Günün Tarihi / 1 Eylül
1 EYLÜL’DE NELER KUTLANIYOR?
1 EYLÜL DÜNYA BARIŞ GÜNÜ: TARİHİN ARKASINDA II. DÜNYA SAVAŞI VAR
Türkiye’de ve Avrupa’da 1 Eylül, Dünya Barış Günü olarak anılıyor. Tarihin seçilmesinin nedeni ise barıştan çok savaş: Nazi Almanyası, 1 Eylül 1939’da Polonya’yı işgal ederek Avrupa’da II. Dünya Savaşı’nı başlattı. Bu nedenle özellikle Avrupa’daki savaş karşıtı hareketler 1 Eylül’ü barış ve savaş karşıtlığı günü olarak benimsedi.
Küçük ama önemli bir not: Birleşmiş Milletler’in resmî Uluslararası Barış Günü 1 Eylül değil, 21 Eylül.
ÖZBEKİSTAN’DA BAĞIMSIZLIK BAYRAMI: 2026’DA 35. YIL
Türk dünyasının en kalabalık ülkelerinden Özbekistan, 1 Eylül’de Bağımsızlık Günü’nü kutluyor. Sovyetler Birliği’nin çözülme sürecinde bağımsızlık kararı 31 Ağustos 1991’de alındı; 1 Eylül ülkenin resmî bağımsızlık bayramı ilan edildi.
2026’da Özbekistan bağımsızlığının 35. yılını kutluyor. Yaklaşık 38 milyonluk nüfusuyla ülke bugün Orta Asya’nın en kalabalık devleti.
DEPREMİ UNUTMAYAN JAPONYA’DA 1 EYLÜL “AFET ÖNLEME GÜNÜ”
Kocaeli açısından da özellikle anlamlı bir 1 Eylül geleneği Japonya’da yaşanıyor. Ülkede 1 Eylül Afet Önleme Günü olarak kabul ediliyor; okullarda, işyerlerinde ve kentlerde büyük deprem ve tahliye tatbikatları gerçekleştiriliyor.
Tarih, 1 Eylül 1923’te Tokyo ve Yokohama çevresini yıkan Büyük Kantō Depremi’nden geliyor. Deprem ve ardından çıkan yangınlarda 100 binden fazla insan hayatını kaybetti. Japonya bu felaketi yalnızca anmak yerine, her yıl aynı tarihte yeni bir afete hazırlanma günü haline getirdi.
EL YAZISI WHATSAPP’A KARŞI: DÜNYA MEKTUP YAZMA GÜNÜ
1 Eylül aynı zamanda Dünya Mektup Yazma Günü. Avustralyalı yazar Richard Simpkin’in 2014’te başlattığı günün amacı oldukça basit: Bir günlüğüne kısa mesajları ve sosyal medyayı bırakıp birine gerçekten mektup yazmak.
Belki de günün en ilginç tarafı, mektubun artık haberleşme aracından çok bir hatıraya dönüşmüş olması. Bir WhatsApp mesajı saniyeler içinde kaybolurken, onlarca yıl önce yazılmış bir mektup bugün hâlâ aile arşivlerinden çıkabiliyor.
MAYMUNLARIN DA GÜNÜ VAR: ULUSLARARASI PRİMAT GÜNÜ
1 Eylül Uluslararası Primat Günü olarak da anılıyor. Maymunlar, goriller, şempanzeler, orangutanlar, lemurlar ve diğer primat türlerinin korunmasına dikkat çekiliyor.
Günün ciddi tarafı ise şu: Dünyadaki yüzlerce primat türünün önemli bir bölümü ormansızlaşma, avcılık ve yasa dışı hayvan ticareti nedeniyle tehdit altında.
1 EYLÜL’ÜN TUHAF GÜNLERİ
Buradaki günler resmî uluslararası günler değil; büyük bölümü ABD’de ve internet kültüründe ortaya çıkmış gayriresmî özel günler.
TELEFONDA “ALO” DİYEN İLK KADININ GÜNÜ
1 Eylül Emma Nutt Günü. Çünkü Emma Nutt, 1 Eylül 1878’de Boston’da işe başlayarak dünyanın ilk kadın telefon operatörü oldu.
İlk santral operatörleri erkekti ancak müşterilerle yaşanan tartışmalar ve kaba davranış şikâyetleri üzerine telefon şirketleri kadın çalışanları tercih etmeye başladı. Emma Nutt’ın ardından telefon santralleri onlarca yıl boyunca kadınlarla özdeşleşti.
TURUNCU KEDİLERİN DE ÖZEL GÜNÜ VAR
1 Eylül Turuncu Kedi Takdir Günü. Günün ortaya çıkışında Doobert adlı turuncu bir sokak kedisi var. Sahibi Chris Roy, 17 yıl birlikte yaşadığı kedisinin 2014’te ölümünün ardından onun anısına bugünü oluşturdu.
Sonrasında Doobert adı sahipsiz hayvanlara yardım eden gönüllüleri ve barınakları birbirine bağlayan bir yardım ağına da verildi. Yani oldukça kişisel bir kedi hikâyesi zamanla hayvanlara yardım kampanyasına dönüştü.
DEV TAVUK ADAMIN DOĞUM TARİHİNİ BİR MEDYUM BELİRLEDİ
Los Angeles’ın en tuhaf simgelerinden Chicken Boy, tavuk kafalı dev bir insan heykeli. Yaklaşık 7 metre yüksekliğindeki figür, ilk olarak bir kızarmış tavuk restoranının tabelası olarak yapılmıştı.
Peki neden doğum günü 1 Eylül? Heykelin sahibi sanatçı Amy Inouye, Chicken Boy’a bir doğum tarihi bulmak için bir medyuma danıştı. Medyum da 1 Eylül’ü seçti. Böylece kızarmış tavuk reklamı olarak başlayan dev fiberglas adamın astrolojik olarak belirlenmiş bir doğum günü bile oldu.
NEDENSİZCE BİR ŞEY YAPMA GÜNÜ
1 Eylül’ün gayriresmî günlerinden biri de No Rhyme or Reason Day. İngilizcedeki “ne kafiyesi var ne mantığı” anlamındaki deyimden geliyor.
Günün tek kuralı da adına uygun: Hiçbir özel sebep olmadan hoşunuza giden bir şey yapmak. Yani özel gün takvimlerinin bütün mantıksızlığını kendi adıyla kabul eden nadir özel günlerden biri.
1 EYLÜL’DE NELER OLDU?
1846 – OSMANLI’NIN İLK ÜNİVERSİTE BİNASININ TEMELİ SULTANAHMET’TE ATILDI
Osmanlı’da Batı tarzında yükseköğretim vermesi planlanan Darülfünun için yapılacak büyük binanın temel atma töreni 1 Eylül 1846’da, Ayasofya ile Sultanahmet Camii arasındaki alanda gerçekleştirildi. Sultan Abdülmecid ile devlet adamlarının katıldığı törende Sadrazam Mustafa Reşid Paşa’nın temel taşının altına dönemin altın parasını koyduğu, ayrıca kurbanlar kesildiği dönemin kayıtlarına yansıdı. Binanın projesini İstanbul’da çalışan İtalyan mimar Gaspare Fossati hazırladı.
