Günün Tarihi / 30 Ekim
30 EKİM’DE NELER KUTLANIYOR?
KARS’IN KURTULUŞU: DOĞU CEPHESİ’NDEN GELEN ZAFER
30 Ekim, Kars’ın 1920’de Kâzım Karabekir Paşa komutasındaki Türk ordusu tarafından düşman işgalinden kurtarılmasının yıl dönümü. Millî Mücadele’nin Doğu Cephesi’ndeki önemli başarılarından olan Kars’ın kurtuluşu, bağımsızlık mücadelesine güç ve moral verdi. 2026’da kurtuluşunun 106. yılını kutlayan şehirde, bu zaferin kahramanları ve vatan uğruna hayatını kaybedenler anılıyor.
KIZILAY HAFTASI: DAYANIŞMAYI HATIRLAMA ZAMANI
29 Ekim’de başlayan ve 4 Kasım’a kadar süren Kızılay Haftası devam ediyor. Hafta boyunca, özellikle okullarda düzenlenen etkinliklerle Kızılay’ın kuruluş amacı ve insani yardım çalışmaları anlatılıyor. Kan bağışından afet yardımına kadar uzanan faaliyetler üzerinden, gönüllülüğün ve zor zamanlarda birbirimize destek olmanın önemi hatırlatılıyor.
ULUSLARARASI ORTOPEDİ HEMŞİRELERİ GÜNÜ: YENİDEN ADIM ATABİLMENİN ARDINDAKİ EMEK
30 Ekim, kemik, eklem ve kas hastalıklarıyla ilgilenen ortopedi hemşirelerinin emeğine dikkat çekilen gün. Kırıkların tedavisinden eklem ameliyatlarına, ameliyat sonrası bakımdan yeniden hareket edebilmeye kadar uzanan süreçlerde bu hemşireler önemli görevler üstleniyor. Gün, hastaların gündelik yaşamlarına dönmelerine yardımcı olan uzmanlığın ve bakım emeğinin değerini hatırlatıyor.
DÜNYA SESLİ TİYATRO GÜNÜ: GÖZLERİ KAPATIP HİKÂYEYİ DİNLEMEK
30 Ekim, hikâyeleri oyuncuların sesleri, müzik ve efektlerle anlatan sesli tiyatro sanatını kutlamak için anılıyor. Türkiye’de Radyo Tiyatrosu ve Arkası Yarın gibi yayınlarla kuşakların hayatına giren bu anlatım biçimi, bugün dijital sesli yapımlarla da dinleyiciye ulaşıyor. Bir kapı gıcırtısı, ayak sesi veya oyuncunun tonlaması, görünmeyen bir sahneyi dinleyicinin zihninde kurabiliyor.
DÜNYA LEMUR GÜNÜ: MADAGASKAR’IN GERÇEK SAKİNLERİNİ KORUMAK
Madagaskar animasyonlarıyla da tanıdığımız lemurların doğadaki yaşamı, filmlerdeki kadar tasasız değil. Dünya Lemur Günü, bu hayvanları ve yaşam alanlarını korumaya dikkat çekiyor. Her yıl ekim ayının son cuma günü düzenlenen etkinlikler, 2026’da 30 Ekim’e denk geliyor. Doğa koruma kuruluşları, hayvanat bahçeleri ve eğitim kurumları, lemurların karşılaştığı tehlikeleri anlatan çalışmalar yapıyor.
30 EKİM’İN TUHAF GÜNLERİ
Bu bölümdeki günler, ağırlıklı olarak ABD’de yaygınlaşan gayriresmî özel gün takvimlerinden geliyor.
KONTROL LİSTESİ GÜNÜ: “BİR ŞEY UNUTTUM AMA NE?” DİYENLERE
30 Ekim, gayriresmî takvimlerde Kontrol Listesi Günü olarak yer alıyor. Alışverişten seyahat hazırlığına, ev işlerinden iş hayatına kadar yapılacakları yazıp tamamlananların yanına işaret koyma alışkanlığına ayrılmış bir gün. Kutlamak için uzun bir hazırlık gerekmiyor: Aklınızda dönüp duran işleri bir kâğıda yazmak ve ilkini tamamlamak yeterli.
HAYALETLİ BUZDOLABI GECESİ: ARKA RAFTAKİ KABIN İÇİNDE NE VAR?
Cadılar Bayramı’ndan önceki geceye yerleştirilen bu tuhaf gün, buzdolabının arkasında unutulmuş yemekleri “korku” malzemesine dönüştürüyor. Thomas ve Ruth Roy’un oluşturduğu günün esprisi, kapağını açmaya çekindiğimiz kaplarla yüzleşmek. Kutlamanın sonunda hayalet avlanmış olmuyor ama buzdolabı temizlenmiş, raflarda da biraz yer açılmış oluyor.
FRANKENSTEIN CUMASI: KORKU KLASİĞİNE BİR GÜN
ABD’deki gayriresmî takvimlerde ekim ayının son cuma günü, Mary Shelley’nin Frankenstein romanına ve yarattığı karakterlere ayrılıyor. 2026’da bugün 30 Ekim’e denk geliyor. Romanı okumak, sinema uyarlamalarından birini izlemek veya kendi canavarını çizmek, günün önerileri arasında. Küçük bir hatırlatma: Frankenstein, yaratığın değil, onu meydana getiren bilim insanının adı.
MISIR TANESİ ŞEKERLEMESİ GÜNÜ: CADILAR BAYRAMI’NIN ÜÇ RENKLİ TATLISI
ABD’de 30 Ekim, “Candy Corn” adı verilen şekerlemeye ayrılıyor. Beyaz, turuncu ve sarı renkleriyle mısır tanesini andıran bu küçük şekerler, sonbahar ve Cadılar Bayramı sofralarının tanıdık parçalarından. Adında mısır geçmesi, bir tabak haşlanmış mısırla aynı şey olduğu anlamına gelmiyor; kutlamanın merkezinde bildiğimiz şekerleme var.
30 EKİM’DE TARİHTE NELER OLDU?
1757 – OSMANLI TAHTINA III. MUSTAFA ÇIKTI
III. Osman’ın ölümünün ardından III. Mustafa Osmanlı tahtına çıktı. Devletin mali durumunu düzeltmek ve ordunun gücünü artırmak isteyen padişah, özellikle topçuluk alanındaki yeniliklerle tanındı. Ancak hükümdarlığının son yıllarına damgasını vuran Osmanlı-Rus Savaşı, devletin askerî ve ekonomik sorunlarını daha da ağırlaştırdı.
1873 – KARAGÖZ İLE HACİVAT GAZETE SAYFALARINDA: HAYAL YAYINA BAŞLADI
Teodor Kasap’ın çıkardığı mizah gazetesi Hayal’in ilk sayısı yayımlandı. Siyaseti ve günlük hayatı karikatürlerle, Karagöz ile Hacivat’ın konuşmalarıyla eleştiren gazete, Osmanlı mizah basınının önemli yayınlarından biri oldu. Sansürle sık sık karşılaşan Hayal, dönemin basın özgürlüğü mücadelesinin de dikkat çekici örnekleri arasına girdi.
