Günün Tarihi / 11 Ekim
11 EKİM’DE NELER KUTLANIYOR?
DÜNYA KIZ ÇOCUKLARI GÜNÜ: 2026’NIN GÜNDEMİNDE ÇOCUK EVLİLİKLERİ VAR
Birleşmiş Milletler tarafından 2011 yılında ilan edilen ve ilk kez 2012’de kutlanan Dünya Kız Çocukları Günü, her yıl 11 Ekim’de kız çocuklarının eğitim, sağlık, güvenlik ve eşit fırsatlara erişim hakkına dikkat çekiyor. 2026’nın teması “Çocuk yaşta evliliklere son verin, kız çocuklarının haklarına yatırım yapın” olarak belirlendi. UNICEF’in verilerine göre dünyada her yıl 12 milyondan fazla kız çocuğu, 18 yaşına gelmeden evlendiriliyor. Bu da yaklaşık her üç saniyede bir kız çocuğunun evlendirilmesi anlamına geliyor. Kampanya, kız çocuklarının eğitimlerini sürdürebilmeleri ve kendi gelecekleri hakkında karar verebilmeleri için devletleri daha etkili önlemler almaya çağırıyor.
Kocaeli’de de Dünya Kız Çocukları Günü çeşitli etkinliklerle anılıyor. Örneğin 11 Ekim 2025’te Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, 15. Kocaeli Kitap Fuarı kapsamında “Kızlar Güçlenirse Dünya Güçlenir” temalı bir program düzenlemişti. Etkinlikte kız çocuklarının eğitimde fırsat eşitliği, özgüven ve toplumsal yaşama katılımı ele alınmıştı.
KUZEY MAKEDONYA, FAŞİST İŞGALE KARŞI AYAKLANMAYI KUTLUYOR
Balkan ülkesi Kuzey Makedonya’da 11 Ekim, Halk Ayaklanması Günü adıyla ulusal bayram olarak kutlanıyor. Tarih, II. Dünya Savaşı sırasında 11 Ekim 1941’de Pirlepe (Prilep) kentinde başlayan silahlı direnişe dayanıyor. Makedon partizanların Bulgar işgal yönetimine bağlı polis karakoluna ve iletişim hatlarına düzenlediği saldırı, ülkede örgütlü antifaşist mücadelenin başlangıcı kabul ediliyor. 11 Ekim, 1945’te resmen ulusal bayram ilan edildi. Kuzey Makedonya 2026’da ayaklanmanın 85. yıldönümünü anıyor.
BOLİVYA’DA KADINLAR GÜNÜ: TARİHİ BİR ŞAİRİN DOĞUMUNDAN GELİYOR
Güney Amerika ülkesi Bolivya’da 11 Ekim, ülkenin ulusal Kadınlar Günü. Günün tarihi, 11 Ekim 1854’te doğan şair, öğretmen ve kadın hakları savunucusu Adela Zamudio’nun doğum gününden geliyor. Kadınların eğitim hakkını ve toplumsal eşitliği savunan Zamudio, Bolivya’daki kadın hareketinin öncü isimlerinden biriydi. Onun anısına 1980’de ilan edilen özel gün, kadınların siyaset, bilim, sanat ve toplumsal yaşamdaki katkılarını hatırlatmak amacıyla kutlanıyor. İlginç bir rastlantı olarak Bolivya’daki Kadınlar Günü, Birleşmiş Milletler’in Dünya Kız Çocukları Günü’yle aynı tarihe denk geliyor.
2026’DA 11 EKİM, SAMOA’DA ÇOCUKLARIN BEYAZ PAZARI
Güney Pasifik’teki Samoa’da her yıl ekim ayının ikinci pazarı Beyaz Pazar (White Sunday) adıyla çocuklara ayrılıyor. 2026’da bu özel gün 11 Ekim’e denk geliyor. Kökeni 19. yüzyıla uzanan gelenekte çocuklar beyaz kıyafetler giyiyor, kiliselerde şiirler okuyor ve çeşitli gösteriler hazırlıyor. Aileler çocuklarına hediyeler veriyor, sevdikleri yemekleri pişiriyor. Bazı ailelerde çocuklara, normalde büyüklerin sahip olduğu ayrıcalıklar tanınarak yemek masasında ilk servis onlara yapılıyor. Gün, Amerikan Samoası ve Pasifik’teki başka ada topluluklarında da kutlanıyor.
AMERİKA’DA HER 11 EKİM, POLONYALI BİR GENERALİN ANISINA AYRILDI
ABD’de 11 Ekim, Amerikan Bağımsızlık Savaşı’nda hayatını kaybeden Polonyalı general Kazimierz Pulaski’yi Anma Günü. Polonya’da Rus egemenliğine karşı mücadele ettikten sonra Amerika’ya giden Pulaski, George Washington’un ordusunda görev aldı ve Amerikan süvarilerinin gelişmesinde önemli rol oynadı. 1779’da Savannah Kuşatması sırasında yaralandıktan sonra hayatını kaybetti. ABD Kongresi, 1929’da ölüm yıldönümünü anma günü ilan etti. Pulaski, 2009’da ölümünden 230 yıl sonra ABD’nin fahri vatandaşlığıyla da onurlandırıldı.
11 EKİM’İN TUHAF GÜNLERİ
Aşağıdaki günler Birleşmiş Milletler gibi uluslararası kuruluşların ilan ettiği resmî günler değil. Bazıları yerel geleneklerden, bazıları internet topluluklarından ve popüler kültürden doğmuş eğlenceli kutlamalar.
KRAKEN GÜNÜ: DENİZLERİN EFSANEVİ CANAVARININ DA BİR GÜNÜ VAR
11 Ekim, internet dünyasında Kraken Günü olarak kutlanıyor. İskandinav denizcilik efsanelerinde gemileri batırabilecek kadar büyük, dev bir ahtapot veya kalamarı andıran Kraken, yüzyıllar boyunca denizcilerin korkulu rüyasıydı. Günün ortaya çıkışı ise oldukça yeni. Deniz canlılarıyla ilgilenen TONMO adlı internet topluluğu, 2007’de başlattığı Kafadanbacaklıları Tanıma Günleri’ni zamanla beş güne yaydı. 8 Ekim ahtapotlara, 9 Ekim nautiluslara, 10 Ekim kalamarlara, 11 Ekim ise Kraken gibi efsanevi deniz yaratıklarına ayrıldı. 12 Ekim’de de bu hayvanların soyu tükenmiş akrabalarının fosilleri anılıyor. Yani bir efsane canavarını kutlama fikrinin arkasında aslında gerçek deniz canlılarına duyulan merak var.
SÜT REÇELİNİN BİLE DÜNYA GÜNÜ VAR: 11 EKİM’DE KUTLANIYOR
11 Ekim, özellikle Arjantin’de Dünya Dulce de Leche Günü, yani Dünya Süt Reçeli Günü olarak kutlanıyor. Sütün şekerle uzun süre pişirilmesiyle hazırlanan, karamel kıvamındaki bu tatlı, Arjantin’den Uruguay’a kadar Latin Amerika mutfağının en sevilen lezzetlerinden biri. Dondurmadan pastaya, kurabiyeden kahvaltılık ekmeğe kadar pek çok yiyecekte kullanılıyor. Gün, 1998’de Arjantin’deki Dulce de Leche ve Benzeri Ürünleri Tanıtma Merkezi tarafından bu lezzeti dünyaya tanıtmak amacıyla başlatıldı. Türkiye’de de özellikle son yıllarda süt reçeli adıyla bilinen tatlının, Güney Amerika’da kendisine ayrılmış bir kutlama günü bulunuyor.
“PARTİ BENİM PARTİM” GÜNÜ: KUTLAMAK İÇİN DOĞUM GÜNÜNÜ BEKLEMEK GEREKMİYOR
ABD’nin tuhaf özel günlerinden biri de 11 Ekim’de kutlanan Parti Benim Partim Günü (It’s My Party Day). Kutlamanın düşüncesi oldukça basit: İnsanların eğlenmek için doğum gününü, yıldönümünü ya da özel bir başarıyı beklemesi gerekmiyor. Günün adı, 1963’te henüz 16 yaşındaki Lesley Gore’un seslendirdiği ve Amerikan müzik listelerinde bir numaraya yükselen It’s My Party şarkısıyla ilişkilendiriliyor. Şarkıda genç bir kız, kendi doğum günü partisinde aşk yüzünden yaşadığı hayal kırıklığı nedeniyle ağlıyordu. Bugünün kim tarafından ve ne zaman başlatıldığı kesin olarak bilinmiyor. Görünüşe göre eğlenmek isteyenler bu ayrıntıyla pek ilgilenmiyor.
11 EKİM’DE PİZZANIN TAMAMINI KUTLAMAK YETMEMİŞ: SOSİSLİ PİZZA GÜNÜ
Amerika’da 11 Ekim, Ulusal Sosisli Pizza Günü. Pizza için zaten başka özel günler bulunmasına rağmen bu kez kutlamanın merkezinde, üzerinde İtalyan usulü baharatlı sosis parçaları bulunan pizza var. Özellikle Amerikan pizzacılarının sevilen malzemelerinden biri olan bu sosisler, domates sosu ve erimiş peynirle birleşiyor. Kutlama, pizza restoranlarının ve yemek takvimlerinin de ilgisini çekiyor. Günün kim tarafından başlatıldığı ve neden 11 Ekim’in seçildiği ise bilinmiyor. Pizza sevenlerin kutlamak için böyle ayrıntılara ihtiyacı olduğu da pek söylenemez.
GÜNEY MUTFAĞININ DA GÜNÜ VAR: TAVUK KIZARTMASINDAN GUMBO’YA
ABD’de 11 Ekim, Güney Mutfağı Mirası Günü (Southern Food Heritage Day) olarak anılıyor. New Orleans’taki Güney Yiyecek ve İçecek Müzesi’nin sahiplendiği bugün, Amerikan güney eyaletlerinin yemek kültürünü tanıtmayı amaçlıyor. Tavuk kızartması, mısır ekmeği, barbekü ve Louisiana’nın ünlü gumbo yemeği gibi lezzetler bu mutfağın simgeleri arasında. Afrika, Avrupa ve Amerika yerlilerinin yemek geleneklerinin birleşmesiyle oluşan güney mutfağı, ABD’nin en zengin bölgesel mutfaklarından biri olarak kabul ediliyor. Günün amacı, eski tariflerin ve ailelerden kuşaklara geçen yemek geleneklerinin unutulmamasını sağlamak.
11 EKİM’DE NELER OLDU?
368 – İZNİK’İ YIKAN BÜYÜK DEPREM İZMİT’TE DE AĞIR HASARA YOL AÇTI
Roma İmparatorluğu döneminde, 11 Ekim 368’e tarihlenen büyük deprem, bugünkü Bursa’nın İznik ilçesiyle Kocaeli’nin İzmit kentini etkiledi. Dönemin kaynaklarında Nikaia adıyla geçen İznik’te surlar zarar gördü, Senato Sarayı yıkıldı ve çok sayıda yapı hasar gördü. Nikomedia, yani İzmit de depremden ağır biçimde etkilendi. Tarihsel deprem araştırmalarında sarsıntının şiddeti VII olarak değerlendiriliyor. Ancak olayın kesin yılı ve tarihi konusunda farklı görüşler bulunuyor; bazı kaynaklar depremi 364 yılına tarihlendiriyor. Deprem, Marmara Bölgesi’nin bilinen en eski büyük sarsıntılarından biri olarak tarih kayıtlarında yer alıyor.
1138 – HALEP’İ YIKAN DEPREM: 230 BİN ÖLÜ İDDİASI HÂLÂ TARTIŞILIYOR
Bugünkü Suriye’nin kuzeyindeki Halep ve çevresi, 11 Ekim 1138’de büyük bir depremle sarsıldı. Halep’in yanı sıra çevredeki çok sayıda kale ve yerleşim yeri yıkıldı, binlerce insan hayatını kaybetti. Tarih kitaplarında ölü sayısı sık sık 230 bin olarak veriliyor ve olay dünyanın en ölümcül depremleri arasında gösteriliyor. Ancak modern tarihsel sismoloji araştırmaları, bu sayının farklı yıllarda meydana gelen depremlerin kayıplarının birbirine karıştırılmasından kaynaklanmış olabileceğini ortaya koyuyor. Felaketin büyüklüğü konusunda kuşku bulunmasa da gerçek can kaybı kesin olarak bilinmiyor.
1582 – AVRUPA’NIN BAZI ÜLKELERİNDE 11 EKİM DİYE BİR GÜN HİÇ YAŞANMADI
1582 yılında takvim değiştiren İspanya, Portekiz ve İtalya gibi ülkelerde 4 Ekim Perşembe gününün ardından doğrudan 15 Ekim Cuma gününe geçildi. Papa XIII. Gregorius’un öncülüğünde kabul edilen yeni takvimle, eski takvimde biriken zaman farkı düzeltilmek isteniyordu. Böylece söz konusu ülkelerde 5-14 Ekim arasındaki on gün takvimden çıkarıldı. İlginç olan şu ki 11 Ekim 1582, bu ülkelerde resmî takvimde hiç yaşanmadı; eski takvimi kullanmayı sürdüren başka ülkelerde ise hayat normal biçimde devam etti.
