17 Kasım Tarihte Bugün

46 Dakika Okuma
17 Kasım Tarihte Bugün
Google'da haber kaynağınızı Haber Kocaeli olarak seçin

Günün Tarihi / 17 Kasım

17 KASIM’DA NELER KUTLANIYOR?

AKCİĞER KANSERİ FARKINDALIK GÜNÜ: SAĞLIKLI BİR NEFES İÇİN

Türkiye’de sağlık kuruluşlarının 17 Kasım’da gündeme taşıdığı Akciğer Kanseri Farkındalık Günü, hastalıktan korunmanın ve erken tanının önemini hatırlatıyor. Tütün kullanımının yanı sıra başkalarının sigara dumanına ve işyerindeki zararlı maddelere maruz kalmanın risklerine dikkat çekiliyor. Kasım ayı boyunca sürdürülen farkındalık çalışmalarının amacı, toplumun hastalık hakkında doğru bilgiye ulaşmasını sağlamak.

DÜNYA RAHİM AĞZI KANSERİNİ ORTADAN KALDIRMA GÜNÜ

Dünya Sağlık Örgütünün resmî takviminde yer alan 17 Kasım, rahim ağzı kanserini bir halk sağlığı sorunu olmaktan çıkarma hedefini gündeme getiriyor. Günün temel mesajı; HPV aşısına, düzenli taramaya ve gerekli tedaviye erişimin artırılması. Tarih, DSÖ’nün bu amaçla hazırladığı küresel stratejiyi 17 Kasım 2020’de başlatmasına dayanıyor. Gün, 2025’te resmî olarak kabul edildi.

ULUSLARARASI ÖĞRENCİLER GÜNÜ: EĞİTİM HAKKI VE ÖZGÜRLÜK İÇİN

17 Kasım, öğrencilerin eğitim hakkını, özgürlüklerini ve dayanışmasını hatırlatan Uluslararası Öğrenciler Günü. Tarihin ardında, Nazi işgali altındaki Çek topraklarında 17 Kasım 1939’da üniversitelerin kapatılması, öğrenci temsilcilerinin öldürülmesi ve çok sayıda öğrencinin toplama kamplarına gönderilmesi bulunuyor. İlk uluslararası anma 1941’de Londra’da yapıldı. Günümüzde öğrencilerin karşılaştığı eşitsizlikler ve eğitim hakkı da bugünün gündeminde yer alıyor.

AZERBAYCAN’DA MİLLÎ DİRİLİŞ GÜNÜ

Azerbaycan’da 17 Kasım, Millî Diriliş Günü olarak anılıyor. Günün kaynağı, 1988’de Bakü’de Karabağ’daki gelişmelere ve Sovyet yönetiminin tutumuna karşı başlayan kitlesel gösteriler. Meydanları dolduran kalabalıkların protestoları, ülkenin bağımsızlık yolculuğunda önemli bir dönüm noktası kabul ediliyor. Bu tarih, Azerbaycan halkının millî uyanışını ve bağımsızlık iradesini simgeliyor.

 

17 KASIM’IN TUHAF GÜNLERİ

Bugünün renkli takviminde, farklı ülkelerde ortaya çıkan gayriresmî kutlamalar ve farkındalık girişimleri de bulunuyor.

BAKLAVA GÜNÜ

Türk mutfağının en tanınmış tatlılarından baklavanın, ABD’deki yiyecek takvimlerinde kendine ayrılmış bir günü var. Her yıl 17 Kasım’da anılan “Ulusal Baklava Günü”, baklava yapmayı, farklı çeşitlerini denemeyi ve paylaşmayı teşvik ediyor. Günün kim tarafından başlatıldığı kesin olarak bilinmiyor. İncecik yufkalarla hazırlanan bu tanıdık tatlı, böylece Amerikan kutlama takviminde de karşımıza çıkıyor.

KARA KEDİ GÜNÜ: UĞURSUZLUK İNANCINA İTİRAZ

İtalya’da hayvanları koruma kuruluşu AIDAA’nın öncülük ettiği Kara Kedi Günü, siyah kediler hakkındaki batıl inançlarla mücadele etmeyi amaçlıyor. 17 Kasım’da düzenlenen etkinliklerle, tüylerinin rengi nedeniyle bu hayvanlara yönelik korku ve önyargıların kırılması hedefleniyor. Yardım kampanyaları ve sahiplenme çağrıları da günün bir parçası. Mesaj açık: Bir kedinin siyah olması, ona kötü davranılması için gerekçe olamaz.

ARKADAŞLIKTAN ÇIKARMA GÜNÜ: SOSYAL MEDYADA LİSTE TEMİZLİĞİ

Amerikalı televizyon sunucusu Jimmy Kimmel, 2010’da 17 Kasım’ı “Arkadaşlıktan Çıkarma Günü” ilan etti. Mizahi girişimin hedefinde, Facebook listelerinde biriken ama gerçek hayatta hiçbir ilişki kurulmayan kişiler vardı. Kimmel, takipçilerini arkadaş listelerini gözden geçirmeye çağırdı. Televizyon şakası olarak başlayan fikir, sosyal medyada arkadaş sayısıyla gerçek dostluk arasındaki farkı tartışmaya açtı.

EVDE EKMEK YAPMA GÜNÜ

ABD’de 17 Kasım, evde ekmek yapmaya ayrılan gayriresmî günlerden biri. Aileleri hamur yoğurmaya, mayalanmasını beklemeye ve birlikte üretmeye teşvik eden kutlamanın geçmişi 1980’lerin başına uzanıyor. Günün merkezinde, hazır ekmek almak yerine mutfakta zaman geçirmek ve yapılan ekmeği paylaşmak var. Türkiye’de pek çok evin alışkanlığı olan bu uğraş, başka bir ülkede özel bir günle hatırlatılıyor.

DOĞA YÜRÜYÜŞÜ GÜNÜ: PATİKALARA ÇIKMA ÇAĞRISI

ABD’de 17 Kasım’da anılan “Take a Hike Day”, insanları ormanlarda, parklarda ve doğa yollarında yürümeye davet ediyor. Amaç, günlük koşuşturmanın içinde açık havaya zaman ayırmak ve doğayla bağ kurmak. Kocaeli’de bu çağrının karşılık bulabileceği yerlerden biri de doğa parkurları ve yürüyüş rotaları bulunan Ormanya.

 

17 KASIM’DA NELER OLDU?

1558 – İNGİLTERE’DE I. ELIZABETH DÖNEMİ BAŞLADI

İngiltere Kraliçesi I. Mary’nin ölümü üzerine, 25 yaşındaki kardeşi I. Elizabeth tahta çıktı. 1603’e kadar süren hükümdarlığı, İngiltere’nin denizlerde güçlendiği ve Shakespeare’in eserleriyle tiyatronun geliştiği bir dönem oldu. İngiliz tarihinde kendi adıyla anılan bir döneme damgasını vuran Elizabeth, Tudor Hanedanı’nın son hükümdarıydı.

1839 – VERDİ’NİN İLK OPERASI LA SCALA’DA SAHNELENDİ

İtalyan besteci Giuseppe Verdi’nin ilk operası “Oberto”, 17 Kasım 1839’da Milano’daki La Scala’da seyirciyle buluştu. Eserin gördüğü ilgi, genç besteciye yeni opera siparişlerinin yolunu açtı. Daha sonra “Rigoletto”, “La Traviata” ve “Aida” gibi eserlerle dünya müzik tarihine geçecek Verdi’nin profesyonel opera kariyeri, bu ilk sahnelenişle önemli bir başlangıç yaptı.

1869 – DÜNYA TİCARETİNİN YOLUNU DEĞİŞTİREN SÜVEYŞ KANALI AÇILDI

Akdeniz’i Kızıldeniz’e bağlayan Süveyş Kanalı, yaklaşık on yıllık inşaatın ardından gemi trafiğine açıldı. O dönemde Osmanlı Devleti’ne bağlı olan Mısır’da yapılan kanal, Avrupa ile Asya arasında yol alan gemilerin Afrika’nın güneyini dolaşma zorunluluğunu ortadan kaldırdı. Deniz yolculuklarını kısaltan bu geçit, dünya ticaretinin en önemli güzergâhlarından biri oldu.

1877 – RUS ORDUSU KARS’A YEDİ KOLDAN SALDIRDI

“93 Harbi” olarak bilinen 1877–1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Rus birlikleri, Kars savunmasını aşmak için yedi koldan saldırıya geçti. Arap Tabya ve çevresindeki savunma noktaları ele geçirildi. Gece boyunca süren çatışmaların ardından Kars, 18 Kasım’da Rusların eline geçti. Bu nedenle saldırının başlangıcıyla şehrin düşüşünü ayrı tarihlerde değerlendirmek gerekiyor.