Ancak yapı uzun yıllar tamamlanamadı ve üniversite binası olarak düşünüldüğü biçimde kalıcı olarak kullanılamadı. Daha sonra ilk Osmanlı Meclis-i Mebusanı’na, çeşitli nezaretlere ve İstanbul Adliye Sarayı’na ev sahipliği yaptı; 1933’te çıkan büyük yangında ise yok oldu.
1859 – GÜNEŞ’TEKİ DEV PATLAMA DÜNYAYI VURDU: CARRINGTON OLAYI
İngiliz astronom Richard Carrington, 1 Eylül 1859’da Güneş’in üzerinde olağanüstü parlak bir patlama gözlemledi. Ardından Dünya bilinen en güçlü jeomanyetik fırtınalardan biriyle karşılaştı; kutup ışıkları tropik bölgelere kadar görüldü, telgraf sistemleri bozuldu ve bazı cihazlardan kıvılcımlar çıktı. Bugün “Carrington Olayı”, modern dünyanın büyük bir Güneş fırtınasına karşı ne kadar savunmasız olabileceğinin en ünlü tarihsel örneği.
1868 – GALATASARAY LİSESİ, MEKTEB-İ SULTANÎ ADIYLA AÇILDI
Bugünkü Galatasaray Lisesi’nin modern biçimi olan Mekteb-i Sultanî, 1 Eylül 1868’de Sultan Abdülaziz’in katıldığı törenle İstanbul’da açıldı. Fransız lise sisteminden esinlenen okulda Türkçe ve Fransızca eğitim veriliyor; Müslüman, Hristiyan ve Musevi öğrenciler aynı kurumda öğrenim görebiliyordu. Bu yönüyle Mekteb-i Sultanî, Osmanlı’nın modernleşme döneminin en önemli eğitim kurumlarından biri oldu.
Okulun geçmişi aslında II. Bayezid döneminde 1481’de kurulan Galata Sarayı Enderun Mektebi’ne kadar uzanıyor. 1868’deki dönüşüm, kurumu bugünkü Galatasaray Lisesi’ne götüren modern eğitim yapısına kavuşturdu. Yıllar sonra, 1905’te Ali Sami Yen ve arkadaşları da bu okulun sıralarında Galatasaray Spor Kulübü’nü kuracaktı.
1869 – OSMANLI EĞİTİMİNİ YENİDEN DÜZENLEYEN MAARİF-İ UMUMİYE NİZAMNAMESİ YÜRÜRLÜĞE GİRDİ
Osmanlı eğitim tarihinin en kapsamlı düzenlemelerinden Maarif-i Umumiye Nizamnamesi, 1 Eylül 1869’da yayımlandı. İlköğretimden yükseköğretime kadar okul sistemini yeniden düzenleyen metin, öğretmen yetiştirilmesi ve Darülfünun’un yapısı gibi pek çok konuda modern eğitim sisteminin temellerini oluşturdu.
1900 – DÂRÜLFÜNÛN-I ŞÂHÂNE AÇILDI: İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ’NE GİDEN YOLDA YENİ DÖNEM
Osmanlı’nın modern bir üniversite kurmak için yıllardır sürdürdüğü girişimlerin ardından Dârülfünûn-ı Şâhâne, 1 Eylül 1900’de II. Abdülhamid’in 25. cülûs yılı kutlamaları kapsamında törenle açıldı. Mekteb-i Mülkiye binasında faaliyete başlayan kurumda dinî ilimler, matematik ve fen bilimleri ile edebiyat şubeleri bulunuyor; Hukuk ve Tıbbiye mektepleri de Dârülfünun’un parçaları arasında kabul ediliyordu.
Daha önce birkaç kez açılıp kapanan Osmanlı Dârülfünunu bu kez kalıcı bir yükseköğretim kurumuna dönüşme yoluna girdi. 1908’den sonra yeniden düzenlenen kurum, Cumhuriyet döneminde geçirdiği dönüşümlerin ardından bugünkü İstanbul Üniversitesi’nin temelini oluşturdu.
1902 – SİNEMA İLK KEZ AY’A GİTTİ: “AY’A SEYAHAT” GÖSTERİME GİRDİ
Fransız yönetmen Georges Méliès’nin “Ay’a Seyahat” (Le Voyage dans la Lune) filmi 1 Eylül 1902’de gösterime girdi. Roketin Ay’ın gözüne saplandığı ünlü sahnesi sinema tarihinin simgelerinden biri haline gelen yapım, özel efektleri ve fantastik öyküsüyle sinema tarihinin ilk büyük bilimkurgu filmlerinden biri kabul ediliyor.
1908 – II. ABDÜLHAMİD’İN DEV PROJESİ HİCAZ DEMİRYOLU AÇILDI
Şam ile Medine’yi birbirine bağlayan Hicaz Demiryolu, 1 Eylül 1908’de resmen işletmeye açıldı. Sultan II. Abdülhamid döneminin en büyük projelerinden olan hat, hac yolculuğunu kolaylaştırmanın yanı sıra Osmanlı’nın Hicaz bölgesiyle askerî ve idari bağlantısını güçlendirmeyi amaçlıyordu.
1914 – SON YOLCU GÜVERCİNİ ÖLDÜ: BİR TÜRÜN YOK OLUŞ TARİHİ KAYDA GEÇTİ
Bir zamanlar Kuzey Amerika göklerini milyarlarca bireylik sürüler halinde kaplayan yolcu güvercinlerinin son bilinen örneği Martha, 1 Eylül 1914’te Cincinnati Hayvanat Bahçesi’nde öldü. Böylece avcılık ve yaşam alanlarının yok edilmesi nedeniyle bir zamanların en kalabalık kuş türlerinden biri tamamen ortadan kalktı.
1920 – BÜYÜK LÜBNAN DEVLETİ İLAN EDİLDİ
Fransız Yüksek Komiseri General Henri Gouraud, 1 Eylül 1920’de Beyrut’ta Büyük Lübnan Devleti’nin kurulduğunu ilan etti. Başkenti Beyrut olan yeni devlet; eski Cebel-i Lübnan bölgesine Beyrut, Trablus, Sayda, Sur, Akkar ve Bekaa gibi bölgelerin eklenmesiyle bugünkü Lübnan sınırlarına büyük ölçüde yaklaştı.
Ancak bu, Lübnan’ın tam bağımsızlığını kazandığı tarih değildi. Büyük Lübnan, Fransız mandası altında kuruldu; 1926’da Lübnan Cumhuriyeti ilan edildi, tam bağımsızlık ise 1943’te kazanıldı. 1 Eylül 1920 bu nedenle modern Lübnan devletinin ortaya çıkışındaki önemli dönüm noktalarından biri kabul ediliyor.
1922 – “ORDULAR! İLK HEDEFİNİZ AKDENİZ’DİR. İLERİ!” EMRİ VERİLDİ, UŞAK KURTARILDI
30 Ağustos Başkomutan Meydan Muharebesi’nin ardından Mustafa Kemal Paşa, 1 Eylül 1922’de Türk ordusuna “Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir. İleri!” emrini verdi. Böylece yenilen Yunan ordusunun toparlanmasına fırsat vermeden İzmir’e doğru büyük takip harekâtı başladı. Türk birlikleri dokuz gün içinde yaklaşık 450 kilometre ilerleyerek 9 Eylül’de İzmir’e ulaştı.