1881 – FOTOĞRAFÇILIĞI DEĞİŞTİRECEK RULO FİLM SİSTEMİNİN PATENTİ ALINDI
Amerikalı mucit David Henderson Houston, fotoğraf makinelerinde art arda görüntü çekilmesini sağlayan rulo malzeme sisteminin patentini 11 Ekim 1881’de aldı. O dönemde fotoğrafçılar çoğunlukla ağır ve kırılgan cam levhalar kullanıyordu. Houston’ın geliştirdiği mekanizma, ışığa duyarlı kâğıt veya benzeri bir malzemenin makaralar arasında ilerletilmesiyle peş peşe fotoğraf çekilmesini mümkün kılıyordu. Bu buluş, sonraki yıllarda rulo filmli makinelerin geliştirilmesine katkıda bulundu. Houston’ın patentleri daha sonra Kodak’ın kurucusu George Eastman’ın da ilgisini çekti.
1887 – MAKARNA KUTUSUNDAN DOĞAN HESAP MAKİNESİNİN PATENTİ ALINDI
Amerikalı mucit Dorr Eugene Felt, tuşlarla çalışan mekanik hesap makinesi Comptometer için 11 Ekim 1887’de patent aldı. Felt, ilk deneme modelini bir makarna kutusu, metal parçalar ve çeşitli ev eşyaları kullanarak yapmıştı. Geliştirdiği makine, rakamların tuşlara basılarak hızla toplanmasını sağlıyordu. Ticari başarı kazanan Comptometer, uzun yıllar bankalarda, muhasebe bürolarında ve şirketlerde kullanıldı. Bir makarna kutusuyla başlayan buluş, modern hesap makinelerinin öncülerinden biri oldu.
1887 – ASANSÖRLERİ DAHA GÜVENLİ HALE GETİREN BULUŞUN PATENTİ ALINDI
Amerikalı mucit Alexander Miles, asansör kapılarının otomatik olarak açılıp kapanmasını sağlayan güvenlik sistemi için 11 Ekim 1887’de patent aldı. O yıllarda birçok asansörün kapısı elle açılıp kapatılıyor, unutulan açık kapılar ciddi kazalara yol açabiliyordu. Miles’ın geliştirdiği düzenek, asansör kabiniyle kat kapılarının hareketini birbirine bağlayarak bu tehlikeyi azaltmayı amaçlıyordu. Buluş, modern asansörlerin güvenlik sistemlerinin gelişmesine katkı sağladı.
1899 – İNGİLİZLERLE BOERLER ARASINDA SAVAŞ BAŞLADI: TOPLAMA KAMPLARI TARİHE GEÇTİ
Güney Afrika’da Britanya İmparatorluğu ile Hollanda kökenli yerleşimcilerin kurduğu Transvaal ve Özgür Orange cumhuriyetleri arasındaki İkinci Boer Savaşı, 11 Ekim 1899’da başladı. Altın ve elmas yataklarının bulunduğu bölgede egemenlik mücadelesiyle büyüyen savaş yaklaşık iki buçuk yıl sürdü. İngiliz ordusu, Boer gerillalarının direnişini kırmak için çiftlikleri yaktı ve çok sayıda sivili toplama kamplarına yerleştirdi. Kamplardaki kötü koşullar, açlık ve hastalıklar nedeniyle on binlerce Boer ve siyah Afrikalı hayatını kaybetti. 1902’de sona eren savaş, modern tarihte sivillere uygulanan toplu sürgün ve kamplarla da hatırlanıyor.
1907 – ATLANTİK’İ REKOR SÜREDE GEÇEN LUSITANIA, SEKİZ YIL SONRA SAVAŞIN KURBANI OLACAKTI
Döneminin en büyük ve hızlı yolcu gemilerinden RMS Lusitania, 11 Ekim 1907’de Atlas Okyanusu’nu yaklaşık 4 gün 19 saat 53 dakikada geçerek batı yönündeki hız rekorunu kırdı ve denizcilik dünyasının prestijli Mavi Kurdele unvanını kazandı. İngiliz Cunard şirketine ait lüks geminin bu başarısı, okyanus aşırı yolculuklarda hız yarışını kızıştırdı. Ancak Lusitania’nın tarihi hazin biçimde sona erdi. I. Dünya Savaşı sırasında, 7 Mayıs 1915’te bir Alman denizaltısı tarafından torpidolanarak batırıldı; yaklaşık 1.200 kişi hayatını kaybetti. Felaket, ABD kamuoyunun Almanya’ya karşı tutumunu etkileyen olaylardan biri oldu.
1910 – UÇAĞA BİNEN İLK ABD BAŞKANI THEODORE ROOSEVELT OLDU
ABD’nin eski başkanı Theodore Roosevelt, 11 Ekim 1910’da Missouri eyaletindeki St. Louis kenti yakınlarında düzenlenen havacılık gösterisinde bir uçağa binerek tarihe geçti. Wright Kardeşler’in şirketine ait çift kanatlı uçağı pilot Arch Hoxsey kullanıyordu. Yaklaşık dört dakika süren uçuş sırasında Roosevelt, havacılığın henüz emekleme döneminde olduğu bir dünyada gökyüzünden yeryüzünü izledi. Böylece uçakla yolculuk yapan ilk ABD başkanı oldu. Ancak önemli bir ayrıntı var: Roosevelt o tarihte başkanlık görevini tamamlamıştı; görevdeyken uçağa binen ilk ABD başkanı değildi.
1912 – BALKAN SAVAŞI’NDA OSMANLI’NIN KOZANA KENTİ YUNAN ORDUSUNUN ELİNE GEÇTİ
Birinci Balkan Savaşı’nın ilk günlerinde Yunan birlikleri, 11 Ekim 1912’de Osmanlı yönetimindeki Kozana (Kozani) kentini ele geçirdi. Bugünkü Yunanistan’ın kuzeyinde bulunan kent, Osmanlı’nın Balkanlar’da yüzyıllarca yönettiği yerleşimlerden biriydi. Yunan ordusunun ilerleyişi kısa süre sonra Selanik’in de kaybedilmesiyle sonuçlandı. Balkan Savaşları, Osmanlı Devleti’nin Avrupa’daki topraklarının büyük bölümünü kaybetmesine ve yüz binlerce Müslümanın Anadolu’ya göç etmesine yol açtı.
1915 – ÇANAKKALE’DE YENİLMEKTE OLAN İNGİLİZLER ÇEKİLMEYİ TARTIŞMAYA BAŞLADI
Çanakkale Savaşı’nda Osmanlı savunmasını aşamayan İngiliz yönetimi, 11 Ekim 1915’te Gelibolu Yarımadası’ndan çekilme ihtimalini ciddi biçimde değerlendirmeye başladı. İngiltere Savaş Bakanı Lord Kitchener, cephedeki kuvvetlerin komutanı General Ian Hamilton’a, bütün birliklerin dikkatli bir planla tahliye edilmesi halinde ne kadar kayıp verilebileceğini sordu. Aylar boyunca süren ve ağır kayıplara yol açan harekâtın artık sona erdirilmesi düşünülüyordu. İtilaf kuvvetlerinin Gelibolu’dan çekilmesi aynı yılın aralık ayında başladı ve Ocak 1916’da tamamlandı.
1922 – MUDANYA MÜTAREKESİ İMZALANDI: DOĞU TRAKYA SAVAŞMADAN GERİ ALINDI
Kurtuluş Savaşı’nın askerî zaferle sonuçlanmasının ardından Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti ile İtilaf Devletleri arasında yürütülen görüşmeler, 11 Ekim 1922’de Mudanya Mütarekesi’nin imzalanmasıyla sonuçlandı. Türk heyetine İsmet Paşa başkanlık ederken İngiltere, Fransa ve İtalya temsilcileri de görüşmelere katıldı. Anlaşmayla Yunan ordusunun Doğu Trakya’dan çekilmesi ve bölgenin Türkiye yönetimine devredilmesi kararlaştırıldı. Böylece Edirne ve Doğu Trakya’nın geri alınması için yeni bir savaşa gerek kalmadı.
Mütareke, Kocaeli açısından da önemliydi. Görüşmeler sırasında İzmit Yarımadası’ndaki Türk ve İngiliz birliklerinin karşı karşıya gelmesi, yeniden savaş çıkması ihtimalini doğurmuştu. Anlaşmayla askerî gerilimin kontrol altına alınması sağlandı. 15 Ekim’de yürürlüğe giren Mudanya Mütarekesi, 24 Temmuz 1923’te imzalanacak Lozan Antlaşması’nın da yolunu açtı.
1925 – DEVLET TÖRENLERİNDE GİYİLECEK KIYAFETLER KARARNAMEYLE BELİRLENDİ
Cumhuriyet’in ilk yıllarında devletin resmî törenlerdeki görünümünü düzenleyen önemli kararlardan biri 11 Ekim 1925’te alındı. Bakanlar Kurulu, resmî törenlerde giyilecek kıyafetleri belirleyen talimatnameyi yayımladı. Düzenlemede frak ve silindir şapka gibi Batı tarzı tören kıyafetleri yer alıyordu. Karar, Cumhuriyet’in kamu yaşamında gerçekleştirdiği değişimlerin örneklerinden biriydi. Yaklaşık bir buçuk ay sonra, 25 Kasım’da Şapka Kanunu kabul edilecekti.
1928 – DEV ZEPLİN ATLAS OKYANUSU’NU GEÇMEK İÇİN HAVALANDI, FIRTINADA PARÇALANMAKTAN KURTULDU
Alman yapımı Graf Zeppelin adlı dev hava gemisi, 11 Ekim 1928’de ilk kıtalararası yolculuğu için Friedrichshafen kentinden ABD’ye doğru havalandı. Yaklaşık 236 metre uzunluğundaki zeplin, yolcularına gökyüzünde lüks bir seyahat imkânı sunuyordu. Ancak Atlas Okyanusu üzerinde karşılaştığı şiddetli fırtına, aracın kuyruk bölümündeki kumaş kaplamanın büyük kısmını parçaladı. Mürettebat, okyanusun üzerinde ilerleyen zeplinin dışına çıkarak hasarı onarmak zorunda kaldı. Hava gemisi, dört günden fazla süren zorlu yolculuğun ardından 15 Ekim’de New Jersey’e ulaşmayı başardı. Zeplin çağı, havacılık tarihinin en görkemli ama en kısa ömürlü dönemlerinden biriydi.
1939 – EINSTEIN’IN ATOM BOMBASI UYARISI ABD BAŞKANI ROOSEVELT’E ULAŞTIRILDI
Ünlü fizikçi Albert Einstein’ın, Nazi Almanyası’nın atom bombası geliştirebileceğine ilişkin uyarılarını içeren mektubu, 11 Ekim 1939’da ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt’e sunuldu. Aslında mektup 2 Ağustos’ta hazırlanmış ve Einstein tarafından imzalanmıştı. Ancak II. Dünya Savaşı’nın başlaması nedeniyle Roosevelt’e ulaştırılması gecikti. Ekonomist Alexander Sachs tarafından Beyaz Saray’a götürülen mektupta, uranyumla gerçekleştirilecek zincirleme tepkimelerin olağanüstü yıkıcı silahlara dönüştürülebileceği anlatılıyordu. Roosevelt’in uyarıyı ciddiye almasının ardından ABD’de atom enerjisi araştırmaları için resmî çalışmalar başlatıldı. Bu süreç, birkaç yıl sonra Hiroşima ve Nagazaki’ye atılan bombaların geliştirildiği Manhattan Projesi’ne uzandı.
1944 – TÜRK HALKLARINDAN TUVALILARIN BAĞIMSIZ DEVLETİ SOVYETLER BİRLİĞİ’NE KATILDI
Orta Asya’da, Moğolistan’ın kuzeyinde bulunan ve nüfusunun büyük bölümünü Türk dillerinden Tuvacayı konuşan insanların oluşturduğu Tuva Halk Cumhuriyeti, 11 Ekim 1944’te Sovyetler Birliği’ne katıldı. 1921’den beri ayrı bir devlet olarak varlığını sürdüren Tuva, Sovyet yönetiminin aldığı kararla Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti içinde özerk bölge statüsüne geçirildi. Böylece Tuvalıların bağımsız devlet yapısı sona erdi. Tuva, Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından Rusya Federasyonu’na bağlı cumhuriyetlerden biri olarak varlığını sürdürdü. Tuvaca, Türk dil ailesinin günümüzde de konuşulan üyelerinden biri.
1950 – RENKLİ TELEVİZYON İÇİN TARİHÎ KARAR ALINDI, AMA SEÇİLEN SİSTEM TUTMADI
ABD Federal İletişim Komisyonu, 11 Ekim 1950’de CBS televizyon kuruluşunun geliştirdiği renkli yayın sistemini resmî standart olarak kabul etti. Renkli televizyonculuğa geçiş açısından önemli olan bu kararın ciddi bir sorunu vardı: Yeni yayınlar, mevcut siyah-beyaz televizyonların çoğunda izlenemiyordu. Teknoloji şirketleri arasında büyük rekabet başladı. Sonunda 1953’te başka bir sistem benimsendi. Televizyon tarihinde önemli bir dönüm noktası olan karar, aynı zamanda teknolojide ilk seçilen çözümün her zaman kalıcı olmadığını gösterdi.