1888 – TÜKENMEZ KALEMİN ÖNCÜSÜNE PATENT VERİLDİ
Amerikalı John J. Loud, ucundaki küçük bilyeyle mürekkebi yüzeye aktaran kalemi için patent aldı. Tasarım, özellikle sıradan kalemlerin zorlandığı pürüzlü yüzeylere işaret koymayı amaçlıyordu. Bugün kullandığımız tükenmez kalemlerin yaygınlaşması daha sonraki geliştirmelerle mümkün oldu. Ancak Loud’un patenti, günlük hayatın vazgeçilmez araçlarından birinin tarihindeki erken ve önemli adımlardan biri olarak kayda geçti.
1905 – RUS ÇARI ÖZGÜRLÜK VE MECLİS SÖZÜ VERDİ
Rusya’da grevler ve toplumsal ayaklanmalar karşısında zor durumda kalan Çar II. Nikolay, Ekim Manifestosu’nu yayımladı. Belgede temel özgürlükler ve seçilmiş bir meclisin yasama sürecine katılması vaat ediliyordu. Çarın sınırsız yönetimini sınırlandırma yolunda önemli bir adım olan manifesto, eski Rus takviminde 17 Ekim’e, bugün kullandığımız takvimde ise 30 Ekim’e karşılık geliyor.
1918 – MONDROS MÜTAREKESİ İMZALANDI: İŞGALLERE AÇILAN KAPI
Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’ndaki mücadelesini sona erdiren Mondros Mütarekesi imzalandı. Osmanlı heyetinin başında Rauf Bey, İtilaf Devletleri adına görüşmeleri yürüten İngiliz heyetinin başında Amiral Calthorpe bulunuyordu. Ordunun büyük ölçüde terhis edilmesini ve Boğazların açılmasını öngören ateşkesin 7. maddesi, İtilaf Devletlerine güvenliklerini tehlikede gördükleri stratejik noktaları işgal etme imkânı veriyordu. Anadolu’da Millî Mücadele’yi doğuracak işgal döneminin yolu böylece açıldı.
1918 – MONDROS’UN İMZALANDIĞI GÜN BİR MİZAH DERGİSİ DOĞDU: DİKEN
Sedat Simavi’nin çıkardığı siyasi ve edebî mizah dergisi Diken, Mondros Mütarekesi’nin imzalandığı gün yayın hayatına başladı. Yazı ve karikatürleriyle dönemin toplumsal ve siyasi gelişmelerini ele alan dergide Ömer Seyfettin, Ahmet Rasim, Reşat Nuri ve Yusuf Ziya gibi isimler yer aldı. Diken, savaşın ardından yaşanan çalkantıları mizah yoluyla anlatan yayınlardan biri oldu.
1922 – MUSSOLİNİ İTALYA’DA HÜKÜMETİN BAŞINA GEÇTİ
Faşistlerin Roma’ya Yürüyüşü’nün ardından Benito Mussolini, Kral III. Vittorio Emanuele ile görüşmek üzere Roma’ya geldi ve yeni hükümetini oluşturdu. Böylece İtalya’da faşist iktidarın dönemi başladı. İlk hükümet farklı siyasi kesimlerden isimler de içeriyordu; ancak Mussolini sonraki yıllarda muhalefeti ve basını baskı altına alarak diktatörlüğünü kurdu. İtalya’yı İkinci Dünya Savaşı’na sürükleyecek yönetimin yolu bu süreçte açıldı.
1923 – CUMHURİYET’İN İLK HÜKÜMETİ KURULDU
Cumhuriyet’in ilanından bir gün sonra, Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa’nın görevlendirdiği İsmet Paşa ilk Cumhuriyet hükümetini kurdu. Böylece yeni yönetim biçiminin ilk başbakanı İsmet İnönü oldu. Millî Mücadele’nin ardından ülkeyi yeniden ayağa kaldıracak hükümetin önünde ekonomi, eğitim, sağlık ve imar alanlarında çözüm bekleyen büyük sorunlar bulunuyordu.
1930 – TÜRKİYE İLE YUNANİSTAN DOSTLUK İÇİN İMZA ATTI
Türkiye ile Yunanistan arasında Ankara’da Dostluk, Tarafsızlık, Uzlaştırma ve Hakemlik Antlaşması imzalandı. Millî Mücadele’de karşı karşıya gelen iki ülke, Atatürk ve Venizelos döneminde sorunlarını görüşmelerle çözmeye yöneldi. Antlaşma, anlaşmazlıklarda diplomasi ve uzlaştırma yollarını öne çıkarıyordu. Deniz silahlanması konusunda birbirine önceden haber verme yükümlülüğü de karşılıklı güveni artırmayı amaçlıyordu. İmza, Türk-Yunan ilişkilerinde önemli bir yakınlaşmanın simgesi oldu.
1933 – TARIMDA BİLİM DÖNEMİ: YÜKSEK ZİRAAT ENSTİTÜSÜ AÇILDI
Cumhuriyet’in 10. yıl kutlamaları sırasında Ankara Yüksek Ziraat Enstitüsü, Başbakan İsmet İnönü’nün katıldığı törenle açıldı. Tarımı ve hayvancılığı bilimsel yöntemlerle geliştirmeyi amaçlayan kurum, modern laboratuvarları ve uzman kadrosuyla dönemin önemli eğitim yatırımlarındandı. Enstitünün ziraat ve veterinerlik fakülteleri, daha sonra Ankara Üniversitesi bünyesine katıldı.
1935 – UNUTULAN BİR KİLİT, HAVACILIĞIN GÜVENLİK ALIŞKANLIKLARINI DEĞİŞTİRDİ
Boeing’in daha sonra B-17 bombardıman uçağına dönüşecek Model 299 prototipi, ABD’deki deneme uçuşunda düştü. Kazanın nedeni, uçuş kumandalarındaki bir kilidin kalkıştan önce açılmasının unutulmasıydı. Olayın ardından geliştirilen pilot kontrol listeleri, karmaşık işlemlerin yalnızca hafızaya bırakılmaması gerektiğini gösterdi. Bugün havacılığın temel güvenlik uygulamalarından olan kontrol listelerinin yaygınlaşmasında bu kaza önemli rol oynadı.
1937 – BAŞKENTİN YENİ KAPISI: ANKARA GARI AÇILDI
Mimar Şekip Akalın’ın tasarladığı yeni Ankara Garı hizmete girdi. Cumhuriyet’in büyüyen başkentine uygun bir istasyon olarak inşa edilen yapı, demiryollarına verilen önemin simgelerinden biri oldu. Yıllar boyunca yolcuların Ankara’ya ilk adım attığı, asker uğurlamalarının ve aile kavuşmalarının yaşandığı gar, başkentin hafızasında özel bir yer edindi.
1938 – RADYODAN “MARS İSTİLASI” ANLATILDI
Orson Welles’in ekibi, H. G. Wells’in “Dünyalar Savaşı” romanını Amerikan radyosunda haber bültenlerini andıran bir oyun olarak sundu. Marslıların saldırısını anlatan yayını bazı dinleyiciler gerçek sandı. Olay, medya tarihinin en ünlü örneklerinden biri oldu. Ancak bütün ülkenin paniğe kapıldığı yönündeki yaygın anlatı, sonraki araştırmalara göre büyük ölçüde abartılıydı.
