Günün Tarihi / 17 Ekim
17 EKİM’DE NELER KUTLANIYOR?
DÜNYA ASTSUBAYLAR GÜNÜ: DONANMA KENTİ GÖLCÜK İÇİN DE ÖZEL BİR GÜN
Türkiye’de 17 Ekim, görevdeki ve emekli astsubayların mesleklerine ve ülke savunmasına katkılarını hatırlatan Dünya Astsubaylar Günü olarak kutlanıyor. Tarih, Türkiye Emekli Astsubaylar Derneğinin (TEMAD) 17 Ekim 1984’te kurulmasına dayanıyor. Derneğin girişimiyle 2012’de başlatılan kutlamalar, mesleki dayanışmanın yanı sıra astsubayların sorunlarının ve taleplerinin duyurulmasına da vesile oluyor. TEMAD, 2026’da kuruluşunun 42. yılını tamamlıyor. Donanmayla iç içe yaşayan Gölcük’te astsubaylar ve aileleri, kent hayatının önemli bir parçası. Bu nedenle 17 Ekim’in Kocaeli’deki karşılığı, takvimdeki bir kutlamanın ötesine geçiyor.
YOKSULLUKLA MÜCADELE GÜNÜ: 2026’NIN ÇAĞRISI “HERKESE GÜVENLİ BİR YUVA”
Birleşmiş Milletlerin 1992’de aldığı kararla kabul edilen Uluslararası Yoksulluğun Ortadan Kaldırılması Günü, her yıl 17 Ekim’de anılıyor. Günün geçmişinde, 1987’de Paris’te yoksulluk, açlık ve şiddet mağdurları için düzenlenen büyük buluşma var. 2026’nın odağında “Herkese Güvenli Bir Yuva” bulunuyor. Barınmanın güvenlik, sağlık, eğitim ve insan onuruyla ilişkisine dikkat çekiliyor. Bir evin olması kadar o evde sağlıklı ve güvende yaşayabilmek de önem taşıyor. Gün, Türkiye’de ve Kocaeli’de geçim sıkıntısı, kira yükü ve temel ihtiyaçlara erişim üzerine düşünmek için de bir fırsat.
SOMUT OLMAYAN KÜLTÜREL MİRAS GÜNÜ: MASALLARDAN DOKUMACILIĞA, YAŞAYAN MİRASIMIZ
Büyüklerimizden dinlediğimiz masallar, halk oyunları, el sanatları, yemek yapma bilgisi ve kuşaktan kuşağa aktarılan gelenekler… UNESCO’nun 2023’te ilan ettiği Uluslararası Somut Olmayan Kültürel Miras Günü, 2024’ten bu yana 17 Ekim’de kutlanıyor. Amaç, bu bilgi ve becerilerin onları yaşatan insanlarla birlikte korunması ve yeni kuşaklara aktarılması. Hereke halıcılığı, Kandıra bezi dokumacılığı ve Karamürsel sepetçiliği, Kocaeli’de bu konuyu somutlaştıran örnekler arasında. Bir ustanın elindeki beceri, onu öğrenen bir çırak bulunduğunda yaşamaya devam ediyor.
ULUSLARARASI ARKEOLOJİ GÜNÜ: TOPRAĞIN ALTINDAKİ GEÇMİŞİ TANIYALIM
Ekim ayının üçüncü cumartesisinde kutlanan Uluslararası Arkeoloji Günü, 2026’da 17 Ekim’e denk geliyor. Amerika Arkeoloji Enstitüsünün öncülüğünde farklı ülkelerde düzenlenen etkinlikler, arkeolojiyi uzmanların çalışma alanının dışına taşıyarak toplumla buluşturuyor. Müze gezileri, kazı alanı ziyaretleri ve çocuklara yönelik uygulamalarla geçmişin nasıl araştırıldığı anlatılıyor. Antik Nikomedia’nın üzerinde gelişen İzmit için de günün anlamı açık: Kentin tarihini öğrenmek, toprağın altında kalanları korumakla başlıyor.
DÜNYA TRAVMA GÜNÜ: KAZALARI ÖNLEMEK DE HAYAT KURTARIR
Her yıl 17 Ekim’de anılan Dünya Travma Günü, trafik kazaları, düşmeler, iş kazaları ve diğer yaralanmaların insan hayatındaki ağır sonuçlarına dikkat çekiyor. Güvenli çalışma ortamlarının oluşturulması, trafik kurallarına uyulması, ilk yardım eğitiminin yaygınlaştırılması ve yaralıların uygun sağlık hizmetine zamanında ulaşması günün başlıca konuları arasında. Yoğun sanayisi ve ulaşım ağıyla Kocaeli açısından da bu başlıkların doğrudan karşılığı var. Gün, acil sağlık ekiplerinin çalışmalarını hatırlatırken yaralanmaları ortaya çıkmadan önlemenin önemini de vurguluyor.
ULUSLARARASI ONARIM GÜNÜ: BOZULDU DİYE HEMEN ÇÖPE ATMAYIN!
Ekim ayının üçüncü cumartesi günü düzenlenen Uluslararası Onarım Günü, 2026’da 17 Ekim’e denk geliyor. İlk kez 2017’de gerçekleştirilen etkinlik, bozulan eşyaların onarılarak yeniden kullanılmasını ve tamir bilgisinin paylaşılmasını teşvik ediyor. Farklı ülkelerde gönüllüler, onarım buluşmalarında insanlara eşyalarını yeniden çalışır hâle getirmeleri için yardımcı oluyor. Amaç, ürünlerin ömrünü uzatmak, atıkları azaltmak ve gereksiz tüketimin önüne geçmek. Terziden ayakkabıcıya, bisikletçiden elektronik eşya tamircisine kadar pek çok ustanın gündelik işi, bugün dünya çapında hatırlanan bir değer hâline geliyor.
DÜNYA ŞARKI SÖYLEME GÜNÜ: GÜZEL SES ŞART DEĞİL, BİRLİKTE SÖYLEMEK YETER!
Ekim ayının üçüncü cumartesisinde gerçekleştirilen Dünya Şarkı Söyleme Günü, 2026’da 17 Ekim’de kutlanıyor. Sivil bir girişim olarak düzenlenen etkinlik, insanları parklarda, meydanlarda, okullarda ve evlerde birlikte şarkı söylemeye çağırıyor. Katılmak için müzik eğitimi almak ya da güçlü bir sese sahip olmak gerekmiyor. Her yaştan insanın ortak bir şarkıda buluşması, birbirini dinlemesi ve birlikte zaman geçirmesi amaçlanıyor. Kısacası bugün, hep bir ağızdan söylenen bir türküye katılmak için sesinizin nasıl çıktığını fazla düşünmeniz gerekmiyor.
17 EKİM’İN TUHAF GÜNLERİ
Gayriresmî kutlamalar takviminde bugün makarnaya, gösterişli kıyafetlere, ikinci şanslara ve bilgisayar tablolarına ayrılmış günler de var. Özellikle ABD’de yaygınlaşan bu kutlamalar, gündelik hayata küçük bir eğlence katmayı amaçlıyor.
RÜKÜŞ GİYİNME GÜNÜ: BUGÜN RENKLERİN BİRBİRİNE UYMASI GEREKMİYOR!
17 Ekim’in en eğlenceli kutlamalarından biri, İngilizcede “Wear Something Gaudy Day” adıyla geçen gösterişli ve abartılı giyinme günü. Parlak renkler, büyük desenler, dikkat çekici takılar ve normalde yan yana getirmeyeceğiniz kıyafetler bugün bir araya gelebiliyor. Kutlamanın kesin başlangıcı bilinmese de özel gün takvimlerinde kendine yer bulmuş durumda. Amaç, giyim konusunda biraz rahat davranmak ve alışılmış tercihlerin dışına çıkmak. Dolabın arkasında “Bunu alırken ne düşünmüşüm?” dediğiniz bir gömlek varsa, bugün ona bir şans verebilirsiniz.
MAKARNA GÜNÜ: AKŞAMA NE PİŞİRECEĞİNİZ BELLİ OLDU!
ABD’de 17 Ekim, Ulusal Makarna Günü olarak anılıyor. Spagettiden burguya, fırın makarnadan peynirli makarnaya kadar sayısız çeşidi olan bu yiyecek, bugün yemek takvimlerinin başrolünde. Kutlamanın ne zaman ve kim tarafından başlatıldığı kesin olarak bilinmiyor; önerisi ise oldukça kolay: Sevdiğiniz bir makarnayı hazırlamak ya da yeni bir tarif denemek. Türkiye’de öğrenci evlerinden kalabalık aile sofralarına kadar geniş bir yeri olan makarnanın ayrıca 25 Ekim’de kutlanan Dünya Makarna Günü de bulunuyor.