1958 – NASA’NIN İLK UZAY ARACI AY’A ULAŞAMADI AMA BİLİMSEL VERİ TOPLADI
Henüz 10 gün önce resmen faaliyete başlayan Amerikan uzay ajansı NASA, ilk uzay aracı Pioneer 1’i 11 Ekim 1958’de fırlattı. Hedef, Ay çevresine ulaşmaktı. Ancak roketin yeterli hıza erişememesi nedeniyle araç planlanan yolculuğu tamamlayamadı ve Dünya atmosferine geri girerek parçalandı. Buna rağmen uçuş sırasında toplanan radyasyon ve uzay ortamı verileri bilim insanlarına önemli bilgiler sağladı. Başarısız görünen görev, NASA’nın uzay araştırmalarındaki ilk deneyimlerinden biri oldu.
1962 – KATOLİK KİLİSESİNİ DEĞİŞTİREN İKİNCİ VATİKAN KONSİLİ BAŞLADI
Katolik Kilisesi’nin modern dünyayla ilişkilerini yeniden düzenleyen İkinci Vatikan Konsili, 11 Ekim 1962’de Papa XXIII. Ioannes’in öncülüğünde Vatikan’da toplandı. Dünyanın farklı bölgelerinden binlerce din adamının katıldığı toplantılar 1965’e kadar sürdü. Konsil, Katolik ibadetlerinde Latincenin yanı sıra yerel dillerin kullanılmasına daha geniş imkân tanıdı; diğer Hristiyan mezhepleriyle ilişkiler, din özgürlüğü ve modern toplumla diyalog konularında önemli kararlar aldı. Bu toplantı, Katolik Kilisesi’nin 20. yüzyıldaki en büyük dönüşümlerinden biri olarak kabul ediliyor.
1963 – ATATÜRK’ÜN MİRASINI DA İLGİLENDİREN MAL VARLIĞI KANUNU İPTAL EDİLDİ
Anayasa Mahkemesi, 11 Ekim 1963’te Demokrat Parti döneminde çıkarılan ve Cumhuriyet Halk Partisi’nin mallarının Hazineye devredilmesini öngören 6195 sayılı kanunu iptal etti. 1953’te yürürlüğe giren düzenleme, Atatürk’ün vasiyetiyle CHP’ye bıraktığı mal varlığını da etkilemişti. Anayasa Mahkemesi’nin kararı, siyasi partilerin mülkiyet hakları ve yasama yetkisinin sınırları bakımından Cumhuriyet tarihinin önemli hukuk kararlarından biri oldu. İptal kararının ardından CHP’nin mal varlığıyla ilgili hukuki süreçler yeniden gündeme geldi.
1963 – EDITH PIAF 10 EKİM’DE ÖLDÜ, AMA ÖLÜMÜ 11 EKİM OLARAK DUYURULDU
Fransız şarkıcı Edith Piaf, 10 Ekim 1963’te Paris yakınlarındaki Grasse bölgesinde hayatını kaybetti. Ancak sanatçının cenazesi gizlice Paris’e götürüldü ve ölümünün 11 Ekim’de başkentte gerçekleştiği açıklandı. Ölüm belgesinde de bu tarih yer aldı. Olayın daha da şaşırtıcı yanı, Piaf’ın yakın dostu ünlü şair ve sinemacı Jean Cocteau’nun 11 Ekim günü hayatını kaybetmesiydi. Böylece iki sanatçının aynı gün öldüğü yönündeki anlatı uzun yıllar tekrarlandı. Oysa Piaf’ın gerçek ölüm tarihi bir gün önceydi.
1968 – AY’A İNSAN GÖTÜRECEK APOLLO PROGRAMININ İLK İNSANLI UÇUŞU BAŞLADI
ABD uzay ajansı NASA, Apollo 7 uzay aracını 11 Ekim 1968’de üç astronotla birlikte Dünya yörüngesine gönderdi. Walter Schirra, Donn Eisele ve Walter Cunningham, yaklaşık 11 gün süren görev boyunca uzay aracının sistemlerini test etti. Uçuşun ayrı bir önemi vardı: 1967’de Apollo 1’in yerde yapılan testleri sırasında çıkan yangında üç astronot ölmüş, program büyük bir krize girmişti. Apollo 7’nin başarılı uçuşu NASA’nın insanlı Ay yolculuğuna devam etmesini sağladı. Dokuz ay sonra, Temmuz 1969’da Apollo 11 astronotları Ay yüzeyine ayak basacaktı.
1971 – JOHN LENNON’IN BARIŞ ŞARKISI “IMAGINE” YAYIMLANDI
Beatles’ın dağılmasının ardından solo kariyerine devam eden John Lennon, müzik tarihinin en tanınmış barış şarkılarından Imagine‘ı 11 Ekim 1971’de ABD’de single olarak yayımladı. Şarkı, aynı adı taşıyan albümde bir ay önce yer almıştı. İnsanları sınırların, savaşların ve ayrımcılığın olmadığı bir dünya hayal etmeye çağıran eser, kısa sürede Lennon’ın en çok tanınan şarkısı oldu. Piyano başında çekilen sade video klibi de popüler müziğin unutulmaz görüntüleri arasına girdi. Şarkının yaratılmasındaki katkısı nedeniyle Lennon’ın eşi Yoko Ono, 2017’de resmen ortak söz yazarı olarak tanındı.
1972 – MİLLÎ SELAMET PARTİSİ KURULDU: İLK GENEL BAŞKAN ERBAKAN DEĞİLDİ
Türkiye’de Millî Görüş hareketinin siyasi partilerinden Millî Selamet Partisi (MSP), 11 Ekim 1972’de kuruldu. Anayasa Mahkemesi tarafından 1971’de kapatılan Millî Nizam Partisi’nin ardından oluşturulan yeni partinin ilk genel başkanı Süleyman Arif Emre oldu. Hareketin kurucu lideri Necmettin Erbakan ise 20 Ekim 1973’te genel başkanlığı devraldı. MSP, 1973 genel seçimlerinde 48 milletvekili çıkardı ve ertesi yıl CHP ile kurulan koalisyon hükümetine katıldı. Bülent Ecevit ile Necmettin Erbakan’ın başında bulunduğu hükümet, 1974 Kıbrıs Harekâtı sırasında görevdeydi. MSP, 12 Eylül 1980 askerî darbesinin ardından kapatıldı.
1973 – İKİ BALIKÇININ UZAYLILAR TARAFINDAN KAÇIRILDIKLARI İDDİASI ABD’Yİ KARIŞTIRDI
ABD’nin Mississippi eyaletindeki Pascagoula Nehri kıyısında balık tutan Charles Hickson ile Calvin Parker, 11 Ekim 1973 gecesi olağanüstü bir olay yaşadıklarını ileri sürdü. İki adam, garip bir hava aracı gördüklerini ve içinden çıkan varlıklar tarafından kaçırıldıklarını iddia ederek polise başvurdu. Anlattıkları olay ülke çapında haber oldu; radyo ve televizyon programlarında tartışıldı. İddiaların gerçekliğine ilişkin bilimsel bir kanıt ortaya konulamasa da olay, UFO tarihinin en çok konuşulan vakalarından biri haline geldi.
1975 – TELEVİZYON KOMEDİSİNİN EFSANESİ SATURDAY NIGHT LIVE İLK KEZ YAYIMLANDI
Amerikan televizyon tarihinin en uzun soluklu komedi programlarından Saturday Night Live, 11 Ekim 1975 gecesi NBC ekranlarında ilk kez izleyiciyle buluştu. Programın ilk sunucusu ünlü komedyen George Carlin, müzik konukları ise Billy Preston ve Janis Ian’dı. İlk oyuncu kadrosunda John Belushi, Chevy Chase, Dan Aykroyd ve Gilda Radner gibi sonradan dünya çapında tanınacak isimler bulunuyordu. Güncel siyaseti, ünlüleri ve gündelik hayatı hicveden canlı skeçleriyle büyük ilgi gören program, sonraki yıllarda Eddie Murphy’den Will Ferrell’a, Tina Fey’den Adam Sandler’a kadar sayısız komedi yıldızının yetiştiği bir merkeze dönüştü.
1976 – DEVLET GÜVENLİK MAHKEMELERİ ANAYASA MAHKEMESİ KARARIYLA KAPANDI
Türkiye’de devlet güvenliğini ilgilendiren suçların yargılanması amacıyla 1973’te kurulan Devlet Güvenlik Mahkemeleri (DGM), kuruluş yasasını iptal eden Anayasa Mahkemesi kararının 11 Ekim 1976’da yürürlüğe girmesiyle faaliyetlerini durdurdu. Mahkeme, yasayı şekil yönünden Anayasa’ya aykırı bulmuş ancak yeni düzenleme yapılması için bir yıl süre tanımıştı. Bu süre içinde yeni yasa çıkarılamayınca DGM’ler kapandı. Mahkemeler 1982 Anayasası’nın ardından yeniden kuruldu ve 1984’te faaliyete geçti. Uzun yıllar siyasi davalar ve terör suçlarına ilişkin yargılamalarla gündemde kalan DGM’ler, 2004’te kesin olarak kaldırıldı.
1977 – KAPTAN COUSTEAU, EFSANEVİ CALYPSO GEMİSİYLE İSTANBUL’A GELDİ
Dünyanın en ünlü deniz araştırmacılarından Jacques-Yves Cousteau, 11 Ekim 1977’de Calypso adlı araştırma gemisiyle İstanbul’a geldi. Denizlerin bilinmeyen dünyasını milyonlarca insanın evine taşıyan Fransız araştırmacı, su altı solunum cihazlarının geliştirilmesindeki çalışmaları ve belgeselleriyle tanınıyordu. Türkiye’de de TRT ekranlarında yayımlanan belgeselleri sayesinde büyük bir hayran kitlesi vardı. Cousteau’nun efsanevi gemisi, deniz araştırmaları ve su altı görüntüleme tarihinin en tanınmış araçlarından biri oldu.
1979 – ABDİ İPEKÇİ CİNAYETİNİN SANIĞI MEHMET ALİ AĞCA’NIN YARGILANMASI BAŞLADI
Milliyet gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Abdi İpekçi’nin 1 Şubat 1979’da İstanbul’da öldürülmesine ilişkin davada, cinayet sanığı Mehmet Ali Ağca’nın yargılanmasına 11 Ekim 1979’da başlandı. Türkiye’yi sarsan suikastın ardından yakalanan Ağca, Maltepe Askerî Cezaevi’nde tutuluyordu. Ancak duruşmalar devam ederken 25 Kasım 1979’da cezaevinden kaçtı. Ağca’nın adı iki yıl sonra bu kez dünya gündemine oturdu: 13 Mayıs 1981’de Vatikan’da Papa II. Jean Paul’e silahlı saldırı düzenledi. İpekçi cinayeti, Türkiye’nin 1970’lerde yaşadığı siyasi şiddet döneminin en çok tartışılan olaylarından biri olarak kaldı.
1979 – BİLGİSAYARLI TOMOGRAFİNİN MUCİTLERİNE NOBEL TIP ÖDÜLÜ
Nobel Komitesi, 11 Ekim 1979’da Tıp Ödülü’nün Allan Cormack ve Godfrey Hounsfield’a verildiğini açıkladı. İki bilim insanı, insan vücudunun iç yapısını farklı açılardan alınan X ışını görüntülerini bilgisayarla birleştirerek incelemeyi mümkün kılan bilgisayarlı tomografi yönteminin geliştirilmesine katkıda bulunmuştu. Bu teknoloji sayesinde doktorlar, ameliyata gerek kalmadan organların ve dokuların ayrıntılı kesit görüntülerini elde edebildi. Bilgisayarlı tomografi, modern tıbbın en önemli tanı yöntemlerinden biri haline geldi.
1980 – DEMİREL VE ECEVİT, 12 EYLÜL DARBESİNDEN 29 GÜN SONRA ANKARA’YA DÖNDÜ
12 Eylül 1980 askerî darbesinin ardından Gelibolu’daki Hamzakoy Askerî Misafirhanesi’nde tutulan Süleyman Demirel ve Bülent Ecevit, 11 Ekim 1980’de eşleriyle birlikte Ankara’ya getirildi. İki siyasetçinin belirli bir yerde tutulmasına son verilmişti ancak siyasi yasakları sürüyordu. Kendilerine tebliğ edilen Millî Güvenlik Konseyi yazısında siyasi açıklamalar yapmamaları, toplantı düzenlememeleri ve siyasi faaliyetlere katılmamaları isteniyordu. Türkiye’nin iki önemli siyasi lideri evlerine dönmüş, fakat siyasi hayatlarına devam etmeleri yasaklanmıştı.