1912 – İSTANBUL’A İLERLEYEN BULGAR ORDUSU ÇATALCA’DA DURDURULDU

Birinci Balkan Savaşı’nda Osmanlı ordusunu geri çekilmeye zorlayan Bulgar kuvvetleri, 17 Kasım 1912’de Çatalca savunma hattına saldırdı. İstanbul’un önündeki son büyük savunma hattında iki gün süren çarpışmalarda Bulgar saldırıları püskürtüldü. Balkanlar’da ağır yenilgiler yaşayan Osmanlı ordusunun bu savunması, başkentin Bulgar kuvvetlerinin eline geçmesini önledi. Çatalca, savaşın İstanbul açısından en kritik cephelerinden biri oldu.

1914 – RUS DONANMASI TRABZON’U BOMBALADI

Birinci Dünya Savaşı’na giren Osmanlı Devleti’nin önemli limanlarından Trabzon, Rus donanmasının bombardımanına uğradı. Kafkas Cephesi’ne asker ve malzeme gönderilmesinde kullanılan şehirde, askerî hedeflerin yanında sivil yapılar da zarar gördü. Yaklaşık bir buçuk saat süren saldırı, Trabzon’un savaş boyunca yaşayacağı bombardımanların başlangıcıydı.

1918 – OSMANLI BİRLİKLERİNİN ÇEKİLDİĞİ BAKÜ’YE İNGİLİZLER GİRDİ

Mondros Mütarekesi’nin ardından Osmanlı birliklerinin ayrıldığı Bakü’ye, General William Thomson komutasındaki İngiliz kuvvetleri girdi. Petrol kaynaklarıyla büyük önem taşıyan şehirde İngiliz askerî yönetimi kuruldu. Gelişme, Birinci Dünya Savaşı’nın ardından Kafkasya’da güç dengelerinin yeniden değiştiğini gösteriyordu.

1920 – ERMENİSTAN, TBMM’NİN ATEŞKES ŞARTLARINI KABUL ETTİ

Kâzım Karabekir Paşa komutasındaki Türk birliklerinin Doğu Cephesi’ndeki ilerleyişinin ardından Ermenistan, TBMM Hükûmeti’nin ateşkes şartlarını kabul etti. Ateşkes ertesi gün başladı. Bu gelişme, aralık ayında imzalanacak Gümrü Antlaşması’nın yolunu açtı; doğudaki asker, silah ve cephanenin bir bölümünün Batı Cephesi’ne aktarılmasını sağlayan sürecin önemli adımlarından biri oldu.

1922 – SON OSMANLI PADİŞAHI VAHDETTİN İSTANBUL’DAN AYRILDI

Saltanatın kaldırılmasından 16 gün sonra, son Osmanlı padişahı VI. Mehmet Vahdettin, İngiliz savaş gemisi Malaya’ya binerek İstanbul’dan ayrıldı. Hayatını tehlikede gördüğünü belirterek İngilizlerden korunma isteyen Vahdettin, Malta’ya götürüldü. TBMM ertesi gün kendisini halifelikten de uzaklaştırarak yerine Abdülmecid Efendi’yi seçti.

1924 – CUMHURİYET DÖNEMİNİN İLK MUHALEFET PARTİSİ KURULDU

Kâzım Karabekir, Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy, Refet Bele ve Adnan Adıvar’ın da kurucuları arasında bulunduğu Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kuruldu. Millî Mücadele’nin önde gelen isimlerini bir araya getiren parti, Cumhuriyet döneminde çok partili siyasi hayatın ilk önemli denemesi oldu. Ancak faaliyetleri uzun sürmedi; 3 Haziran 1925’te Bakanlar Kurulu kararıyla kapatıldı.

1930 – SERBEST CUMHURİYET FIRKASI ÜÇ AY SONRA KENDİNİ FESHETTİ

Atatürk’ün teşvikiyle Fethi Okyar tarafından 12 Ağustos 1930’da kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası, kendi kendini feshetti. Kısa sürede geniş ilgi gören partinin faaliyetleri, sertleşen siyasi tartışmalar ve yerel seçimlerde yaşanan gerilimler içinde sona erdi. Böylece çok partili hayata geçiş için başlatılan bu deneme de yaklaşık üç ay sürdü.

1936 – BRUNO TAUT, TÜRKİYE’DE MİMARLIK EĞİTİMİNİN BAŞINA GEÇTİ

Alman mimar Bruno Taut, İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi’nin mimarlık bölümünde yönetici ve öğretim üyesi olarak görevine başladı. Türkiye’ye sığınan tanınmış mimar, öğrenci yetiştirmenin yanında kamu binaları da tasarladı. Ankara’daki Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi binası, Türkiye’de bıraktığı en bilinen eserlerden biri oldu.

1963 – BELEDİYE BAŞKANLARINI İLK KEZ DOĞRUDAN HALK SEÇTİ

Türkiye’de yerel seçimler, belediye yönetimleri açısından önemli bir değişiklikle yapıldı: Seçmenler belediye başkanlarını ilk kez doğrudan oylarıyla belirledi. Önceki uygulamada halk belediye meclisini seçiyor, başkanı da bu meclis belirliyordu. Adalet Partisi’nin ülke genelinde öne çıktığı seçimler, vatandaşın belediye başkanını doğrudan seçtiği dönemin başlangıcı oldu.

1966 – GÖKYÜZÜNDE SANİYEDE ONLARCA METEOR GÖRÜLDÜ

Leonid meteor yağmuru, 17 Kasım 1966’da olağanüstü yoğunluğa ulaşarak bir meteor fırtınasına dönüştü. Kuzey Amerika’nın batısındaki bazı gözlemciler, en yoğun anlarda saniyede 10 ila 20 meteor gördüklerini bildirdi. Tempel-Tuttle kuyrukluyıldızının bıraktığı parçacıkların Dünya atmosferine girmesiyle oluşan gösteri, 20. yüzyılın en dikkat çekici gökyüzü olaylarından biri olarak kayda geçti. Halk arasında “yıldız kayması” denilen görüntülerin nedeni, atmosferde ışık saçarak parçalanan bu küçük gökcisimleriydi.

1967 – MECLİS, KIBRIS KRİZİ NEDENİYLE ASKER GÖNDERME YETKİSİ VERDİ

Kıbrıs’ta Geçitkale ve Boğaziçi’ne yönelik saldırıların ardından TBMM, 17 Kasım 1967’de hükümete Türk Silahlı Kuvvetlerini yurt dışına gönderme yetkisi verdi. Millet Meclisi ile Cumhuriyet Senatosunun birlikte yaptığı toplantıda karar 432 kabul oyuyla alındı. Türkiye’nin askerî müdahale ihtimalini gündeme getiren kriz, yoğun diplomatik görüşmelere yol açtı. Bu karar, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı’ndan yıllar önce adadaki gelişmelerin Türkiye’yi savaşın eşiğine getirdiğini gösteriyordu.

1967 – AY’A İNEN BİR ARAÇ İLK KEZ YENİDEN HAVALANDI

NASA’nın Surveyor 6 uzay aracı, Ay’a inişinden bir hafta sonra, 17 Kasım 1967’de motorlarını yeniden çalıştırdı. Birkaç metre yükselen araç, yaklaşık 2,5 metre yana ilerleyerek tekrar yüzeye indi. Böylece başka bir gökcisminin yüzeyinden motor gücüyle ilk kontrollü kalkış gerçekleştirildi. Küçük bir sıçrama gibi görünen deney, Ay yüzeyinin ve motorların oluşturduğu etkinin incelenmesine yardımcı oldu; insanlı Ay yolculukları için de bilgi sağladı.

1968 – MAÇIN SONUNU KESİP “HEIDI”Yİ YAYINLADILAR, SEYİRCİLER AYAĞA KALKTI

ABD’de NBC televizyonu, 17 Kasım 1968’de Oakland Raiders ile New York Jets arasındaki Amerikan futbolu karşılaşmasının bitmesine 65 saniye kala, ülkenin bir bölümünde maç yayınını kesip programdaki “Heidi” filmine geçti. Seyircilerin kaçırdığı bölümde Raiders iki kez sayı buldu ve geride olduğu maçı 43-32 kazandı. Öfkeli izleyicilerin telefonları kanalın santralini kilitledi. “Heidi maçı” adıyla anılan olay, karşılaşmaların sonuna kadar yayınlanmasını güvenceye alan düzenlemelere yol açtı.