EN TATLI GÜN: BİR KUTU ŞEKERLEMEYLE BİRİNİN GÜNÜNÜ GÜZELLEŞTİRİN
ABD’de özellikle Büyük Göller çevresinde yaygın olan “Sweetest Day”, yani En Tatlı Gün, ekimin üçüncü cumartesisinde kutlanıyor. Bu nedenle 2026’daki tarihi 17 Ekim. Geçmişi 1920’lerin Cleveland kentindeki şekerleme dağıtımlarına uzanan gün, zamanla sevdiklerine küçük hediyeler verme geleneğine dönüşmüş. Çikolata, şekerleme, çiçek ve bir teşekkür kartı en yaygın seçenekler arasında. Kutlamayı Kocaeli’ye uyarlamak isteyenler için bir kutu İzmit pişmaniyesi de düşünülebilir. Asıl fikir, birine hatırlandığını göstermek.
İKİNCİ ŞANS GÜNÜ: OLMADIYSA BİR DAHA DENEYİN!
ABD’deki gayriresmî takvimlerde 17 Ekim, “Mulligan Day” adıyla yer alıyor. “Mulligan”, arkadaş arasında oynanan golfte kötü bir vuruşun ardından oyuncuya yeniden deneme fırsatı verilmesini anlatıyor. Bu anlayış günlük hayata uyarlanarak ikinci bir şans verme gününe dönüşmüş. Yarım bıraktığınız bir uğraşa dönmek, başarısız olduğunuz bir tarifi yeniden denemek ya da yaptığınız bir hatayı düzeltmek, kutlama önerileri arasında. Golfün resmî turnuva kurallarında böyle bir hak yok; günlük hayatta ise yeniden denemenin önünde her zaman bir hakem bulunmuyor.
ELEKTRONİK TABLO GÜNÜ: EXCEL’DEN ÖNCE VİSİCALC VARDI
Bütçe hesaplarından iş listelerine kadar hayatımıza giren elektronik tabloların da özel bir günü var. Elektronik Tablo Günü, Excel uzmanı Debra Dalgleish’in girişimiyle 2010’da kutlanmaya başladı. 17 Ekim’in seçilme nedeni, kişisel bilgisayarlar için geliştirilen ilk elektronik tablo programı VisiCalc’ın 17 Ekim 1979’da piyasaya çıkması. Bugün kullanılan Excel ve benzeri programların öncüsü olan VisiCalc, bilgisayarların iş hayatında yaygınlaşmasına katkı sağladı. Gün boyu satır ve sütunlarla uğraşanlar için bugün, en azından yaptıkları işin bir kutlaması olduğunu bilme günü!
17 EKİM’DE NELER OLDU?
1448 – II. KOSOVA SAVAŞI BAŞLADI
- Murat komutasındaki Osmanlı ordusuyla Janos Hunyadi yönetimindeki, ağırlığını Macar birliklerinin oluşturduğu ordu Kosova Ovası’nda karşı karşıya geldi. Osmanlı zaferiyle sonuçlanan savaş, dört yıl önceki Varna yenilgisinin ardından yeniden harekete geçen Hunyadi’nin Balkanlar’daki ilerleyişini durdurdu. Osmanlıların bölgedeki hâkimiyetini güçlendiren sonuç, İstanbul’un fethi öncesinde Balkanlar üzerinden gelebilecek askerî yardım ihtimalini de zayıflattı.
1604 – KEPLER, GÖKYÜZÜNDE BELİREN PARLAK YILDIZI İNCELEMEYE BAŞLADI
Gökbilimci Johannes Kepler, Prag’da bulutların dağılmasıyla gökyüzünde beliren olağanüstü parlak gökcismini gözlemlemeye başladı. Bugün bunun bir süpernova, yani yıldız patlaması olduğunu biliyoruz. İlk gözlemleyen kişi Kepler değildi; başka gözlemciler gökcismini 9 Ekim’de görmüştü. Ancak Kepler’in ayrıntılı incelemeleri ve yayımladığı kitap nedeniyle olay onun adıyla anıldı. “Kepler Süpernovası”, yıldızların yaşamlarının nasıl sona erdiğini araştıran gökbilimciler için önemli bir örnek oldu.
1777 – SARATOGA’DA İNGİLİZ ORDUSU TESLİM OLDU
Amerikan Bağımsızlık Savaşı’nda İngiliz General John Burgoyne, Saratoga’da ordusuyla birlikte Amerikan kuvvetlerine teslim oldu. Eylül ve ekim aylarındaki muharebeleri izleyen teslimiyet, bağımsızlık mücadelesinin önemli dönüm noktalarından biriydi. Amerikalıların İngilizlere karşı kazanabileceğini gösteren zafer, Fransa’nın ABD’yi tanımasına ve onunla askerî ittifak kurmasına zemin hazırladı. Böylece savaşın uluslararası boyutu genişledi.
1814 – LONDRA’YI BİRA SELİ BASTI
Londra’nın St. Giles semtindeki Horse Shoe Bira Fabrikası’nda büyük bir bira tankı parçalandı. Açığa çıkan sıvının diğer tanklara da zarar vermesiyle yüz binlerce litre bira çevredeki sokaklara yayıldı. Tarihe “Londra Bira Seli” olarak geçen sanayi kazasında en az sekiz kişi hayatını kaybetti. Adı bugün tuhaf bir hikâyeyi çağrıştırsa da olay, şehrin yoksul mahallelerinden birinde yaşanan ağır bir felaketti.
1888 – EDISON, HAREKETLİ GÖRÜNTÜ FİKRİNİ PATENT DAİRESİNE BİLDİRDİ
Thomas Edison, hareketli görüntüleri kaydedip yeniden gösterecek bir aygıta ilişkin düşüncelerini ABD Patent Dairesine sunduğu ön bildirimle kayda geçirdi. Hedefi, ses kaydının kulak için yaptığını göz için yapabilmekti. Bu başvuru, daha sonra laboratuvarında William Kennedy Laurie Dickson’ın önemli katkılarıyla geliştirilecek sinema aygıtlarına uzanan çalışmaların başlangıç aşamalarındandı. Tarih, sinemanın bir günde icat edilmediğini; farklı araştırmacıların birbirini izleyen denemeleriyle ortaya çıktığını da hatırlatıyor.
1904 – GÖÇMENLER İÇİN AÇILAN KÜÇÜK BANKADAN BİR FİNANS DEVİ DOĞDU
İtalyan göçmen bir ailenin oğlu Amadeo Giannini, San Francisco’da Bank of Italy adlı bankayı açtı. Banka, büyük kuruluşların yeterince ilgilenmediği işçilere, göçmenlere ve küçük işletmelere hizmet vermeyi hedefliyordu. 1906 depreminde binası yıkılınca Giannini, geçici tezgâhlar kurarak çalışmalarını sürdürdü. Şubeleşme ve sonraki birleşmelerle büyüyen bu girişim, dünyanın en tanınmış finans kuruluşlarından Bank of America’nın temelini oluşturdu.
1907 – ATLANTİK ÜZERİNDEN TİCARİ TELSİZ HABERLEŞMESİ BAŞLADI
Guglielmo Marconi’nin Kanada’daki Port Morien istasyonu ile İrlanda’nın Clifden bölgesindeki istasyonu arasında kurulan telsiz telgraf bağlantısı ticari kullanıma açıldı. Marconi’nin önceki yıllarda gerçekleştirdiği deneyler, böylece müşterilerin mesaj gönderebildiği bir haberleşme hizmetine dönüştü. Okyanus aşırı iletişimde denizaltı kablolarının yanına yeni bir seçenek ekleyen gelişme, kablosuz haberleşmenin yaygınlaşmasında önemli bir adımdı.
1912 – BULGARİSTAN VE SIRBİSTAN OSMANLI’YA SAVAŞ İLAN ETTİ
Bulgaristan ve Sırbistan, Osmanlı Devleti’ne savaş ilan ederek Birinci Balkan Savaşı’nın cephelerini genişletti. Karadağ’ın başlattığı savaşa diğer Balkan devletlerinin katılması, Osmanlı ordusunu birden fazla cephede mücadele etmek zorunda bıraktı. Büyük toprak kayıpları ve kitlesel göçlerle sonuçlanacak savaş, Osmanlıların Balkanlar’daki varlığını derinden sarstı.
