18 Şubat tarihi, hem Kocaeli’nin yakın dönem emek mücadelesinde hem de dünya imparatorluklarının kader tayin edici anlarında sembolik bir öneme sahiptir. İzmit’teki SEKA direnişinin en sert gününden Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul fethine giden yolda ikinci kez tahta çıkışına kadar pek çok kritik olay bu takvim yaprağında birleşiyor.
Günün Tarihi: 18 Şubat
1294 – Kubilay Han öldü. Yuan Hanedanı’nın kurucusu olan Kubilay, Moğolların Çin’i tek merkezden yönettiği dönemin mimarıydı; Marco Polo’nun uzun süre sarayında bulunduğu hükümdar olarak da anılır.
1405 – Timur öldü. Çin seferi için kış ortasında yola çıktığı sırada hastalanıp öldü; ölümünün ardından Timurlu coğrafyada taht kavgası başladı ve imparatorluk mirası hızla parçalı bir hâl aldı.
1451 – Fatih Sultan Mehmet, ikinci kez tahta çıktı. Edirne’de ikinci kez cülûs eden II. Mehmed, kısa süre sonra devlet kadrolarını yeniden şekillendirdi; bu dönem, İstanbul’un fethine giden büyük stratejinin “asıl başlangıcı” sayılır.
1546 – Martin Luther öldü. Reform hareketini başlatan Luther, doğduğu şehir Eisleben’de son nefesini verdi; 95 Tez’le açtığı tartışma Avrupa’nın din-siyaset haritasını kalıcı biçimde değiştirdi.
1564 – Michelangelo öldü. “David” ve Sistina Şapeli freskleriyle Rönesans’ın zirvesi kabul edilen sanatçı, Roma’da öldü; vasiyeti doğrultusunda naaşı Floransa’ya götürülüp Santa Croce’ye defnedildi.
1585 – Takiyüddin öldü. Osmanlı’da astronomi ve mekanik alanında çığır açan isimlerden Takiyüddin; İstanbul Rasathanesi’yle, gözlem aletleri ve saatli ölçüm yaklaşımıyla “bilimsel yöntem” tartışmalarında hâlâ referans verilen bir figürdür.
1695 – Osmanlı donanması, Sakız Adası’nı Venedikliler’den geri aldı. Ege’de Venedik–Osmanlı çekişmesinin sertleştiği bu dönemde Sakız’ın geri alınması, adanın ticaret ve deniz kontrolü açısından taşıdığı kritik değer nedeniyle “stratejik geri dönüş” olarak görülür.
1703 – İlona Zrínyi İzmit’te hayatını kaybetti. Macar–Hırvat soylusu İlona Zrínyi (1643–1703), Orta Avrupa tarihinin “direniş” simgelerinden biri olarak anılır; en çok da 1685–1688 arasında Munkács (Palanok) Kalesi’ni üç yıl boyunca Habsburg kuşatmasına karşı savunmasıyla. İlk eşi I. Ferenc Rákóczi’nin ölümünden sonra geniş Rákóczi mülklerini ve çocuklarının vesayetini elinde tutması, onu dönemin erkek egemen siyasetinde olağanüstü bir aktöre dönüştürdü; ikinci evliliğiyle Imre Thököly’nin Habsburglara karşı ayaklanmasına fiilen katıldı. 1699’daki Karlofça Antlaşması sonrasında “kaybeden taraf” kabul edilince Osmanlı topraklarına sürgüne gitti; bir süre Galata’da, ardından İzmit’te yaşadı ve 18 Şubat 1703’te İzmit’te öldü. İlginç ayrıntı: Kaynaklarda, Galata’daki Saint Benoît Kilisesi’ne defnedildiği; 1906’da ise naaşının oğlu II. Ferenc Rákóczi ile birlikte bugün Košice’deki St. Elisabeth Katedrali’ne yeniden nakledildiği belirtilir.