Aynı gün Uşak da Yunan işgalinden kurtarıldı. Türk keşif uçakları geri çekilen Yunan birliklerinin ateşe verdiği kentin alevler içinde olduğunu rapor etti. Ertesi gün Yunan Küçük Asya Ordusu Başkomutanı General Nikolaos Trikupis ve beraberindeki binlerce asker Uşak yakınlarında Türk birliklerine esir düştü.
1923 – BÜYÜK KANTŌ DEPREMİ TOKYO VE YOKOHAMA’YI YIKTI
Japonya’yı 1 Eylül 1923 saat 11.58’de 7,9 büyüklüğündeki Büyük Kantō Depremi vurdu. Tokyo ve Yokohama başta olmak üzere geniş bir bölge yıkılırken, öğle yemeği hazırlanan saatlerde devrilen ocakların yol açtığı yangınlar felaketi büyüttü. Yaklaşık 105 bin kişi öldü veya kayboldu, yüz binlerce ev yıkıldı ya da yandı.
Felaketin ardından yayılan “Koreliler yangın çıkarıyor” gibi asılsız söylentiler, Korelilere ve başka gruplara yönelik toplu saldırı ve öldürmelere de yol açtı; Japon hükümetinin resmî afet raporu bu olayları ayrıca kayda geçiriyor. Japonya, Büyük Kantō Depremi’nin derslerini unutmamak için 1960’tan beri 1 Eylül’ü Afet Önleme Günü olarak anıyor.
1924 – CUMHURİYETİN İLK MÜZİK ÖĞRETMENİ OKULU KURULDU
Cumhuriyet’in okullarına müzik öğretmeni yetiştirmek amacıyla Musiki Muallim Mektebi, 1 Eylül 1924’te Ankara’da kuruldu. Atatürk’ün öncülüğündeki kültür politikalarının ilk önemli kurumlarından biri olan okulun başına İstiklâl Marşı’nın bestecisi Osman Zeki Üngör getirildi; eğitim ise 1 Kasım’da başladı.
Musiki Muallim Mektebi yalnız öğretmen yetiştiren bir okul olarak kalmadı. 1936’da bünyesinde Ankara Devlet Konservatuvarı kuruldu ve kurum Türkiye’de çağdaş müzik ile sahne sanatları eğitiminin temel merkezlerinden birine dönüştü. Bugünkü Hacettepe Üniversitesi Ankara Devlet Konservatuvarı’nın kökleri de bu okula dayanıyor.
1925 – CUMHURİYETİN İLK MİLLÎ TIP KONGRESİ ANKARA’DA TOPLANDI
Birinci Millî Türk Tıp Kongresi, 1 Eylül 1925’te Ankara’da başladı. Mustafa Kemal Paşa’nın katıldığı ve Başbakan İsmet Paşa’nın konuşma yaptığı üç günlük kongrede, genç Cumhuriyet’in en büyük sağlık sorunlarının başında gelen sıtma ana gündemlerden biri oldu. Türkiye’de hastalığın yayılışı, tedavi yöntemleri ve alınması gereken önlemler hekimler tarafından ayrıntılı biçimde tartışıldı.
Kongrede ayrıca çocuk ölümlerinin azaltılması, anne ve çocuk sağlığı ile sağlık kurumlarının yaygınlaştırılması gibi konular ele alındı. Toplantı, Cumhuriyet’in sağlık politikasının bilimsel bir zeminde oluşturulmasına katkı sağlayan ilk büyük tıp buluşması oldu.
1928 – ARNAVUTLUK CUMHURİYETTEN MONARŞİYE GEÇTİ, AHMET ZOGU KRAL OLDU
Arnavutluk’ta Kurucu Meclis, 1 Eylül 1928’de cumhuriyet yönetimine son vererek ülkeyi monarşi ilan etti. 1925’ten beri cumhurbaşkanı olan Ahmet Zogu, I. Zog adıyla “Arnavutların Kralı” oldu. Böylece Zog, modern Arnavutluk tarihinin ilk ve tek kralı olarak tahta çıktı.
Zog’un krallığı 1939’a kadar sürdü. Mussolini yönetimindeki İtalya’nın Arnavutluk’u işgal etmesi üzerine ülkeyi terk etti ve bir daha tahtına dönemedi. Arnavutluk ise II. Dünya Savaşı’nın ardından monarşiyi tamamen kaldırarak komünist rejime geçti.
1936 – KÜLTÜRPARK AÇILDI, İZMİR FUARI TÜRKİYE’NİN EĞLENCE MERKEZİNE DÖNÜŞTÜ
İzmir Kültürpark, 1 Eylül 1936’da İzmir Enternasyonal Fuarı ile birlikte açıldı. Fuar ilerleyen yıllarda yalnız ticaretin değil, Türkiye’nin eğlence hayatının da merkezlerinden biri haline geldi; gazinolarında Zeki Müren’den Ajda Pekkan’a dönemin en büyük yıldızları sahne aldı.
1939 – ALMANYA POLONYA’YI İŞGAL ETTİ, II. DÜNYA SAVAŞI AVRUPA’DA BAŞLADI
Nazi Almanyası, 1 Eylül 1939 sabahı Polonya’ya saldırarak Avrupa’da II. Dünya Savaşı’nı başlattı. Yaklaşık 1,5 milyon Alman askeri; tanklar, uçaklar ve hızlı hareket eden birliklerle Polonya sınırlarını geçti. Saldırıdan iki gün sonra İngiltere ve Fransa Almanya’ya savaş ilan etti.
Almanya saldırısını Polonya’nın saldırganlığına karşı bir “karşılık” gibi göstermeye çalıştı; bunun için bir gün önce Gleiwitz’de sahte bir Polonya saldırısı bile düzenlenmişti. 17 Eylül’de Sovyetler Birliği de doğudan Polonya’ya girdi ve ülke kısa süre sonra Nazi Almanyası ile Sovyetler Birliği arasında paylaşıldı.
1939 – OPPENHEIMER, “KARA DELİK”LERİN FİZİĞİNE GİDEN TEMEL MAKALEYİ YAYIMLADI
Almanya’nın Polonya’ya saldırdığı 1 Eylül 1939’da, fizikçi J. Robert Oppenheimer ile Hartland Snyder’ın çöken yıldızları konu alan tarihî makalesi de yayımlandı. Henüz “kara delik” terimi kullanılmıyordu ancak çalışma, yeterince büyük yıldızların kendi kütleçekimleri altında geri dönüşsüz biçimde çökebileceğini ortaya koyarak kara delik fiziğinin temel taşlarından biri oldu.
1939 – İLK CANNES FİLM FESTİVALİ SAVAŞ YÜZÜNDEN BAŞLAYAMADI
İlk Cannes Film Festivali’nin 1 Eylül 1939’da açılması planlanıyordu; Hollywood yıldızları ve sinemacılar çoktan Cannes’a gelmişti. Ancak aynı sabah Almanya’nın Polonya’yı işgal etmesiyle festival önce ertelendi, ardından tamamen iptal edildi. Cannes Film Festivali gerçek anlamda ancak 1946’da başlayabildi.
1946 – TÜRKİYE EMLAK KREDİ BANKASI FAALİYETE GEÇTİ
Konut ve imar çalışmalarını finanse etmek amacıyla yeniden yapılandırılan Türkiye Emlak Kredi Bankası, 1 Eylül 1946’da 110 milyon lira sermayeyle faaliyete geçti. Bankanın temelini, Atatürk’ün öncülüğünde 1926’da kurulan Emlak ve Eytam Bankası oluşturuyordu; yeni yapılanmanın kuruluş kanunu ise 14 Haziran 1946’da kabul edilmişti.