1915 – ÇANAKKALE’DE BAŞARISIZ OLAN HAMILTON CEPHEDEN AYRILDI
Çanakkale’deki İtilaf kara kuvvetlerinin komutanı General Ian Hamilton, görevden alınmasının ardından komutayı geçici olarak General William Birdwood’a bırakarak bölgeden ayrıldı. Hamilton’un gidişi, aylar süren çıkarmalara ve büyük kayıplara rağmen Osmanlı savunmasını aşamayan İtilaf kuvvetlerinin başarısızlığının önemli göstergelerinden biriydi. Sonraki komutanlık değerlendirmelerinde tahliye seçeneği öne çıkacak, İtilaf askerleri birkaç ay içinde Gelibolu Yarımadası’nı boşaltacaktı.
1919 – YUNAN BİRLİKLERİ İSKEÇE’YE GİRDİ
Batı Trakya’nın önemli merkezlerinden İskeçe, Yunan birlikleri tarafından işgal edildi. Birinci Dünya Savaşı sonrasında bölgenin geleceğinin yeniden belirlendiği dönemde yaşanan gelişme, Batı Trakya’nın el değiştirme sürecinin aşamalarından biriydi. Türk nüfusun da yaşadığı İskeçe’nin geleceği, savaş sonrasındaki sınır ve egemenlik tartışmalarının parçası oldu.
1931 – AL CAPONE’U VERGİ DOSYASI YAKALADI
Chicago’nun ünlü suç örgütü lideri Al Capone, vergi kaçakçılığı davasında jüri tarafından suçlu bulundu. İçki kaçakçılığı ve örgütlü suçlarla anılan Capone’un hapse girmesini sağlayan dosya, yasa dışı kazançları üzerinden ödemediği vergilere dayanıyordu. Mahkeme, bir hafta sonra kendisine 11 yıl hapis cezası verecekti. Dava, suç gelirlerinin mali kayıtlar üzerinden izlenmesinin en tanınmış örneklerinden biri oldu.
1933 – EINSTEIN’IN AMERİKA’DAKİ YENİ HAYATI BAŞLADI
Nazilerin iktidara gelmesinden sonra Almanya’ya dönmeme kararı alan Albert Einstein, Amerika Birleşik Devletleri’ne ulaştı. Aradaki dönemde Belçika ve İngiltere’de bulunan bilim insanı, Princeton’daki İleri Araştırmalar Enstitüsünde çalışmaya başladı. Bu yolculuk, hayatının sonuna kadar sürecek Amerika döneminin başlangıcı oldu.
1943 – BİNLERCE İNSANIN CANINA MAL OLAN “ÖLÜM DEMİRYOLU” TAMAMLANDI
Japon ordusunun Tayland ile Burma, bugünkü Myanmar arasında yaptırdığı yaklaşık 415 kilometrelik demiryolunun iki ucu birleştirildi. İnşaatta Müttefik savaş esirleri ve Asyalı işçiler zorla çalıştırılmıştı. Açlık, hastalık, şiddet ve ağır çalışma koşulları nedeniyle yalnızca Müttefik esirler arasında yaklaşık 12 bin kişi öldü; Asyalı işçiler de çok ağır kayıplar verdi. Hat, tarihe “Ölüm Demiryolu” adıyla geçti.
1945 – PERON’U SERBEST BIRAKTIRAN KALABALIKLAR MEYDANA ÇIKTI
Arjantin’in başkenti Buenos Aires’te işçiler ve destekçileri, gözaltındaki Juan Domingo Peron’un serbest bırakılması için Plaza de Mayo’da toplandı. Halk baskısının ardından özgürlüğüne kavuşan Peron, aynı gün hükümet binasının balkonundan kalabalığa seslendi. Arjantin siyasetinde kalıcı iz bırakacak Peronizmin doğuşuyla özdeşleşen bu gösteri, onun devlet başkanlığına uzanan yolunu açtı. Peron’un başkan seçilmesi ise 1946’da gerçekleşti.
1951 – TÜRKİYE’NİN NATO ÜYELİĞİ İÇİN PROTOKOL İMZALANDI
Türkiye ve Yunanistan’ın NATO’ya katılımını sağlayacak protokol, Londra’da imzalandı. Soğuk Savaş’ın ilk yıllarında atılan bu adım, Türkiye’nin savunma ve dış politikasını uzun süre etkileyecek üyeliğin önünü açtı. Ancak 17 Ekim, Türkiye’nin resmen NATO üyesi olduğu gün değildi. Gerekli işlemlerin tamamlanmasıyla Türkiye, 18 Şubat 1952’de ittifaka katıldı.
1951 – İMAM HATİP OKULLARININ YENİDEN AÇILMASI ONAYLANDI
Millî Eğitim Bakanı Tevfik İleri, yedi ilde imam hatip okulu açılmasına ilişkin kararı onayladı. İstanbul, Ankara, Konya, Kayseri, Adana, Isparta ve Maraş’ta açılacak okullar, 1951-1952 öğretim yılında eğitim vermeye başladı. Din görevlisi yetiştirmek amacıyla oluşturulan programda dinî derslerin yanında genel kültür ve fen dersleri de bulunuyordu. Karar, Türkiye’de din eğitiminin Cumhuriyet dönemindeki önemli dönüm noktalarından biri oldu.
1956 – CALDER HALL NÜKLEER SANTRALİ AÇILDI
İngiltere’deki Calder Hall Nükleer Santrali, Kraliçe II. Elizabeth tarafından törenle açıldı. Sanayi ölçeğinde elektrik üretiminin öncü tesislerinden olan santral, nükleer enerjinin geniş çaplı elektrik üretiminde kullanılmasının simgelerinden biri hâline geldi. Başlangıçta 20 yıl çalışması öngörülen tesis, yaklaşık 47 yıl boyunca faaliyet göstererek 2003’te kapatıldı.
1956 – 13 YAŞINDAKİ FISCHER “YÜZYILIN OYUNU”NU OYNADI
Henüz 13 yaşındaki Bobby Fischer, New York’taki Rosenwald Turnuvası’nda güçlü Amerikalı satranççı Donald Byrne’ı yendi. Vezirini feda ettiği çarpıcı hamle dizisiyle kazandığı karşılaşma, satranç yazarı Hans Kmoch tarafından “Yüzyılın Oyunu” diye adlandırıldı. Geleceğin dünya şampiyonunun yeteneğini gözler önüne seren bu parti, satranç tarihinin en çok incelenen karşılaşmaları arasına girdi.
1957 – NOBEL EDEBİYAT ÖDÜLÜ ALBERT CAMUS’YE
Yabancı, Veba ve Sisifos Söyleni gibi eserleriyle tanınan Albert Camus’nün Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görüldüğü açıklandı. İsveç Akademisi, insan vicdanının çağın sorunları karşısındaki durumunu ele alan edebî üretimini ödüllendirdi. Camus’nün insanın anlam arayışı, başkaldırı ve sorumluluk üzerine kurduğu eserleri böylece dünyanın en tanınmış edebiyat ödülüyle karşılık buldu. Ödül töreni 10 Aralık’ta yapıldı.
1961 – PARİS’TE CEZAYİRLİ GÖSTERİCİLERE KATLİAM
Paris’te yalnızca Cezayirlilere uygulanan gece sokağa çıkma yasağını protesto eden kalabalıklara polis saldırdı. Maurice Papon yönetimindeki polis teşkilatının müdahalesinde binlerce kişi gözaltına alındı; öldürülenlerin bir bölümünün cesetleri Sen Nehri’ne atıldı. 17 Ekim Paris Katliamı olarak anılan olayın kesin ölüm sayısı hâlâ tartışmalı. Fransa Cumhurbaşkanlığı, 2021’de yaptığı açıklamada onlarca kişinin öldürüldüğünü kabul ederek suçları “Cumhuriyet için affedilemez” diye nitelendirdi.
1966 – BİRLİK PARTİSİ KURULDU
Hasan Tahsin Berkman başkanlığında Birlik Partisi kuruldu. Alevilerin siyasal temsil ve eşit yurttaşlık taleplerinin parti düzeyindeki önemli girişimlerinden biri olan oluşumun ambleminde, Hz. Ali’yi simgeleyen aslan ile On İki İmam’ı temsil eden 12 yıldız bulunuyordu. Sonradan Türkiye Birlik Partisi adını alacak parti, laiklik ve devletin farklı inançlara eşit yaklaşması konularını gündeme taşıdı.