1969 – ABD İLE SOVYETLER NÜKLEER SİLAH YARIŞINI SINIRLAMAK İÇİN MASAYA OTURDU

ABD ile Sovyetler Birliği arasında Stratejik Silahların Sınırlandırılması Görüşmeleri, kısa adıyla SALT, 17 Kasım 1969’da Helsinki’de başladı. İki süper güç, birbirlerini ve dünyayı tehdit eden nükleer silahlanmaya sınır getirecek koşulları müzakere etmeye girişti. Görüşmeler, 1972’de imzalanan SALT I düzenlemeleri ve Anti-Balistik Füze Antlaşması’na uzandı. Soğuk Savaş’ın en tehlikeli rekabet alanlarından birinde karşılıklı sınırlamalar için önemli bir adım atılmış oldu.

1970 – AY’DA İLK KEZ UZAKTAN KUMANDALI BİR ARAÇ DOLAŞMAYA BAŞLADI

Sovyetler Birliği’nin Luna 17 uzay aracı, sekiz tekerlekli Lunokhod 1’i Ay yüzeyine ulaştırdı. Dünya’dan yönetilen araç, başka bir gök cisminde çalışan ilk uzaktan kumandalı gezgin robot oldu. Üç ay çalışması planlanan Lunokhod 1, yaklaşık 11 ay boyunca Ay’ın yüzeyini inceleyerek görüntü ve ölçümler gönderdi.

1970 – BİLGİSAYAR FARESİNE PATENT VERİLDİ

Amerikalı mühendis Douglas Engelbart’ın geliştirdiği bilgisayar faresi için patent verildi. Ekrandaki imleci el hareketleriyle yönlendirmeyi sağlayan düzenek, bilgisayar kullanımını değiştirecek araçlardan biri oldu. İlk örnekleri 1960’larda geliştirilen farenin yaygınlaşması zaman aldı; ancak daha sonra masaüstü bilgisayarların vazgeçilmez parçasına dönüştü.

1972 – TÜRKİYE ULUSAL KADINLAR PARTİSİ KURULDU

Kadınların siyasette daha fazla söz sahibi olması amacıyla Türkiye Ulusal Kadınlar Partisi, İstanbul’da kuruldu. Mediha Gezgin’in yıllar önce başlattığı çalışmaların ardından ortaya çıkan parti, Ankara ve İzmir’de de örgütlendi. Ancak seçimlere katılmak için gereken il sayısına ulaşamadığından 1973 ve 1977 genel seçimlerine giremedi. Parti, 1981’de kapatıldı.

1973 – ATİNA’DA ÖĞRENCİ DİRENİŞİNE TANKLARLA MÜDAHALE EDİLDİ

Yunanistan’daki askerî yönetime karşı Atina Politeknik Üniversitesi’nde başlayan öğrenci direnişi, ordu ve polisin müdahalesiyle bastırıldı. 14 Kasım’da başlayan eylemler sırasında üniversitenin çevresinde de öğrencileri destekleyen kalabalıklar toplanmıştı. 17 Kasım’daki tanklı müdahale, Yunanistan’da cuntaya karşı mücadelenin simgelerinden biri olarak hafızalara yerleşti.

1973 – AJDA PEKKAN’IN “ALTI GÜNLÜK EVLİLİĞİ” BAŞLADI

Ajda Pekkan, 17 Kasım 1973’te iş insanı Coşkun Sapmaz’la evlendi. Sanatçının ilk evliliği, basında yalnızca altı gün sürdüğü bilgisiyle yer aldı ve Türkiye’nin magazin tarihinde kısa süren ünlü evlilikleri arasında anıldı. Çocukluğunun bir bölümünü babasının görevi nedeniyle Gölcük’te geçiren Pekkan’ın hayatındaki bu nikâh, yıllar sonra da magazin haberlerine konu olmayı sürdürdü.

1973 – NIXON’DAN TARİHE GEÇEN SAVUNMA: “BEN BİR SAHTEKÂR DEĞİLİM”

ABD Başkanı Richard Nixon, Watergate skandalının gölgesinde, 17 Kasım 1973’te Orlando’da gazetecilerin sorularını yanıtladı. Mal varlığı ve kamu görevinden kazanç sağlayıp sağlamadığı tartışılırken söylediği “Ben bir sahtekâr değilim” sözü, siyasi tarihin en ünlü savunmalarından biri oldu. Açıklama, üzerindeki baskıyı sona erdirmedi. Watergate soruşturması ilerledikçe desteğini kaybeden Nixon, ertesi yıl başkanlıktan istifa etti.

1974 – GÜVENOYU ALAMADAN DÖRT BUÇUK AY GÖREV YAPACAK SADİ IRMAK HÜKÜMETİ KURULDU

Sadi Irmak başkanlığındaki hükümet, 17 Kasım 1974’te kuruldu. Ancak 29 Kasım’da yapılan güven oylamasında yalnızca 17 kabul oyuna karşılık 358 ret oyu aldı. Meclisin güvenini kazanamayan hükümet, yerine yenisi kurulamadığı için 31 Mart 1975’e kadar görevini sürdürdü. Böylece Türkiye siyasi tarihinde, güvenoyu alamadığı hâlde yaklaşık dört buçuk ay ülkeyi yöneten bir hükümet olarak yer aldı.

1978 – YILDIZ SAVAŞLARI’NIN TUHAF TELEVİZYON PROGRAMI EKRANA GELDİ

İlk Yıldız Savaşları filminin büyük başarısının ardından hazırlanan The Star Wars Holiday Special, ABD’de CBS televizyonunda yayımlandı. Sinema serisinden farklı yapısıyla yıllarca konuşulan özel program, ABD televizyonunda yalnızca bir kez gösterildi. Sonraki yıllarda hayranların peşine düştüğü, serinin en sıra dışı yapımlarından biri hâline geldi.

1989 – ÇEKOSLOVAKYA’DA KADİFE DEVRİMİ BAŞLADI

Prag’da düzenlenen barışçıl öğrenci yürüyüşüne polisin sert müdahalesi, ülke çapına yayılacak protestoları tetikledi. Öğrencilerin ve tiyatro sanatçılarının başlattığı grevlere geniş halk kesimleri katıldı. “Kadife Devrimi” olarak anılan süreç, Çekoslovakya’da Komünist Partinin iktidar tekeline son vererek demokratik yönetime geçişin önünü açtı.

1989 – “KÜÇÜK DENİZ KIZI”, DISNEY’İN YENİ BAŞARI DÖNEMİNİ BAŞLATTI

Disney’in Küçük Deniz Kızı adlı animasyon filmi, ABD’de genel gösterime girdi. İnsanların dünyasına katılmak isteyen Ariel’in öyküsünü anlatan yapım, şarkıları ve karakterleriyle geniş bir izleyici kitlesine ulaştı. İki Oscar kazanan film, Disney’in animasyon müzikallerinde yeniden büyük başarılar elde ettiği dönemin başlangıcı kabul edildi.

1997 – MISIR’DA ANTİK TAPINAĞI GEZEN TURİSTLERE KATLİAM

Mısır’ın Luksor kentindeki Hatşepsut Tapınağı çevresinde, 17 Kasım 1997’de silahlı saldırganlar turistleri hedef aldı. Saldırıda 58 yabancı turist ile dört Mısırlı hayatını kaybetti. Dünyaca ünlü bir arkeolojik alanın katliama sahne olması, uluslararası kamuoyunda büyük tepki yarattı. Luksor saldırısı, Mısır’ın turizmine ağır darbe vururken ülkedeki silahlı radikal gruplara yönelik toplumsal tepkinin de dönüm noktalarından biri oldu.

1999 – TÜRKİYE, GOLSÜZ BERABERLİKLE AVRUPA ŞAMPİYONASI’NA GİTTİ

A Millî Futbol Takımı, Bursa’da İrlanda Cumhuriyeti ile 0-0 berabere kalarak EURO 2000 finallerine katılma hakkı kazandı. Dublin’deki ilk karşılaşmanın 1-1 bitmesi sayesinde Türkiye, deplasmanda attığı golle turu geçti. Teknik direktör Mustafa Denizli’nin maçtan sonra söylediği “İçimizdeki İrlandalıları da yendik” sözü de futbol gündeminin unutulmayan ifadeleri arasına girdi.