1947 – DÜNYA TİCARETİNİN KURALLARINI DEĞİŞTİREN ANLAŞMA
Cenevre’de 23 ülke, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması’nın, kısa adıyla GATT’ın son senedini imzaladı. Gümrük vergilerini ve ticaret engellerini azaltmayı amaçlayan düzenleme, savaş sonrasında uluslararası ticaretin temel dayanaklarından biri oldu. Daha sonra Dünya Ticaret Örgütü çatısı altında gelişecek sistemin temelleri bu süreçte atıldı.
1956 – SÜVEYŞ KRİZİNDE 12 SAATLİK ÜLTİMATOM
İngiltere ve Fransa, İsrail’in Mısır’a saldırmasının ardından iki ülkeye çatışmaları durdurmaları ve Süveyş Kanalı çevresinden çekilmeleri için ültimatom verdi. Mısır’dan ayrıca bazı stratejik noktaların İngiliz ve Fransız kuvvetlerince işgalini kabul etmesi istendi. Kahire’nin bu koşulları reddetmesinin ardından ertesi gün İngiliz ve Fransız hava saldırıları başladı.
1958 – BİR TESADÜF, KALP DAMARLARINI GÖRÜNTÜLEMEDE YENİ BİR DÖNEM AÇTI
ABD’de Cleveland Clinic’te çalışan Dr. Mason Sones, bir hastanın kalbini incelerken görüntülemeyi sağlayan madde istemeden doğrudan sağ koroner damara verildi. Tehlikeli olabileceği düşünülen bu olayın ardından hasta toparlandı ve kalbi besleyen damarın ayrıntılı görüntüsü elde edildi. İşlem, seçici koroner anjiyografinin gelişmesinde dönüm noktası oldu. Kalp damarlarındaki daralmaları görmeyi sağlayan bu yöntem, daha sonra modern kardiyolojinin temel araçlarından birine dönüştü.
1960 – BİRLEŞİK KRALLIK’TA İLK BAŞARILI BÖBREK NAKLİ
Cerrah Michael Woodruff ve ekibi, Edinburgh’da Birleşik Krallık’ın ilk başarılı böbrek naklini gerçekleştirdi. Organ naklinin henüz gelişme döneminde olduğu yıllarda yapılan ameliyat, ülkede nakil cerrahisinin önemli başlangıçlarından biri oldu. Edinburgh, sonraki yıllarda böbreğin yanı sıra karaciğer ve pankreas nakilleriyle de önemli bir merkez hâline geldi.
1961 – ALMANYA YOLCULUĞUNU DEĞİŞTİREN İMZA: İŞGÜCÜ ANLAŞMASI
Türkiye ile Federal Almanya arasında işgücü anlaşması imzalandı. Türk işçilerinin Almanya’da işe yerleştirilmesini düzenleyen anlaşma, başlangıçta geçici çalışma düşüncesine dayanıyordu. Ancak işçilerin önemli bir bölümü kalıcı oldu, ailelerini yanlarına aldı ve yeni kuşaklar yetişti. “Gurbetçi” ve “Almancı” sözcüklerinin ardındaki büyük toplumsal hikâyenin başlıca dönüm noktalarından biri bu anlaşmaydı.
1961 – İNSAN ELİYLE OLUŞTURULAN EN BÜYÜK PATLAMA
Sovyetler Birliği, Novaya Zemlya bölgesinde “Çar Bombası” olarak bilinen hidrojen bombasını denedi. Yaklaşık 50 megaton TNT’ye eşdeğer enerji açığa çıkaran deneme, tarihin en güçlü nükleer patlaması oldu. Soğuk Savaş’ın silahlanma yarışını simgeleyen bomba, insanlığın ulaştığı yıkım kapasitesini ürkütücü biçimde ortaya koydu.
1967 – UZAYDA İLK OTOMATİK KENETLENME GERÇEKLEŞTİ
Sovyetler Birliği’nin insansız Kosmos 186 ve Kosmos 188 araçları, uzayda otomatik olarak birbirine kenetlendi. Araçlar yaklaşık üç buçuk saat mekanik olarak bağlı kaldı. Elektrik bağlantısının kurulamaması gibi sorunlara rağmen deney, uzay araçlarının içinde insan bulunmadan buluşup birleşebileceğini gösterdi. Bu başarı, sonraki uzay istasyonlarına insan ve malzeme taşıyan araçlar için önemli bir teknolojik adım oldu.
1973 – İSTANBUL’UN İKİ YAKASI KÖPRÜYLE BİRLEŞTİ
Boğaziçi Köprüsü, Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk ve Başbakan Naim Talu’nun katıldığı törenle açıldı. Cumhuriyet’in 50. yılında hizmete giren köprü, İstanbul Boğazı’nın iki yakası arasında kesintisiz karayolu ulaşımını sağladı. Kocaeli’den İstanbul’un Avrupa yakasına uzanan yolculukları da değiştiren yapı, bugün 15 Temmuz Şehitler Köprüsü adıyla hizmet veriyor.
1974 – MUHAMMED ALİ YENİDEN ZİRVEDE
Muhammed Ali, dönemin Zaire’sinin başkenti Kinşasa’da George Foreman’ı sekizinci rauntta nakavt ederek yeniden dünya ağır sıklet boks şampiyonu oldu. Daha genç ve güçlü görülen rakibine karşı kazandığı zafer, spor tarihinin en unutulmaz karşılaşmaları arasına girdi. Ali’nin iplerde savunma yaparak Foreman’ı yorması, maçın en çok konuşulan taktiğiydi.
1980 – BÜLENT ECEVİT CHP GENEL BAŞKANLIĞINDAN İSTİFA ETTİ
Bülent Ecevit, 12 Eylül askerî darbesinin ardından CHP Genel Başkanlığından istifa etti. Darbe sonrasında eşi Rahşan Ecevit ile birlikte Hamzakoy’da gözetim altında tutulan Ecevit, 11 Ekim’de serbest bırakılmıştı. İstifası, 1972’de başladığı genel başkanlık dönemini bitirirken siyasi hayatında daha sonra Demokratik Sol Parti’ye uzanacak yeni bir dönemin başlangıcı oldu.
1983 – ERZURUM VE KARS’I SARSAN DEPREM
Erzurum ve Kars çevresinde meydana gelen yıkıcı deprem, özellikle kırsal yerleşimlerde ağır kayıplara yol açtı. Binden fazla insan hayatını kaybetti, çok sayıda köyde evler yıkıldı. Türkiye’nin yakın tarihindeki büyük afetler arasında yer alan deprem, dayanıksız yapıların oluşturduğu tehlikeyi ve kırsal bölgelerde afetlere hazırlığın önemini bir kez daha ortaya koydu.
1983 – ARJANTİN SANDIK BAŞINDA DEMOKRASİYE DÖNDÜ
Arjantin’de yedi yılı aşkın askerî yönetimin ardından yapılan seçimleri Raúl Alfonsín kazandı. Baskılar, kayıplar ve insan hakları ihlalleriyle anılan diktatörlük döneminden sonra seçimler, sivil yönetime dönüşün dönüm noktası oldu. Alfonsín, aynı yılın 10 Aralık günü görevi devraldı.