1967 – HİPPİ KUŞAĞININ MÜZİKALİ “HAIR” SAHNEYE ÇIKTI
Hair, New York’taki Public Theater’da seyirciyle buluştu. Rock müziğini, Vietnam Savaşı karşıtlığını ve dönemin gençlik kültürünü sahneye taşıyan müzikal, alışılmış tiyatro anlayışını zorlayan yapımlardan biri oldu. İlk gösterimleri Broadway dışında yapılan eser, 1968’de Broadway’e taşındı. “Aquarius” gibi şarkılarıyla tiyatro salonlarının dışına da ulaşan Hair, 1960’ların kültürel dönüşümüyle özdeşleşti.
1972 – BEHİCE BORAN’A 15 YIL HAPİS CEZASI VERİLDİ
12 Mart döneminde açılan Türkiye İşçi Partisi davasında karar açıklandı. Ankara’daki sıkıyönetim mahkemesi, Behice Boran’ı 15 yıl hapse mahkûm etti; diğer parti yöneticilerine de çeşitli cezalar verildi. Bir yıl önce kapatılan TİP’in ardından gelen karar, Türkiye’de sosyalist siyasetin ve siyasal temsilin daraltıldığı dönemin önemli olaylarından biri oldu. Boran, 1974 affıyla serbest kaldı ve siyasi çalışmalarına döndü.
1973 – ARAP PETROL ÜRETİCİLERİ ÜRETİMİ KISMA KARARI ALDI
Petrol İhraç Eden Arap Ülkeleri Örgütü OAPEC bünyesindeki üreticiler, Arap-İsrail Savaşı sırasında petrol üretimini azaltma kararı aldı. Başlangıçta yüzde 5 kesinti ve ardından aylık azaltımlar öngören karar, İsrail’e destek veren ülkelere baskı kurmayı amaçlıyordu. İzleyen günlerde uygulanan ambargolarla birlikte bu gelişme, dünya ekonomisini sarsan 1973 petrol krizinin temel aşamalarından biri oldu. Kararı alan yapı, bütün OPEC üyeleriyle aynı değildi.
1979 – NOBEL BARIŞ ÖDÜLÜ RAHİBE TERESA’YA
Hindistan’ın Kalküta kentinde yoksullar, hastalar ve kimsesizler için yürüttüğü çalışmalarla tanınan Rahibe Teresa’nın Nobel Barış Ödülü’nü kazandığı açıklandı. Kurduğu yardım teşkilatıyla farklı ülkelere ulaşan Teresa, ödülle birlikte dünya kamuoyunda daha geniş bir tanınırlık kazandı. 17 Ekim, kararın duyurulduğu tarihti; madalya ve diplomasını 10 Aralık 1979’da Oslo’daki törende aldı.
1989 – ÖZAL ÇANKAYA’YA ADAYLIĞINI AÇIKLADI
Başbakan Turgut Özal, ANAP grup toplantısında cumhurbaşkanlığına aday olduğunu açıkladı. Kenan Evren’in görev süresinin sonuna yaklaşılırken yapılan açıklama hem Çankaya seçimini hem de ANAP’ın yeni liderinin kim olacağı tartışmasını gündemin merkezine taşıdı. Özal, 31 Ekim’de TBMM’de yapılan üçüncü tur oylamada 263 oy alarak Türkiye’nin sekizinci cumhurbaşkanı seçilecekti.
1989 – BEYZBOL YAYININA DEPREM GÖRÜNTÜLERİ GİRDİ
ABD’nin San Francisco Körfezi çevresi, 6,9 büyüklüğündeki Loma Prieta depremiyle sarsıldı. Beyzbol final serisinin üçüncü maçı öncesindeki televizyon yayını, depremle kesintiye uğradı. 63 kişinin öldüğü, binlerce kişinin yaralandığı felakette köprüler, viyadükler ve binalar ağır hasar gördü. Özellikle zayıf zeminler üzerindeki eski yapılarda oluşan yıkım, depreme dayanıklı yapılaşmanın önemini yeniden gündeme getirdi.
1990 – SİNEMASEVERLERİN BAŞVURU KAYNAĞI IMDb’NİN TEMELİ ATILDI
İngiliz bilgisayar programcısı ve sinemasever Col Needham, film ve oyuncu listelerinde arama yapmayı sağlayan yazılımını internet üzerinden paylaştı. Bu çalışma, bugün film ve dizi bilgileri, oyuncu kadroları ve izleyici puanları için başvurulan IMDb’nin başlangıcı kabul ediliyor. İlk döneminde gönüllülerin katkısıyla gelişen girişim, henüz bugünkü anlamıyla bir internet sitesi değildi. Bir sinema merakı, zamanla dünya çapında kullanılan bir veritabanına dönüştü.
2003 – TAIPEI 101, 508 METREYE ULAŞTI
Tayvan’ın başkenti Taipei’de inşa edilen Taipei 101 gökdeleninin tepe parçası yerine yerleştirildi. Yaklaşık 508 metreye ulaşan yapı, Malezya’daki Petronas İkiz Kuleleri’nin yüksekliğini geçti. Böylece dünyanın en yüksek binası olma yarışında yeni bir aşamaya gelindi. Bu tarih binanın açılışı değildi; henüz yapım sürecindeki gökdelenin tepe yüksekliğine ulaşmasını işaret ediyordu.
2008 – TÜRKİYE, BM GÜVENLİK KONSEYİ’NE SEÇİLDİ
Türkiye, Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda yapılan oylamada 151 ülkenin desteğini alarak 2009–2010 dönemi Güvenlik Konseyi geçici üyeliğine seçildi. Böylece 1961’den beri Konseyde yer almayan Türkiye, uluslararası barış ve güvenlik konularında karar alınan bu organa yeniden döndü. İki yıllık üyelik, Türkiye’nin dünya gündemindeki krizlere ilişkin görüşmelerde ve oylamalarda doğrudan görev üstlenmesini sağladı.
2010 – ERBAKAN SAADET PARTİSİ’NİN BAŞINA DÖNDÜ
Necmettin Erbakan, Saadet Partisi’nin Ankara’daki olağanüstü kongresinde yeniden genel başkan seçildi. Numan Kurtulmuş ve ekibinin ayrılmasının ardından yapılan seçimde tek aday olan Erbakan, geçerli 684 oyun tamamını aldı. Böylece altı yıl önce ayrıldığı genel başkanlığa döndü. Kongre, Millî Görüş hareketinin kurucusunun uzun siyasi hayatındaki son genel başkanlık dönemini başlattı.
2013 – DIŞ ORTAM HAVA KİRLİLİĞİ KANSEROJEN OLARAK SINIFLANDIRILDI
Dünya Sağlık Örgütüne bağlı Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı, dış ortam hava kirliliğini insanlar için kanserojen olan etkenler arasında sınıflandırdığını açıkladı. Bilimsel araştırmaları değerlendiren uzmanlar, kirli havaya maruz kalmanın akciğer kanserine neden olduğuna ilişkin yeterli kanıt bulunduğu sonucuna vardı. Havadaki parçacıklı maddeler de aynı gruba alındı. Karar, hava kalitesinin yalnızca çevre konusu olmadığını ortaya koyan önemli bir halk sağlığı gelişmesiydi.
2016 – MUSUL’U DEAŞ’TAN GERİ ALMA OPERASYONU BAŞLADI
Irak Başbakanı Haydar el-İbadi, Musul’u DEAŞ’tan geri almak için askerî operasyon başlatıldığını açıkladı. Irak güvenlik güçleri, Peşmerge birlikleri ve uluslararası koalisyonun yer aldığı mücadele yaklaşık dokuz ay sürdü. DEAŞ’ın Irak’taki en önemli merkezlerinden birinin kaybıyla sonuçlanan savaş, kentte büyük yıkıma ve ağır insani sorunlara yol açtı. Birleşmiş Milletler, daha operasyonun ilk gününde sivillerin korunması ve barınma ihtiyacı konusunda uyarıda bulunmuştu.
2018 – KANADA’DA ESRARIN TIBBİ AMAÇ DIŞI KULLANIMI YASALLAŞTI
Kanada’da yürürlüğe giren yeni yasayla yetişkinlerin belirlenen sınırlar içinde esrar satın alması, bulundurması ve kullanması yasal hâle geldi. Satış, yetkilendirilmiş işletmeler üzerinden düzenlendi; yaş sınırları ve kullanım koşulları getirildi. Ülke çapındaki değişiklik, uyuşturucu politikalarında yasaklama ile devlet denetimindeki satış arasındaki tartışmanın en çok konuşulan örneklerinden biri oldu. Düzenleme, sınırsız bir serbestlik anlamına gelmiyordu.