1980 – TÜRK FİLMİ “HAZAL” ALMANYA’DAKİ FESTİVALDEN ÖDÜLLE DÖNDÜ
Yönetmen Ali Özgentürk’ün, başrollerini Türkan Şoray ile Talat Bulut’un paylaştığı Hazal filmi, 6-11 Ekim 1980 tarihlerinde düzenlenen 29. Mannheim Uluslararası Film Haftası’nda Filmdukat ödülünü kazandı. Gelenekler, zorla evlilik ve kadınların toplumsal konumunu konu alan film, Türk sinemasının uluslararası festivallerde dikkat çektiği yapımlardan biri oldu.
1982 – 437 YILLIK SAVAŞ GEMİSİ DENİZİN DİBİNDEN ÇIKARILDI
İngiltere Kralı VIII. Henry’nin donanmasına ait Mary Rose savaş gemisinin kalıntıları, 11 Ekim 1982’de büyük bir operasyonla deniz tabanından çıkarıldı. Gemi, 1545 yılında Fransa ile yapılan bir deniz savaşı sırasında batmıştı. Yaklaşık 437 yıl suyun altında kalan ahşap gövde, özel olarak hazırlanan çelik bir taşıyıcı sistem ve vinçlerle kaldırıldı. Gemiden çıkarılan binlerce eşya, 16. yüzyıl denizcilerinin günlük yaşamı, beslenmesi ve savaş teknolojileri hakkında değerli bilgiler sağladı. Operasyon, su altı arkeolojisinin en önemli çalışmalarından biri olarak tarihe geçti.
1984 – AMERİKALI BİR KADIN İLK KEZ UZAYDA YÜRÜDÜ
NASA astronotu Kathryn Sullivan, 11 Ekim 1984’te Challenger uzay mekiğinden çıkarak uzay yürüyüşü yapan ilk Amerikalı kadın oldu. Sullivan ve astronot David Leestma, yaklaşık üç buçuk saat boyunca uzayda çalışarak uydulara yakıt ikmali yapılmasıyla ilgili deneyler gerçekleştirdi. Uzay yürüyüşü yapan ilk kadın ise aynı yılın temmuz ayında Sovyet kozmonot Svetlana Savitskaya olmuştu. Sullivan, 2020’de Mariana Çukuru’nun en derin noktasına inerek hem uzaya çıkmış hem de okyanusların en derinine ulaşmış ilk insan olarak da tarihe geçti.
1986 – REAGAN İLE GORBAÇOV NÜKLEER SİLAHLAR İÇİN BULUŞTU, TARİHÎ ANLAŞMA SON ANDA ÇIKMADI
ABD Başkanı Ronald Reagan ile Sovyetler Birliği lideri Mihail Gorbaçov, 11 Ekim 1986’da İzlanda’nın başkenti Reykjavik’te bir araya geldi. İki gün süren görüşmelerde nükleer silahların büyük ölçüde azaltılması, hatta bazı silah sınıflarının tamamen ortadan kaldırılması tartışıldı. Ancak Reagan’ın Stratejik Savunma Girişimi, yani uzay tabanlı füze savunma programı üzerindeki anlaşmazlık nedeniyle zirve ortak anlaşma imzalanmadan sona erdi. Buna rağmen görüşmeler, ertesi yıl imzalanacak ve orta menzilli nükleer füzeleri ortadan kaldıracak antlaşmanın yolunu açtı. Soğuk Savaş’ın sona ermesine giden süreçte önemli bir dönüm noktası oldu.
1987 – AIDS’TEN ÖLENLER İÇİN HAZIRLANAN DEV ANIT WASHINGTON’A SERİLDİ
ABD’nin başkenti Washington’da, 11 Ekim 1987’de AIDS nedeniyle hayatını kaybeden insanların anısına hazırlanan AIDS Anı Yorganı (AIDS Memorial Quilt) ilk kez halka sergilendi. Yakınlarını kaybeden ailelerin ve arkadaşların hazırladığı 1.920 kumaş panelden oluşan eser, bir futbol sahasından daha geniş alan kaplıyordu. Her panelde hayatını kaybeden bir insanın adı, fotoğrafı veya ona ait bir hatıra bulunuyordu. İnsanlar anıtın önünde ölenlerin isimlerini yüksek sesle okudu. Proje, AIDS hastalarına yönelik ayrımcılığın ve salgının yol açtığı insan kayıplarının görünür hale gelmesinde önemli rol oynadı. Zamanla dünyanın en büyük kolektif anma eserlerinden birine dönüştü.
1990 – NOBEL EDEBİYAT ÖDÜLÜ İLK KEZ MEKSİKALI BİR YAZARA VERİLDİ
Meksikalı şair, denemeci ve diplomat Octavio Paz’ın 1990 Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazandığı 11 Ekim’de açıklandı. Yalnızlık Dolambacı ve Güneş Taşı gibi eserleriyle tanınan Paz, Meksika’nın tarihini, kimliğini, yalnızlığını ve modernleşme sorunlarını edebiyatın merkezine taşıdı. Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan ilk Meksikalı yazar olarak tarihe geçti. Aynı zamanda Hindistan’da büyükelçilik yapmış ve 1968’de Meksika’daki öğrenci katliamını protesto ederek diplomatik görevinden ayrılmıştı.
1991 – ABD’DE BİR KADININ SENATODA VERDİĞİ İFADE DÜNYA GÜNDEMİNE OTURDU
Amerikalı hukuk profesörü Anita Hill, 11 Ekim 1991’de televizyonlardan canlı yayımlanan Senato oturumunda, Yüksek Mahkeme üyeliğine aday gösterilen Clarence Thomas’ın geçmişte kendisine cinsel tacizde bulunduğunu öne sürdü. Thomas suçlamaları reddetti. Günler süren oturumlar milyonlarca kişi tarafından izlendi. Olay, işyerinde cinsel taciz, kadınların çalışma hayatındaki konumu ve güç ilişkileri üzerine ABD’de geniş çaplı bir tartışma başlattı.
1993 – GENLERİN NASIL ÇALIŞTIĞINI ANLAMAMIZI DEĞİŞTİREN KEŞFE NOBEL
1993 Nobel Tıp Ödülü’nün Richard Roberts ve Phillip Sharp’a verileceği 11 Ekim’de açıklandı. Bilim insanları, bazı genlerin kesintisiz bir yapıdan oluşmadığını, aralarında protein üretiminde kullanılmayan bölümler de bulunduğunu keşfetmişti. Bu keşif, hücrelerin genetik bilgiyi nasıl işlediğinin anlaşılmasında önemli bir dönüm noktası oldu. Genlerin parçalı yapısına ilişkin çalışmalar, moleküler biyoloji ve genetik araştırmalarının gelişmesine katkı sağladı.
1995 – BOSNA’DA SAVAŞI BİTİRMEYE GİDEN YOLDA ATEŞKES ANLAŞMASI
Bosna-Hersek’te üç yılı aşkın süredir devam eden savaşın sona ermesi yolunda önemli bir adım, 11 Ekim 1995’te atıldı. Bosna hükümeti ile Bosnalı Sırp güçleri arasında varılan ateşkes anlaşmasının ertesi gün yürürlüğe girmesi kararlaştırıldı. Ancak sahadaki çatışmaların ve anlaşmazlıkların giderilmesi zaman aldı. Aynı yılın temmuz ayında Srebrenitsa’da binlerce Boşnak erkek ve çocuğun katledilmesi, savaşın en ağır insanlık suçlarından biri olarak kayıtlara geçmişti. Ateşkes sürecini kasım ayında Dayton’da varılan barış anlaşması izledi. Bosna Savaşı’nın resmen sona ermesi, aralık ayında Paris’te imzalanan anlaşmayla gerçekleşti.
1995 – OZON TABAKASINI TEHDİT EDEN GAZLARI ORTAYA KOYAN BİLİM İNSANLARINA NOBEL
1995 Nobel Kimya Ödülü’nün, atmosferdeki ozon tabakasının korunması açısından önemli çalışmalar yapan Paul Crutzen, Mario Molina ve Sherwood Rowland’a verileceği 11 Ekim’de açıklandı. Bilim insanları, özellikle soğutucularda ve spreylerde kullanılan bazı kimyasal gazların ozon tabakasına zarar verebileceğini ortaya koymuştu. Araştırmalar, ozon tabakasını incelten maddelerin uluslararası anlaşmalarla sınırlandırılmasına giden bilimsel sürecin temelini oluşturdu.
1999 – TÜRK TELEVİZYONCULUĞUNDA YENİ DÖNEM: CNN TÜRK YAYINA BAŞLADI
Türkiye’nin ilk büyük uluslararası haber kanalı ortaklıklarından biri olan CNN TÜRK, 11 Ekim 1999’da yayın hayatına başladı. Amerikan CNN kuruluşuyla Doğan Medya Grubu’nun ortaklığında kurulan kanal, 24 saat haber yayıncılığı anlayışıyla Türk televizyonculuğunda yeni bir dönemin temsilcilerinden biri oldu. Kanalın açılış törenine dönemin Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel de katıldı. CNN TÜRK’ün yayına başlaması, özel televizyon kanallarının hızla çoğaldığı 1990’ların sonunda haber rekabetini de artırdı.
1999 – BİR PİLOT, HAVAYOLU ŞİRKETİNİN ÜÇ UÇAĞINI BİRDEN DEVRE DIŞI BIRAKTI
Afrika ülkesi Botsvana’da bir pilot, 11 Ekim 1999’da oldukça sıra dışı bir olaya imza attı. Air Botswana şirketinde çalışan Chris Phatswe, şirketin ATR 42 tipi yolcu uçaklarından birini izinsiz havalandırdı. Havalimanı üzerinde dolaştıktan sonra kullandığı uçağı, yerde park halinde bulunan şirketin diğer iki uçağına çarptırdı. Pilotun hayatını kaybettiği olayda üç uçak da kullanılamaz hale geldi. Böylece havayolu şirketinin yolcu uçağı filosunun büyük bölümü tek bir olayda tahrip oldu.
2002 – ESKİ ABD BAŞKANI JIMMY CARTER’A NOBEL BARIŞ ÖDÜLÜ
ABD’nin 39. Başkanı Jimmy Carter’ın, 2002 Nobel Barış Ödülü’ne değer görüldüğü 11 Ekim’de açıklandı. 1977-1981 yılları arasındaki başkanlığı sırasında Mısır ile İsrail arasında Camp David görüşmelerine öncülük eden Carter, Beyaz Saray’dan ayrıldıktan sonra da insan hakları, seçim gözlemciliği, arabuluculuk ve yoksullukla mücadele çalışmalarını sürdürdü. Nobel Komitesi, Carter’ın uluslararası çatışmalara barışçıl çözümler bulma ve insan haklarını geliştirme yönündeki uzun yıllara yayılan çabalarını ödüllendirdi. Carter, 2024’te 100 yaşında hayatını kaybetti.
2013 – TÜRK DİPLOMATIN YÖNETTİĞİ KURULUŞ NOBEL BARIŞ ÖDÜLÜ’NÜ KAZANDI
2013 Nobel Barış Ödülü’nün Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü’ne verildiği 11 Ekim’de açıklandı. Kimyasal silahların ortadan kaldırılması için çalışan uluslararası kuruluşun genel direktörlüğünü o dönemde Türk diplomat Ahmet Üzümcü yürütüyordu. Özellikle Suriye’deki kimyasal silahların denetlenmesi çalışmalarının gündemde olduğu bir dönemde gelen ödül, örgütün faaliyetlerine dünya çapında dikkat çekti. Nobel Barış Ödülü, Üzümcü’ye şahsen değil, yönettiği kuruluşa verildi.
2016 – PATLAYAN TELEFONLAR SAMSUNG’A MİLYARLARCA DOLARLIK KRİZ YAŞATTI
Güney Koreli teknoloji devi Samsung, Galaxy Note 7 modelinin üretimini ve satışını 11 Ekim 2016’da tamamen durdurdu. Şirketin büyük umutlarla piyasaya sürdüğü telefonların bataryalarında aşırı ısınma ve yangın sorunları ortaya çıkmıştı. İlk geri çağırmanın ardından değiştirilen bazı cihazlarda da benzer olaylar yaşanınca modelin piyasadan kaldırılmasına karar verildi. Havayolu şirketlerinin uçaklara alınmasını yasakladığı telefon, teknoloji dünyasının en büyük ürün geri çağırma krizlerinden birinin simgesi oldu.
2018 – UZAYA FIRLATILAN ROKET ARIZALANDI, İKİ ASTRONOT MUCİZEVİ BİÇİMDE KURTULDU
Uluslararası Uzay İstasyonu’na gitmek üzere 11 Ekim 2018’de Kazakistan’daki Baykonur Uzay Üssü’nden havalanan Soyuz MS-10 roketinde, kalkıştan kısa süre sonra ciddi bir arıza meydana geldi. Roketteki sorun nedeniyle acil kurtarma sistemi devreye girdi ve Amerikalı astronot Nick Hague ile Rus kozmonot Aleksey Ovçinin’i taşıyan kapsül roketten ayrıldı. Kapsül, zorlu bir balistik inişin ardından Kazakistan bozkırına indi. İki mürettebat da kazadan sağ kurtuldu. Olay, insanlı uzay yolculuklarında acil kurtarma sistemlerinin yaşamsal önemini gösteren çarpıcı örneklerden biri oldu.