1856 – Islahat Fermanı yayımlandı. Bâbıâli’de merasimle ilan edilen ferman; Tanzimat çizgisini genişleterek özellikle gayrimüslim tebaanın hakları ve idari-hukuki düzenlemelerde “eşitlik” iddiasını güçlendiren bir çerçeve kurdu.
1885 – Mark Twain’in “Huckleberry Finn’in Maceraları” ilk kez yayımlandı. ABD’de 18 Şubat’ta piyasaya çıkan roman, Amerikan edebiyatında “yerel dil/argo” kullanımını ana akıma taşıyan kırılmalardan biri kabul edilir; döneminde sansür tartışmaları da yaratmıştır.
1920 – Köprülü Hamdi Bey öldü. Kuvâ-yi Milliye’nin öne çıkan yerel komutanlarından olan Köprülü Hamdi Bey’in ölümü, Millî Mücadele’nin sahadaki karmaşık iç güvenlik/direniş denkleminde sembolik bir kayıp olarak anılır.
1925 – Abdurrahman Şeref Bey öldü. Osmanlı’nın son vak‘anüvisi olan Abdurrahman Şeref, devletin “resmî tarih” hafızasını taşıyan isimlerdendi; geçiş döneminin aydın-bürokrat profilini temsil eder.
1925 – Halit Kıvanç doğdu. Radyo–televizyon yayıncılığında spikerlik dilini belirleyen isimlerden biri olarak; canlı anlatım, spor kültürü ve ekran üslubuyla kuşaklar boyunca referans kabul edildi.
1929 – Ertem Eğilmez doğdu: Arzu Film ekolünün kurucu yönetmen-yapımcılarından Ertem Eğilmez, yıldız sistemini mahalle komedisiyle birleştirip toplumsal duyarlığı yüksek bir popüler sinema dili kuran isimlerin başında gelir. Filmografisinde Hababam Sınıfı serisi, Tosun Paşa, Süt Kardeşler, Şaban Oğlu Şaban gibi komedi klasikleri; öte yanda sınıf çatışması ve vicdan meselesini sertleştiren Selvi Boylum Al Yazmalım ve Züğürt Ağa gibi yapımlar öne çıkar.
1930 – Clyde Tombaugh, Plüton’u keşfetti. Küçük bir teleskopla yürütülen sistemli tarama çalışması, Güneş Sistemi’nin sınırlarına dair algıyı değiştirdi; Plüton daha sonra “cüce gezegen” sınıfına alınsa da keşif, bilim tarihinin ikon başlıklarından biri kaldı.
1941 – Anıtkabir için mimari yarışma açıldığı resmen ilan edildi. Yarışma ilanı, Cumhuriyet’in “anıtsal mimari” dilini belirleyecek süreci başlattı; proje hem mimari hem de siyasal sembolizm açısından dönemin en büyük kamu işi olarak konumlandı.
1941 – Petrol Ofisi kuruldu: Türkiye’de akaryakıt tedariki ve dağıtımını daha düzenli bir yapıya kavuşturmak amacıyla Petrol Ofisi kuruldu. Kuruluşla birlikte akaryakıtın ithalat–depolama–dağıtım zincirinde kamunun koordinasyon rolü güçlendirildi; ilk yıllarda ise sınırlı tesis ve sınırlı kadroyla ülke çapında bir dağıtım ağı kurma süreci yürütüldü.
1952 – TBMM, Türkiye’nin NATO üyeliğini onayladı. Onay kararı, Türkiye’nin Soğuk Savaş güvenlik mimarisinde kalıcı yerini belirleyen dönüm noktalarından biri oldu; süreç protokoller ve müteakip adımlarla hızla tamamlandı.
1960 – Bedri Ruhselman öldü. Hekim ve keman virtüözü olan Ruhselman, Türkiye’de neo-spiritüalizm tartışmalarında adı sık geçen figürlerdendir.
1977 – Uzay mekiği Enterprise, bir Boeing 747’nin üstünde ilk yolculuğuna çıktı. Mekik programının test sürecinde, “taşıyıcı uçak” konseptiyle yapılan bu uçuşlar; daha sonra gelecek iniş-kalkış denemelerinin altyapısını oluşturdu.