1984 – TÜRK HAVACILIK SANAYİSİNDE ÖNEMLİ ADIM
Ankara’nın Mürted bölgesinde TAI uçak üretim tesislerinin temeli atıldı. F-16 programı kapsamında kurulan tesisler, Türkiye’de modern savaş uçaklarının üretim ve montaj çalışmalarında önemli rol oynadı. Bu tarih, şirketin kuruluşundan ayrı olarak, Türk havacılık sanayisinin büyük üretim merkezlerinden birinin inşasına başlandığı gün olarak kayıtlara geçti.
1987 – GEORGE MICHAEL’IN SOLO KARİYERİNDE “FAITH” DÖNEMİ
George Michael’ın ilk solo stüdyo albümü “Faith”, ABD’de yayımlandı. Wham! grubuyla kazandığı ünü solo kariyerine taşıyan sanatçı, “Faith”, “Father Figure” ve “One More Try” gibi şarkılarla büyük başarı elde etti. Albüm, pop müziği soul ve funk etkileriyle buluştururken George Michael’ın şarkıcı, besteci ve yapımcı kimliğini de öne çıkardı.
1991 – ORTADOĞU BARIŞI İÇİN MADRİD’DE MASA KURULDU
ABD ile Sovyetler Birliği’nin ortak girişimiyle Madrid Barış Konferansı başladı. İsrail ile Arap taraflarının temsilcileri, Filistinlilerin de katıldığı görüşmelerde aynı diplomatik süreçte buluştu. Konferans, bölgedeki çatışmaları hemen sona erdirmedi. Ancak İsrail, Filistin ve komşu Arap ülkeleri arasındaki doğrudan görüşmeler için önemli bir başlangıç oluşturdu.
1995 – KANADA’NIN GELECEĞİNİ KIL PAYI BİR SONUÇ BELİRLEDİ
Kanada’nın Québec eyaletinde yapılan egemenlik referandumunda ayrılık yanlıları çok küçük bir farkla kaybetti. Oyların yüzde 50,58’i “hayır”, yüzde 49,42’si “evet” yönünde çıktı. Yaklaşık yüzde 93,5 katılımla gerçekleşen oylamada iki taraf arasındaki fark yalnızca 54 bin 288 oydu. Sonuç, Québec’in Kanada içinde kalmasını sağladı.
1995 – OASIS’TEN KUŞAKLAR BOYU SÖYLENECEK ŞARKI: WONDERWALL
İngiliz grup Oasis’in “Wonderwall” şarkısı single olarak yayımlandı. Noel Gallagher’ın yazdığı, Liam Gallagher’ın seslendirdiği parça, grubun en tanınan şarkılarından biri oldu. Daha önce “(What’s the Story) Morning Glory?” albümünde yer alan şarkı, single yayınıyla da geniş kitlelere ulaştı; yıllar boyunca farklı sanatçılar tarafından yeniden yorumlandı.
1998 – CUMHURİYET’İN KURULUŞ HİKÂYESİ BEYAZPERDEDE
Cumhuriyet’in 75. yılı için hazırlanan “Cumhuriyet” filmi sinemalarda gösterime girdi. Yönetmenliğini Ziya Öztan’ın yaptığı, senaryosunu Turgut Özakman’ın yazdığı filmde Atatürk’ü Rutkay Aziz, İsmet İnönü’yü Savaş Dinçel canlandırdı. Millî Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasından Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanan yapım, yakın tarihimizi geniş bir oyuncu kadrosuyla beyazperdeye taşıdı.
2001 – MICHAEL JACKSON’DAN “INVINCIBLE”
Michael Jackson’ın “Invincible” albümü yayımlandı. “You Rock My World”, “Butterflies” ve “Cry” gibi şarkıları içeren çalışma, sanatçının hayattayken yayımladığı son yeni stüdyo albümü oldu. Pop, soul ve dönemin elektronik seslerini bir araya getiren albüm, Jackson’ın 2000’li yıllardaki müzikal döneminin başlıca yapıtıydı.
2003 – OZ ÜLKESİNİN CADILARI BROADWAY’İ FETHETTİ
“Wicked” müzikali, New York’taki Gershwin Tiyatrosu’nda resmî Broadway açılışını yaptı. “Oz Büyücüsü” hikâyesine cadıların gözünden bakan yapım, Elphaba ile Glinda’nın arkadaşlığını ve birinin neden “kötü” olarak tanındığını anlatıyordu. “Defying Gravity” gibi şarkılarıyla ünlenen müzikal, Broadway’in uzun soluklu başarılarından biri oldu.
2012 – STAR WARS İÇİN YENİ DÖNEM
Disney, George Lucas’ın kurduğu Lucasfilm’i yaklaşık 4,05 milyar dolara satın almak üzere anlaşmaya vardığını duyurdu. Açıklamayla birlikte yeni bir “Star Wars” filminin 2015’te gösterime gireceği de ilan edildi. Böylece sinemanın en ünlü uzay destanlarından birinde yeni filmlere ve yapımlara uzanan dönem başladı.
2013 – MARMARAY’IN İLK YOLCU GÜNÜNDE “ACİL DURUM BUTONU” TARTIŞMASI
Bir gün önce törenle açılan Marmaray, ilk yolcu gününde yoğun ilginin yanında duraklamalar ve elektrik kesintisi haberleriyle gündeme geldi. TCDD, bazı yolcuların acil durum butonlarına basmasının trenlerin durmasına ve seferlerde aksamalara neden olduğunu açıkladı. Açılışın hemen ardından yaşananlar, projenin teknik hazırlığı ve yolcu bilgilendirmesi üzerine tartışma başlattı. Marmaray’ın ilk günü, bu açıklamalarla da hafızalara yerleşti.
2017 – DEMİR İPEK YOLU’NDA ÖNEMLİ ADIM: BAKÜ-TİFLİS-KARS HATTI AÇILDI
Türkiye, Gürcistan ve Azerbaycan’ı birbirine bağlayan Bakü-Tiflis-Kars demiryolu hattı törenle hizmete alındı. Bakü yakınındaki törende Türkiye ve bölge ülkelerinin yöneticileri hazır bulundu. “Demir İpek Yolu” olarak da anılan proje, Türkiye’nin Kafkasya ve Orta Asya ile yük taşımacılığında yeni bir bağlantı oluşturdu. Hat, Asya ile Avrupa arasındaki ticaret yollarında demiryolunun payını artırmayı amaçlayan projelerin önemli parçalarından biri oldu.
2018 – BİNLERCE GEZEGEN BULAN KEPLER’İN GÖREVİ SONA ERDİ
NASA, yakıtı tükenen Kepler Uzay Teleskobu’nun bilimsel görevini sona erdirdiğini açıkladı. Dokuz yılı aşkın süre çalışan teleskop, Güneş Sistemi dışında 2.600’den fazla gezegenin keşfedilmesini sağlamıştı. Kepler’in gözlemleri, gezegenlerin evrende sanılandan çok daha yaygın olduğunu ortaya koydu. Böylece başka yıldızların çevresindeki dünyaları ve yaşam ihtimalini araştıran bilim insanlarına büyük bir veri mirası bıraktı.
