiren sanatçı, müzik eğitimine ve çok sesli müziğin yaygınlaşmasına önemli katkılarda bulundu. Şimşek, ölümünden önce bedenini tıp eğitiminde kullanılması için bağışlamıştı.
2002 – 171 METRE DERİNLİKTE DÜNYA REKORU DENEMESİ ÖLÜMLE SONUÇLANDI
Fransız serbest dalış sporcusu Audrey Mestre, Dominik Cumhuriyeti açıklarında dünya rekoru kırmak amacıyla gerçekleştirdiği dalış sırasında 28 yaşında hayatını kaybetti. Tek nefesle ve özel ağırlık sistemi yardımıyla 171 metre derinliğe inmeyi hedefleyen Mestre, dönüşte yaşanan sorunlar nedeniyle su altında çok uzun süre kaldı. Kurtarma ekipleri tarafından yüzeye çıkarıldığında artık çok geçti. Trajedi, serbest dalışta güvenlik önlemleri ve rekor denemelerinin tehlikeleri konusunda büyük tartışmalara yol açtı.
2006 – CEZAYİR SAVAŞI FİLMİNİN YÖNETMENİ GILLO PONTECORVO ÖLDÜ
İtalyan yönetmen ve senarist Gillo Pontecorvo, 86 yaşında hayatını kaybetti. Cezayir’in Fransa’ya karşı bağımsızlık mücadelesini anlattığı Cezayir Savaşı filmiyle sinema tarihine geçti. Gerçek olayları haber görüntülerini andıran bir üslupla beyazperdeye taşıyan film, 1966 Venedik Film Festivali’nde Altın Aslan ödülünü kazandı. Fransa’da yıllarca tartışma yaratan yapıt, siyasi sinemanın en önemli örneklerinden biri olarak kabul ediliyor.
2006 – 15 YAŞINDA ÖLEN BİLGİSAYAR MERAKLISI CARLO ACUTIS YILLAR SONRA AZİZ İLAN EDİLDİ
İtalyan genç Carlo Acutis, lösemi hastalığı nedeniyle 15 yaşında hayatını kaybetti. Bilgisayar ve internet konusundaki becerilerini Katolik inancıyla ilgili dijital projeler hazırlamak için kullanan Acutis, özellikle genç Katolikler arasında büyük ilgi gördü. Ölümünden 19 yıl sonra, 7 Eylül 2025’te Papa XIV. Leo tarafından aziz ilan edildi. Böylece milenyum kuşağından azizlik mertebesine yükseltilen ilk kişi olarak tarihe geçti.
2011 – BUGÜN KULLANDIĞIMIZ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİNİN TEMELİNİ ATAN DENNIS RITCHIE ÖLDÜ
Amerikalı bilgisayar bilimci Dennis Ritchie, 70 yaşında hayatını kaybetti. C programlama dilini geliştiren ve Ken Thompson ile birlikte Unix işletim sisteminin yaratılmasında önemli rol oynayan Ritchie’nin çalışmaları, modern bilgisayar teknolojisinin temellerini oluşturdu. Günümüzde telefonlardan sunuculara kadar çok sayıda sistem, doğrudan ya da dolaylı olarak onun geliştirdiği teknolojilerden yararlanıyor. Ritchie, bilgisayar dünyasının en saygın ödüllerinden Turing Ödülü’nü de kazanmıştı.
2015 – OLACAK O KADAR’IN UNUTULMAZ MİZAH USTASI LEVENT KIRCA ÖLDÜ
Türk tiyatro ve televizyon tarihinin en önemli mizah sanatçılarından Levent Kırca, karaciğer kanseri nedeniyle tedavi gördüğü İstanbul’daki hastanede hayatını kaybetti. Özellikle Olacak O Kadar programında canlandırdığı sayısız karakterle milyonları güldüren Kırca, siyasetçilerden gündelik hayatın sorunlarına kadar pek çok konuyu mizah yoluyla ele aldı. Oya Başar’la birlikte uzun yıllar çalıştığı program, Türkiye’de televizyon hicvinin unutulmaz yapımları arasında yer aldı.