2019 – TÜRKİYE İLE ABD, BARIŞ PINARI HAREKÂTI’NA ARA VERİLMESİNDE ANLAŞTI
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkan Yardımcısı Mike Pence’in Ankara’daki görüşmelerinin ardından 13 maddelik ortak açıklama yayımlandı. Türkiye, YPG unsurlarının belirlenen güvenli bölgeden çekilmesi için Barış Pınarı Harekâtı’na 120 saat ara verilmesini kabul etti. Açıklamada ağır silahların toplanması, tahkimatların kullanılamaz hâle getirilmesi ve yaptırımlar konusunda da hükümler bulunuyordu. Mutabakat, harekâtın askerî ve diplomatik seyrindeki önemli aşamalardan biri oldu.
2019 – WHATSAPP VERGİSİ PLANI LÜBNAN’DA PROTESTOLARI TETİKLEDİ
Lübnan’da WhatsApp gibi uygulamalar üzerinden yapılan internet aramalarına vergi getirilmesi planı, ekonomik sıkıntılar yaşayan halkın tepkisini sokağa taşıdı. Hükümet öneriyi geri çekse de gösteriler durmadı; yolsuzluk, işsizlik ve siyasi sisteme yönelik geniş çaplı protestolara dönüştü. “17 Ekim hareketi” olarak anılan gösterilerin ardından Başbakan Saad Hariri, 29 Ekim’de istifa etti. Günlük hayattaki bir iletişim hizmetine yönelik vergi girişimi, birikmiş toplumsal öfkenin fitilini ateşlemişti.
2023 – 2.500 YILLIK TENCEREDE KEŞKEĞE BENZEYEN YEMEĞİN İZLERİ GÜNDEME GELDİ
Amasya’daki Oluz Höyük kazılarında, Pers dönemine ait saray mutfağında bulunan yaklaşık 2.500 yıllık bir toprak tencerenin içindeki yemek kalıntıları basına yansıdı. Kazı Başkanı Prof. Dr. Şevket Dönmez, koyun kemikleri ve tahıl kalıntılarının Anadolu aşı ya da keşkeğe benzeyen bir yemeği düşündürdüğünü anlattı. Buluntu, geçmişte insanların ne yediğini araştırmak için dikkat çekici bir örnekti. Yemeğin kesin olarak keşkek olduğu ise söylenmiyordu.
KOCAELİ TARİHİNDE 17 EKİM
1898 – MAAŞINI ALAMAYAN KANDIRALI ÖĞRETMEN BAKANLIĞA BAŞVURDU
Kandıra Merkez İbtidai Mektebi’nde görev yapan Hasan Efendi, Maarif Nezaretine, yani dönemin eğitim bakanlığına bir dilekçe gönderdi. Yaklaşık 90 öğrenciye ders verdiğini, buna rağmen bir buçuk yıldır maaş alamadığını belirtiyor; okul gelirlerine ilişkin yerel yöneticiler hakkındaki şikâyetlerinin incelenmesini istiyordu. Bakanlıktan müfettiş gönderilmesini ve okulun kapatılmasının önlenmesini talep etti. Kocaeli Ansiklopedisi’nde arşiv belgelerine dayanılarak aktarılan başvuru, 19. yüzyıl sonunda Kandıra’da bir öğretmenin geçim ve okulunu yaşatma mücadelesini kayda geçiriyor.
1921 – OKYANUSLARI AŞAN YARDIM GEMİSİ DERİNCE’YE ULAŞTI
Amerika’dan yola çıkan Esther Dollar adlı yük gemisi, 17 Ekim 1921’de Derince Limanı’na ulaştı. Pasifik ve Hint okyanuslarını geçip Süveyş Kanalı üzerinden gelen gemiden, Amerikalıların bağışlarıyla sağlanan 2.200 ton gıda maddesi indirildi. Yardımlar, Yakın Doğu Yardım Heyeti’nin faaliyetleri kapsamında Kafkasya’ya gönderilmek üzere başka bir gemiye aktarılarak Batum’a sevk edildi.
Bu yolculuk, Derince’nin daha Millî Mücadele yıllarında uluslararası yardım taşımacılığında önemli bir merkez olduğunu gösteriyor. Tarihçi Cenk Demir, sevkiyatı yardım kuruluşunun dönemin bültenine dayanarak aktarıyor. Limanın depoları ve ulaşım bağlantıları, Amerika’dan gelen malzemelerin Anadolu ve çevresine dağıtılmasında belirleyici rol oynuyordu.
1947 – İZMİT KÂĞIT İŞÇİLERİ SENDİKALARINI KURDU
İlerleyen yıllarda SEKA adıyla tanınacak İzmit kâğıt fabrikasında, Selüloz Sanayi Müessesesi İşçileri Sendikası 17 Ekim 1947’de kuruldu. Sendikanın kurucuları arasında matbaa, atölye ve ambalaj bölümlerinde çalışan işçiler bulunuyordu. Amaçları, üyelerinin haklarını korumak, çalışma ve yaşam koşullarını iyileştirmek, aralarındaki dayanışmayı güçlendirmekti.
Feyza Turgay ve Aziz Çelik’in kuruluş tüzüğü ve dönem belgelerine dayanan araştırması, bu örgütlenmenin grev ve toplu pazarlık haklarının henüz bulunmadığı koşullarda geliştiğini ortaya koyuyor. Daha sonra Kâğıt-İş adını alan sendika, 1970’te Selüloz-İş’e katıldı. Bu tarih, Kocaeli’nin sanayi kimliğinin yanında işçi hareketi tarihinin de önemli duraklarından biri.
1980 – KOCAELİ SAHNELERİNDEN EKRANA: İREM KAHYAOĞLU
Tiyatro ve televizyon oyuncusu İrem Kahyaoğlu, 17 Ekim 1980’de doğdu. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları’nın resmî sanatçı künyesinde doğum yeri İstanbul, kurumda göreve başlama yılı ise 1997 olarak kayıtlı. Mimar Sinan Üniversitesi Devlet Konservatuvarı’nda tiyatro eğitimi alan Kahyaoğlu’nun meslek yaşamında Kocaeli sahneleri önemli bir yer tutuyor.
Karadayı, Yasak Elma ve Güldür Güldür Show gibi yapımlarla geniş kitlelere ulaşan oyuncu, daha sonra Bahar dizisinin kadrosunda da yer aldı. Ekrandan tanınan bir oyuncunun Kocaeli’nin tiyatro geçmişiyle bağını hatırlamak için doğum günü güzel bir vesile.
2001 – AK PARTİ KOCAELİ’NİN KURUCU YÖNETİMİ TOPLANDI
AK Parti Kocaeli teşkilatının kurucu il yönetim kurulu, Nihat Ergün başkanlığında 17 Ekim 2001’de toplandı. Partinin ağustos ayındaki kuruluşunu izleyen bu toplantı, Kocaeli teşkilatının kuruluş sürecinin temel tarihlerinden biri oldu.
Toplantıya katılan isimlerden Fikri Işık, 2014’teki kuruluş yıldönümü buluşmasında tarihi açıkça 17 Ekim 2001 olarak hatırlattı. Sonraki yıllarda ülke siyasetinde de görev üstlenecek isimleri bir araya getiren kurucu yönetim, Kocaeli’nin yakın dönem siyasi tarihinin dikkat çekici kadrolarından birini oluşturdu.
2024 – GÖLCÜK’TE İNŞA EDİLEN PİRİREİS İÇİN TESLİM PROTOKOLÜ
Gölcük Tersanesi’nde inşa edilen TCG PİRİREİS denizaltısının geçici teslim protokolü, 17 Ekim 2024’te imzalandı. Millî Savunma Bakanlığının faaliyet raporu, 24 Ağustos’taki geçici teslim töreni ile 17 Ekim’deki protokol imzasını ayrı tarihler olarak kaydediyor.
PİRİREİS, altı denizaltıyı kapsayan, havadan bağımsız tahrik sistemine sahip Reis sınıfı projesinin ilk denizaltısıydı. Gölcük’ün denizaltı inşasındaki birikimini yeni bir kuşağa taşıyan projenin bu aşaması, Kocaeli’nin savunma sanayisindeki yerini gösteren önemli kayıtlardan biri.
17 EKİM’DE GAZETELERDE KOCAELİ
Kocaeli’nin geçmişi, büyük açılışların ve siyasi kararların yanında gazete sütunlarında kalan gündelik sorunlarda da saklı. Farklı yılların 17 Ekim tarihli gazetelerinde sıtmayla mücadele, demiryolu tartışması, grev hazırlıkları, futbol heyecanı ve depremzedelerin yaklaşan kışla mücadelesi karşımıza çıkıyor.