2020 – LEBRON JAMES NBA TARİHİNE GEÇTİ: ÜÇ FARKLI TAKIMLA FİNALLERİN EN DEĞERLİ OYUNCUSU OLDU
Amerikalı basketbol yıldızı LeBron James, 11 Ekim 2020’de Los Angeles Lakers’ın Miami Heat’i yenerek NBA şampiyonu olduğu final serisinin en değerli oyuncusu seçildi. Daha önce Miami Heat ve Cleveland Cavaliers ile aynı ödülü kazanan James, üç farklı takımla NBA Finalleri’nin en değerli oyuncusu seçilen ilk basketbolcu oldu. Koronavirüs salgını nedeniyle seyircisiz ve özel olarak oluşturulan izole bir alanda oynanan sezon, NBA tarihinin en sıra dışı şampiyonluklarından biri olarak kayda geçti.
2022 – İNSANLIK İLK KEZ BİR GÖK CİSMİNİN YÖRÜNGESİNİ DEĞİŞTİRDİ
NASA, 11 Ekim 2022’de tarihî bir başarıyı dünyaya duyurdu: İnsanlık ilk kez bir gök cisminin hareketini bilinçli olarak değiştirmişti. NASA’nın DART adlı uzay aracı, 26 Eylül’de Dimorphos adlı asteroide çarptırılmıştı. Yapılan ölçümler, çarpmanın asteroitin daha büyük bir gök cismi olan Didymos çevresindeki dolanma süresini yaklaşık 32 dakika kısalttığını gösterdi. Böylece bir asteroitin yörüngesinin insan müdahalesiyle değiştirilebileceği ilk kez kanıtlandı. Deney, gelecekte Dünya’ya çarpma tehlikesi taşıyan gök cisimlerinin yönünün değiştirilmesi için geliştirilen gezegen savunma teknolojilerinin en önemli başarılarından biri oldu.
2023 – ANADOLU’DAN KAÇIRILAN 37 TARİHÎ ESER İSVİÇRE’DEN TESLİM ALINDI
Türkiye’den yasa dışı yollarla çıkarılan 37 tarihî eser, 11 Ekim 2023’te İsviçre’nin başkenti Bern’deki Türkiye Büyükelçiliğinde düzenlenen törenle teslim alındı. Eserler arasında Urartu döneminden kalma bronz kaplar, at koşum takımları, bir miğfer, Erken Tunç Çağı’na ait bir idol ve Roma döneminden bir geyik figürü bulunuyordu. Türkiye ile İsviçre arasında kültür varlığı kaçakçılığına karşı yapılan anlaşmanın ardından gerçekleştirilen iade, Anadolu’nun arkeolojik mirasının korunması açısından önemli bir gelişmeydi. Eserler daha sonra Türkiye’ye getirilerek Anadolu Medeniyetleri Müzesinde koruma altına alındı.
2023 – DÜNYA’YA GETİRİLEN ASTEROİT ÖRNEKLERİNDE SU VE KARBON BULUNDU
NASA, 11 Ekim 2023’te Bennu asteroidinden getirilen örneklerin ilk inceleme sonuçlarını açıkladı. Eylül ayında Dünya’ya ulaşan örneklerde karbon bakımından zengin maddeler ve su içeren mineraller saptanmıştı. Bulgular, Güneş Sistemi’nin oluşumu ve Dünya’da yaşam için gerekli kimyasal bileşenlerin kökeni hakkında yeni araştırmaların yolunu açtı. Bilim insanları, sonuçların asteroidin üzerinde yaşam bulunduğu anlamına gelmediğini, ancak yaşamın temel bileşenlerinin uzaydaki dağılımını anlamak açısından önemli olduğunu vurguladı.
2024 – ATOM BOMBASINDAN SAĞ KURTULANLARA NOBEL BARIŞ ÖDÜLÜ
Norveç Nobel Komitesi, 11 Ekim 2024’te Nobel Barış Ödülü’nün, Hiroşima ve Nagazaki’ye atılan atom bombalarından sağ kurtulanların oluşturduğu Japon Nihon Hidankyo örgütüne verileceğini açıkladı. 1945’teki atom bombası saldırılarının korkunç sonuçlarını bizzat yaşayan insanlar tarafından kurulan örgüt, onlarca yıl boyunca nükleer silahların yasaklanması için mücadele etti. Nobel Komitesi, hayatta kalanların tanıklıklarının nükleer silahların insani sonuçlarını dünyaya hatırlatmadaki rolünü ödülün temel gerekçelerinden biri olarak gösterdi. Böylece atom bombasının kurbanları, yaklaşık 80 yıl sonra Nobel Barış Ödülü’yle onurlandırıldı.
2024 – KONYA’DAKİ ANTİK KENTTE TOPRAK KAPLARIN İÇİNDEN BEBEK İSKELETLERİ ÇIKTI
Konya’nın Karatay ilçesindeki Savatra Antik Kenti kazılarında bulunan sıra dışı mezarlar, 11 Ekim 2024’te kamuoyuna duyuruldu. Kuyu mezarlardaki toprak kapların içerisinde bebek iskeletleri tespit edilmişti. Arkeologlar, kalıntıların dönemin gömü gelenekleri ve toplumsal yaşamı hakkında yeni bilgiler sağlayabileceğini belirterek ayrıntılı inceleme başlattı. Bulguların antik kentin geçmişini aydınlatması bekleniyor.
KOCAELİ TARİHİNDE 11 EKİM
1882 – OSMANLI ARŞİVLERİNDE KOCAELİ’NİN GÖÇ VE TOPRAK ANLAŞMAZLIĞI
Osmanlı Devleti’nin Balkanlardan gelen göçmenleri yerleştirme çalışmaları sırasında, o dönemde İzmit Sancağı’nın idari çevresinde bulunan Yalova’da ciddi bir anlaşmazlık yaşandı. Bulgaristan’ın Lofça bölgesinden gelen 40 muhacir ailesine ayrılan arazi üzerinde hak iddia eden Mercan Ağa, konuyu mahkemeye taşıdı. Dahiliye Nezareti, 11 Ekim 1882’de göçmenlerin yerleşimine yönelik müdahalenin engellenmesini istedi. Bugün ayrı bir il olan Yalova’daki bu olay, Osmanlı döneminde Kocaeli ve çevresinde yaşanan göç hareketlerinin toplumsal sonuçlarını gösteren önemli kayıtlardan biri.
1920 – ORMAN KÖYLÜLERİNİN HAYATINI ETKİLEYEN BALTALIK KANUNU KABUL EDİLDİ
Türkiye Büyük Millet Meclisi, 11 Ekim 1920’de orman köylülerinin yakacak ve odun ihtiyacını düzenleyen 39 sayılı Baltalık Kanunu’nu kabul etti. Kanun, belirli şartları taşıyan ve büyük ormanlara yakın köylerde yaşayan ailelere 18 dönüme kadar baltalık alan ayrılmasını öngörüyordu. Ormancılığın önemli geçim kaynakları arasında bulunduğu Kocaeli kırsalını da ilgilendiren düzenleme, Millî Mücadele yıllarında köylülerin ormanlardan yararlanma hakkını yasal çerçeveye bağlayan ilk adımlardan biriydi.
1922 – MUDANYA MÜTAREKESİ İMZALANDI, KOCAELİ’NİN ASKERÎ SINIRLARI BELİRLENDİ
Kurtuluş Savaşı’nın ardından Türk ve İtilaf Devletleri temsilcileri arasında yürütülen görüşmeler, 11 Ekim 1922 sabahı saat 06.00’da Mudanya Mütarekesi’nin imzalanmasıyla sonuçlandı. Anlaşmanın Kocaeli açısından özel bir önemi vardı. İzmit Yarımadası’ndaki askerî sınırlar belirlenirken Darıca, Gebze ve Şile hattı esas alındı; Türk birlikleri ile İtilaf kuvvetlerinin hangi bölgelerde bulunacağı kararlaştırıldı. Büyük Taarruz’la kazanılan askerî zaferin diplomatik bir sonuca dönüşmesini sağlayan mütareke, Lozan Barış Konferansı’nın da yolunu açtı.
1922 – BİR YER ADI HATASI İZMİT’TEN GÖNDERİLEN TELGRAFLA DÜZELTİLDİ
Mudanya Mütarekesi’nin imzalandığı gün, Kocaeli’nin geleceğini ilgilendiren önemli bir karışıklık ortaya çıktı. İsmet Paşa’nın birliklere gönderdiği Türkçe talimatta, askerî sınırı belirleyen Darıca adı yanlışlıkla Derince olarak yazılmıştı. İzmit’te bulunan Birinci Ordu Komutanı Nurettin Paşa, 11 Ekim 1922 tarihli telgrafında hatayı fark ederek uyarıda bulundu. Derince’nin zaten Türk kuvvetlerinin denetiminde olduğunu, Yarımca İstasyonu’nda ise Türk ve İngiliz demiryolu görevlilerinin birlikte çalıştığını hatırlattı. Bunun üzerine yanlışlık düzeltildi. İki ilçe adının karıştırılması, mütarekenin uygulanmasında ciddi bir anlaşmazlığa dönüşmeden giderilmiş oldu.
1926 – GÖLCÜK TERSANESİ 100 YAŞINDA: CUMHURİYET DONANMASININ KALBİ KOCAELİ’DE ATTI
Cumhuriyet’in ilk yıllarında Türk donanmasının en önemli sorunlarından biri, savaş gemilerini onaracak yeterli tesisin bulunmamasıydı. I. Dünya Savaşı’nda hasar gören Yavuz zırhlısının onarılması için Gölcük’te yapımına başlanan yüzer havuzun ilk bölümü, 11 Ekim 1926’da Mareşal Fevzi Çakmak’ın katıldığı törenle denize indirildi. Bu tarih, Gölcük Tersanesi’nin kuruluş günü olarak kabul ediliyor. Zamanla Türkiye’nin savaş gemisi ve denizaltı inşa merkezlerinden birine dönüşen tersane, 11 Ekim 2026’da 100. kuruluş yıl dönümüne ulaştı. Millî Savunma Bakanlığının güncel açıklamasına göre tersanede bugüne kadar farklı türlerde 512 deniz platformu inşa edildi.
1970 – İZMİT’TE DOĞAN SEKA’NIN GİRESUN’DAKİ KÂĞIT FABRİKASI ÜRETİME BAŞLADI
Türkiye’nin kâğıt sanayisinin temellerini İzmit’te atan SEKA, 11 Ekim 1970’te Giresun’daki Aksu Kâğıt Fabrikası’nı üretime aldı. Gazete kâğıdı üretmek amacıyla kurulan tesis, SEKA’nın İzmit dışındaki yatırımlarla ülke çapında büyümesinin önemli halkalarından biriydi. İzmit’te başlayan sanayileşme hamlesinin başka kentlere yayılması bakımından da dikkat çekici bir tarihti.
1999 – DEPREMDEN 55 GÜN SONRA KOCAELİ’DE OKULLAR YENİDEN AÇILDI
17 Ağustos Marmara Depremi’nin üzerinden 55 gün geçmişti. Büyük yıkım yaşayan Kocaeli ve Sakarya’da okullar, 11 Ekim 1999’da yeniden eğitim öğretime başladı. Ancak ne öğrenciler eski hayatlarına dönebilmişti ne de öğretmenler. Binaları hasar gören okullar, çadırlarda yaşamayı sürdüren aileler ve depremde kaybedilen çocukların bıraktığı boşluklar, yeni ders yılının ağır gerçeğiydi. Dönemin gazetelerinde, yoklama sırasında adı okunduğunda artık cevap veremeyecek öğrenciler nedeniyle öğretmenlerin yaşadığı acı da anlatılıyordu.
2018 – DİLOVASI’NDA TÜRK-JAPON ORTAKLIĞIYLA TURBO KOMPRESÖR FABRİKASI AÇILDI
Japon teknoloji şirketi IHI Corporation ile Türk makine üreticisi Dalgakıran ortaklığında kurulan IHI Dalgakıran Turbo Kompresör Fabrikası, 11 Ekim 2018’de Dilovası İMES Organize Sanayi Bölgesi’nde törenle açıldı. Türkiye’de turbo kompresör üretiminde öncü yatırımlardan biri olan tesis, Türk ve Japon mühendislerin ortak çalışmasıyla yüksek teknolojiye dayalı makineler üretmek üzere kuruldu. Açılış, Kocaeli sanayisinin yalnızca büyük ölçekli üretimde değil, ileri teknoloji ve mühendislik alanlarında da üstlendiği rolü gösteriyordu.