2003 – “TERMİNATÖR” KALİFORNİYA VALİSİ OLARAK GÖREVE BAŞLADI

Sinema seyircisinin özellikle Terminatör filmleriyle tanıdığı Arnold Schwarzenegger, yemin ederek Kaliforniya’nın 38. valisi oldu. Avusturya’dan ABD’ye göç eden eski vücut geliştirme şampiyonu, oyunculuk kariyerinin ardından siyasette de önemli bir makama ulaştı. Schwarzenegger’in valilik görevi Ocak 2011’e kadar sürdü.

2006 – “MASUMİYET”İN ÖNCESİNİ ANLATAN “KADER” VİZYONA GİRDİ

Zeki Demirkubuz’un yönettiği “Kader”, 17 Kasım 2006’da Türkiye’de sinemalarda gösterime girdi. Ufuk Bayraktar ile Vildan Atasever’in başrollerini paylaştığı film, yönetmenin “Masumiyet” filminden tanınan Bekir ve Uğur’un geçmişini anlattı. Bekir’in karşılık bulmayan aşkının giderek hayatını belirleyen bir tutkuya dönüşmesini işleyen yapım, aynı yıl Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde en iyi film ödülünü kazanmıştı.

2006 – PLAYSTATION 3 KUZEY AMERİKA’DA SATIŞA ÇIKTI

Sony’nin oyun konsolu PlayStation 3, Japonya’daki çıkışından altı gün sonra, 17 Kasım 2006’da Kuzey Amerika’da satışa sunuldu. Yüksek çözünürlüklü oyunları, Blu-ray disk desteği ve çevrim içi özellikleriyle konsol dünyasında yeni bir dönemin önemli ürünlerinden biri oldu. Türkiye’de de geniş bir oyuncu kitlesine ulaşacak cihazın Avrupa’daki satış başlangıcı ise Mart 2007’yi buldu.

2010 – ANTİMADDE ATOMLARINI HAPSETME BAŞARISI DUYURULDU

Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi CERN, antihidrojen atomlarının ilk kez manyetik bir tuzakta tutulabildiğini açıkladı. Araştırmacılar, normal maddeyle karşılaştığında yok olan bu atomlardan 38’ini kısa süreliğine hapsetmeyi başardı. Sonuçları aynı gün yayımlanan deney, madde ile antimaddenin özelliklerini karşılaştırmak ve evrenin neden büyük ölçüde maddeden oluştuğunu araştırmak için önemli bir adımdı.

2015 – CHARLIE SHEEN CANLI YAYINDA HIV POZİTİF OLDUĞUNU AÇIKLADI

“Two and a Half Men” dizisiyle de tanınan oyuncu Charlie Sheen, 17 Kasım 2015’te NBC’nin “Today” programında HIV pozitif olduğunu açıkladı. Tanıyı yaklaşık dört yıl önce öğrendiğini söyleyen Sheen, durumunu bilen bazı kişilerin susmaları karşılığında kendisinden para aldığını da anlattı. Haftalardır dolaşan söylentilerin ardından yapılan açıklama, dünya magazin gündeminin en çok konuşulan haberlerinden biri oldu.

2016 – ŞİRVAN’DAKİ MADEN FACİASINDA 16 İŞÇİ HAYATINI KAYBETTİ

Siirt’in Şirvan ilçesine bağlı Madenköy’deki bakır madeninde, akşam vardiyası sırasında büyük bir heyelan meydana geldi. Yaklaşık bir milyon metreküp toprağın kaydığı faciada 16 işçi toprak altında kaldı. Arama çalışmaları 26 gün sürdü; son işçinin cenazesine 12 Aralık’ta ulaşılmasıyla bütün işçilerin hayatını kaybettiği kesinleşti.

2018 – SARI YELEKLİLER FRANSA’DA YOLLARA ÇIKTI

Fransa’da akaryakıt vergilerindeki artışa karşı örgütlenen Sarı Yelekliler, 17 Kasım 2018’de ülke çapındaki ilk büyük eylemlerini gerçekleştirdi. Yaklaşık 280 bin kişinin katıldığı gösterilerde yollar ve kavşaklar kapatıldı. Otomobillerde bulundurulan fosforlu güvenlik yeleği, hareketin simgesine dönüştü. Akaryakıt maliyeti üzerinden başlayan tepki, alım gücü ve vergi adaleti tartışmalarıyla büyüdü; Fransız hükümeti aralık ayında planlanan yakıt vergisi artışını askıya aldığını açıkladı.

2022 – ROMA ASKERLERİNİN MEZARLIĞINDAN BRONZ “TERHİS BELGESİ” ÇIKTIĞI DUYURULDU

Gümüşhane’nin Kelkit ilçesindeki Satala Antik Kenti’nde Roma askerlerine ait mezarların ve bronz bir askerî diploma parçasının bulunduğu, 17 Kasım 2022’de yayımlanan haberlerle kamuoyuna yansıdı. Şahin Yıldırım başkanlığındaki kazılarda ortaya çıkarılan mezarlıkta silah parçaları da bulundu. Askerlik hizmetini tamamlayanlara verilen belgelerden birine ait bronz parça, Roma ordusundaki askerlerin hayatına ilişkin dikkat çekici buluntular arasına girdi.

2025 – FETHİYE KIYILARINDA ÜÇ BATIK VE ANTİK DEMİRLEME YERİ DUYURULDU

Fethiye kıyılarında üç gemi batığı ile daha önce bilinmeyen bir antik demirleme yerinin tespit edildiği, 17 Kasım 2025 tarihli Anadolu Ajansı haberiyle duyuruldu. Hakan Öniz ve ekibinin araştırdığı alandaki çapalar, bölgenin Tunç Çağı’ndan Osmanlı dönemine kadar gemiler tarafından kullanıldığını gösteriyordu. Bulgular, fırtınadan korunmak için bu kıyılara sığınan gemilerin ve Akdeniz’deki eski deniz ticaretinin izlerini ortaya koydu.

2025 – 3,3 MİLYAR YILLIK KAYALARDAKİ YAŞAM İZLERİ YAPAY ZEKÂYLA AYIRT EDİLDİ

Carnegie Science, 17 Kasım 2025’te, 3,3 milyar yıllık kayalarda yaşamdan kaynaklanan kimyasal izleri belirleyen bir araştırmayı duyurdu. Bilim insanları, yüzlerce örneğin kimyasal özelliklerini inceleyerek makine öğrenmesiyle biyolojik kökenli maddelerin bıraktığı örüntüleri ayırt etti. Çalışma, çok eski kayalarda özgün moleküller parçalanmış olsa bile yaşamın kimyasal izlerinin korunabildiğini gösterdi. Yöntem, Dünya’nın erken dönemini araştırmanın yanında başka gezegenlerde yaşam izi aramak için de yeni imkânlar sunabilir.

 

KOCAELİ TARİHİNDE 17 KASIM

1908 – EĞİTİMCİ AHMET MÜFİD BEY İZMİT MEBUSU SEÇİLDİ

İzmit doğumlu eğitimci Ahmet Müfid Bey, 17 Kasım 1908’de Osmanlı Meclis-i Mebusanına İzmit temsilcisi olarak seçildi. Mülkiye mezunu olan ve öğretmenlik ile eğitim yöneticiliği yapan Müfid Bey, mecliste eğitim komisyonunun başkanlığını da üstlendi. II. Meşrutiyet’in ilanından sonra yeniden açılacak parlamentoda İzmit’i temsil eden isimlerden biri oldu. Seçilme tarihi, TBMM’nin 1908 Meclis-i Mebusan Albümü’nde de yer alıyor.

1910 – DARICA’DA BÜYÜK YANGIN: 815 EV KÜLE DÖNDÜ

17 Kasım 1910’da Darıca’nın Rum mahallelerinden birinde, sabah saat 05.00 sıralarında başlayan yangın ancak akşam saatlerinde söndürülebildi. Dönemin basınına yansıyan hasar dökümüne göre 815 ev, 90 dükkân, 40 mağaza, 11 fırın ve dört kilise yandı. Kahvehaneler, hanlar, bir eczane ve hamam da yangında zarar gören yapılar arasındaydı. Felaket, Darıca’da yüzlerce ailenin evini kaybetmesine ve kasabanın ticaret hayatının ağır darbe almasına yol açtı. Bugün büyük ölçüde unutulan bu yangın, Darıca’nın yakın tarihindeki en yıkıcı olaylardan biri olarak kayıtlara geçti.