1985 – (Kocaeli/Derince) Koruma Tarım İlaçları’nda grev erteleme kararı gündeme geldi.
Tarım Koruma İlaçları A.Ş.’nin İstanbul Kartal ve İzmit Derince işyerlerinde alınan grev (ve lokavt) kararı, Bakanlar Kurulu tarafından “genel sağlığı bozucu nitelikte” görülerek 60 gün süreyle ertelendi. Bu adım, 12 Eylül sonrası dönemde hükümetin grev erteleme yetkisini ilk kez bu ölçekte devreye soktuğu örneklerden biri olarak anılıyor; karar, bir yandan “kamu düzeni/genel sağlık” gerekçesiyle savunulurken, diğer yandan sendikal çevrelerde grev hakkının idari müdahaleyle sınırlandırılması tartışmasını büyüttü.
1986 – Tezer Özlü öldü. Modern Türk edebiyatında “iç monolog”, yabancılaşma ve kırılganlık damarının en özgün seslerinden Tezer Özlü, 18 Şubat 1986’da Zürih’te yaşamını yitirdi. Ardında az ama etkisi büyük bir külliyat bıraktı: parçalı-otokurgusal anlatısıyla Çocukluğun Soğuk Geceleri (çocukluk, aile ve ruhsal kırılmaların sert kaydı), Avrupa şehirleri üzerinden varoluşsal bir “yol” kitabına dönüşen Yaşamın Ucuna Yolculuk, ayrıca erken dönem öykü/fragman dünyasını taşıyan Eski Bahçe gibi eserler, onu “erken biten büyük ses” olarak anılan bir yazar haline getirdi.
1995 – SHP ve CHP, CHP çatısı altında birleşti; Hikmet Çetin Genel Başkan seçildi. Merkez solda kurumsal yapıyı yeniden toparlama hamlesi olarak okunan birleşme, 90’ların siyasal haritasında önemli bir eşik oluşturdu.
1997 – Tansu Çiller, TEDAŞ ve TOFAŞ soruşturmalarından aklandı. Meclis süreci sonunda çıkan karar, koalisyon dengeleri ve “siyaset–yargı–dokunulmazlık” tartışmalarını yeniden alevlendiren başlıklardan biri oldu.
2005 – (Kocaeli/İzmit) SEKA sürecinde 18 Şubat günü sert müdahale yaşandı. SEKA İzmit Fabrikası’nın kapatılma/özelleştirme sürecinde işçilerin 19 Ocak 2005’ten itibaren fabrikaya kapanarak başlattığı direniş uzadıkça, “boşaltma” ile “direnişi sürdürme” hattı sert biçimde karşı karşıya geldi. 18 Şubat’ta polis fabrikanın çevresini kuşattı; tahliyeye dönük operasyon girişimiyle gerilim zirve yaptı. İşçiler içeride kapıları kapatarak ve atölyelere çekilerek çıkarılmayı engellemeye çalıştı; dışarıda aileler ve destek grupları kapıda bekledi. Gün, Kocaeli’nin yakın dönem emek hafızasında SEKA direnişinin en kritik kırılma başlıklarından biri olarak öne çıktı.
2008 – ABD, Afganistan ve Türkiye; Kosova’nın tek taraflı bağımsızlığını tanıdığını açıkladı. Balkanlarda yeni dönemin kapısını aralayan tanıma kararları, bölgesel diplomasi ve uluslararası hukuk tartışmalarını da büyüttü.
2021 – NASA’nın keşif aracı Perseverance Mars’a indi. “Yaşam izi” arayışı ve örnek toplama hedefleriyle tasarlanan iniş, gezegen bilimi açısından yeni bir fazın başlangıcı kabul edilir.
2023 – Ahmet Suat Özyazıcı öldü. Futbolcu ve teknik direktör olarak Türk futbolunda iz bırakmış isimlerden Özyazıcı’nın vefatı, özellikle çalıştırdığı takımlar ve yetiştirdiği oyuncular üzerinden anıldı.