2022 – DARICA’DAKİ RESTORAN SALDIRISININ FAİLLERİ SİNAN ATEŞ CİNAYETİ SORUŞTURMASINDA GÜNDEME GELDİ
Darıca’da bir restoran, 11 Ekim 2022 gecesi silahlı saldırıya uğradı. Kar maskeli kişilerin ateş açtığı olayda yaralananlar oldu. Saldırı, aylar sonra eski Ülkü Ocakları Genel Başkanı Sinan Ateş’in Ankara’da öldürülmesine ilişkin soruşturmada yeniden gündeme geldi. Soruşturma kapsamında adı geçen Doğukan Çep ve Eray Özyağcı’nın Darıca’daki saldırıyla da bağlantılı olduklarına ilişkin ifadeler ve haberler ortaya çıktı. Böylece Kocaeli’nde yaşanan olayın, Türkiye gündemini sarsan bir cinayet dosyasıyla ilişkisi kamuoyuna yansıdı.
11 EKİM’DE GAZETELERDE KOCAELİ
1929 – KARAMÜRSEL HÜKÜMET KONAĞI İÇİN 5 BİN LİRALIK İNŞAAT İLANI
11 Ekim 1929 tarihli Milliyet gazetesinde, Kocaeli Defterdarlığının verdiği bir ilan bulunuyordu. Karamürsel Hükümet Konağı’nın bazı bölümlerinin inşası için 5 bin lirayı aşmayacak şekilde ihale açılmıştı. İsteklilerin 13 Ekim’e kadar Karamürsel Mal Müdürlüğüne başvurması gerekiyordu. Cumhuriyet’in ilk yıllarında ilçelerdeki kamu binalarının nasıl tamamlandığını ve devletin inşaat işlerini hangi koşullarla ihale ettiğini gösteren küçük ama değerli bir belge.
1930 – KOCAELİ’NDE KETEN EKİLİYOR, PIRASALAR OLGUNLAŞIYOR, ÜZÜM BAĞLARI BOZULUYORDU
11 Ekim 1930 tarihli Milliyet, Anadolu’nun çeşitli bölgelerindeki tarım durumunu anlatırken Kocaeli’ne de yer veriyordu. Gazeteye ulaşan raporlara göre kentte keten ekimine başlanmış, pırasalar olgunlaşmış, üzüm bağlarında ise hasat mevsimi sona ermek üzereydi. Bugün fabrikaları ve organize sanayi bölgeleriyle tanınan Kocaeli’nin doksan yılı aşkın süre önce gazetelere yansıyan tarımsal hayatı, kentin geçirdiği büyük ekonomik dönüşümü hatırlatıyor.
1933 – GEYVE’DE SITMAYLA MÜCADELE İÇİN BATAKLIKLAR KURUTULUYORDU
11 Ekim 1933 tarihli Cumhuriyet, o yıllarda Kocaeli’ne bağlı bulunan Geyve’de yürütülen sıtmayla mücadeleyi anlatıyordu. Hastalığın yayılmasına neden olan bataklık sularının Sakarya Nehri’ne aktarılması için üç büyük kanal açılması kararlaştırılmıştı. Haberde 2 bin 700 metrelik kanal çalışmasından söz ediliyor, 15 ile 65 yaş arasındaki bölge halkının da kazı çalışmalarına katılmasının kararlaştırıldığı belirtiliyordu. Cumhuriyet’in ilk yıllarında halk sağlığının korunması için verilen mücadelenin ne kadar güç koşullarda yürütüldüğünü gösteren bir haberdi. Geyve, 1954’te Sakarya iline bağlandı.
1939 – İZMİT’TE KIZLARA MESLEK ÖĞRETEN OKUL AÇILDI
11 Ekim 1939 tarihli Marmara gazetesi, İzmit Akşam Kız Sanat Okulu’nun açıldığını duyuruyordu. Kahramanzade Konağı’nda eğitime başlayan okulun ilk müdürü Hayriye Onan idi. Dikiş, çiçek ve moda olmak üzere üç bölümde eğitim verilecek; ilkokulu bitiren kızların yanı sıra belirli öğrenim şartlarını taşıyan yetişkin kadınlar da kurslara katılabilecekti. İzmit’in kız çocuklarına ve kadınlara meslek kazandırma çabalarının önemli adımlarından biri olan okulun haberi, kent tarihçisi Müzeyyen Ünal’ın araştırmaları sayesinde günümüze ulaşıyor.
1950 – GEBZE’DEKİ TARİHÎ CAMİ İÇİN ONARIM, İZMİT HASTANESİ İÇİN MALZEME İHALESİ
11 Ekim 1950 tarihli Milliyet gazetesinin ilan sayfalarında Kocaeli’ni ilgilendiren iki ayrı duyuru vardı. Kocaeli Vakıflar Müdürlüğü, Gebze’deki tarihî Çoban Mustafa Paşa Camii’nin onarımı için yaklaşık 10 bin 410 lira keşif bedelli bir ihale duyurmuştu. Aynı sayfada Kocaeli Valiliği, İzmit Memleket Hastanesi’nin ihtiyaç duyduğu çeşitli malzemelerin satın alınacağını bildiriyordu. Bu ilanlar, kentin tarihî mirasının korunması ve sağlık hizmetlerinin sürdürülmesi için yapılan çalışmaların dönemin gazetelerindeki izlerini taşıyor.
1960 – ESKİ İSTANBUL BELEDİYE BAŞKANININ DAVASI İZMİT’TE GÖRÜLÜYORDU
11 Ekim 1960 tarihli Milliyet, eski İstanbul Belediye Başkanı Kemal Aygün ve 13 kişi hakkında açılan davanın İzmit’te görülmeye başlandığını yazıyordu. Görevi kötüye kullanma, nüfuzu kötüye kullanma ve yolsuzluk suçlamalarıyla açılan davanın ilk duruşması, bir gün önce Kocaeli 2. Asliye Ceza Mahkemesinde yapılmıştı. Duruşmada eski belediye başkan yardımcısının verdiği ifadeye de yer veriliyordu. 27 Mayıs askerî müdahalesinin ardından İstanbul’un eski belediye yönetimiyle ilgili bir davanın Kocaeli’nde görülmesi, ulusal siyasetin yerel mahkeme salonlarına nasıl yansıdığını gösteriyordu.
1961 – KOCAELİ’NİN MİLLETVEKİLİ ADAYLARI GAZETE SAYFALARINDA
15 Ekim 1961 seçimlerine günler kala Milliyet, 11 Ekim tarihli sayısında çeşitli illerin milletvekili ve senatör adaylarını tanıttı. Kocaeli bölümünde Nihat Erim, Turan Güneş, Şahap Bilgisu, Sadi Bilge ve Osman Gençal gibi isimler yer alıyordu. Adayların yaşları, meslekleri ve kısa öz geçmişleri okuyuculara aktarılıyordu. O gün gazetede tanıtılan isimlerden Nihat Erim yıllar sonra başbakanlık, Turan Güneş ise dışişleri bakanlığı yapacaktı.
1972 – İZMİT, DERİNCE VE GÖLCÜK’ÜN PLAKÇILARI MÜZİK LİSTELERİNDEYDİ
11 Ekim 1972 tarihli Hey dergisinde, plak satışlarını bildiren müzik dükkânlarına teşekkür edilen bir bölüm vardı. Listenin içinde Kocaeli’den üç işletme dikkat çekiyordu: İzmit’ten Doğan, Derince’den Ümit ve Gölcük’ten Sinan. Derginin aynı sayfasındaki müzik listelerinde Zeki Müren, Emel Sayın, Neşe Karaböcek ve Ahmet Özhan gibi sanatçılar yer alıyordu. Bugün unutulmuş olabilecek bu üç plakçı, Kocaeli’nin müzik kültürünün ve 1970’li yıllarda plak piyasasıyla kurduğu ilişkinin küçük tanıklarıydı.
1999 – DEĞİRMENDERE’DE DEPREMZEDELER SESLERİNİ DUYURMAK İÇİN DERNEK KURDU
11 Ekim 1999 tarihli Cumhuriyet gazetesi, 17 Ağustos depreminin ardından Kocaeli’nde yaşanan sıkıntıları gündeme taşıdı. Bir gün önce açılan Değirmendere Depremzedeler Derneği’nin başkanı Yusuf Yazıcı, vatandaşların yaşadıkları sorunlara yeterli çözüm bulunamadığını dile getiriyordu. Açılışa katılan sinema sanatçısı Menderes Samancılar da depremzedelere destek vermişti. Aynı haberde, Körfez ilçesindeki esnafın kendilerine vaat edilen kredilerin verilmesini istemek için Ankara’ya topluca telgraf gönderdiği anlatılıyordu. Depremden yaklaşık iki ay sonra Kocaeli halkı, yıkılan hayatlarını yeniden kurabilmek için örgütlenmeye ve sesini duyurmaya çalışıyordu.
11 EKİM’DE DOĞANLAR
1758 – HEINRICH OLBERS: Alman hekim ve gök bilimci. Hekimlik yaparken astronomi araştırmalarını sürdüren Olbers, 1802’de Pallas ve 1807’de Vesta adlı gök cisimlerini keşfetti. Adıyla anılan Olbers Paradoksu, sonsuz sayıda yıldız bulunan bir evrende gece gökyüzünün neden karanlık olduğu sorusunu gündeme taşıyan önemli bir astronomi problemidir. (ö. 1840)
1872 – EMILY DAVISON: İngiltere’de kadınların seçme ve seçilme hakkı için mücadele eden kadın hakları savunucusu. Defalarca tutuklanan Davison, 1913’te Epsom at yarışında piste girerek Kral V. George’un atının çarpması sonucu ağır yaralandı ve dört gün sonra hayatını kaybetti. Ölümü, İngiltere’deki kadınların oy hakkı mücadelesinin en çok hatırlanan olaylarından biri oldu. (ö. 1913)
1884 – ELEANOR ROOSEVELT: ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt’in eşi, diplomat ve insan hakları savunucusu. Başkan eşliği görevini toplumsal sorunlara dikkat çekmek için kullandı. Eşinin ölümünün ardından Birleşmiş Milletlerde görev aldı ve 1948’de kabul edilen İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin hazırlanmasına öncülük etti. (ö. 1962)
1884 – FRIEDRICH BERGIUS: Alman kimyager ve 1931 Nobel Kimya Ödülü sahibi. Kömürü yüksek basınç altında hidrojenle işleyerek sıvı yakıta dönüştüren yöntemi geliştirdi. Adıyla anılan Bergius yöntemi, sentetik yakıt üretiminin ve modern kimya sanayisinin gelişmesinde önemli rol oynadı. (ö. 1949)
1885 – FRANÇOIS MAURIAC: Fransız romancı, gazeteci ve 1952 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi. Engerek Düğümü ve Thérèse Desqueyroux gibi romanlarında aile ilişkilerini, insanın iç çatışmalarını, inanç ve vicdan sorunlarını ele aldı. 20. yüzyıl Fransız edebiyatının önemli isimlerinden biri oldu. (ö. 1970)
1905 – FRED TRUMP: Amerikalı gayrimenkul yatırımcısı ve ABD Başkanı Donald Trump’ın babası. New York’ta özellikle orta gelirli ailelere yönelik konut projeleriyle büyük bir emlak şirketi kurdu. Donald Trump, babasının şirketinde çalışarak başladığı iş hayatını daha sonra kendi yatırımlarıyla sürdürdü. (ö. 1999)
1910 – CAHİT ARF: Dünyaca tanınan Türk matematikçi. Cebir ve sayılar teorisindeki çalışmalarıyla matematik literatürüne Arf değişmezi, Arf halkaları ve Hasse-Arf Teoremi gibi kavramlar kazandırdı. TÜBİTAK’ın kuruluşunda önemli görevler üstlendi. Emekli olduktan sonra Gebze’deki TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi’nde çalışmalarını sürdürdü. Bugün 10 liralık banknotların arka yüzünde portresi ve geliştirdiği matematiksel formülden bir kesit bulunuyor. (ö. 1997)
1913 – JOE SIMON: Amerikalı çizgi roman yazarı, çizer ve editör. Çizer Jack Kirby ile birlikte 1941’de Kaptan Amerika karakterini yarattı. Daha sonra Marvel Comics’e dönüşecek yayınevinin ilk döneminde önemli görevler üstlenen Simon, süper kahraman çizgi romanlarının gelişmesine katkıda bulundu. (ö. 2011)
1918 – JEROME ROBBINS: Amerikalı koreograf, tiyatro ve sinema yönetmeni. Broadway müzikallerinde dansın hikâye anlatımının temel unsurlarından biri haline gelmesine öncülük etti. Batı Yakasının Hikâyesi (West Side Story) müzikalinin koreografisini hazırladı; 1961 tarihli sinema uyarlamasını Robert Wise ile birlikte yönetti. (ö. 1998)
1919 – ART BLAKEY: Amerikalı caz davulcusu ve orkestra lideri. Kurucuları arasında bulunduğu The Jazz Messengers topluluğu, caz tarihinin önemli gruplarından biri olurken birçok genç müzisyenin yetişmesine de katkı sağladı. Güçlü davul tekniğiyle özellikle hard bop akımının gelişiminde etkili oldu. (ö. 1990)
1925 – ELMORE LEONARD: Amerikalı roman ve senaryo yazarı. Suç dünyasını kendine özgü mizahı, canlı diyalogları ve sıra dışı karakterleriyle anlattı. Get Shorty, Out of Sight ve Jackie Brown gibi filmlere kaynaklık eden eserler yazdı. Justified dizisinin ana karakteri Raylan Givens da onun yarattığı karakterlerden biriydi. (ö. 2013)
1926 – THICH NHAT HANH: Vietnamlı Budist rahip, yazar ve barış aktivisti. Vietnam Savaşı sırasında barış çağrılarıyla tanındı. Farkındalık ve meditasyon üzerine yazdığı kitaplarla dünya çapında milyonlarca okura ulaştı; çağdaş farkındalık hareketinin en etkili isimlerinden biri oldu. (ö. 2022)
1928 – YILDIZ KENTER: Türk tiyatro ve sinemasının önde gelen sanatçılarından, oyuncu ve eğitmen. Kardeşi Müşfik Kenter ve Şükran Güngör ile birlikte Kent Oyuncuları topluluğunu kurdu. 1968’de Kenter Tiyatrosu’nun açılmasına öncülük etti. Sahnelediği oyunlar, yetiştirdiği öğrenciler ve oyunculuk anlayışıyla Türk tiyatrosunda derin izler bıraktı. (ö. 2019)
1931 – YILDIRIM ÖNAL: Türk tiyatro ve sinema oyuncusu. Etkileyici sesi, kendine özgü konuşması ve güçlü sahne oyunculuğuyla tanındı. Dinmeyen Sızı filmindeki rolüyle 1973 Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu ödülünü kazandı. 10 Ekim 1982’de, 51. doğum gününden yalnızca bir gün önce hayatını kaybetti.