1918 – MONDROS’UN ARDINDAN İZMİT’E İTİLAF BİRLİKLERİ GÖNDERİLDİ

Mondros Mütarekesi’nin ardından Osmanlı topraklarında yabancı askerî varlığı genişlerken İzmit de bu sürecin içinde kaldı. Tarihçi Şaban Ortak’ın Atatürk Araştırma Merkezi tarafından yayımlanan çalışmasına göre 17 Kasım 1918’de İzmit, Eskişehir ve Afyon’a İtilaf Devletleri tarafından askerî birlikler gönderildi. Gerekçe, mütareke hükümlerinin uygulanmasını denetlemekti. Bu kayıt, İzmit’in Millî Mücadele öncesinde karşı karşıya kaldığı askerî müdahalelerin erken örneklerinden birini gösteriyor.

1938 – KOCAELİ BAROSU’NUN RESMÎ KURULUŞ GÜNÜ

17 Kasım 1938, Kocaeli Barosu’nun resmen kabul ettiği kuruluş tarihi. Ancak kurumun geçmişi bu tarihten daha eskiye uzanıyor. Baro bünyesinde yapılan araştırmalarda, 1934’te İzmir’de düzenlenen Türkiye Avukatlar Birliği toplantısına Kocaeli Barosu başkanının katıldığı ve 1937 tarihli Türk Yolu gazetesinde baro başkanlığı seçiminin haberleştirildiği belirlendi. Kurumun kendi tarihçesi, kuruluşun 1924–1926 yılları arasında gerçekleşmiş olabileceğine işaret ediyor. Kesin gün ve ay henüz belirlenemediği için 17 Kasım 1938, kuruluş yıl dönümünde esas alınan tarih olmayı sürdürüyor.

1958 – İZMİT’TE YENİ POSTANE VE SÜMERBANK MAĞAZASI AÇILDI

İzmit’in büyümesiyle yetersiz kalan eski PTT binasının yerine yapılan İstiklal Caddesi’ndeki yeni PTT binası, 17 Kasım 1958’de hizmete girdi. Temeli 14 Eylül 1955’te atılan binada, telgraf hizmeti de dâhil olmak üzere PTT’nin bütün bölümleri bir araya getirildi. Aynı gün Sümerbank satış mağazasının da açılmasıyla kentte iki ayrı açılış gerçekleştirildi. Tarihçi Resül Narin’in, dönemin Azim ve Bizimşehir gazetelerine dayanarak aktardığı bu gelişme, İzmit’in haberleşme ve alışveriş hayatındaki değişimin küçük ama somut bir kaydıydı.

1963 – DEĞİRMENDERE, SANİYE ALTUNCU’YU BELEDİYE BAŞKANI SEÇTİ

17 Kasım 1963 yerel seçimlerinde Saniye Altuncu, CHP’den Değirmendere Belediye Başkanı seçildi. Belediye başkanlarının doğrudan halk oyuyla belirlendiği yeni sistemde Altuncu, Kocaeli’nin bu yolla seçilen ilk kadın belediye başkanı oldu.

Altuncu’nun hayatında kentin ortak acılarından biri de vardı: Küçük kızı Mine’yi, 1 Mart 1958’deki Üsküdar Vapuru faciasında kaybetmişti. Bir süre uzaklaştığı siyasi çalışmalara çevresinin desteğiyle yeniden döndü. 1968 seçimlerini de kazanarak iki dönem belediye başkanlığı yaptı. Görev yıllarında Değirmendere’de postane ve Çınar Oteli yapıldı; Yemiş İskelesi yenilendi, meydan ve yol düzenlemeleri gerçekleştirildi.

 

17 KASIM’DA GAZETELERDE KOCAELİ

1934 – SAPANCA GÖLÜ’NÜ İZMİT KÖRFEZİ’NE BAĞLAYACAK KANAL

Cumhuriyet, 17 Kasım 1934, sayfa 1 ve 6

Cumhuriyet, Sapanca Gölü ile İzmit Körfezi arasında açılmakta olan kanalı “Sapanca gölü İzmit körfezine akıtılıyor” başlığıyla duyuruyordu. Çalışmanın temel amacı, bataklıkları kurutmak ve sıtmayla mücadele etmekti. Habere göre o yıl açılan 2,5 kilometrelik bölüm sayesinde Bakırlı bataklığı kurutulmuş, 800 dönüm arazi kazanılmıştı. Çalışmaların sürdürülmesiyle Dipsiz ve Derbent bataklıklarının da kurutulacağı, gölün Körfez’e bağlanabileceği belirtiliyordu. Gazete, kanalın ileride sulama ve ulaşım için kullanılmasını da tartışmaya açıyordu. Haberde anlatılan, tamamlanmış bir bağlantı değil, devam eden çalışma ve gelecek için öngörülen hedeflerdi.

1938 – İZMİT’İN ATATÜRK YASI GAZETE SAYFALARINDA

Akşam, 17 Kasım 1938, sayfa 7

Atatürk’ün ölümünün ardından İzmit’te yaşanan yas, Akşam gazetesinde “İzmitlilerin teessürü” başlığıyla yer buldu. Anadolu Ajansının 16 Kasım tarihli haberini yayımlayan gazete, ölüm haberinin geldiği günden beri şehrin derin bir sessizliğe büründüğünü anlatıyordu. Bayraklar yarıya indirilmişti; çocuklar, gençler ve yaşlılar aynı acıyı paylaşıyordu. Haberde, okullardaki bazı öğrencilerin yaşadığı üzüntünün doktor müdahalesini gerektirecek boyuta ulaştığı da aktarılıyordu. Bu kısa haber, İzmit’in kasım günlerindeki yasını dönemin diliyle bugüne taşıyor.

1948 – DİSPANSER HAZIRDI, AÇILIŞ İÇİN BAKAN BEKLENİYORDU

Vakit, 17 Kasım 1948, sayfa 1

Vakit gazetesi, İzmit’te tamamlandığı hâlde hizmete açılmayan verem dispanserini gündeme taşıdı. Habere göre bina üç ay önce hazırlanmış, doktoru atanmış ve gerekli donanımı sağlanmıştı. Buna rağmen hastaların başvurabileceği sağlık kuruluşu kapalı tutuluyordu. Gazetenin belediye başkanından aktardığı açıklamaya göre gecikmenin nedeni, açılışta kurdele kesecek Sağlık Bakanının beklenmesiydi. Haber, kentteki bir sağlık ihtiyacıyla resmî açılış beklentisinin nasıl karşı karşıya geldiğini gösteren çarpıcı bir örnek olarak arşivde kaldı.

1949 – İZMİT’TE “CİMRİ” SAHNEDE, ELEŞTİRİ GAZETEDE

Türk Yolu, 17 Kasım 1949

İzmit Halkevi’nin 12 ve 13 Kasım’da sahnelediği Moliere’in “Cimri” oyunu, Türk Yolu gazetesinde değerlendiriliyordu. Gazete, tiyatro gösterilerinin sürekli hâle gelmesini isterken yerli eserler varken yabancı bir oyunun seçilmesini de eleştiriyordu.

Temsildeki küçük bir tutarsızlık bile gözden kaçmamıştı: Son perdede ifade alan komisere oyuncular kimi zaman “hâkim bey”, kimi zaman “komiser” diye seslenmişti. İlk gece görülen bu hata, ikinci gösteride düzeltilmişti. Haber, dönemin İzmit basınının tiyatroyu yalnızca duyurmakla kalmadığını, sahnedeki ayrıntıları da izlediğini gösteriyor.

1951 – YALI CAMİİ’NİN ONARIMI YEREL BASINDA

Türk Yolu, 17 Kasım 1951, sayfa 3

Türk Yolu, “Çalık Ahmet Ağa Cami Onarılıyor” başlıklı haberinde, İzmit’te Yalı Camii adıyla da bilinen tarihî yapının onarımını duyuruyordu. Habere göre İzmit Cami Yaptırma ve Onarma Derneği, çalışma için Diyanet İşleri’ne başvurmuş ve tamir süreci başlamıştı. Kısa haber, kentin tarihî yapılarının korunmasında yerel derneklerin üstlendiği rolün döneme ait kayıtlarından biriydi.

1952 – KARAMÜRSEL’DE KURUTULAMAYAN BATAKLIK İÇİN FİL İSTENDİ

Ulus, 17 Kasım 1952, sayfa 3

Ulus gazetesinin “Karamürsel Mohini’yi istiyor” başlıklı haberi, belediye meclisindeki alışılmadık bir çıkışı anlatıyordu. Meclis üyesi Ulvi Akyıldız, postanenin önündeki bataklığın aylardır kurutulamadığını söyleyerek belediye yönetimini eleştirmişti. Ardından çözüm olarak Ankara’daki hayvanat bahçesinden Mohini adlı filin getirilmesini önermişti!