2016 – ESKİ MALİYE BAKANI VE SEKA GENEL MÜDÜRÜ KEMAL UNAKITAN ÖLDÜ
AK Parti hükümetlerinde 2002-2009 yılları arasında Maliye Bakanlığı yapan Kemal Unakıtan, 70 yaşında İstanbul’da hayatını kaybetti. Türkiye’nin özelleştirme politikalarının yoğun biçimde tartışıldığı dönemin öne çıkan siyasi isimlerinden olan Unakıtan, üç ayrı hükümette bakanlık görevini sürdürdü. Kocaeli açısından da önemli bir geçmişe sahip olan Unakıtan, siyasete girmeden önce 1976-1978 yılları arasında SEKA Genel Müdürlüğü görevinde bulunmuştu.
2020 – İKİ BUÇUK ADAM DİZİSİNİN BERTA’SI CONCHATA FERRELL ÖLDÜ
Türkiye’de de geniş bir izleyici kitlesine ulaşan İki Buçuk Adam dizisinin unutulmaz hizmetçisi Berta’yı canlandıran Amerikalı oyuncu Conchata Ferrell, 77 yaşında hayatını kaybetti. Charlie Sheen ve Jon Cryer’la birlikte kamera karşısına geçtiği dizide, sivri dili ve kendine özgü mizahıyla seyircilerin en sevdiği karakterlerden birine dönüştü. Ferrell, 12 sezon boyunca rol aldığı yapımla iki kez Emmy Ödülü’ne aday gösterildi.
2020 – GÖZTEPE’NİN EFSANE FUTBOLCUSU İNGİLİZ NEVZAT ÖLDÜ
Türk futbolunun unutulmaz isimlerinden, “İngiliz Nevzat” lakaplı eski millî futbolcu Nevzat Güzelırmak, 78 yaşında hayatını kaybetti. Göztepe’nin Türk futboluna damga vurduğu dönemde sarı-kırmızılı formayı giyen Güzelırmak, kulübün Avrupa kupalarındaki başarılarının önemli parçalarından biri oldu. Süper Lig’de Göztepe adına 331 maça çıkan ve 18 kez A Millî Takım formasını giyen futbolcu, daha sonra teknik direktörlük de yaptı.
2024 – İZMİT’TE DE FABRİKASI BULUNAN GOODYEAR’A KARŞI AÇTIĞI DAVAYLA TARİHE GEÇEN KADIN ÖLDÜ
Amerikalı işçi hakları savunucusu Lilly Ledbetter, 86 yaşında hayatını kaybetti. İzmit’te de fabrikası bulunan Goodyear şirketinin ABD’deki bir tesisinde çalışan Ledbetter, aynı işi yaptığı erkek yöneticilerden daha düşük ücret aldığını öğrenince şirketine dava açtı. Mahkemede zaman aşımı nedeniyle hakkını elde edemese de mücadelesi, ABD’de 2009 yılında kadın ve erkek çalışanlar arasındaki ücret ayrımcılığına karşı yeni bir yasanın kabul edilmesini sağladı. Yasa, onun adıyla anıldı.
2025 – GAZZE’DEKİ SAVAŞIN TANINAN YÜZLERİNDEN SALİH EL-CAFERAVİ ÖLDÜRÜLDÜ
Gazze’deki savaş boyunca sosyal medyada yayımladığı görüntülerle tanınan Filistinli gazeteci ve içerik üreticisi Salih el-Caferavi, 28 yaşında silahlı saldırı sonucu hayatını kaybetti. El-Caferavi, İsrail ile Hamas arasında ateşkesin başlamasından iki gün sonra, Gazze kentinin Sabra Mahallesi’nde yaşanan silahlı çatışmaları takip ederken vuruldu. Gazetecileri Koruma Komitesi, saldırının Filistinli silahlı grup üyelerince gerçekleştirildiğine ilişkin haberler bulunduğunu açıkladı.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