1937 – KOCAELİ’NİN GÜNDEMİNDE SITMA VE BATAKLIKLAR VARDI
Anadolu gazetesinin 17 Ekim 1937 tarihli üçüncü sayfası, İzmit’ten gönderilen bir Anadolu Ajansı haberine yer veriyordu. Haberde sıtma hastalarının tedavisi, bataklıkların kurutulması ve bu işlerde kullanılacak iş makineleri anlatılıyordu. Adapazarı çevresindeki çalışmalar da aynı haberin içindeydi; çünkü o yıllarda Adapazarı, Kocaeli vilayetinin sınırları içindeydi.
Gazete, bataklıklarla mücadeleyi hem halk sağlığı hem tarıma açılacak alanlar bakımından değerlendiriyordu. Bugün daha çok fabrikalarıyla anılan bölgenin, bir dönem sıtma ve sulak arazilerin yarattığı sorunlarla da uğraştığını gösteren bir haberdi.
1965 – DEMİRYOLU İÇİN İSTİFA RESTİ
Milliyet’in 17 Ekim 1965 tarihli üçüncü sayfasında, İzmit’in ulaşım geleceğine ilişkin sert bir tartışma vardı. Habere göre belediye meclisi üyeleri, Haydarpaşa-Arifiye arasında yapılacak çift demiryolu hattının şehir içinden geçirilmesi halinde istifa edeceklerini söylüyordu.
Meclis üyelerinin gerekçesi, bu uygulamanın şehrin ana caddesini kapatacak olmasıydı. Belediye meclisi güzergâha karşı oy kullanmış, buna karşılık hattın İzmit içinden geçirilmesi kararı Bayındırlık Bakanlığınca belediyeye bildirilmişti. Haber, kent merkezindeki demiryolunun yalnızca ulaşım meselesi olmadığını; sokakların kullanımı ve şehir hayatı bakımından da yıllarca tartışıldığını gösteriyor.
1971 – FABRİKALARDA GREV HAZIRLIĞI
Milliyet’in 17 Ekim 1971 tarihli üçüncü sayfası, Kocaeli’deki çalışma hayatının hareketliliğini yansıtıyordu. Gazete, Selüloz-İş’in SEKA işletmelerinde aldığı grev kararının 22 Ekim Cuma günü uygulanmaya başlanacağını duyuruyordu. Karar, İzmit’in yanında Çaycuma, Dalaman ve Aksu’daki fabrikaları da kapsıyordu.
Aynı haberde Kocaeli’de başka işyerlerinde de grev kararları bulunduğu belirtiliyordu. Çayırova Cam Fabrikası, Köseköy’deki Philips Ampul Fabrikası ve Alemdar Porselen bunlar arasındaydı. Sayfa, kentin üretim gücünün arkasındaki işçilerin taleplerini ve farklı işkollarındaki sendikal hareketliliği birlikte kayda geçiriyordu.
1993 – DOKUZ GOLLÜ MAÇIN ERTESİ GÜNÜ
17 Ekim 1993 tarihli Meydan gazetesinin spor sayfasına, Galatasaray ile Kocaelispor’un dokuz gollü karşılaşması yansımıştı. Kocaelispor, rakibine dört gol atmasına rağmen sahadan 5-4 mağlup ayrılmıştı.
1999 – DEPREMİN İKİNCİ AYINDA ÇADIRLARA KIŞ GELİYORDU
Cumhuriyet’in 17 Ekim 1999 tarihli üçüncü sayfası, büyük depremin üzerinden iki ay geçmişken İzmit’te barınma sorununun sürdüğünü anlatıyordu. Bekirpaşa’daki Doğukışla Çadırkenti’nde, kendi kurdukları naylon çadırlarda kalan depremzedeler soğuk ve yağışla mücadele ediyordu. Haberde kış koşullarına dayanıklı çadırların eksikliği vurgulanıyordu.
Aynı sayfada deprem bölgesindeki çocukların okula dönüşü de yer alıyordu. Evlerini, sınıflarını ve alıştıkları hayatı kaybeden insanların gündeminde artık yaklaşan kış vardı. Bu haberler, 17 Ağustos’un ardından yaşanan güçlüklerin enkaz kaldırılınca sona ermediğini hatırlatıyor.
2023 – HALKEVİ’NİN GELECEĞİ KONUŞULUYORDU
Yakın Takip Gazetesi’nin 17 Ekim 2023 tarihli haberinde, İzmit Halkevi binasının restorasyonu ve gençlik merkezi olarak kullanılması planı anlatılıyordu. Vali Seddar Yavuz, binada yaptığı incelemede çalışmaların 2024 Mayıs ayında tamamlanmasının hedeflendiğini açıklıyordu.
Restorasyon, Gebze Teknik Üniversitesi uzmanlarının katkısıyla yürütülüyordu. Sıvalar kaldırıldığında görülen çatlaklar, döşemelerdeki sorunlar ve gerekli güçlendirmeler haberin ayrıntıları arasındaydı. İzmit’in kültür hayatında kuşaklar boyunca yer tutan yapının, gençlerin tiyatro ve başka kültürel çalışmalar yapabileceği bir merkeze dönüştürülmesi hedefleniyordu.
17 EKİM’DE DOĞANLAR
1914 – SUPERMAN’İN YARATICILARINDAN JERRY SIEGEL
Çizgi roman yazarı Jerry Siegel, ABD’nin Cleveland kentinde doğdu. Lise arkadaşı çizer Joe Shuster ile birlikte Superman karakterini yarattı. İlk kez 1938’de Action Comics dergisinde okurla buluşan Superman, çizgi romanlardan sinemaya uzanan süper kahraman kültürünün temel taşlarından biri oldu. Siegel’in hayatında, yarattığı karakterin başarısı kadar yayıncılarla yaşadığı uzun telif mücadeleleri de önemli yer tuttu.
1915 – “SATICININ ÖLÜMÜ” VE “CADI KAZANI”NIN YAZARI ARTHUR MILLER
Amerikalı oyun yazarı Arthur Miller doğdu. Satıcının Ölümü ile Pulitzer Ödülü kazanan Miller, geçim sıkıntısını, başarı baskısını ve aile içindeki kırılmaları tiyatro sahnesine taşıdı. Cadı Kazanı oyununda ise geçmişteki cadı yargılamaları üzerinden kendi döneminin siyasi baskılarını anlattı. Eserleri, bireyin toplum ve iktidar karşısındaki durumunu sorgulayan modern tiyatronun önemli örnekleri arasında yer aldı.
1918 – “GİLDA” İLE SİNEMA TARİHİNE GEÇEN RITA HAYWORTH
Hollywood’un unutulmaz oyuncularından Rita Hayworth, Margarita Carmen Cansino adıyla doğdu. Çocuk yaşta başladığı dans, sinema kariyerinin de önemli bir parçası oldu. Özellikle 1946 yapımı Gilda filmindeki rolüyle dönemin en tanınan yıldızlarından birine dönüştü. Filmdeki siyah elbiseli ve uzun eldivenli görünümü, sinema tarihinin en çok hatırlanan görüntüleri arasına girdi.
1930 – AY YOLCULUĞUNA KATKI SAĞLAYAN TÜRK MÜHENDİS İSMAİL AKBAY
NASA’nın Apollo programında görev yapan Türk mühendis İsmail Akbay, Bursa’nın Mudanya ilçesine bağlı Tirilye’de doğdu. ABD’de aldığı mühendislik eğitiminin ardından insanlığın Ay’a ulaşmasını sağlayan çalışmalara katıldı. Türkiye’de çocukların uzay bilimleriyle tanışmasını da önemseyen Akbay, iş insanı Kaya Tuncer ile birlikte İzmir’de Uzay Kampı Türkiye’nin kurulmasına öncülük etti.
1933 – “DÜNYA’NIN DOĞUŞU” FOTOĞRAFINI ÇEKEN WILLIAM ANDERS
Amerikalı astronot William Anders, Hong Kong’da doğdu. Aralık 1968’de Apollo 8 ile Ay’ın çevresinde dolanan ilk insanlı uçuşun üç mürettebatından biri oldu. Ay ufkunun üzerinde yükselen Dünya’yı gösteren ünlü Earthrise, yani “Dünya’nın Doğuşu” fotoğrafını çekti. Gezegenimizi uzayın karanlığında küçük ve renkli bir küre olarak gösteren bu görüntü, uzay çağının simgelerinden birine dönüştü.