1937 – BOBBY CHARLTON: İngiliz futbolunun efsane isimlerinden. 1958’de Manchester United takımını taşıyan uçağın Münih’te düştüğü kazadan sağ kurtuldu. Sekiz yıl sonra İngiltere’nin 1966 Dünya Kupası’nı kazanan takımının yıldızlarından biri oldu. 1968’de Manchester United ile Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupası’nı kazandı. (ö. 2023)
1939 – MARIA BUENO: Brezilyalı tenisçi. Üç Wimbledon ve dört ABD Açık olmak üzere tek kadınlarda yedi Grand Slam şampiyonluğu kazandı. Çiftler ve karışık çiftlerdeki başarılarıyla birlikte toplam 19 büyük turnuva şampiyonluğuna ulaştı. Güney Amerika tenis tarihinin öncü sporcularından biri oldu. (ö. 2018)
1942 – AMITABH BACHCHAN: Hint sinemasının dünyaca tanınan oyuncularından. Zanjeer, Deewaar ve Sholay gibi filmlerle 1970’li yıllarda büyük üne kavuştu. Bollywood’un en uzun soluklu yıldızlarından biri olan Bachchan, oyunculuğunun yanında televizyon sunuculuğuyla da geniş kitlelere ulaştı.
1946 – ARSEN GÜRZAP: Türk tiyatro, sinema ve televizyon oyuncusu, yönetmen ve eğitmen. Ankara ve İstanbul Devlet Tiyatrolarında uzun yıllar çalıştı; çok sayıda oyunda rol aldı ve yönetmenlik yaptı. Güllerin Savaşı gibi televizyon dizilerinde de oynayan sanatçı, oyunculuk ve diksiyon eğitimiyle yeni kuşak sanatçıların yetişmesine katkıda bulundu.
1946 – DARYL HALL: Amerikalı şarkıcı, besteci ve müzisyen. John Oates ile kurduğu Hall & Oates ikilisiyle 1970’li ve 1980’li yılların pop ve soul müziğine damga vurdu. Maneater, Rich Girl ve You Make My Dreams gibi şarkılarla dünya çapında başarı kazandı.
1948 – YASİN ÖZDENAK: Türk millî futbolcu ve kaleci. Uzun yıllar Galatasaray’ın kalesini korudu, 1970’li yılların başında üst üste kazanılan lig şampiyonluklarında görev aldı. Daha sonra ABD’de New York Cosmos takımının formasını giydi ve antrenörlük yaptı.
1962 – JOAN CUSACK: Amerikalı sinema ve televizyon oyuncusu. Working Girl ve In & Out filmleriyle iki kez Oscar’a aday gösterildi. Oyuncak Hikâyesi (Toy Story) serisindeki kovboy kız Jessie karakterini seslendirdi. Komedi filmlerindeki karakter oyunculuğuyla tanındı.
1965 – LENNIE JAMES: İngiliz oyuncu ve senarist. The Walking Dead ve Fear the Walking Dead dizilerinde canlandırdığı Morgan Jones karakteriyle geniş kitlelerce tanındı. Snatch filminde ve Line of Duty dizisinde de rol aldı.
1966 – OSMAN AŞKIN BAK: Türk siyasetçi ve makine mühendisi. İstanbul ve Rize milletvekilliği yaptı; Gençlik ve Spor Bakanlığı görevini üstlendi. Spor federasyonları ve çeşitli spor kuruluşlarında yöneticilik görevlerinde bulundu.
1966 – VOLKER BERTELMANN: Alman besteci ve piyanist. Hauschka sahne adıyla tanınan sanatçı, deneysel piyano müziği ve film müzikleriyle öne çıktı. Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok (All Quiet on the Western Front) filminin müzikleriyle 2023’te En İyi Özgün Müzik Oscar’ını kazandı.
1966 – LUKE PERRY: Amerikalı oyuncu. 1990’lı yılların dünya çapında popüler gençlik dizisi Beverly Hills, 90210‘da canlandırdığı Dylan McKay karakteriyle büyük ün kazandı. Daha sonra Riverdale dizisinde Fred Andrews karakterini oynadı. (ö. 2019)
1967 – PETER THIEL: Almanya doğumlu Amerikalı teknoloji yatırımcısı ve iş insanı. İnternet üzerinden ödeme sistemi PayPal ile veri analizi şirketi Palantir’in kurucuları arasında yer aldı. Facebook’un ilk büyük dış yatırımcılarından biri olarak Silikon Vadisi’nin gelişiminde etkili oldu.
1968 – ALİ YERLİKAYA: Türk bürokrat ve siyasetçi. Şırnak, Ağrı, Tekirdağ, Gaziantep ve İstanbul valiliklerinde görev yaptı. 2023’te İçişleri Bakanlığına atandı; uzun yıllar kaymakamlık ve valilik görevleri üstlenen isimlerden biri oldu.
1968 – KIVIRCIK ALİ (ALİ ÖZÜTEMİZ): Türk halk müziği sanatçısı, besteci ve bağlama ustası. Tokat’ın Turhal ilçesinde doğdu. Gül Tükendi, Ben Tükendim, Isırgan Otu ve Üçüncü Gurbet gibi eserleriyle geniş kitlelerin sevgisini kazandı. 2011’de geçirdiği trafik kazasında hayatını kaybetti.
1970 – MC LYTE: Amerikalı rap sanatçısı. Gerçek adı Lana Michele Moorer olan sanatçı, 1988’de yayımladığı Lyte as a Rock ile solo albüm çıkaran ilk kadın rapçilerden biri olarak hip-hop tarihinde önemli bir yer edindi. Kadınların rap müziğinde daha fazla görünürlük kazanmasına öncülük etti.
1971 – JUSTIN LIN: Tayvan doğumlu Amerikalı sinema yönetmeni ve yapımcı. Özellikle Hızlı ve Öfkeli (Fast & Furious) serisinin üçüncü, dördüncü, beşinci, altıncı ve dokuzuncu filmlerinin yönetmenliğini üstlendi. Star Trek Beyond filmini de yönetti.
1975 – METE HOROZOĞLU: Türk tiyatro, sinema ve televizyon oyuncusu. Nefes: Vatan Sağolsun filmindeki Yüzbaşı Mete ve Öyle Bir Geçer Zaman ki dizisindeki Soner karakterleriyle geniş kitlelerce tanındı. Kayıp ve Muhteşem Yüzyıl: Kösem gibi dizilerde de rol aldı.
1976 – GÖKHAN VE HAKAN ÖZOĞUZ: Türk rock ve ska müziğinin tanınmış isimleri, Athena grubunun kurucuları olan ikiz kardeşler. Gökhan solist, Hakan ise gitarist olarak grubun müzik kariyerinde önemli rol üstlendi. Holigan ve 12 Dev Adam gibi şarkılarla tanınan Athena, 2004 Eurovision Şarkı Yarışması’nda Türkiye’yi temsil ederek dördüncü oldu.
1976 – EMILY DESCHANEL: Amerikalı oyuncu. Uzun yıllar yayımlanan polisiye dizi Bones‘ta adli antropolog Dr. Temperance Brennan karakterini canlandırarak dünya çapında tanındı.
1983 – RUSLAN PONOMARİOV: Ukraynalı satranç büyükustası. 2002’de henüz 18 yaşındayken FIDE Dünya Satranç Şampiyonası’nı kazandı ve bu unvanı elde eden en genç oyuncu olarak satranç tarihine geçti.
1985 – MICHELLE TRACHTENBERG: Amerikalı oyuncu. Çocuk yaşta başladığı oyunculuk kariyerinde Buffy the Vampire Slayer ve Gossip Girl dizileriyle tanındı. Gossip Girl dizisindeki Georgina Sparks karakteriyle özellikle genç izleyicilerin hafızasında yer edindi. 2025’te 39 yaşında hayatını kaybetti.
1991 – TOBY FOX: Amerikalı video oyunu geliştiricisi ve besteci. Büyük ölçüde tek başına hazırladığı Undertale oyunuyla bağımsız oyun dünyasında uluslararası başarı kazandı. Oyunun hikâyesi, karakterleri ve müzikleri dünya çapında geniş bir hayran kitlesi oluşturdu.
1992 – CARDI B: Amerikalı rapçi ve söz yazarı. Bodak Yellow ve I Like It şarkılarıyla uluslararası başarı kazandı. 2019’da Invasion of Privacy albümüyle Grammy Ödülleri’nde En İyi Rap Albümü ödülünü kazanan ilk solo kadın rap sanatçısı oldu.
2000 – EMİRHAN TOPÇU: Türk millî futbolcu. Çaykur Rizespor’da profesyonel futbol kariyerine başlayan savunma oyuncusu, 2024’te Beşiktaş’a transfer oldu. Millî takımda da forma giyen Topçu, Türk futbolunun yeni kuşak savunma oyuncuları arasında yer alıyor.