2020 – İZMİR’İ YASA BOĞAN DEPREM
Saat 14.51’de Ege Denizi’nde meydana gelen deprem, İzmir’de ağır yıkıma yol açtı. AFAD’ın 6,6, ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumunun 7,0 büyüklüğünde açıkladığı deprem nedeniyle 117 kişi hayatını kaybetti, 1.032 kişi yaralandı. İzmir’de yaşanan acı, deprem gerçeğini yakından bilen Kocaeli için de güvenli yapıların ve afet hazırlığının önemini yeniden hatırlattı.
2021 – DOMUZTEPE’DE TARİH ÖNCESİ EVLERİN BALKONLARI GÜNDEME GELDİ
Kahramanmaraş’taki Domuztepe Höyüğü kazılarında ulaşılan bulgular, Anadolu’nun binlerce yıl önceki ev yaşamına ilişkin dikkat çekici bilgiler sundu. Kazı Başkanı Halil Tekin, 30 Ekim’de yayımlanan açıklamasında, yaklaşık 7-8 bin yıl öncesine ait yerleşimde çok katlı ve balkonlu yapılar bulunduğunu düşündüren verilere ulaştıklarını anlattı. Taş temellerle birlikte çanak çömlek üzerindeki tasvirler de değerlendirilmişti. Yerleşimin üç boyutlu olarak canlandırılması planlanıyordu.
KOCAELİ TARİHİNDE 30 EKİM
1922 – TRAKYA’NIN TESLİM ALINMASINDA İZMİT’TEN GİDEN KAFİLE GÖREV ALDI
Mudanya Ateşkes Antlaşması’nın ardından Doğu Trakya’nın Türk yönetimine geçişinde görev alacak jandarma ve memurlar, İzmit’ten bindikleri Ümit vapuruyla 30 Ekim sabahı İstanbul Sirkeci’ye ulaştı. Kafile, Vali Şakir Bey’in başkanlığında ilk devir teslim işlemleri için Çerkezköy’e hareket etti. İzmit, böylece Millî Mücadele’nin askerî zaferini izleyen ve Trakya’nın yeniden Türk yönetimine kavuşmasını sağlayan sürecin hareket noktalarından biri oldu. Burada 30 Ekim, vapurun İzmit’ten kalkışını değil, kafilenin Sirkeci’ye vararak Trakya’ya yönelmesini ifade ediyor.
1999 – DEPREMZEDELERİN YENİDEN EV SAHİBİ OLMASI İÇİN KONUT KREDİSİ DÜZENLEMESİ
17 Ağustos depreminden sonra evlerini kaybeden aileleri ilgilendiren konut düzenlemelerinden biri, 30 Ekim tarihli genelgeyle yapıldı. Kocaeli Valiliğine de gönderilen düzenleme, hak sahibi depremzedelerin kendi arsalarında ev yapabilmeleri için verilecek kredileri belirliyordu. Köylerde dönemin parasıyla 3 milyar 500 milyon, il ve ilçe merkezleri ile beldelerde ise 6 milyar liralık kredi öngörüldü. İnşaat ilerledikçe ödenecek bu krediler, deprem sonrasında kalıcı barınma sorununa çözüm arayışının parçalarından biriydi.
1999 – ÇADIRKENT ÇOCUKLARI İÇİN SPORLA DAYANIŞMA
Depremden sonra çadırkentlerde yaşayan çocuklara yönelik “Eğlenceli Atletizm Projesi”nin 25 Ekim’de başlayan uygulaması, 30 Ekim’de tamamlandı. Kocaeli, Sakarya ve Yalova’daki dokuz çadırkentte gerçekleştirilen programa, üç ilde toplam 1.900 çocuk katıldı. Kocaeli ve Sakarya üniversitelerinden gönüllü eğitimci ve antrenörler, İngiliz uzmanlarla birlikte çocuklara oyun ve spor etkinlikleri yaptırdı. Yedi ile on dört yaş arasındaki çocukları kapsayan çalışma, depremden etkilenen çocukların toparlanmasına spor yoluyla destek olmayı amaçlıyordu.
2020 – KOCAELİ’DE 97 ROBOTİK KODLAMA ATÖLYESİ İÇİN TOPLU AÇILIŞ
Kocaeli Robotik Kodlama Atölyeleri Projesi’nin, kısa adıyla KODELİ’nin toplu açılış programı, Millî Eğitim Bakanı Ziya Selçuk’un katılımıyla Kocaeli Bilim Merkezi’nde gerçekleştirildi. Proje kapsamında 43 ortaokul, 52 lise ve iki bilişim merkezinde toplam 97 atölye kurulmuştu. Bilgisayarlar, robotik setler ve üç boyutlu yazıcılarla donatılan atölyeler, öğrencilerin teknoloji üretimiyle tanışmasını amaçlıyordu. Törenin ilginç ayrıntısı ise açılış kurdelesinin kesileceği makasın bir drone tarafından getirilmesiydi.
30 EKİM’DE GAZETELERDE KOCAELİ
Bu bölümde olayların gerçekleştiği gün değil, haber ve yazıların yayımlandığı 30 Ekim tarihli gazete sayfaları esas alınmıştır.
1930 – HÜR FİKİR: YERLİ MALI AL, TÜRK İŞÇİSİ İŞSİZ KALMASIN
İzmit’te yayımlanan Hür Fikir gazetesinin 30 Ekim 1930 tarihli sayısında, okurlara yerli ürünleri tercih etmeleri çağrısı yapılıyordu. Gazete, alışverişte verilecek kararları ülke ekonomisi ve işçilerin geçimiyle ilişkilendiriyordu. “Türk işçisi işsiz kalmaz” ifadesiyle üretime ve istihdama dikkat çekilirken, yerli mala harcanan paranın yeniden vatandaşın cebine döneceği savunuluyordu. Bu çağrılar, erken Cumhuriyet yıllarında İzmit basınının ekonomik bağımsızlık düşüncesini günlük hayata nasıl taşıdığını gösteriyordu.
1933 – VAKİT: GÖLCÜK’TEN KASIMPAŞA’YA TAŞINAN DENİZCİLİK OKULU
Vakit gazetesinin 30 Ekim 1933 tarihli beşinci sayfasında, Gölcük’ten Kasımpaşa’ya taşınan Deniz Gedikli Zabit Mektebi’nin bir gün önce yapılan açılışı anlatılıyordu. Deniz kuvvetlerine meslek personeli yetiştiren okul, eski Bahriye Nezareti binasında faaliyete geçmişti. Haberin Kocaeli açısından dikkat çekici yanı, denizcilik kurumları ve tersanenin İzmit ile Gölcük’e taşınmasının Kasımpaşa’nın hayatını nasıl etkilediğini de aktarmasıydı. Okulun dönüşü, gazetenin anlatımıyla semte yeniden canlılık getirmişti.
1936 – CUMHURİYET: KOCAELİ KÖYLERİNE RADYO, ELEKTRİK VE SEYYAR SİNEMA PLANI
Cumhuriyet gazetesinin 30 Ekim 1936 tarihli beşinci sayfasındaki “İzmitte köycülük” haberi, dönemin köyleri geliştirme hedeflerini sıralıyordu. Yol, okul ve içme suyunun yanında okuma odaları açılması, köylere kitap ve gazete gönderilmesi, her köye radyo alınması, elektrik ulaştırılması ve seyyar sinema götürülmesi planlanıyordu. Bunlar tamamlanmış işler olarak değil, çalışma programının hedefleri olarak aktarılmıştı. Aynı sayfadaki başka bir İzmit haberinde ise Adapazarı Tohum Islah İstasyonu’nda üretilen “Cumhuriyet” adlı tohumluk buğdaydan köylülere 31 bin kilo dağıtıldığı bildiriliyordu.