Emlak Kredi Bankası sonraki yıllarda Türkiye’nin konutlaşmasında önemli rol oynadı; Ataköy, Bahçeşehir, Ataşehir, Mavişehir ve Bilkent gibi büyük yerleşim projelerinde imzası bulundu. Böylece banka, bir finans kuruluşu olmanın ötesinde Türkiye’nin modern kentleşme tarihinin de önemli aktörlerinden biri haline geldi.
1947 – TBMM, ABD’DEN YARDIM ANLAŞMASINI OY BİRLİĞİYLE ONAYLADI
TBMM, 1 Eylül 1947’de Türkiye ile ABD arasında 12 Temmuz’da imzalanan yardım anlaşmasını 339 kabul, sıfır ret ve sıfır çekimser oyla onayladı. Anlaşma, ABD Başkanı Harry Truman’ın Sovyet etkisinin yayılmasını önlemek amacıyla Türkiye ve Yunanistan’a destek verilmesini öngören Truman Doktrini kapsamında hazırlanmıştı. ABD’nin Türkiye için öngördüğü yardım yaklaşık 100 milyon dolarlık askerî ve teknik desteği kapsıyordu.
Anlaşma, Türkiye-ABD ilişkilerinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu. Dışişleri Bakanı Hasan Saka Meclis’te, yardımın Türkiye’nin bağımsızlığını zedeleyeceği yönündeki eleştirileri reddetti; Demokrat Parti de anlaşmaya destek verdi. Türkiye’nin Batı blokuyla giderek yakınlaşacağı süreç, birkaç yıl sonra 1952’de NATO üyeliğiyle daha da belirginleşecekti.
1969 – KADDAFİ ÖNCÜLÜĞÜNDEKİ DARBE LİBYA’DA MONARŞİYİ YIKTI
Muammer Kaddafi öncülüğündeki genç subaylar, 1 Eylül 1969’da Libya’da kansız bir askerî darbeyle Kral I. İdris yönetimine son verdi. Yaklaşık 70 subay ve askerin katıldığı Hür Subaylar hareketi kısa sürede ülkenin önemli merkezlerinin kontrolünü ele geçirdi; monarşi kaldırılarak Libya Arap Cumhuriyeti ilan edildi. Kral İdris darbe sırasında tedavi amacıyla ülke dışındaydı.
Henüz 27 yaşındaki Kaddafi, darbenin ardından Devrim Komuta Konseyi’nin en güçlü ismi haline geldi ve Libya’yı 2011’de devrilip öldürülmesine kadar yaklaşık 42 yıl boyunca yönetti. 1 Eylül darbesi böylece yalnız Libya’nın rejimini değil, sonraki onlarca yıl boyunca Ortadoğu ve Kuzey Afrika siyasetini de etkileyecek Kaddafi dönemini başlattı.
1972 – “YÜZYILIN SATRANÇ MAÇI”NI BOBBY FISCHER KAZANDI
ABD’li Bobby Fischer, 1 Eylül 1972’de Boris Spassky’yi yenerek dünya satranç şampiyonu oldu. İzlanda’nın Reykjavik kentinde oynanan ve “Yüzyılın Maçı” diye anılan karşılaşma, ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki Soğuk Savaş rekabetinin satranç tahtasındaki sembolü haline gelmişti.
1974 – KIBRIS’TA MURATAĞA VE SANDALLAR’DAKİ TOPLU MEZAR ORTAYA ÇIKTI
Kıbrıs’ta EOKA-B mensuplarının 14 Ağustos 1974’te Muratağa, Sandallar ve Atlılar köylerinde öldürdüğü Kıbrıs Türklerinin gömüldüğü toplu mezarlardan biri, 1 Eylül’de Muratağa yakınlarında ortaya çıkarıldı. Bir çobanın toprak üzerinde insan eli fark etmesi üzerine bulunan mezar, Birleşmiş Milletler Barış Gücü mensupları ve gazetecilerin de bulunduğu çalışmalarla açılmaya başlandı. İsveç BM Barış Gücü raporları da Muratağa’daki toplu mezarın 1 Eylül’de tespit edildiğini kaydediyor.
Muratağa, Sandallar ve Atlılar’da çoğu kadın, çocuk ve yaşlı toplam 126 Kıbrıs Türkü öldürüldü. Atlılar’daki toplu mezar daha önce, 20 Ağustos’ta bulunmuştu; Muratağa-Sandallar’daki mezarın ortaya çıkarılması ise katliamın boyutunun uluslararası basın ve BM görevlilerinin gözleri önünde belgelenmesini sağladı.
1974 – SR-71 NEW YORK’TAN LONDRA’YA İKİ SAATTEN KISA SÜREDE UÇTU
Efsanevi Amerikan keşif uçağı SR-71 Blackbird, 1 Eylül 1974’te New York-Londra arasını 1 saat 54 dakika 56 saniyede geçerek rekor kırdı. Bugün tarifeli yolcu uçaklarının aynı mesafeyi yaklaşık yedi saatte aldığı düşünüldüğünde, yarım asır önceki rekor hâlâ inanılmaz görünüyor.
1979 – PIONEER 11 SATÜRN’E ULAŞAN İLK UZAY ARACI OLDU
NASA’nın Pioneer 11 uzay aracı, 1 Eylül 1979’da Satürn’ün yanından geçerek gezegeni yakından inceleyen ilk insan yapımı araç oldu. Satürn’ün bulutlarının yaklaşık 21 bin kilometre üzerinden geçen Pioneer 11, gezegen ve uydularına ilişkin yüzlerce görüntü gönderdi.
Görev sırasında Satürn’ün F halkası keşfedildi, yeni bir uydu belirlendi ve gezegenin manyetik alanının varlığı doğrulandı. Pioneer 11’in izlediği rota, daha sonra Satürn’e ulaşacak Voyager araçları için de bir tür öncü keşif görevi gördü.
1980 – 12 EYLÜL’E 11 GÜN KALA, BİR GÜNDE 19 KİŞİ ÖLDÜRÜLDÜ
Türkiye’de sağ-sol çatışmaları, suikastlar ve silahlı saldırıların doruğa çıktığı dönemde 1 Eylül 1980’de ülkenin çeşitli yerlerinde 19 kişi hayatını kaybetti. Öldürülenler arasında CHP Zile İlçe Başkanı Nihat Gün ile Ankara’da saldırıya uğrayan iki polis memuru da bulunuyordu.
Tek bir günde yaşanan bu şiddet dalgası, darbeden hemen önce Türkiye’nin içinde bulunduğu ortamın çarpıcı bir göstergesiydi. Ertesi günkü Milliyet, yalnızca 1980’in ilk sekiz ayında siyasi şiddet olaylarında 1.606 kişinin öldüğünü bildiriyordu. Bundan sadece 11 gün sonra, 12 Eylül 1980’de Türk Silahlı Kuvvetleri yönetime el koydu.