Bu, belediyenin gerçekleştirdiği bir hayvan nakli değil, çözülemeyen bir hizmet sorununu alaya alan meclis önerisiydi. Karamürsel’deki küçük bir bataklık, böylece ulusal gazetede kendine yer bulmuştu.

1999 – DOĞUKIŞLA’DA DEPREMZEDELER VE CLINTON’IN KUCAĞINDAKİ BEBEK

Yeni Şafak, 17 Kasım 1999

Yeni Şafak, ABD Başkanı Bill Clinton’ın bir gün önce, 16 Kasım’da İzmit Doğukışla Çadırkenti’ne yaptığı ziyareti haberleştiriyordu. Clinton, depremzedelerle görüşmüş ve normal hayata dönüş için yardımların süreceğini belirtmişti. Haberin dikkat çeken ayrıntılarından biri de Erkan Işık adlı bebeği kucağına alıp sevmesiydi.

17 Ağustos depreminin üzerinden üç ay geçmişken yayımlanan haber, çadırlarda yaşamını sürdürmeye çalışan ailelerin durumunu uluslararası bir ziyaret üzerinden yeniden gündeme taşıyordu.

2017 – KARAMÜRSEL’DE AĞA BALIK YERİNE BİZANS AMFORASI TAKILDI

Yeni Birlik, 17 Kasım 2017

Karamürsel sahilinden denize açılan Ali Sönmez ile Sait Soydoğan, ağlarını çekerken beklemedikleri bir nesneyle karşılaştı: Bir çömlek. İki arkadaş, tarihî eser olabileceğini düşündükleri buluntuyu Karamürsel Su Ürünleri Kooperatifine götürdü ve müze yetkililerine haber verdi. Gazetenin aktardığına göre uzmanların incelemesinde bunun Bizans dönemine ait bir amfora olduğu belirlendi. Eser müze yetkililerine teslim edildi. Balık avıyla başlayan günün tarihî bir buluntuyla sonuçlanması, Körfez’in geçmişinin bazen balıkçı ağlarıyla da gün yüzüne çıktığını gösteriyordu.

 

17 KASIM’DA DOĞANLAR

M.S. 9 – KOLEZYUM’UN YAPIMINI BAŞLATAN İMPARATOR VESPASİANUS

Roma İmparatoru Vespasianus, bugünkü İtalya topraklarında doğdu. Nero’nun ölümünün ardından yaşanan iç savaşlardan sonra iktidara gelerek Flavius Hanedanı’nı kurdu. Adını günümüze taşıyan en önemli girişimlerinden biri, Roma’nın simgesi Kolezyum’un yapımını başlatmasıydı. Gladyatör dövüşleriyle tanınan dev amfitiyatro, onun ölümünden sonra oğlu Titus döneminde açıldı.

1749 – KONSERVECİLİĞİN ÖNCÜSÜ NICOLAS APPERT

Fransız mucit Nicolas Appert, yiyeceklerin uzun süre bozulmadan saklanmasını sağlayan yöntemiyle günlük hayatı değiştiren isimlerden biri oldu. Gıdaları hava geçirmeyen kaplarda ısıtarak korumayı başardı ve modern konserveciliğin temelini attı. Çalışmaları, henüz buzdolabının bulunmadığı bir dönemde, yiyeceklerin saklanması ve uzak mesafelere taşınması için yeni bir yol açtı.

1790 – TEK YÜZLÜ ŞERİDİYLE TANINAN MATEMATİKÇİ MÖBİUS

Alman matematikçi ve astronom August Ferdinand Möbius doğdu. Adını taşıyan Möbius şeridi, bir kâğıt şeridin bir ucunu yarım tur çevirip diğer ucuna yapıştırarak elde ediliyor. İlk bakışta iki yüzü varmış gibi görünen bu şeklin aslında tek bir yüzeyi bulunuyor: Üzerinde kalemi kaldırmadan ilerlediğinizde bütün yüzeyi dolaşabiliyorsunuz. Möbius’un çalışmaları, şekillerin ve yüzeylerin özelliklerini inceleyen matematik alanının gelişmesine katkı sağladı.

1871 – YÜZLERCE ŞAİRİN HAYATINI UNUTULMAKTAN KURTARAN İBNÜLEMİN MAHMUT KEMAL İNAL

Yazar, tarihçi ve biyografi araştırmacısı İbnülemin Mahmut Kemal İnal, İstanbul’da doğdu. Osmanlı’nın son döneminde yaşamış şairlerin, devlet adamlarının, hattatların ve müzisyenlerin hayatlarını araştırdı. “Son Asır Türk Şairleri” adlı eserinde 566 şairin biyografisini bir araya getirdi. “Osmanlı Devrinde Son Sadrıazamlar” ve “Hoş Sadâ” da kültür ve tarih araştırmalarına bıraktığı önemli kaynaklar arasında yer aldı. Çalışmalarıyla, haklarında çok az bilgi bulunan birçok ismin unutulmasını önledi.

1882 – SESSİZ SİNEMANIN ÖNCÜ KADIN YÖNETMENİ GERMAINE DULAC

Fransız yönetmen, senarist ve sinema kuramcısı Germaine Dulac, Amiens’te doğdu. Sinemanın ilk dönemlerinde kadınların hayatını ve iç dünyasını merkeze alan filmler çekti. “Gülümseyen Madam Beudet”, mutsuz bir evliliğin içindeki kadını anlatırken; “Deniz Kabuğu ve Rahip”, gerçeküstücü sinemanın öncü eserlerinden biri kabul ediliyor. Dulac, sinemanın yalnızca olay anlatmakla sınırlı olmadığını, görüntülerle duygu ve düşünce de aktarabileceğini savundu.

1906 – TAMİRCİ ÇIRAKLIĞINDAN DÜNYA MARKASINA: SOİÇİRO HONDA

Japon mühendis ve sanayici Soiçiro Honda, bir demircinin oğlu olarak dünyaya geldi. Genç yaşta otomobil tamircisinde çalışmaya başladı; daha sonra kendi işletmesini kurdu. 1948’de kurduğu Honda Motor, önce motosiklet üretiminde büyüdü, ardından otomobil sektörüne girdi. Honda’nın hayatı, makinelerle çalışmayı seven bir tamirci çırağının dünya çapında tanınan bir sanayi kuruluşunun başına uzanan hikâyesiydi.

1922 – HÜCRELERİN BÜYÜME SİNYALLERİNİ ARAŞTIRAN NOBELLİ BİLİM İNSANI STANLEY COHEN DOĞDU

Amerikalı biyokimyacı Stanley Cohen, 17 Kasım 1922’de doğdu. Hücrelerin büyümesini ve çoğalmasını düzenleyen maddeler üzerine çalışmalarıyla tanındı. Epidermal büyüme faktörünü ve onun hücrelerde bağlandığı reseptörü araştırarak hücrelerin birbirlerinden nasıl sinyal aldığının anlaşılmasına katkıda bulundu. Kanser araştırmaları açısından da önemli olan çalışmaları nedeniyle, 1986 Nobel Tıp Ödülü’nü Rita Levi-Montalcini ile paylaştı.

1925 – “DEVLERİN AŞKI”NIN HOLLYWOOD YILDIZI ROCK HUDSON DOĞDU

Amerikalı oyuncu Rock Hudson, 17 Kasım 1925’te doğdu. Elizabeth Taylor ve James Dean’le birlikte rol aldığı “Devlerin Aşkı” filmiyle en iyi erkek oyuncu dalında Oscar’a aday gösterildi. Doris Day’le çevirdiği romantik komediler de onu döneminin en popüler yıldızlarından biri yaptı. 1985’te AIDS tanısının kamuoyuna açıklanması, hastalığın dünya çapında konuşulmasında ve görünür hâle gelmesinde etkili oldu.

1939 – “ÇEŞMİ SİYAHIM” VE “DOM DOM KURŞUNU”NUN OZANI MAHZUNİ ŞERİF

Asıl adı Şerif Cırık olan Âşık Mahzuni Şerif, Kahramanmaraş’ın Afşin ilçesine bağlı Berçenek köyünde doğdu. “Çeşmi Siyahım”, “Dom Dom Kurşunu”, “Yuh Yuh” ve “Han Sarhoş Hancı Sarhoş” gibi eserleriyle halk müziğinin en tanınan ozanlarından biri oldu. Türkülerinde aşkı ve ayrılığı anlatırken yoksulluğu, haksızlığı ve toplumsal sorunları da dile getirdi. Eserleri, farklı kuşaklardan çok sayıda sanatçının yorumuyla yaşamayı sürdürdü.