2020 – BUGÜN KOCAELİ: İZMİR’E GIDA YARDIMININ YANINDA MASKE VE DEZENFEKTAN
Bugün Kocaeli gazetesi, 30 Ekim 2020’de İzmir’de yaşanan depremin ardından Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin yardım açıklamasını yayımladı. Haberde 1.000 koli gıdanın yanı sıra 30 bin maske ve 20 ton dezenfektan yardımı duyuruluyordu. Yardım listesindeki maske ve dezenfektan, o günlerin koşullarını da hatırlatıyordu: Depremin yol açtığı acil ihtiyaçlara, koronavirüs salgınına karşı korunma ihtiyacı da eklenmişti. Gazete ayrıca ihtiyaç hâlinde itfaiye, sağlık, arama kurtarma ve lojistik desteği sağlanacağı açıklamasına yer verdi.
2022 – GERÇEK KOCAELİ: NİKOMEDİA SANAT GALERİSİ KÖY ENSTİTÜLERİ SERGİSİYLE AÇILDI
Gerçek Kocaeli’nin 30 Ekim 2022 tarihli haberinde, İzmit Belediyesinin Nikomedia Sanat Galerisi’ni bir gün önce Cumhuriyet Bayramı’nda açtığı duyuruluyordu. Galerinin ilk sergisi, Köy Enstitülerine ilişkin kitapları ve dönemin basılı belgelerini bir araya getiriyordu. Böylece kentte yeni bir sergi mekânı açılırken Cumhuriyet’in eğitim tarihinin önemli girişimlerinden biri de İzmitlilerin ilgisine sunulmuştu.
2025 – NOKTA: GEBZE’DE ÇÖKEN BİNANIN ARDINDAN CEVAP BEKLEYEN SORULAR
Nokta gazetesinde Cansu Kızılkaya’nın 30 Ekim 2025’te yayımlanan “Gebze’deki yeni binayı kim devirdi?” başlıklı yazısı, bir gün önce Gebze’de yaşanan bina çökmesini ele alıyordu. Mevlâna Mahallesi’ndeki yedi katlı Arslan Apartmanı’nın çökmesi sonucu aynı aileden dört kişi yaşamını yitirmişti. Yazı, görece yeni bir binanın neden çöktüğünü sorguluyor; zemin, yapı güvenliği ve denetim süreçlerinin araştırılmasını istiyordu. O gün ortaya atılan ihtimaller, kesinleşmiş nedenler değil, kamuoyunun yanıt beklediği sorulardı.
30 EKİM’DE DOĞANLAR
1762 – ANDRÉ CHÉNIER: İSTANBUL’DA DOĞDU, FRANSIZ DEVRİMİ’NDE GİYOTİNE GÖNDERİLDİ
Fransız şair André Chénier, İstanbul’da dünyaya geldi. Fransız bir baba ile Rum bir annenin oğlu olan Chénier, eğitimini Fransa’da aldı. Fransız Devrimi sırasında tutuklandı ve 1794’te giyotinle idam edildi. Şiirlerinin önemli bölümü ölümünden sonra yayımlandı. İstanbul’da başlayan, Paris’te henüz 31 yaşındayken sona eren hayatıyla Fransız edebiyatının trajik isimlerinden biri oldu.
1878 – ARTHUR SCHERBIUS: ENİGMA’YI GELİŞTİREN MÜHENDİS
Alman mühendis Arthur Scherbius doğdu. Geliştirdiği Enigma şifreleme makinesi, ölümünden sonra Nazi Almanyası’nın askerî haberleşmesinde yaygın biçimde kullanıldı. Mesajları okunamaz hâle getirmek için tasarlanan bu makinenin şifrelerinin çözülmesi, İkinci Dünya Savaşı’nın en önemli istihbarat başarılarından biri oldu. Scherbius’un icadı, mühendislik tarihinin yanı sıra savaş ve casusluk tarihine de geçti.
1895 – GERHARD DOMAGK: ENFEKSİYONLARLA MÜCADELEDE YENİ BİR DÖNEM AÇTI
Alman bilim insanı Gerhard Domagk doğdu. Prontosil adlı maddenin bakterilere karşı etkisini ortaya koyarak, enfeksiyonların ilaçla tedavisinde önemli bir ilerleme sağladı. Bu çalışmasıyla 1939 Nobel Tıp Ödülü’ne layık görüldü. Ancak Nazi yönetiminin baskısı nedeniyle ödülü kabul edemedi. Nobel madalyası ve diplomasını savaşın ardından alabildi.
1906 – GIUSEPPE FARINA: FORMULA 1’İN İLK DÜNYA ŞAMPİYONU
İtalyan yarışçı Giuseppe “Nino” Farina doğdu. Formula 1 Dünya Şampiyonası’nın ilk sezonu olan 1950’de, Alfa Romeo adına yarışarak şampiyonluğa ulaştı. Aynı yıl Silverstone’da düzenlenen şampiyonanın ilk yarışını da kazandı. Böylece bugün dünya çapında milyonlarca kişinin izlediği organizasyonun hem ilk yarış galibi hem de ilk dünya şampiyonu olarak tarihe geçti.
1928 – DANIEL NATHANS: DNA’YI İNCELEMENİN YOLUNU AÇAN ÖNCÜLERDEN
Amerikalı bilim insanı Daniel Nathans doğdu. DNA’yı belirli noktalardan kesen enzimleri kullanarak genetik malzemenin parçalar hâlinde incelenmesine öncülük etti. Bu çalışmalar, modern genetik araştırmalarının ve biyoteknolojinin gelişmesine katkı sağladı. Nathans, 1978 Nobel Tıp Ödülü’nü Werner Arber ve Hamilton O. Smith ile paylaştı. Bugün genlerin nasıl çalıştığını anlamak için kullanılan yöntemlerin gelişiminde önemli bir yere sahip oldu.
1943 – DENİZ KAVUKÇUOĞLU: YAZILARI VE KİTAP FUARLARIYLA TANINDI
Gazeteci ve yazar Deniz Kavukçuoğlu, İstanbul’da doğdu. Uzun yıllar Almanya’da yaşadıktan sonra Türkiye’ye döndü. Cumhuriyet gazetesindeki köşe yazılarının yanı sıra öykü, roman, deneme ve anılarıyla okurlarla buluştu. TÜYAP’ta kültür fuarları genel koordinatörlüğü yaparak kitap fuarlarının düzenlenmesinde görev aldı. Edebiyat dünyasına hem yazarlığı hem de okurla yazarı buluşturan çalışmalarıyla katkıda bulundu.
1945 – HENRY WINKLER: FONZIE’DEN BARRY’NİN OYUNCULUK HOCASINA
Amerikalı oyuncu Henry Winkler doğdu. “Happy Days” dizisinde canlandırdığı deri ceketli Fonzie karakteriyle televizyon tarihinin tanınan yüzlerinden biri oldu. Yıllar sonra “Barry” dizisindeki oyunculuk öğretmeni Gene Cousineau rolüyle yeni kuşak izleyicilere ulaştı. Bu performansı, 2018’de kendisine komedi dalında en iyi yardımcı erkek oyuncu Emmy Ödülü’nü getirdi.