1983 – SOVYETLER YOLCU UÇAĞINI VURDU: 269 KİŞİ ÖLDÜ
New York’tan Seul’e giden Korean Air Lines 007 sefer sayılı yolcu uçağı, 1 Eylül 1983’te yanlışlıkla Sovyet hava sahasına girdikten sonra bir Sovyet savaş uçağı tarafından vuruldu. Uçaktaki 269 kişinin tamamının öldüğü olay, Soğuk Savaş’ın en büyük uluslararası krizlerinden birine dönüştü.
1985 – TITANIC’İN ENKAZI 73 YIL SONRA BULUNDU
1912’de bir buzdağına çarparak batan Titanic’in enkazı, 1 Eylül 1985’te Kuzey Atlas Okyanusu’nun yaklaşık 3.800 metre derinliğinde bulundu. Robert Ballard ve Jean-Louis Michel liderliğindeki Amerikan-Fransız ekip, su altı kameralarının önce gemiye ait bir kazanı görüntülemesiyle doğru noktaya ulaştığını anladı. Ardından enkazın iki büyük parça halinde deniz tabanında yattığı ortaya çıktı.
Keşifte kullanılan yöntem de deniz araştırmaları açısından yenilikçiydi. Ballard’ın ekibi doğrudan dev gemi gövdesini aramak yerine, Titanic batarken çevreye saçılan enkaz izini takip etti ve bu iz onları ana gövdeye götürdü. 73 yıldır kayıp olan Titanic’in bulunması, dünyanın gemiye olan ilgisini yeniden canlandırırken derin deniz keşiflerinde de yeni bir dönemin simgesi oldu.
1985 – CNN INTERNATIONAL YAYINA BAŞLADI
Dünyanın ilk küresel 24 saat haber kanallarından CNN International, 1 Eylül 1985’te yayına başladı. İlk yıllarda büyük ölçüde ABD’deki CNN yayınlarını dünyaya taşıyan kanal, zamanla kendi uluslararası haber merkezlerini ve bölgesel yayınlarını oluşturdu.
CNN International özellikle 1991 Körfez Savaşı’nın canlı yayınlarıyla küresel haber televizyonculuğunun simgelerinden birine dönüştü; savaşların, seçimlerin ve büyük krizlerin dünyanın farklı ülkelerinde aynı anda canlı izlenebildiği yeni medya çağının öncülerinden oldu.
1998 – HARRY POTTER AMERİKA’YA AÇILDI
J.K. Rowling’in İngiltere’de büyük ilgi gören ilk Harry Potter kitabı, 1 Eylül 1998’de ABD’de “Harry Potter and the Sorcerer’s Stone” adıyla yayımlandı. Başlangıçta yalnız 50 bin adet basılan kitap, kısa sürede küresel bir fenomene dönüşecek serinin Amerika’daki büyük çıkışını başlattı.
2004 – RUSYA’DA BİR OKUL BASILDI: 1.100’DEN FAZLA KİŞİ REHİN ALINDI
Silahlı bir grup, 1 Eylül 2004’te Rusya’ya bağlı Kuzey Osetya’nın Beslan kentindeki 1 No’lu Okulu, yeni eğitim yılının açılış töreni sırasında bastı. Yaklaşık 800’ü çocuk 1.100’den fazla kişi spor salonuna doldurularak üç gün boyunca yiyecek ve sudan yoksun biçimde rehin tutuldu; salon patlayıcılarla tuzaklandı.
Kriz 3 Eylül’de patlamalar ve Rus güvenlik güçlerinin müdahalesiyle kanlı biçimde sona erdi. 180’den fazlası çocuk 330’dan fazla kişi hayatını kaybetti, 750’den fazla kişi yaralandı. Çeçen savaş ağası Şamil Basayev daha sonra saldırının sorumluluğunu üstlendi. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ise 2017’de Rus makamlarının saldırı riskine karşı yeterli önlem almadığına ve kurtarma operasyonunda ağır silah kullanımının yüksek can kaybına katkıda bulunduğuna hükmetti. Bu, ancak bütün kurbanların Rus güçleri tarafından öldürüldüğü anlamına gelmiyor; rehineleri alan saldırganların eylemleri de ölümlerin temel nedenleri arasındaydı.
KOCAELİ TARİHİNDE 1 EYLÜL
1900 – İZMİT’İN SİMGESİ SAAT KULESİNİN TEMELİ ATILDI
İzmit’in bugün en tanınan simgelerinden biri olan İzmit Saat Kulesi’nin temeli 1 Eylül 1900’de atıldı. Kule, Sultan II. Abdülhamid’in tahta çıkışının 25. yılı anısına, İzmit Mutasarrıfı Musa Kâzım Bey’in girişimiyle İzmit Belediyesi tarafından yaptırıldı. Kocaeli Ansiklopedisi’nin dönemin Le Moniteur Oriental gazetesine dayandırdığı kayda göre temel atma töreni, Abdülhamid’in cülus yıldönümü kutlamalarının gerçekleştirildiği 1 Eylül günü yapıldı.
Projesi dönemin önemli mimarlarından Mehmet Vedat Tek tarafından hazırlanan kulenin uygulamasında İzmitli mimarlar Mihran Azaryan ve Hacı Ohannes Azaryan da görev aldı. İnşaatın bir yıl içinde tamamlanması planlanmış olsa da çalışmalar uzadı ve kule 1902 yılında hizmete girdi. Aradan geçen bir asrı aşkın sürede Saat Kulesi, İzmit’in kent kimliğinin en güçlü sembollerinden biri haline geldi.
1915 – ÇANAKKALE SAVAŞI’NIN CEPHESİ ESKİHİSAR’A UZANDI: İNGİLİZ DENİZALTISI KÖPRÜYÜ BOMBALADI
Çanakkale Savaşı devam ederken çatışmanın izleri 1 Eylül 1915’te Gebze-Eskihisar’a kadar ulaştı. Çanakkale Boğazı’nı geçerek Marmara’ya giren İngiliz E11 denizaltısı, İstanbul ile Anadolu arasındaki asker ve malzeme ulaşımında büyük önem taşıyan demiryolu hattını kesmek amacıyla Eskihisar’daki demiryolu köprüsünü yaklaşık bir saat boyunca bombaladı. Kocaeli Ansiklopedisi, E11’in bu saldırılarda demiryolu ve viyadüğe en fazla zarar veren İngiliz denizaltılarından biri olduğunu belirtiyor.
Bölge haftalardır İngiliz denizaltılarının hedefindeydi. E11, 18 Ağustos’ta da viyadüğe ateş açmış; 20 Ağustos’u 21 Ağustos’a bağlayan gece ise denizaltının ikinci kaptanı Geoffrey D’Oyly-Hughes, Eskihisar yakınlarında karaya çıkarak demiryoluna patlayıcı yerleştirmişti. İngiliz resmî deniz harekâtı tarihleri de E11’in İzmit Körfezi’ndeki demiryolu viyadüğüne yönelik saldırılarını doğruluyor. Böylece bugün sakin bir sahil yerleşimi olarak bilinen Eskihisar, 1915 yazında Çanakkale Savaşı’nın uzandığı sıra dışı cephelerden birine dönüşmüştü.
1921 – İZMİT MEBUSU SIRRI BEY’DEN SAKARYA’DAKİ ORDUYA MORAL MESAJI
Sakarya Meydan Muharebesi’nin en kritik günlerinde İzmit Mebusu Hüseyin Sırrı Bey, 1 Eylül 1921’de TBMM’ye verdiği önergeyle Meclisin güven ve selamının cephedeki orduya bildirilmesini istedi. Üç maddeden oluşan önergede Türk ordusuna duyulan güven vurgulanıyor ve mücadelenin zaferle sonuçlanacağına olan inanç ifade ediliyordu.