1942 – “TAKSİ ŞOFÖRÜ” VE “SIKI DOSTLAR”IN YÖNETMENİ MARTIN SCORSESE

Amerikalı yönetmen Martin Scorsese, New York’ta doğdu. “Taksi Şoförü”, “Kızgın Boğa”, “Sıkı Dostlar” ve “Casino” gibi filmleriyle modern sinemanın önde gelen yönetmenlerinden biri oldu. Suç dünyasını anlatırken şiddetin, hırsın ve suçluluk duygusunun insanları nasıl değiştirdiğine odaklandı. Uzun yıllar aday gösterildiği En İyi Yönetmen Oscar’ını, 2007’de “Köstebek” filmiyle kazandı.

1944 – “İKİZLER” VE “MATILDA”NIN OYUNCUSU DANNY DEVITO

Amerikalı oyuncu, yönetmen ve yapımcı Danny DeVito doğdu. “Taxi” dizisiyle tanındı; “İkizler”, “Batman Dönüyor” ve “Matilda” gibi filmlerle geniş kitlelere ulaştı. “Batman Dönüyor”da Penguen’i canlandıran DeVito, “Matilda”nın yönetmenliğini de üstlendi. Kamera arkasında da çalışan sanatçı, “Ucuz Roman”ın yapımını gerçekleştiren Jersey Films şirketinin kurucuları arasında yer aldı.

1966 – “HALLELUJAH” YORUMUYLA HAFIZALARA YERLEŞEN JEFF BUCKLEY

Amerikalı şarkıcı, gitarist ve söz yazarı Jeff Buckley doğdu. 1994’te yayımlanan “Grace” albümüyle tanındı. Leonard Cohen’in “Hallelujah” şarkısına getirdiği yorum, sanatçının en çok bilinen kayıtlarından biri oldu. 1997’de, henüz 30 yaşındayken boğularak hayatını kaybetti. Kısa müzik kariyerine rağmen güçlü sesi ve yorumuyla sonraki kuşakları etkileyen isimler arasında yer aldı.

1966 – GENÇLİK FİLMİNDEN “CESUR YÜREK”E: SOPHIE MARCEAU

Fransız oyuncu Sophie Marceau, Paris’te doğdu. Henüz gençlik yıllarında başrolünü üstlendiği “La Boum” filmiyle tanındı; devam filmindeki performansıyla César ödülü kazandı. Daha sonra “Cesur Yürek”te Prenses Isabelle’i, James Bond filmi “Dünya Yetmez”de Elektra King’i canlandırdı. Fransız sinemasında başladığı kariyerini uluslararası yapımlara taşıyan Marceau, yönetmenlik de yaptı.

1978 – “LUCIFER”İN BAŞROL OYUNCUSU TOM ELLIS

Galli oyuncu Tom Ellis, Cardiff’te doğdu. İngiliz televizyonlarında çeşitli dizilerde oynadıktan sonra “Lucifer” dizisindeki Lucifer Morningstar rolüyle uluslararası ün kazandı. Fantastik hikâyeyi polisiye ve mizahla birleştiren dizinin başrolü, kariyerinin en tanınan karakteri oldu.

1978 – “NOT DEFTERİ”NİN YILDIZI RACHEL MCADAMS

Kanadalı oyuncu Rachel McAdams, Ontario’da doğdu. 2004’te “Kötü Kızlar” ve “Not Defteri” filmleriyle tanındı. Romantik filmlerin ardından farklı türlerde de rol alan McAdams, “Sherlock Holmes” ve “Paris’te Gece Yarısı” gibi yapımlarda oynadı. “Spotlight”ta gazeteci Sacha Pfeiffer’i canlandırması, kendisine En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu dalında Oscar adaylığı getirdi.

1986 – FENERBAHÇE VE ADANA DEMİRSPOR’DA DA OYNAYAN NANİ

Nani adıyla tanınan Portekizli futbolcu Luís Carlos Almeida da Cunha, Amadora’da doğdu. Manchester United’la Şampiyonlar Ligi şampiyonluğu yaşadı. Türkiye’de ise 2015–2016 sezonunda Fenerbahçe, daha sonra Adana Demirspor formalarını giydi. Kanatlarda oynayan Nani, sürati, çalımları ve hücumdaki etkisiyle tanındı.

1992 – LEFTER’İ BEYAZPERDEYE TAŞIYAN ERDEM KAYNARCA

Oyuncu Erdem Kaynarca, İstanbul’da doğdu. Tiyatro çalışmalarının yanı sıra “Kalp Atışı”, “Yasak Elma”, “Ada Masalı” ve “Gül Masalı” gibi dizilerde rol aldı. 2025 yapımı “Lefter: Bir Ordinaryüs Hikayesi” filminde, Türk futbolunun efsane ismi Lefter Küçükandonyadis’i canlandırdı. Bu başrol, oyuncunun kariyerinde sinemayla futbolseverleri buluşturan önemli bir çalışma oldu.

 

17 KASIM’DA HAYATINI KAYBEDENLER

1417 – OSMANLI’NIN BALKANLAR’A YERLEŞMESİNDE ROL OYNAYAN GAZİ EVRENOS BEY ÖLDÜ

Osmanlı Devleti’nin Rumeli’deki ilk büyük komutanlarından Gazi Evrenos Bey, 17 Kasım 1417’de hayatını kaybetti. Edirne, Batı Trakya ve Makedonya yönündeki fetihlerde görev aldı; Osmanlıların Balkanlar’da kalıcı hâle gelmesinde önemli rol oynadı. Kurduğu vakıflar ve yaptırdığı yapılarla bölgenin gelişmesine de katkıda bulundu. Bugün Yunanistan sınırları içinde kalan Yenice-i Vardar’daki türbesinin kitabesi, ölüm tarihini günümüze taşıyan kaynaklardan biri.

1796 – KIRIM’I İLHAK EDEN RUS ÇARİÇESİ II. KATERİNA ÖLDÜ

“Büyük Katerina” adıyla tanınan Rus Çariçesi II. Katerina, 17 Kasım 1796’da hayatını kaybetti. Otuz dört yıllık hükümdarlığı boyunca Rusya’nın sınırlarını genişletti. Osmanlı Devleti’yle yapılan iki büyük savaş, 1783’te Kırım’ın Rusya tarafından ilhakı ve Polonya’nın paylaşılması onun döneminin başlıca gelişmeleriydi. Rusya’nın Karadeniz’deki gücünü artıran politikaları, Osmanlı tarihinin ve bölgedeki güç dengesinin değişmesinde önemli rol oynadı.

1808 – TAHTTAN İNDİRİLEN IV. MUSTAFA, KARDEŞİ II. MAHMUD’UN EMRİYLE ÖLDÜRÜLDÜ

Osmanlı padişahı IV. Mustafa, 17 Kasım 1808’de kardeşi II. Mahmud’un emriyle öldürüldü. Kabakçı Mustafa İsyanı’nın ardından 1807’de tahta çıkmıştı. Alemdar Mustafa Paşa’nın III. Selim’i yeniden padişah yapmak için İstanbul’a gelmesi üzerine, hem Selim’in hem de kardeşi Mahmud’un öldürülmesini emretmişti. Selim öldürülürken Mahmud kurtularak tahta çıktı. Birkaç ay sonra başlayan yeni ayaklanmada IV. Mustafa’nın yeniden padişah yapılması ihtimali, onun da hayatına mal oldu.

1858 – İŞÇİLERİN ÇALIŞMA KOŞULLARINI İYİLEŞTİREN SANAYİCİ ROBERT OWEN ÖLDÜ

Sanayici ve toplumsal reformcu Robert Owen, 17 Kasım 1858’de hayatını kaybetti. İskoçya’daki New Lanark pamuk fabrikalarında çalışma süresini kısalttı, 10 yaşından küçük çocukların çalıştırılmasını yasakladı ve işçi çocukları için eğitim olanakları oluşturdu. İşçilerin barınma ve sağlık koşullarını da iyileştirmeye çalıştı. Fabrikaların kazancıyla çalışanların yaşamının birlikte geliştirilebileceğini savunan Owen, kooperatifçilik hareketinin öncü isimleri arasında yer aldı.

1917 – “DÜŞÜNEN ADAM”IN HEYKELTIRAŞI AUGUSTE RODIN ÖLDÜ

Dünyanın en tanınmış heykellerinden “Düşünen Adam” ve “Öpücük”ün yaratıcısı Fransız heykeltıraş Auguste Rodin, 17 Kasım 1917’de hayatını kaybetti. Gençliğinde güzel sanatlar okuluna girmek için yaptığı üç başvuru da reddedilmişti. Buna rağmen çalışmayı sürdürerek modern heykelin öncü isimlerinden biri oldu. İnsan bedenindeki hareketi, gerilimi ve duyguyu öne çıkaran eserleri, heykelin yalnızca kusursuz güzelliği göstermesi gerektiği anlayışını değiştirdi.