1951 – MEHMET AĞAR: EMNİYETTEN SİYASETE UZANAN KARİYER
Bürokrat ve siyasetçi Mehmet Ağar, Ankara’da doğdu. Emniyet teşkilatında çeşitli görevlerde bulunduktan sonra Erzurum Valiliği ve Emniyet Genel Müdürlüğü yaptı. Siyasete geçerek milletvekili seçildi; Adalet ve İçişleri bakanlıklarını üstlendi. Doğru Yol Partisi ve Demokrat Parti genel başkanlıklarında da bulunan Ağar, Türkiye’nin yakın dönem siyasetinin çok tartışılan isimleri arasında yer aldı.
1960 – DIEGO MARADONA: FUTBOLUN DAHİSİ DOĞDU
Arjantinli futbolcu Diego Armando Maradona doğdu. Arjantin’in 1986 Dünya Kupası zaferinin başrolündeki Maradona, İngiltere karşısında attığı iki golle futbol tarihine geçti. İlki, eliyle attığı ve “Tanrı’nın Eli” diye adlandırdığı tartışmalı goldü. İkincisi ise rakiplerini birer birer geçerek attığı, futbolun en unutulmaz golleri arasında gösterilen goldü. Yeteneği ve sıra dışı hayatıyla futbol sahalarının çok ötesinde tanınan bir isim oldu.
1962 – STEFAN KUNTZ: BEŞİKTAŞ’IN GOLCÜSÜ, MİLLÎ TAKIMIN TEKNİK DİREKTÖRÜ
Alman futbolcu ve teknik direktör Stefan Kuntz doğdu. Türkiye’de önce 1995’te transfer olduğu Beşiktaş’ın formasıyla tanındı. Almanya’nın 1996 Avrupa Şampiyonası’nı kazanan kadrosunda yer aldı. Futbolculuğunun ardından teknik direktörlüğe yönelen Kuntz, yıllar sonra Türkiye A Millî Futbol Takımı’nın başına geçerek Türk futboluyla yeniden buluştu.
1964 – JEAN-MARC BOSMAN: AÇTIĞI DAVAYLA FUTBOLU DEĞİŞTİRDİ
Belçikalı futbolcu Jean-Marc Bosman doğdu. Adını sahadaki başarılarından çok, transferinin engellenmesine karşı açtığı davayla duyurdu. 1995’te verilen ve “Bosman Kararı” olarak bilinen hüküm, Avrupa Birliği içinde sözleşmesi biten futbolcuların başka bir üye ülkedeki kulübe bonservis bedeli olmadan geçebilmesinin önünü açtı. Futbolcuların pazarlık gücünü artıran bu mücadele, transfer piyasasını kökten etkiledi.
1972 – FUAT ERGİN: TÜRKÇE RAP’İN ÖNCÜ İSİMLERİNDEN
Rap müzisyeni ve söz yazarı Fuat Ergin, Berlin’de doğdu. İlk çalışmalarını İngilizce yaptıktan sonra Türkçe rap üretmeye yöneldi. Almanya’da başlayan müzik hayatını Türkiye’de sürdürdü. “Hassickdir?” serisi ve “Her Ayın Elemanı” gibi albümleriyle tanınan Fuat, Türkçe rap’in gelişiminde etkili olan isimler arasında yer aldı.
1973 – RACİ ŞAŞMAZ: DELİ YÜREK VE KURTLAR VADİSİ’NİN SENARİSTİ
Senarist ve yapımcı Raci Şaşmaz, Elazığ’da doğdu. Televizyon dünyasında “Deli Yürek” ile dikkat çekti; ardından “Kurtlar Vadisi”nin senaryo ekibinde ve yapımında görev aldı. “Ekmek Teknesi” ve “Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz” gibi yapımlarda da çalıştı. Türkiye’de geniş izleyici kitlelerine ulaşan dizilerin kamera arkasındaki isimlerinden biri oldu.
1976 – ÜMİT ÖZAT: DÜNYA ÜÇÜNCÜSÜ KADRONUN FUTBOLCUSU
Futbolcu ve teknik direktör Ümit Özat, Ankara’da doğdu. Gençlerbirliği’nde başlayan profesyonel kariyerinde Fenerbahçe’nin kaptanlığına kadar yükseldi. Türkiye’nin 2002 Dünya Kupası’nda üçüncü olan millî takım kadrosunda yer aldı. Almanya’da Köln forması da giyen Özat, futbolculuğunun ardından teknik direktörlük yaptı.
1978 – DOĞA RUTKAY: GÜLDÜR GÜLDÜR’ÜN YETER’İ
Oyuncu Doğa Rutkay doğdu. Mimar Sinan Üniversitesi Devlet Konservatuvarında tiyatro eğitimi aldı. “Aşkım Aşkım” ve “Pembe Patikler” gibi dizilerin ardından, “Güldür Güldür Show”da canlandırdığı Yeter karakteriyle geniş bir izleyici kitlesine ulaştı. Tiyatro sanatçısı Rutkay Aziz’in kızı olan oyuncu, televizyonun yanı sıra sinemada ve sahnede de çalıştı.
1981 – TAN TAŞÇI: KENDİ ŞARKILARIYLA TANINDI
Şarkıcı ve söz yazarı Tan Taşçı, Almanya’da doğdu. Ankara’da yetişti; korolarda şarkı söyledi ve şan eğitimi aldı. 2005’te yayımladığı, kendi bestelerinden oluşan “Rica Ederim” albümüyle müzik dünyasına adım attı. Yorumculuğunun yanında söz yazarlığı ve besteciliğiyle de Türk pop müziğinde kendine yer edindi.
1985 – GÜLÇİN ERGÜL: HEPSİ’DEN SOLO KARİYERE
Şarkıcı Gülçin Ergül, İstanbul’da doğdu. Çocuk yaşta müzik ve bale eğitimi aldı; sahneye opera ve bale yapımlarında çıktı. Hepsi grubuyla geniş kitlelerce tanındı, grubun televizyon dizisinde de rol aldı. 2009’da gruptan ayrılmasının ardından müzik çalışmalarını solo olarak sürdürdü. Şarkıcılığının yanı sıra dans eğitimi ve sahne performansıyla da dikkat çekti.
30 EKİM’DE HAYATINI KAYBEDENLER
1910 – HENRY DUNANT: SAVAŞTA YARALANANLARA AYRIM YAPMADAN YARDIM FİKRİNİN ÖNCÜSÜ
Kızılhaç hareketinin kurucusu İsviçreli Henry Dunant hayatını kaybetti. Solferino Savaşı’nda gördüğü yaralı askerlerin yaşadıkları, onu savaş alanlarında taraf gözetmeden yardım sağlayacak kuruluşlar oluşturma fikrine yöneltti. Çabaları, Uluslararası Kızılhaç Komitesinin kurulmasına ve ilk Cenevre Sözleşmesi’nin hazırlanmasına katkıda bulundu. Dunant, 1901’de verilen ilk Nobel Barış Ödülü’nü Frédéric Passy ile paylaşmıştı.