Sakarya Meydan Muharebesi 23 Ağustos’tan beri bütün şiddetiyle sürüyordu. Ankara’nın dahi kaybedilmesinden endişe edildiği bu günlerde İzmit milletvekilinin girişimi, yalnız siyasi bir açıklama değil, cephede savaşan askerlere TBMM adına gönderilmek istenen açık bir moral mesajıydı.
1948 – İZMİT VEREM SAVAŞ DİSPANSERİ TAMAMLANDI
Veremin Türkiye’nin en önemli halk sağlığı sorunlarından biri olduğu yıllarda İzmit’te yürütülen mücadelenin önemli adımlarından biri 1 Eylül 1948’de atıldı. Halk Bankası Kocaeli Şubesi’nin de maddi katkılarıyla 1945 yılında temeli atılan İzmit Verem Savaş Dispanseri’nin binası bu tarihte tamamlandı ve İzmit Belediyesi tarafından Veremle Savaş Derneğine devredildi.
Ancak 1 Eylül, dispanserin hizmete açıldığı tarih değildi. Gerekli hazırlıkların ardından tesis yaklaşık dört ay sonra, 27 Aralık 1948’de Kocaeli Valisi Fazlı Güleç’in de katıldığı törenle resmen açıldı. Dispanser, sonraki yıllarda Kocaeli’de veremle mücadelede önemli bir sağlık merkezi olarak görev yaptı.
1950 – SEKA’NIN ÜÇÜNCÜ KÂĞIT FABRİKASININ TEMELİ ATILDI
Kocaeli’nin sanayi tarihine damgasını vuran kâğıt üretim tesislerinin büyümesinde önemli bir adım 1 Eylül 1950’de atıldı. İzmit’teki III. Kâğıt Fabrikası’nın temeli bu tarihte atılarak, kentin ilerleyen yıllarda Türkiye kâğıt sanayisinin merkezi haline gelmesini sağlayan büyük yatırımlardan biri başlatıldı.
Yaklaşık 23 milyon liraya mal olan ve yıllık 20 bin ton üretim kapasitesine sahip tesis, 21 Nisan 1954’te Cumhurbaşkanı Celal Bayar ve devlet yöneticilerinin katıldığı törenle işletmeye açıldı. Yeni fabrikanın devreye girmesiyle İzmit’teki kâğıt üretim kapasitesi önemli ölçüde yükseldi. Daha sonra SEKA adını alacak kuruluş yalnız bir fabrika değil; işçisi, lojmanları, okulları, sosyal tesisleri ve oluşturduğu kent kültürüyle İzmit’in modern tarihini şekillendiren başlıca kurumlarından biri oldu.
1952 – “YAVUZ İZMİT” GAZETESİ YAYIN HAYATINA BAŞLADI
Kocaeli basın tarihinin gazetelerinden Yavuz İzmit’in ilk sayısı 1 Eylül 1952’de yayımlandı. “Hak-Hakikat-Hürriyet-Hizmetinde Bizimdir-Sizindir-Hepimizindir” sloganıyla çıkan gazetenin sahibi ve başyazarı M. İhsan Yazman’dı. Gazete kendisini “Siyasi Demokrat Günlük Sabah Gazetesi” olarak tanımlıyordu.
Dört sayfa ve beş sütun halinde yayımlanan Yavuz İzmit’in satış fiyatı 10 kuruştu; idarehanesi ise İzmit İstiklal Caddesi No:25’te bulunuyordu. İlk sayısında gazetenin adına ilişkin bir yazının yanı sıra Türk basın tarihini anlatan bir makaleye de yer verilmişti. Bundan tam 74 yıl önce yayımlanmaya başlayan Yavuz İzmit, Kocaeli’nin zengin ve uzun yerel basın geleneğinin dikkat çekici halkalarından biri oldu.
1953 – GÖLCÜK’ÜN YENİ ORTAOKULU AÇILDI; TÖRENDE GELECEĞİN CUMHURBAŞKANI DA VARDI
Gölcük’te yaptırılan yeni ortaokul 1 Eylül 1953’te düzenlenen törenle açıldı. Dönemin Demokrat Kocaeli gazetesine dayanan akademik kayıtlara göre açılışa Kocaeli Valisi Ethem Yetkiner, Donanma Komutanı Koramiral Kemalettin Bozkurt, Gölcük Kaymakamı Sabri Berkan, belediye yöneticileri, yüksek rütbeli subaylar ve çok sayıda vatandaş katıldı.
Törendeki isimlerden biri ise yıllar sonra Türkiye siyasi tarihinin en önemli makamına gelecekti: O tarihte tümamiral rütbesindeki Fahri Korutürk de açılışa katılanlar arasındaydı. Korutürk, yirmi yıl sonra, 1973’te Türkiye Cumhuriyeti’nin altıncı Cumhurbaşkanı seçilecekti.
1982 – YARIMCA İPRAŞ RAFİNERİSİNDE PATLAMA VE BÜYÜK YANGIN
1 Eylül 1982’de Yarımca’daki İPRAŞ Rafinerisi’nde meydana gelen trafo patlaması büyük bir yangına yol açtı. Ertesi gün yayımlanan Milliyet gazetesinin haberine göre yangın, rafineriye elektrik sağlayan yedek trafolardan birindeki patlamayla başladı ve olayda yaklaşık 1 milyar liralık maddi zarar meydana geldi.
Patlama sonucu trafolardan biri kullanılamaz hale gelirken yüksek gerilim hatları da zarar gördü. Bölgedeki enerji sisteminin etkilenmesi nedeniyle İzmit ve Yarımca çevresindeki bazı sanayi kuruluşlarında üretim bir süre durdu. İPRAŞ yetkilileri ise patlayan trafonun yedek sistemlerden biri olması nedeniyle rafinerideki üretimin büyük ölçüde devam edeceğini açıkladı. Olay, Kocaeli’nin sanayi tarihinde zaman zaman yaşanan büyük tesis kazalarının erken örneklerinden biri olarak kayıtlara geçti.
2018 – YENİ KOCAELİ STADYUMU’NDA İLK RESMÎ MAÇ OYNANDI
Kocaelispor tarihinde yeni bir dönem 1 Eylül 2018’de başladı. Alikahya’da inşa edilen yeni Kocaeli Stadyumu’ndaki ilk resmî karşılaşmada Kocaelispor ile Fatsa Belediyespor karşı karşıya geldi. Yeşil-siyahlılar yeni evlerindeki ilk maçı 2-0 kazanarak stadyum tarihinin ilk galibiyetine de imza attı.
Uzun yıllar İsmetpaşa Stadyumu’yla özdeşleşen Kocaelispor için bu karşılaşma aynı zamanda bir dönemin kapanıp yenisinin başlaması anlamına geliyordu. Yaklaşık 33 bin seyirci kapasiteli yeni stadyum sonraki yıllarda Kocaelispor’un yeniden yükselişine, şampiyonluk kutlamalarına ve binlerce taraftarın unutulmaz gecelerine ev sahipliği yaptı.