11 EKİM’DE HAYATINI KAYBEDENLER
1086 – SİMA GUANG: Çinli tarihçi, düşünür ve devlet adamı. Çin tarihini yaklaşık 1.400 yıllık bir dönem boyunca ele alan 294 bölümlük Zizhi Tongjian adlı eserin hazırlanmasına öncülük etti. Yönetim ve tarih arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışma, Çin tarih yazıcılığının en önemli eserlerinden biri kabul ediliyor. (d. 1019)
1424 – JAN ZİZKA: Çek askerî komutan ve Hussit hareketinin önde gelen isimlerinden. Savaş arabalarını hareketli savunma araçlarına dönüştüren taktikleriyle Avrupa askerî tarihinde önemli bir yer edindi. Hayatı boyunca katıldığı büyük savaşlarda yenilgiye uğramamasıyla tanınan komutan, Moravya seferi sırasında vebadan hayatını kaybetti. (d. yaklaşık 1360)
1531 – HULDRYCH ZWINGLI: İsviçreli din adamı ve Protestan Reformu’nun öncülerinden. Martin Luther ile aynı dönemde Katolik Kilisesi’nin uygulamalarını eleştirerek İsviçre’deki Reform hareketinin gelişmesine öncülük etti. Katolik ve Protestan kantonlar arasındaki Kappel Savaşı’nda öldürüldü. (d. 1484)
1809 – MERIWETHER LEWIS: Amerikalı kâşif ve asker. William Clark ile birlikte 1804-1806 yıllarında Kuzey Amerika kıtasını aşarak Pasifik Okyanusu’na ulaşan tarihî keşif gezisine önderlik etti. Keşif boyunca yeni bitki ve hayvan türleriyle bölgenin coğrafyasını kayda geçirdi. Henüz 35 yaşındayken Tennessee’deki bir konaklama yerinde silahla vurulmuş halde bulundu. Ölümünün intihar mı yoksa cinayet mi olduğu uzun yıllar tartışıldı. (d. 1774)
1889 – JAMES PRESCOTT JOULE: İngiliz fizikçi. Isı, mekanik iş ve elektrik enerjisi arasındaki ilişkiyi araştırarak enerjinin korunumu ilkesinin anlaşılmasına büyük katkıda bulundu. Fizikte kullanılan uluslararası enerji birimi joule (J) onun adını taşıyor. (d. 1818)
1896 – ANTON BRUCKNER: Avusturyalı besteci ve org sanatçısı. Özellikle görkemli senfonileri ve dinî müzik eserleriyle 19. yüzyıl klasik müziğinin önemli isimlerinden biri oldu. Dokuzuncu Senfonisi’ni tamamlayamadan hayatını kaybetti. (d. 1824)
1937 – GRİGORİ GURKİN: Altay Türklerinden ressam ve kültür insanı. Altay Dağları’nın doğasını, bölge halkının yaşamını ve geleneklerini resimlerine taşıdı. Altay kökenli ilk profesyonel ressamlardan biri olan Gurkin, 1937’de Sovyetler Birliği’nde Stalin dönemindeki tasfiyeler sırasında tutuklanarak kurşuna dizildi. (d. 1870)
1940 – VİTO VOLTERRA: İtalyan matematikçi ve fizikçi. Matematiksel biyolojinin öncülerinden olan Volterra, hayvan türlerinin birbirleriyle olan av-avcı ilişkilerini matematiksel denklemlerle açıklayan çalışmalar yaptı. Bugün ekoloji araştırmalarında kullanılan Lotka-Volterra denklemleri onun adını taşıyor. (d. 1860)
1958 – MAURICE DE VLAMINCK: Fransız ressam. Henri Matisse ve André Derain ile birlikte canlı, çarpıcı renklerin kullanıldığı Fovizm akımının öncülerinden biri oldu. Özellikle manzara resimleri ve güçlü fırça darbeleriyle modern resim sanatının gelişiminde etkili oldu. (d. 1876)
1961 – CHICO MARX: Amerikalı komedyen, piyanist ve sinema oyuncusu. Kardeşleri Groucho, Harpo ve Zeppo ile oluşturduğu Marx Kardeşler komedi topluluğuyla dünya çapında tanındı. Ördek Çorbası (Duck Soup) ve Operada Bir Gece (A Night at the Opera) gibi filmlerle sinema tarihinin unutulmaz komedi oyuncuları arasında yer aldı. (d. 1887)
1963 – JEAN COCTEAU: Fransız şair, romancı, ressam, oyun yazarı ve sinema yönetmeni. Güzel ve Çirkin (La Belle et la Bête) ve Orfe (Orphée) gibi filmleriyle fantastik sinemanın gelişimine katkıda bulundu. Edebiyat, resim, tiyatro ve sinemayı bir araya getiren sanat anlayışıyla 20. yüzyıl Avrupa kültürünün etkili isimlerinden biri oldu. (d. 1889)
1965 – DOROTHEA LANGE: Amerikalı fotoğraf sanatçısı ve belgesel fotoğrafçılığının öncülerinden. 1930’lu yıllardaki Büyük Buhran sırasında yoksulluğu ve göçmen işçilerin yaşamını belgeledi. Çocuklarıyla birlikte çaresizlik içinde bekleyen bir anneyi görüntülediği Göçmen Anne (Migrant Mother) fotoğrafı, dünyanın en tanınmış fotoğraflarından biri haline geldi. (d. 1895)
1967 – STANLEY MORISON: İngiliz tipografi uzmanı ve yazı karakteri tasarımcısı. Dünyanın en yaygın kullanılan yazı karakterlerinden Times New Roman’ın geliştirilmesine öncülük etti. İngiliz The Times gazetesi için hazırlanan bu karakter, 1932’den itibaren kullanılmaya başlandı ve zamanla kitapların, gazetelerin ve bilgisayar belgelerinin vazgeçilmez yazı tiplerinden biri oldu. (d. 1889)
1968 – SELİM SARPER: Türk diplomat ve siyasetçi. Moskova ve Roma büyükelçiliklerinin yanı sıra Türkiye’nin Birleşmiş Milletler ve NATO nezdindeki temsilciliklerinde görev yaptı. 27 Mayıs 1960 askerî müdahalesinin ardından kurulan hükûmetlerde Dışişleri Bakanlığı görevini üstlendi. (d. 1899)
1971 – HİKMET KIVILCIMLI: Türk hekim, yazar ve sosyalist siyasetçi. Kurtuluş Savaşı sırasında Kuvayımilliye hareketine katıldı. Daha sonra Türkiye’deki sosyalist düşüncenin önemli kuramcılarından biri oldu. 1938 Donanma Davası’nda Nâzım Hikmet ve Kemal Tahir ile birlikte yargılandı. Tarih ve toplum üzerine çok sayıda eser yazan Kıvılcımlı, kanser tedavisi gördüğü Belgrad’da hayatını kaybetti. (d. 1902)
1985 – METİN ELOĞLU: Türk şair ve ressam. Düdüklü Tencere, Sultan Palamut ve Dizin gibi şiir kitaplarında gündelik konuşma dilini, mizahı ve toplumsal eleştiriyi kendine özgü bir üslupla birleştirdi. Dizin kitabıyla 1972 Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü’nü kazandı. Ressamlığıyla da tanınan Eloğlu, 1976’da Kocaeli’nin Yarımca ilçesinde düzenlenen Sanat Şenliği’nde resim dalında birincilik ödülüne layık görüldü. (d. 1927)
1986 – GEORGES DUMEZİL: Fransız tarihçi, dilbilimci ve mitoloji araştırmacısı. 1925-1931 yılları arasında İstanbul Darülfünununda dinler tarihi dersleri verdi. Anadolu’da yaşayan Kafkas halklarının dillerini ve mitolojilerini araştırdı. Özellikle Çerkes Nart destanları ve Ubıhça üzerine yaptığı çalışmalarla kültürel mirasın korunmasına katkı sağladı. (d. 1898)
1989 – M. KING HUBBERT: Amerikalı jeolog ve jeofizikçi. Petrol üretiminin belirli bir dönem yükseldikten sonra zirveye ulaşacağını ve ardından düşüşe geçeceğini açıklayan Hubbert Zirvesi Teorisi’ni geliştirdi. Enerji kaynaklarının sınırlılığına ilişkin tartışmaları etkileyen çalışmaları, petrol ve enerji politikaları açısından önemini koruyor. (d. 1903)
1995 – ŞEMSİ BELLİ: Türk şair, yazar ve gazeteci. Doğu Anadolu’daki yoksulluğu, ulaşım sorunlarını ve vatandaşların devletle ilişkilerini ele alan Anayasso şiiriyle tanındı. Günlük konuşma dilini ve yerel ağız özelliklerini eserlerinde başarıyla kullandı. Şiirlerinin yanı sıra araştırma, tiyatro ve gazetecilik alanlarında da çalışmalar yaptı. (d. 1925)
1999 – FAKİR BAYKURT: Türk romancı, öğretmen ve sendikacı. Köy edebiyatının ve toplumcu gerçekçi romanın önemli temsilcilerinden biri oldu. Yılanların Öcü, Irazca’nın Dirliği ve Tırpan gibi eserlerinde Anadolu köylüsünün yoksulluğunu, toprak sorunlarını ve toplumsal mücadelelerini anlattı. Yılanların Öcü sinemaya da uyarlandı. Yaşamının son yıllarını geçirdiği Almanya’da hayatını kaybetti. (d. 1929)
1999 – LEO LİONNİ: Hollanda doğumlu Amerikalı çocuk kitabı yazarı, illüstratör ve grafik tasarımcı. Küçük Mavi ve Küçük Sarı (Little Blue and Little Yellow), Yüz Yüz (Swimmy) ve Frederick gibi kitaplarıyla tanındı. Özellikle renkli kâğıt parçalarıyla oluşturduğu kolaj resimleri, modern çocuk kitabı tasarımında yeni bir anlatım biçiminin yaygınlaşmasına katkı sağladı. (d. 1910)
2007 – MEHMED UZUN: Kürt edebiyatının önemli romancılarından. Uzun yıllar İsveç’te sürgünde yaşadı; Kürtçe romanlarıyla modern Kürt edebiyatının gelişmesine katkıda bulundu. Yitik Bir Aşkın Gölgesinde, Aşk Gibi Aydınlık Ölüm Gibi Karanlık ve Dicle’nin Sesi gibi eserleri birçok dile çevrildi. Mide kanseri tedavisi gördüğü Diyarbakır’da hayatını kaybetti. (d. 1953)
2008 – JÖRG HAIDER: Avusturyalı siyasetçi. Avusturya Özgürlük Partisi’nin uzun yıllar liderliğini yaptı ve ülkede aşırı sağ siyasetin etkisini artıran isimlerden biri oldu. 2000 yılında partisinin hükûmete katılması Avrupa Birliği ülkelerinde sert tepkilere yol açtı. 58 yaşındayken Avusturya’nın Klagenfurt kenti yakınlarında geçirdiği trafik kazasında hayatını kaybetti. (d. 1950)
2008 – NEAL HEFTI: Amerikalı caz müzisyeni, besteci ve aranjör. Count Basie ve Frank Sinatra gibi sanatçılarla çalıştı. Özellikle 1960’lı yılların ünlü Batman televizyon dizisinin jenerik müziğini besteleyerek dünya çapında tanındı. The Odd Couple filminin müziklerini de hazırladı. (d. 1922)
2008 – NEDRET SELÇUKER: Türk gazeteci, radyo ve televizyon spikeri. Güzel Türkçesi, etkileyici sesi ve şiir yorumlarıyla mikrofonların altın sesi olarak tanındı. Radyo ve televizyon alanında Türkiye Cumhuriyeti Devlet Sanatçısı unvanını alan ilk isim oldu. Uzun yıllar boyunca radyo yayıncılığına ve diksiyon eğitimine katkı sağladı. (d. 1938)
2009 – HALİT REFİĞ: Türk sinema yönetmeni ve senarist. Gurbet Kuşları, Haremde Dört Kadın, Bir Türk’e Gönül Verdim ve Hanım gibi filmlerle Türk sinemasının önemli yönetmenleri arasına girdi. Toplumsal gerçekçi filmlerin yanı sıra Ulusal Sinema anlayışının gelişmesine katkıda bulundu. Gurbet Kuşları filmiyle 1964 Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde En İyi Yönetmen ödülünü kazandı. (d. 1934)
2013 – MARÍA DE VİLLOTA: İspanyol otomobil yarışçısı ve Formula 1 test pilotu. 2012’de Marussia takımı için yaptığı test sürüşü sırasında ağır bir kaza geçirerek sağ gözünü kaybetti. Kazadan sonra yaşama tutunma mücadelesi ve motor sporlarında kadınların yer almasına yönelik çalışmalarıyla tanındı. 33 yaşında, Sevilla’daki bir otel odasında ölü bulundu. (d. 1980)
2018 – PAUL ANDREU: Fransız mimar ve mühendis. Paris Charles de Gaulle Havalimanı’nın ilk terminali başta olmak üzere dünyanın çeşitli ülkelerinde çok sayıda havalimanı tasarladı. Pekin’deki Ulusal Gösteri Sanatları Merkezi de onun eserleri arasında bulunuyor. Havalimanı mimarisinde modern ve yenilikçi tasarımlarıyla tanındı. (d. 1938)
2019 – ALEKSEY LEONOV: Sovyet kozmonot ve uzay yürüyüşü yapan ilk insan. 18 Mart 1965’te Voskhod 2 uzay aracından çıkarak yaklaşık 12 dakika boyunca uzay boşluğunda kaldı. Şişen uzay giysisi nedeniyle araca geri dönmekte zorlandı ve büyük tehlike atlattı. 1975’teki tarihî Apollo-Soyuz ortak uzay görevinde de yer aldı. (d. 1934)
2019 – ROBERT FORSTER: Amerikalı sinema ve televizyon oyuncusu. Quentin Tarantino’nun Jackie Brown filmindeki Max Cherry karakteriyle 1998’de En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Oscar’ına aday gösterildi. Mulholland Drive, Breaking Bad ve El Camino: Bir Breaking Bad Filmi gibi yapımlarda rol aldı. (d. 1941)
2021 – İSMET UÇMA: Türk siyasetçi, yayıncı ve yazar. İşaret Yayınları ve Şehir Yayınlarını kurdu. AK Parti’nin kurucu üyeleri arasında yer aldı ve dört dönem İstanbul milletvekilliği yaptı. Yayıncılık alanındaki çalışmalarıyla 1991’de Türkiye Yazarlar Birliği tarafından Yılın Yayıncısı seçildi. (d. 1955)
2022 – ANGELA LANSBURY: İngiliz asıllı Amerikalı tiyatro, sinema ve televizyon oyuncusu. Türkiye’de de yayımlanan Cinayet Dosyası (Murder, She Wrote) dizisinde canlandırdığı polisiye yazarı Jessica Fletcher karakteriyle dünya çapında tanındı. Disney’in Güzel ve Çirkin animasyonunda Bayan Potts karakterini seslendirdi. Beş Tony Ödülü kazandı ve 2014’te Onursal Oscar’a layık görüldü. (d. 1925)
2025 – DIANE KEATON: Amerikalı oyuncu, yönetmen ve yapımcı. Francis Ford Coppola’nın Baba (The Godfather) filmlerinde canlandırdığı Kay Adams karakteriyle tanındı. Woody Allen’ın Annie Hall filmindeki performansıyla 1978’de En İyi Kadın Oyuncu Oscar’ını kazandı. Gelinin Babası, İlk Eşler Kulübü ve Aşkta Her Şey Mümkün gibi filmlerle romantik komedi türünün de unutulmaz oyuncularından biri oldu. 79 yaşında hayatını kaybetti. (d. 1946)
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