1929 – DELİKLİ KARTLARLA BİLGİ İŞLEMENİN ÖNCÜSÜ HERMAN HOLLERITH ÖLDÜ

Bilgileri delikli kartlara kaydedip makinelerle değerlendiren sistemin geliştiricisi Herman Hollerith, 17 Kasım 1929’da hayatını kaybetti. Sistemi, ABD’nin 1890 nüfus sayımında milyonlarca kişinin bilgilerinin daha hızlı işlenmesini sağladı. Kartlardaki delikler, makinenin okuyabildiği verilere dönüşüyordu. Hollerith’in kurduğu şirket, daha sonra IBM adını alacak yapının parçalarından biri oldu. Çalışmaları, elektronik bilgisayarlardan önce büyük miktarda bilginin makineyle işlenmesinde önemli bir adımdı.

2006 – AHMET ERTEGÜN’ÜN PLAK ŞİRKETİNİ BÜYÜTEN SES RUTH BROWN ÖLDÜ

Amerikalı şarkıcı Ruth Brown, 17 Kasım 2006’da hayatını kaybetti. Ahmet Ertegün’ün kurucularından olduğu Atlantic Records’un ilk büyük yıldızları arasında yer aldı. Özellikle 1950’lerdeki başarılı plakları, şirketin büyümesinde önemli pay sahibi oldu. Güçlü sesiyle ritim ve blues müziğinin öncü kadınlarından biri olarak tanındı. Brown, ilerleyen yıllarda müzisyenlerin hak ettikleri telif gelirlerini alabilmesi için verdiği mücadeleyle de öne çıktı.

2006 – ADI EN GÜZEL GOL ÖDÜLÜNDE YAŞAYAN FERENC PUŞKAŞ ÖLDÜ

Macar futbolunun efsane ismi Ferenc Puşkaş, 17 Kasım 2006’da hayatını kaybetti. Macaristan Milli Takımı’yla 1952 Olimpiyatları’nda altın madalya kazandı; daha sonra Real Madrid’in Avrupa’daki büyük başarılarının başlıca isimlerinden biri oldu. Güçlü sol ayağı ve golcülüğüyle futbol tarihine geçti. FIFA’nın yılın en güzel golünü ödüllendirmek için oluşturduğu Puşkaş Ödülü, onun adını yeni kuşak futbolseverlere taşımayı sürdürüyor.

2013 – “ALTIN DEFTER”İN NOBELLİ YAZARI DORIS LESSING ÖLDÜ

Nobel Edebiyat Ödüllü yazar Doris Lessing, 17 Kasım 2013’te Londra’da, 94 yaşında hayatını kaybetti. En tanınmış eseri “Altın Defter”, bir kadın yazarın yaşamı üzerinden aşkı, siyaseti, yazarlığı ve kadınların toplumdaki yerini ele aldı. Roman, kadınların deneyimlerini edebiyatın merkezine taşıyan önemli eserlerden biri oldu. Roman, öykü ve bilimkurgu gibi farklı türlerde yazan Lessing, 2007’de Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazandı.

2018 – TÜRK FUTBOLUNUN “HOCALARIN HOCASI” METİN TÜREL ÖLDÜ

Türk futbolunda “hocaların hocası” olarak anılan Metin Türel, 17 Kasım 2018’de hayatını kaybetti. Futbola kaleci olarak başlayan Türel, teknik direktörlük döneminde Beşiktaş, Trabzonspor ve Antalyaspor’un da aralarında bulunduğu çok sayıda takımı çalıştırdı. 1977-1978 yıllarında A Milli Futbol Takımı’nın başındaydı. Antrenör eğitimlerinde üstlendiği görevlerle de birçok teknik adamın yetişmesine katkıda bulundu.

2019 – TÜRK TİYATROSUNUN USTA OYUNCUSU YILDIZ KENTER ÖLDÜ

Oyuncu ve tiyatro eğitmeni Yıldız Kenter, 17 Kasım 2019’da, 91 yaşında hayatını kaybetti. Kardeşi Müşfik Kenter ve Şükran Güngör’le birlikte kurduğu Kent Oyuncuları, Türkiye’de özel tiyatronun önemli topluluklarından biri oldu. “Ben Anadolu” başta olmak üzere sahnelediği oyunlarla, “Hanım” ve “Beyaz Melek” gibi filmlerle geniş kitlelere ulaştı. Öğretmenliğiyle de kuşaklar boyunca çok sayıda oyuncunun yetişmesinde pay sahibi oldu.

2023 – “PASSAPAROLA”NIN SUNUCUSU METİN UCA HAYATINI KAYBETTİ

Gazeteci, yazar ve sunucu Metin Uca, 17 Kasım 2023’te İstanbul’da, 62 yaşında hayatını kaybetti. “Günaydın Türkiye” ve özellikle “Passaparola” yarışmasıyla tanındı; tek kişilik gösterileri ve seslendirme çalışmalarıyla da izleyici karşısına çıktı. Uca, 3 Kasım’da Kocaeli’nin Dilovası ilçesinde araç kullanırken fenalaşmış, otomobili ağaca çarparak durmuştu. Ardından hastanede tedavi altına alınmış ve ölümünden bir gün önce ameliyat edilmişti.

2024 – SÜMER TABLETLERİNE ÖMRÜNÜ VEREN MUAZZEZ İLMİYE ÇIĞ ÖLDÜ

Sümerolog ve yazar Muazzez İlmiye Çığ, 17 Kasım 2024’te Mersin’de, 110 yaşında hayatını kaybetti. İstanbul Arkeoloji Müzeleri bünyesinde çalışırken meslektaşlarıyla birlikte Sümer, Akad ve Hitit dillerinde yazılmış on binlerce kil tabletin temizlenmesine, sınıflandırılmasına ve araştırmacıların kullanımına hazırlanmasına katkıda bulundu. Bilimsel çalışmalarının yanı sıra yazdığı kitaplarla da binlerce yıl önce yaşamış toplumların kültürünü geniş bir okur kitlesine tanıttı.

2024 – KARACİĞER NAKLİNİN ÖNCÜ İSİMLERİNDEN MÜNCİ KALAYOĞLU ÖLDÜ

Dünyaca tanınan Türk cerrah Prof. Dr. Münci Kalayoğlu, 17 Kasım 2024’te İstanbul’da hayatını kaybetti. ABD’de Wisconsin Üniversitesi’nin karaciğer nakli programını başlattı; çocuk ve yetişkin hastalarda 1.500’ün üzerinde nakil gerçekleştirdi. Nakledilecek karaciğerin vücut dışında daha uzun süre korunmasını sağlayan Wisconsin solüsyonunun geliştirilmesine katkıda bulundu. 2006’da Türkiye’ye dönerek deneyimini burada hastaların tedavisine ve organ nakli çalışmalarına aktardı.

2025 – “LIE TO ME” DİZİSİNE İLHAM VEREN PSİKOLOG PAUL EKMAN ÖLDÜ

Duygular ve yüz ifadeleri üzerine araştırmalarıyla tanınan Amerikalı psikolog Paul Ekman, 17 Kasım 2025’te, 91 yaşında hayatını kaybetti. Farklı kültürlerdeki insanların duygularını yüzlerine nasıl yansıttığını araştırdı; çok kısa süreli yüz hareketleri olan mikro ifadeler üzerine çalıştı. Araştırmaları “Lie to Me” dizisine ilham verdi. Türkiye’de “Ters Yüz” adıyla gösterilen Pixar animasyonuna da bilimsel danışmanlık yaparak duygu araştırmalarının geniş kitlelere ulaşmasına katkıda bulundu.

Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.

Haber Kocaeli
TarafındanHaber Merkezi
Haber Merkezi, Haber Kocaeli editör kadrosunun ortak imzasıdır. Ekibimiz Kocaeli ve İzmit gündemini yerinden takip eder; son dakika, asayiş, siyaset, ekonomi ve Kocaelispor haberlerini doğruluk esasıyla hazırlar. Ajans kaynaklı içerikler yayına alınmadan önce editör denetiminden geçer. Haber Merkezi imzalı içeriklerin editoryal sorumluluğu Yayın İlkelerimiz çerçevesinde yayın yönetimimize aittir. Haber önerisi ve düzeltme talepleri için İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.