2025 – SEKA’NIN HAFIZASINI KORUYACAK DOKÜMANTASYON MERKEZİ AÇILDI
Türkiye kâğıt sanayisinin ve İzmit’in sanayi tarihinin hafızasını korumak amacıyla hazırlanan Mehmet Ali Kâğıtçı Dokümantasyon Merkezi, 1 Eylül 2025’te SEKA Kâğıt Müzesi’nde açıldı. SEKA ve Türkiye’nin kâğıtçılık tarihine ilişkin 10 bini aşkın belge ve materyalin toplandığı merkez, araştırmacıların kullanımına da açılarak İzmit’in sanayi mirasının gelecek kuşaklara aktarılmasında yeni bir adım oldu.
1 EYLÜL’DE DOĞANLAR
1874 – TALAT PAŞA
Osmanlı Devleti’nin son döneminin en etkili ve tartışmalı siyasetçilerinden Talat Paşa, 1 Eylül 1874’te Edirne’de doğdu. İttihat ve Terakki’nin liderlerinden olan Talat Paşa; Dahiliye Nazırlığı ve sadrazamlık yaptı, I. Dünya Savaşı ve 1915 tehciri dönemindeki kararları nedeniyle tarih tartışmalarının merkezindeki isimlerden biri oldu. 1921’de Berlin’de suikast sonucu öldürüldü.
1875 – TARZAN’IN YARATICISI EDGAR RICE BURROUGHS
Dünyanın en tanınmış kurmaca kahramanlarından Tarzan’ın yaratıcısı Edgar Rice Burroughs, 1 Eylül 1875’te doğdu. İlk kez 1912’de okurla buluşan Tarzan, romanlardan sinemaya, çizgi romandan televizyona uzanarak 20. yüzyıl popüler kültürünün en kalıcı karakterlerinden birine dönüştü.
1923 – YENİLGİ YÜZÜ GÖRMEDEN RİNGİ BIRAKAN ROCKY MARCIANO
Boks tarihinin efsanelerinden Rocky Marciano, 1 Eylül 1923’te doğdu. Dünya ağır sıklet şampiyonu olan Marciano, profesyonel kariyerindeki 49 maçın tamamını kazanarak 1956’da yenilgisiz biçimde boksa veda etti.
1930 – “ŞU ÇILGIN TÜRKLER”İN YAZARI TURGUT ÖZAKMAN
Türk tiyatro ve edebiyatının önemli isimlerinden Turgut Özakman, 1 Eylül 1930’da Ankara’da doğdu. Çok sayıda tiyatro oyunu ve senaryoya imza atan Özakman, özellikle Millî Mücadele’yi anlattığı ve milyonlarca okura ulaşan “Şu Çılgın Türkler” kitabıyla geniş kitlelerin hafızasına yerleşti.
1940 – YAŞAR BÜYÜKANIT
Türk Silahlı Kuvvetlerinin 25. Genelkurmay Başkanı Yaşar Büyükanıt, 1 Eylül 1940’ta doğdu. 2006-2008 yıllarında Genelkurmay Başkanlığı yapan Büyükanıt’ın görev dönemi, Türkiye’de asker-siyaset ilişkilerinin yoğun biçimde tartışıldığı yıllara denk geldi.
1940 – NOBEL ÖDÜLLÜ YAZAR ANNIE ERNAUX
Fransız yazar Annie Ernaux, 1 Eylül 1940’ta doğdu. Kendi yaşamından yola çıkarak sınıf, kadınlık, aile ve hafıza üzerine eserler veren Ernaux, 2022 Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazandı.
1946 – BEE GEES EFSANESİ BARRY GIBB
Bee Gees’in kurucularından Barry Gibb, 1 Eylül 1946’da doğdu. Kardeşleri Robin ve Maurice ile birlikte “Stayin’ Alive”, “How Deep Is Your Love” ve “Night Fever” gibi şarkılara imza atan Gibb, özellikle 1970’lerin disko döneminin simge isimlerinden biri oldu. 1 Eylül 2026’da 80 yaşına giriyor.
1957 – LATİN POPUN DÜNYA YILDIZI GLORIA ESTEFAN
Küba asıllı Amerikalı şarkıcı Gloria Estefan, 1 Eylül 1957’de Havana’da doğdu. Miami Sound Machine ile ünlenen Estefan, özellikle “Conga” ile Latin müziğinin dünya popunun ana akımına taşınmasında önemli rol oynadı.
1962 – BALLON D’OR SAHİBİ RUUD GULLIT
Hollanda futbolunun efsanelerinden Ruud Gullit, 1 Eylül 1962’de doğdu. 1987’de Ballon d’Or’u kazanan Gullit, Hollanda’nın 1988 Avrupa Şampiyonluğu’nda kaptanlık yaptı ve Milan formasıyla Avrupa futboluna damga vurdu.
1983 – KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ MEZUNU GÖKHAN TÜRKMEN
Türk pop müziğinin sevilen isimlerinden Gökhan Türkmen, 1 Eylül 1983’te doğdu. “Büyük İnsan”, “Dön” ve “Çatı Katı” gibi şarkılarla tanınan Türkmen’in Kocaeli ile de özel bir bağı var: Sanatçı, Kocaeli Üniversitesi mezunu.
1984 – “OPPENHEIMER”IN OSCARLI BESTECİSİ LUDWIG GÖRANSSON
İsveçli besteci Ludwig Göransson, 1 Eylül 1984’te doğdu. Black Panther, Tenet, The Mandalorian ve Oppenheimer gibi yapımların müziklerine imza atan Göransson, Black Panther ve Oppenheimer ile iki kez Oscar kazandı.
1996 – ZENDAYA 30 YAŞINDA
Hollywood’un en popüler genç yıldızlarından Zendaya, 1 Eylül 1996’da doğdu. Spider-Man, Euphoria ve Dune yapımlarıyla dünya çapında üne kavuşan oyuncu, Euphoria’daki performansıyla iki Emmy kazandı. Zendaya, 1 Eylül 2026’da 30 yaşına giriyor.
1997 – FİLENİN SULTANLARI’NIN YILDIZI HANDE BALADIN
Millî voleybolcu Hande Baladın, 1 Eylül 1997’de doğdu. Türkiye’nin 2023’te Milletler Ligi ve Avrupa Şampiyonası’nı kazanan tarihi Filenin Sultanları kadrosunda yer alan Baladın, Türk kadın voleybolunun son yıllardaki önemli isimlerinden biri oldu.
1997 – BTS YILDIZI JUNGKOOK
Dünyaca ünlü Güney Koreli grup BTS’in üyelerinden Jungkook, 1 Eylül 1997’de doğdu. BTS ile K-pop’un küresel yükselişinin en tanınan yüzlerinden biri haline gelen Jungkook, solo kariyerinde de “Seven” ve “Standing Next to You” gibi şarkılarla dünya listelerinde zirveye çıktı.
1 EYLÜL’DE HAYATINI KAYBEDENLER
1159 – TARİHTEKİ TEK İNGİLİZ PAPA IV. ADRIAN ÖLDÜ
Katolik Kilisesi tarihindeki tek İngiltere doğumlu papa olan IV. Adrian, 1 Eylül 1159’da hayatını kaybetti. Asıl adı Nicholas Breakspear olan Adrian, 1154’ten ölümüne kadar papalık yaptı.