1975 – GUSTAV HERTZ: ATOMUN İŞLEYİŞİNİ ANLAMAMIZA KATKI SAĞLADI
Alman fizikçi Gustav Ludwig Hertz hayatını kaybetti. James Franck ile gerçekleştirdiği deneyler, atomların enerjiyi belirli miktarlar hâlinde alıp verdiğini göstererek modern atom fiziğine önemli bir dayanak sağladı. İki bilim insanı bu çalışmalarıyla 1925 Nobel Fizik Ödülü’nü paylaştı. Hertz’in araştırmaları, gözle göremediğimiz atom dünyasının kurallarını anlamamızda etkili oldu.
1987 – JOSEPH CAMPBELL: KAHRAMANIN YOLCULUĞUNU ANLATAN MİTOLOJİ UZMANI
Amerikalı mitoloji araştırmacısı ve yazar Joseph Campbell hayatını kaybetti. “Kahramanın Sonsuz Yolculuğu” adlı eserinde, farklı toplumların efsanelerindeki ortak hikâye kalıplarını inceledi. Kahramanın alıştığı dünyadan ayrılması, sınavlardan geçmesi ve değişerek geri dönmesi üzerine kurduğu yaklaşım, edebiyatı ve sinemayı etkiledi. George Lucas da “Yıldız Savaşları”nı oluştururken Campbell’ın çalışmalarından yararlandı.
1989 – FETHİ SAVAŞÇI: ALMANYA’DAKİ TÜRK İŞÇİLERİN HAYATINI YAZDI
Şair ve yazar Fethi Savaşçı, Almanya’nın Münih kentinde hayatını kaybetti. 1965’te Almanya’ya giderek fabrika işçisi olarak çalışan Savaşçı, gurbeti ve işçilerin günlük hayatını şiirlerine ve öykülerine taşıdı. “İş Dönüşü”, “Alamanya Gurbeti” ve “Makinalar Çalışırken” gibi eserleriyle tanındı. Kendisinin de yaşadığı çalışma ve göç deneyimini edebiyata aktararak, Türkiye’den Almanya’ya uzanan işçi kuşağının seslerinden biri oldu.
1993 – ÖMER ASIM AKSOY: ATASÖZLERİMİZİ VE DEYİMLERİMİZİ DERLEYEN DİL USTASI
Dil araştırmacısı Ömer Asım Aksoy, Ankara’da hayatını kaybetti. Türk Dil Kurumunda uzun yıllar çalıştı; Türkçenin söz varlığının derlenmesine ve incelenmesine katkıda bulundu. Özellikle “Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü” ile öğrencilerin, öğretmenlerin ve yazarların başvurduğu isimlerden biri oldu. Dilin sadeleşmesini savunan Aksoy, çalışmalarını yaşamının son dönemine kadar sürdürdü.
2009 – CLAUDE LÉVI-STRAUSS: FARKLI KÜLTÜRLERE BAKIŞIMIZI DEĞİŞTİRDİ
Fransız antropolog Claude Lévi-Strauss, 100 yaşında hayatını kaybetti. İnsan topluluklarının akrabalık ilişkilerini, mitlerini ve düşünme biçimlerini karşılaştırarak, birbirinden uzak kültürlerdeki ortak yapıları araştırdı. Toplumları yalnızca Batı’nın ölçüleriyle değerlendiren anlayışları sorguladı. “Hüzünlü Dönenceler” adlı eseriyle akademi dışındaki okurlara da ulaşan Lévi-Strauss, 20. yüzyılın etkili düşünürlerinden biri oldu.
2015 – SİNAN ŞAMİL SAM: TÜRK BOKSUNUN “BOĞAZ’IN BOĞASI”
“Boğaz’ın Boğası” lakabıyla tanınan boksör Sinan Şamil Sam, 41 yaşında hayatını kaybetti. Amatör boksta 1999 Dünya Şampiyonası’nda süper ağır sıklette altın madalya kazandı. Profesyonelliğe geçtikten sonra Avrupa ağır sıklet ve kıtalararası şampiyonluklar elde etti. Türkiye’de boksun daha geniş kitleler tarafından izlenmesini sağlayan sporculardan biri olan Sam, karaciğer yetmezliği nedeniyle tedavi görüyordu.
2015 – ÜSTÜN AKMEN: TİYATROYU YAZILARIYLA İZLEYİCİYE TAŞIDI
Tiyatro eleştirmeni ve yazar Üstün Akmen hayatını kaybetti. Gazete ve dergilerde yayımlanan eleştirileriyle oyunları, oyunculukları ve sahne çalışmalarını değerlendirdi. Tiyatro Eleştirmenleri Birliğinin Türkiye merkezinde başkanlık yaptı; yayıncılık ve kültür kurumlarında görev aldı. Öykü ve denemeler de yazan Akmen, tiyatro dünyasını düzenli olarak izleyen ve tartışmaya açan kalemlerden biriydi.
2015 – HASAN DEMİR: ÇOCUKLAR İÇİN ŞİİRLER VE HİKÂYELER YAZDI
Çocuk edebiyatı yazarı Hasan Demir hayatını kaybetti. Şiir, hikâye ve romanlarında çocukların dünyasını, aile ilişkilerini ve doğayı işledi. “Kuşlarla Büyümek”, “Serçe Okula Gidiyor” ve “Saksı Çiçeğinin Rüyası” gibi kitaplarıyla genç okurlara ulaştı. “Kuşlarla Büyümek” adlı eseri, 1992’de Türkiye Yazarlar Birliğinin çocuk edebiyatı ödülüne değer görüldü.
2020 – MESUT YILMAZ: ÜÇ KEZ BAŞBAKANLIK YAPTI
Eski başbakanlardan Mesut Yılmaz, İstanbul’da 73 yaşında hayatını kaybetti. Anavatan Partisinin kuruluşunda yer aldı; turizm ve dışişleri bakanlıklarının ardından parti genel başkanlığına ve başbakanlığa yükseldi. Üç ayrı dönemde başbakanlık yapan Yılmaz, özellikle 1990’lı yılların koalisyon hükümetleri ve siyasi tartışmalarıyla hatırlanan isimlerden biri oldu.
2020 – NOBBY STILES: İNGİLTERE’NİN DÜNYA KUPASI KAHRAMANLARINDAN
İngiliz futbolcu Nobby Stiles, 78 yaşında hayatını kaybetti. İngiltere’nin 1966 Dünya Kupası’nı kazanan takımında görev aldı. İki yıl sonra Manchester United ile Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupası’nı kaldırdı. Mücadeleci oyunuyla tanınan Stiles, futbolculuğunun ardından genç oyuncuların yetiştirilmesinde çalıştı; Manchester United altyapısında Ryan Giggs ve Paul Scholes gibi isimlerin gelişimine katkıda bulundu.
2020 – ROBERT FISK: ORTADOĞU’NUN SAVAŞLARINI SAHADAN ANLATTI
İngiliz gazeteci Robert Fisk, 74 yaşında hayatını kaybetti. Uzun yıllar Ortadoğu’da çalışarak Lübnan, Irak ve Suriye’deki savaşları izledi. Haberleri ve yorumlarıyla uluslararası gazetecilikte tanındı.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