1953 – MFÖ’NÜN ÖZKAN’I: ÖZKAN UĞUR
Müzisyen ve oyuncu Özkan Uğur, İstanbul’da doğdu. Mazhar Alanson ve Fuat Güner ile oluşturduğu MFÖ, 1984’te yayımlanan Ele Güne Karşı Yapayalnız albümüyle geniş kitlelere ulaştı; Türkiye’yi Eurovision’da iki kez temsil etti. Bas gitarı ve kendine özgü vokaliyle grubun müziğine damgasını vuran Uğur, Eşkıya, G.O.R.A., İkinci Bahar ve Cennet Mahallesi gibi yapımlarla oyunculukta da sevildi.
1953 – “BİR CİSİM YAKLAŞIYOR” REPLİĞİYLE HATIRLANAN MUHİTTİN KORKMAZ
Tiyatro ve sinema oyuncusu Muhittin Korkmaz doğdu. Uzun yıllar sahnede çalışan oyuncu, geniş kitlelerin hafızasına G.O.R.A. filmindeki Tihulu karakteriyle yerleşti. Filmde söylediği “Komutan Logar, bir cisim yaklaşıyor” repliği, yıllar boyunca tekrar edilen komedi repliklerinden biri oldu. Cem Yılmaz’ın başka filmlerinde de rol alan Korkmaz, kısa sahnelerde yarattığı karakterlerle hatırlandı.
1956 – UZAYA ÇIKAN İLK SİYAH KADIN MAE JEMISON
Doktor, mühendis ve astronot Mae Jemison, ABD’nin Alabama eyaletinde doğdu. Eylül 1992’de Endeavour uzay mekiğiyle gerçekleştirdiği görev sırasında uzaya çıkan ilk siyah kadın oldu. Astronot olmadan önce Afrika’da hekimlik yapan Jemison’ın bilimkurgu ile de ilginç bir bağı vardı: Çocukluğunda izlediği Uzay Yolu’ndan ilham aldı, daha sonra Uzay Yolu: Yeni Nesil dizisinde konuk oyuncu olarak yer aldı.
1960 – “AYAZ GECELER”İN YORUMCUSU BURHAN ÇAÇAN
Türk halk müziği sanatçısı Burhan Çaçan, Ağrı’nın Eleşkirt ilçesinde doğdu. 1978’de TRT Erzurum Radyosunun amatör sesler yarışmasını kazanarak müzik hayatına adım attı; 1981’de ilk albümü Sefa Geldin yayımlandı. Ayaz Geceler, Yağ Yağmur ve Vurun Dalgalar gibi albümleriyle geniş bir dinleyici kitlesine ulaştı. Sinema filmlerinde de rol alan Çaçan, özellikle 1980’ler ve 1990’ların müzik dinleyicilerinin hatırladığı isimler arasında yer aldı.
1972 – KARAMÜRSEL’DEN DÜNYA SAHNELERİNE: TARKAN
Türk pop müziğinin en tanınan isimlerinden Tarkan, Almanya’nın Alzey kentinde doğdu. Ailesiyle 1986’da Türkiye’ye döndükten sonra Karamürsel’e yerleşti; lise eğitimine burada başladı ve Karamürsel İleri Musiki Derneği’nde Türk sanat müziği eğitimi aldı. 1992’de yayımladığı Yine Sensiz albümüyle başlayan profesyonel yolculuğu, onu Türkiye’nin “Megastar”ı yaptı. Dünya çapındaki şöhretine uzanan yolun önemli duraklarından biri Kocaeli’ydi.
1972 – RAP MÜZİĞİ OSCAR’A TAŞIYAN EMINEM
Gerçek adı Marshall Bruce Mathers III olan Eminem, ABD’nin Missouri eyaletinde doğdu. Detroit’teki rap yarışmalarından dünya çapında başarıya uzanan sanatçı, The Slim Shady LP ve The Marshall Mathers LP gibi albümleriyle tanındı. Başrolünde oynadığı 8 Mile filmi için hazırladığı “Lose Yourself”, en iyi özgün şarkı dalında Oscar kazanan ilk rap şarkısı oldu.
1973 – TİYATRODAN TELEVİZYONA DENİZ UĞUR
Oyuncu Deniz Uğur, Ankara’da doğdu. Opera sanatçısı Mete Uğur ile balerin Suna Uğur’un kızı olan sanatçı, İstanbul Üniversitesi Devlet Konservatuvarında eğitim gördü. Bir Erkeğin Anatomisi filmindeki rolüyle Ankara Film Festivali’nde ödül kazandı. Televizyon izleyicisi onu özellikle Adını Feriha Koydum, Umutsuz Ev Kadınları ve Zalim İstanbul dizileriyle tanıdı; tiyatro ve yazarlık çalışmalarını da sürdürdü.
1976 – ŞARKILARINI VE HİKÂYELERİNİ KENDİ YAZAN NİL KARAİBRAHİMGİL
Şarkıcı ve söz yazarı Nil Karaibrahimgil doğdu. Nil Dünyası, Nil FM ve “Seviyorum Sevmiyorum” gibi çalışmalarıyla Türk pop müziğinde kendine özgü bir yer edindi. Köşe yazılarını kitaplaştıran sanatçının Kocaeli ile de bir bağı bulunuyor: Nil’in Kelebekleri kitabındaki 140 yazıyı temsilen, 2011’de TEMA Vakfı ve gönüllülerle birlikte Şekerpınar’daki ağaçlandırma sahasına 140 fidan dikti.
1979 – İLK TÜRKİYE GRAND PRIX’SİNİN GALİBİ KIMI RAIKKONEN
Finlandiyalı Formula 1 pilotu Kimi Raikkonen doğdu. Soğukkanlı tavırları nedeniyle “Buz Adam” olarak tanınan Raikkonen, 2007’de Ferrari ile dünya şampiyonluğunu kazandı. Türkiye’deki motor sporları tarihine de adını yazdırdı: İstanbul Park’ta 21 Ağustos 2005’te düzenlenen ilk Türkiye Grand Prix’sini McLaren pilotu olarak kazanan isim oydu.
1986 – “SÖZ”ÜN KEŞANLI’SI GÖRKEM SEVİNDİK
Oyuncu Görkem Sevindik, Adana’da doğdu. Kurtlar Vadisi Pusu dizisinde canlandırdığı Pusat karakteriyle dikkat çekti; Söz dizisindeki Keşanlı rolüyle geniş bir izleyici kitlesine ulaştı. Daha sonra Ramo’da Boz, Ateş Kuşları’nda Ali Ateş karakterlerini canlandırarak televizyon kariyerini sürdürdü.
1991 – KOCAELİ ÜNİVERSİTESİNDEN YETİŞEN OYUNCU GÖZDE CIĞACI
Oyuncu Gözde Cığacı, İstanbul’da doğdu. Kocaeli Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Oyunculuk Bölümünde eğitim aldı. Muhteşem Yüzyıl ve Kuzey Güney dizilerinde rol oynadı; özellikle Kuzey Güney’deki Demet karakteriyle tanındı. Tiyatro, televizyon ve sinemada çalışan Cığacı, Kocaeli’de sanat eğitimi alıp ulusal yapımlarda yer bulan oyunculardan biri oldu.
1996 – FİLENİN SULTANLARININ PASÖRÜ CANSU ÖZBAY
Millî voleybolcu Cansu Özbay, İzmir’de doğdu. Arkas altyapısından yetişen ve 2016’da VakıfBank’a katılan Özbay, kulüp düzeyinde Avrupa ve dünya şampiyonlukları yaşadı. Türkiye’nin 2023’te Milletler Ligi ve Avrupa Şampiyonası’nı kazanan kadrosunda yer aldı. Millî takımın oyununu yönlendiren pasörlerden biri olarak kadın voleybolunun uluslararası başarılarında pay sahibi oldu.
17 EKİM’DE HAYATINI KAYBEDENLER
1780 – TABLOLARI VARŞOVA’NIN YENİDEN İNŞASINA YARDIMCI OLAN BERNARDO BELLOTTO ÖLDÜ
İtalyan ressam Bernardo Bellotto, Varşova’da hayatını kaybetti. Şehrin sokaklarını, meydanlarını ve binalarını ayrıntılarıyla resmetmişti. Bu tablolar, ölümünden bir buçuk asrı aşkın süre sonra beklenmedik bir görev üstlendi: İkinci Dünya Savaşı’nda büyük ölçüde yıkılan Varşova’nın yeniden inşasında başvurulan görsel belgeler arasında yer aldı. Bellotto’nun resimleri, kaybolan şehir dokusunun yeniden kurulmasına yardımcı oldu.