1541 – BUDİN FETHİNİN BEKTAŞİ DERVİŞİ GÜL BABA HAYATINI KAYBETTİ
Kanuni Sultan Süleyman döneminde Budin’e giden Bektaşi dervişi ve şair Gül Baba, 1 Eylül 1541’de Budin’de hayatını kaybetti. Budapeşte’deki türbesi bugün de Macaristan’daki en önemli Osmanlı eserlerinden biri olarak ayakta duruyor.
1557 – KANADA KEŞİFLERİYLE TARİHE GEÇEN JACQUES CARTIER ÖLDÜ
Fransız denizci Jacques Cartier, 1 Eylül 1557’de hayatını kaybetti. St. Lawrence Körfezi ve Nehri’ne yaptığı seferlerle Kanada’nın Avrupalılar tarafından keşif ve kolonileşme tarihinin önemli isimlerinden biri oldu.
1715 – 72 YIL TAHTTA KALAN “GÜNEŞ KRAL” XIV. LOUIS ÖLDÜ
Fransa’nın en ünlü hükümdarlarından XIV. Louis, 1 Eylül 1715’te Versailles’da öldü. “Güneş Kral” olarak tanınan Louis, tam 72 yıl hüküm sürerek Fransa tarihinin en uzun süre tahtta kalan kralı oldu ve Versailles Sarayı’yla özdeşleşti.
1924 – AZERBAYCAN’IN PETROL MİLYONERİ VE BÜYÜK HAYIRSEVERİ TAĞIYEV ÖLDÜ
Azerbaycan’ın en ünlü iş insanı ve hayırseverlerinden Hacı Zeynelabidin Tağıyev, 1 Eylül 1924’te hayatını kaybetti. Petrol sayesinde büyük servet kazanan Tağıyev, servetinin önemli bölümünü okullara, kültüre ve sosyal yardım çalışmalarına ayırarak Azerbaycan tarihinin simge isimlerinden biri oldu.
1970 – NOBEL EDEBİYAT ÖDÜLLÜ FRANÇOIS MAURIAC ÖLDÜ
Fransız yazar François Mauriac, 1 Eylül 1970’te Paris’te hayatını kaybetti. İnsan doğası, aile, inanç ve ahlak üzerine eserleriyle tanınan Mauriac, 1952 Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanmıştı.
1981 – HİTLER’İN MİMARI VE SİLAHLANMA BAKANI ALBERT SPEER ÖLDÜ
Nazi Almanyası’nın en güçlü isimlerinden Albert Speer, 1 Eylül 1981’de Londra’da öldü. Hitler’in mimarı olarak yükselen Speer, II. Dünya Savaşı sırasında Silahlanma Bakanlığı yaptı; Nürnberg Mahkemelerinde savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan 20 yıl hapse mahkûm edildi.
1988 – DİNOZORLARIN YOK OLUŞUNU ASTEROİDE BAĞLAYAN NOBELLİ FİZİKÇİ LUIS ALVAREZ ÖLDÜ
1968 Nobel Fizik Ödülü sahibi Luis Alvarez, 1 Eylül 1988’de hayatını kaybetti. Alvarez ve jeolog oğlu Walter, 1980’de dinozorlar dahil çok sayıda türün kitlesel yok oluşunun dev bir asteroidin Dünya’ya çarpmasıyla bağlantılı olduğunu öne sürdü; teori daha sonra geniş ölçüde kabul gördü.
1998 – “İNEK ŞABAN” VE “BEKÇİLER KRALI”NIN YÖNETMENİ OSMAN FAHİR SEDEN ÖLDÜ
Yeşilçam’ın en üretken yönetmenlerinden Osman Fahir Seden, 1 Eylül 1998’de hayatını kaybetti. İnek Şaban, Yüz Numaralı Adam, Bekçiler Kralı ve Batsın Bu Dünya gibi filmlerin de aralarında bulunduğu 130’dan fazla yapımı yönetti.
2003 – MAHSUN KIRMIZIGÜL, ÖZCAN DENİZ VE ALİŞAN’I PARLATAN HİLMİ TOPALOĞLU ÖLDÜ
Prestij Müzik’in kurucularından yapımcı Hilmi Topaloğlu, 1 Eylül 2003’te hayatını kaybetti. Mahsun Kırmızıgül, Özcan Deniz, Alişan ve Haluk Levent gibi birçok sanatçının kariyerinde önemli rol oynayan Topaloğlu’nun hikâyesi daha sonra Prestij Meselesi filmine de konu oldu.
2008 – BİNLERCE HOLLYWOOD FRAGMANININ EFSANEVİ SESİ DON LAFONTAINE ÖLDÜ
Adını bilmeyenlerin bile sesini tanıdığı Don LaFontaine, 1 Eylül 2008’de hayatını kaybetti. Yaklaşık 5 bin film fragmanını seslendiren LaFontaine, özellikle fragmanların meşhur “In a world…” girişiyle Hollywood’un simge seslerinden biri haline geldi.
2009 – “ATATÜRK ORATORYOSU”NUN BESTECİSİ NEVİT KODALLI ÖLDÜ
Çağdaş Türk müziğinin önemli bestecilerinden Nevit Kodallı, 1 Eylül 2009’da hayatını kaybetti. Özellikle Cahit Külebi’nin metni üzerine bestelediği Atatürk Oratoryosu ile tanınan Kodallı, Gılgamış ve Van Gogh operalarına da imza attı.
2013 – “ROCKY V”İN TOMMY GUNN’I, DÜNYA ŞAMPİYONU BOKSÖR TOMMY MORRISON ÖLDÜ
Eski WBO ağır sıklet dünya şampiyonu Tommy Morrison, 1 Eylül 2013’te 44 yaşında hayatını kaybetti. Morrison, George Foreman’ı yenerek dünya şampiyonu olmasının yanı sıra Sylvester Stallone’un Rocky V filmindeki Tommy Gunn rolüyle de tanındı.
2018 – 140’TAN FAZLA YAPIMIN YÖNETMENİ ARAM GÜLYÜZ ÖLDÜ
Yeşilçam’ın en üretken isimlerinden yönetmen, yapımcı ve senarist Aram Gülyüz, 1 Eylül 2018’de hayatını kaybetti. Ayşecik filmlerinden Yasemince ve Tatlı Kaçıklar’a uzanan kariyerinde 140’tan fazla film ve diziye yönetmen olarak imza attı.
2024 – 1980’LER YEŞİLÇAM’ININ UNUTULMAZ YILDIZI AHU TUĞBA ÖLDÜ
Türk sinemasının özellikle 1980’li yıllardaki en tanınmış kadın yıldızlarından Ahu Tuğba, 1 Eylül 2024’te Miami’deki evinde hayatını kaybetti. Güçlü ekran imajı ve çok sayıda Yeşilçam filmiyle bir dönemin popüler kültürünün simge isimlerinden biri olmuştu.
2025 – “KURTLARLA DANS” VE “YEŞİL YOL”UN OSCAR ADAYI OYUNCUSU GRAHAM GREENE ÖLDÜ
Kanada’nın yerli halklarından Oneida kökenli oyuncu Graham Greene, 1 Eylül 2025’te 73 yaşında hayatını kaybetti. Dances with Wolves / Kurtlarla Dans filmindeki Kicking Bird rolüyle Oscar’a aday gösterilen Greene; The Green Mile / Yeşil Yol, Die Hard with a Vengeance ve Maverick gibi çok sayıda ünlü yapımda da rol aldı.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