1849 – “CENAZE MARŞI”NIN BESTECİSİ FREDERIC CHOPIN ÖLDÜ
Piyano müziğinin büyük bestecilerinden Frederic Chopin, Paris’te hayatını kaybetti. Noktürnleri, valsleri, polonezleri ve “Cenaze Marşı” ile klasik müzik tarihine geçti. Polonya’dan uzakta yaşayan bestecinin ölümünden sonra bedeni Paris’teki Pere Lachaise Mezarlığı’na defnedildi. Kalbi ise kız kardeşi tarafından ülkesine götürüldü; Varşova’daki Kutsal Haç Kilisesi’nde korunuyor. Chopin’in bedeniyle kalbi, iki ayrı şehirde bulunuyor.
1887 – ELEKTRİK DEVRELERİNİN TEMEL KURALLARINI ORTAYA KOYAN GUSTAV KIRCHHOFF ÖLDÜ
Alman fizikçi Gustav Kirchhoff, Berlin’de hayatını kaybetti. Elektrik devrelerinde akım ve gerilimin hesaplanmasını sağlayan, bugün de mühendislik eğitiminin temelinde bulunan kuralları geliştirdi. Robert Bunsen ile yürüttüğü çalışmalar ise maddelerin yaydığı ya da soğurduğu ışığın incelenerek kimyasal içeriklerinin anlaşılmasını sağladı. Böylece Güneş’te hangi elementlerin bulunduğunu araştırmanın da yolu açıldı.
1920 – “DÜNYAYI SARSAN ON GÜN”ÜN YAZARI JOHN REED ÖLDÜ
Amerikalı gazeteci ve yazar John Reed, Moskova’da tifüsten hayatını kaybetti. Rusya’daki 1917 Ekim Devrimi’ne tanıklığını anlattığı Dünyayı Sarsan On Gün, dönemin en tanınmış kitaplarından biri oldu. Devrimi destekleyen Reed, Kremlin Duvarı’nın dibine defnedildi. Gazeteci Louise Bryant ile ilişkisi ve siyasi mücadelesi, Warren Beatty’nin yönettiği ve başrolünü oynadığı 1981 yapımı Kızıllar filmine konu oldu.
1934 – SİNİR SİSTEMİNİ ANLAMAMIZI SAĞLAYAN ÖNCÜLERDEN RAMON Y CAJAL ÖLDÜ
İspanyol bilim insanı Santiago Ramon y Cajal, Madrid’de hayatını kaybetti. Mikroskopla yaptığı incelemeler ve ayrıntılı çizimleriyle sinir sisteminin birbirinden ayrı hücrelerden oluştuğunu ortaya koyan çalışmalar yürüttü. Beynin yapısını anlamada belirleyici olan bu araştırmaları, modern sinir biliminin temelleri arasında kabul edildi. Cajal, sinir sisteminin yapısı üzerine çalışmaları nedeniyle 1906 Nobel Tıp Ödülü’nü Camillo Golgi ile paylaşmıştı.
1937 – TİTANİK’TEN KURTULAN ŞİRKET YÖNETİCİSİ BRUCE ISMAY ÖLDÜ
Titanik’in bağlı olduğu White Star Line şirketinin yöneticisi Joseph Bruce Ismay, hayatını kaybetti. Geminin 1912’deki ilk yolculuğuna katılmış, batışı sırasında bir filikaya binerek kurtulmuştu. Çok sayıda yolcu ve mürettebatın öldüğü felaketten sağ çıkması, özellikle basında ağır eleştirilerle karşılandı. Ismay, Titanik’in ardından başlayan sorumluluk tartışmalarının en çok konuşulan isimlerinden biri olarak hafızalarda kaldı.
1967 – ÇİN’İN SON İMPARATORU PUYİ ÖLDÜ
Çin’in son imparatoru Puyi, Pekin’de hayatını kaybetti. Henüz üç yaşına basmadan tahta çıkan Puyi’nin yaşamı; saraydan Japon denetimindeki Mançukuo yönetimine, Sovyet esaretinden Çin’deki hapis yıllarına uzandı. Affedilmesinin ardından sıradan bir vatandaş olarak yaşadı. Bir imparatorluğun sonuna ve Çin’in büyük dönüşümüne tanıklık eden hayatı, Bernardo Bertolucci’nin 1987 yapımı Son İmparator filmine konu oldu.
2012 – “EMMANUELLE” FİLMİNİN YILDIZI SYLVIA KRISTEL ÖLDÜ
Hollandalı oyuncu Sylvia Kristel, 60 yaşında hayatını kaybetti. 1974 yapımı Emmanuelle filmindeki başrolüyle dünya çapında tanındı; filmin başarısı devam yapımlarını da beraberinde getirdi. Kristel, başka filmlerde oynasa da geniş kitlelerin hafızasında bu karakterle kaldı. Sonraki yıllarda resimle de ilgilenen oyuncu, yönettiği kısa filmle 2006’da Tribeca Film Festivali’nde özel jüri ödülü kazandı.
2014 – JİTEM HAKKINDAKİ AÇIKLAMALARIYLA GÜNDEME GELEN ARİF DOĞAN ÖLDÜ
Emekli Jandarma Albay Arif Doğan, İstanbul’da hayatını kaybetti. Kamuoyunda, JİTEM’i kendisinin kurduğunu söylemesiyle tanındı; bu iddiasını JİTEM’i Ben Kurdum adlı kitabında da anlattı. Açıklamaları, JİTEM’in kuruluşu ve faaliyetleri hakkındaki tartışmalarda gündeme geldi. Ergenekon davasında da yargılanan Doğan, ölümünden önce uzun süredir sağlık sorunları nedeniyle tedavi görüyordu.
2018 – İSTANBUL’UN HAFIZASINI FOTOĞRAFLAYAN ARA GÜLER ÖLDÜ
Foto muhabiri Ara Güler, İstanbul’da 90 yaşında hayatını kaybetti. Şehrin sokaklarını, emekçilerini, kahvehanelerini ve gündelik hayatını kaydederek değişen İstanbul’dan güçlü bir görsel hafıza bıraktı. Uluslararası yayınlar için çalıştı; dünyaca tanınmış sanatçıların portrelerini çekti. Kendisini öncelikle foto muhabiri olarak tanımlayan Güler’in fotoğrafları, Türkiye’nin dünyada en çok tanınan görsel anlatıları arasında yer aldı.
2019 – KÜBA BALESİNİN ÖNCÜSÜ ALICIA ALONSO ÖLDÜ
Kübalı balerin ve koreograf Alicia Alonso, 98 yaşında hayatını kaybetti. Genç yaşta başlayan ve görme yeteneğini büyük ölçüde kaybetmesine yol açan göz rahatsızlığına rağmen sahneye çıkmayı sürdürdü. Başta Giselle olmak üzere klasik bale eserlerindeki yorumlarıyla tanındı. Kurucuları arasında bulunduğu topluluk, zamanla Küba Ulusal Balesi’ne dönüştü; Alonso, ülkesinin dünya çapında tanınan dansçılar yetiştirmesinde önemli rol oynadı.
2024 – “AVRUPA YAKASI”NIN KUBİLAY’I VURAL ÇELİK ÖLDÜ
Oyuncu Vural Çelik, 51 yaşında hayatını kaybetti. Avrupa Yakası dizisindeki Kubilay Peynircioğlu ve Seksenler dizisindeki Niyazi karakterleriyle geniş bir izleyici kitlesi tarafından tanındı. Tiyatrodan televizyona ve sinemaya uzanan kariyerinde Bir Demet Tiyatro, G.O.R.A. ve Organize İşler gibi yapımlarda da rol aldı. Özellikle komedi rollerindeki kendine özgü konuşması ve mimikleriyle hatırlanıyor.
2024 – HORMON ARAŞTIRMALARIYLA NOBEL KAZANAN ANDREW SCHALLY ÖLDÜ
Polonya doğumlu Amerikalı bilim insanı Andrew Schally, 97 yaşında hayatını kaybetti. Beynin hormon üretimini nasıl yönlendirdiğinin anlaşılmasına katkıda bulunan araştırmalarıyla 1977 Nobel Tıp Ödülü’nü paylaşmıştı. Çalışmaları, beyin ile vücudun hormon sistemi arasındaki ilişkiyi açıklamanın ötesine geçti. Bu bilgiler, başta prostat kanseri olmak üzere bazı hastalıkların tedavisinde kullanılan hormon temelli yöntemlerin geliştirilmesine katkı sağladı.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
