Günün Tarihi / 3 Ağustos
3 AĞUSTOS’TA NELER KUTLANIYOR?
Türkiye’de 3 Ağustos’a özgü resmî bir bayram veya anma günü bulunmuyor. Birleşmiş Milletler ve UNESCO takvimlerinde de yalnızca bu tarihe ayrılmış uluslararası bir gün yer almıyor. Ancak 1–7 Ağustos tarihleri arasında düzenlenen Dünya Emzirme Haftası devam ediyor.
Dünya Emzirme Haftası
Dünya Sağlık Örgütü ve UNICEF’in desteğiyle her yıl 1–7 Ağustos arasında düzenlenen hafta, anne sütüyle beslenmenin korunmasını ve annelere ailede, sağlık sisteminde ve iş yerinde gerekli desteğin sağlanmasını amaçlıyor. Haftanın 2026 yılı teması, “Yaşama sürdürülebilir bir başlangıç için emzirme: İşe yarayanı güçlendirmek” olarak belirlendi.
Nijer Bağımsızlık Günü ve Ağaç Bayramı
Batı Afrika ülkesi Nijer, 3 Ağustos 1960’ta Fransa’dan bağımsızlığını kazanmasını kutluyor. Ancak ülkedeki kutlamaların dikkat çekici bir başka yönü daha bulunuyor. Çölleşmeyle mücadele amacıyla 1975’ten beri 3 Ağustos aynı zamanda Ağaç Bayramı olarak kabul ediliyor; bağımsızlık törenlerine ülke çapında düzenlenen ağaç dikme etkinlikleri eşlik ediyor.
Venezuela Bayrak Günü
Venezuela’da 3 Ağustos, ülkenin sarı, mavi ve kırmızı renkli bayrağına ayrılıyor. Bağımsızlık önderlerinden Francisco de Miranda’nın tasarladığı bayrak, 3 Ağustos 1806’da ilk kez Venezuela topraklarında göndere çekildi. Daha önce 12 Mart’ta kutlanan Bayrak Günü, 2006 yılında bu tarihî olay nedeniyle 3 Ağustos’a taşındı.
CLOVES Sendromu Farkındalık Günü
3 Ağustos, vücudun belirli bölümlerinde orantısız büyümeye, damar bozukluklarına ve iskelet sorunlarına yol açabilen son derece nadir doğumsal bir hastalık olan CLOVES sendromuna dikkat çekmek amacıyla da değerlendiriliyor. Farkındalık çalışmalarında hastalar ve aileleriyle dayanışmanın simgesi olarak yeşil renk kullanılıyor.
3 AĞUSTOS’UN TUHAF GÜNLERİ
Aşağıdaki günlerin resmî veya uluslararası bir statüsü bulunmuyor. Çoğu, özellikle ABD’de özel gün takvimleri ve sosyal medya aracılığıyla yaygınlaşan eğlencelik kutlamalardan oluşuyor.
Karpuz Günü
Yazın en serinletici meyvelerinden karpuza ayrılan gün, 3 Ağustos’ta kutlanıyor. Kutlamanın kim tarafından ve ne zaman başlatıldığı bilinmiyor. Önerilen etkinlikler arasında karpuz yemek, yeni karpuz tarifleri denemek, çekirdek fırlatma yarışması düzenlemek ve balkabağı yerine karpuz oymak bulunuyor.
Bir Avuç Kuruyemiş Kap Günü
İngilizce adıyla “Grab Some Nuts Day”, insanları 3 Ağustos’ta bir avuç fındık, fıstık, ceviz veya badem yemeye çağırıyor. Günün adı İngilizcede farklı çağrışımlara açık olsa da kutlamanın temel amacı kuruyemiş tüketmek. Bu tuhaf günün kurucusu da bilinmiyor.
Yerleri Temizleme Günü
Ev temizliğini sürekli erteleyenler için kaçış yolu bırakmayan Yerleri Temizleme Günü, 3 Ağustos’ta süpürgeyi ve paspası ele alma çağrısı yapıyor. Ne bir kuruluşu ne de bilinen bir tarihçesi bulunan gün, özel gün takvimlerinin “her şeye bir gün bulma” çabasının en açık örneklerinden biri.
Büyük Alın Günü
3 Ağustos’un en tuhaf başlıklarından biri de Büyük Alın Günü. İnternet ortamında ortaya çıkan gün, geniş veya belirgin alınların saklanmak yerine benimsenmesini ve beden görünümüyle ilgili dar güzellik ölçülerinin sorgulanmasını amaçlıyor. Ancak günü kimin başlattığı bilinmiyor.
Uluslararası Palyaço Haftası
3 Ağustos aynı zamanda 1–7 Ağustos tarihleri arasında kutlanan Uluslararası Palyaço Haftası’nın içinde yer alıyor. Kutlamanın şaşırtıcı biçimde resmî bir geçmişi var: ABD Başkanı Richard Nixon, 1971 yılında yayımladığı bildiriyle 1–7 Ağustos’u “Ulusal Palyaço Haftası” ilan etti. Kutlama daha sonra uluslararası özel gün takvimlerine yayıldı.
Halk takviminde 3 Ağustos: Doğumgünü Fırtınası
Eski denizci ve halk takvimlerinde 3–4 Ağustos arasında Marmara Bölgesi’nde görülmesi beklenen bir günlük hava değişimi “Doğumgünü Fırtınası” adıyla anılıyor. Bazı doğa takvimleri bu dönemi Marmara’da hayvan yavrularının doğumlarının arttığı zamanla ilişkilendiriyor. Ancak bu kayıt, her yıl aynı tarihte mutlaka fırtına çıkacağı anlamına gelen bilimsel bir meteoroloji tahmini değil; uzun yıllara dayanan gözlemlerle oluşturulmuş geleneksel bir mevsim takvimi niteliği taşıyor.
1071 – Malazgirt Zaferi’nin ilk işareti Sanduk Bey’in Ahlat’a ilerleyen Bizans öncü birliğini bozguna uğratmasıyla verildi
Bizans İmparatoru Romen Diyojen, Malazgirt ve Ahlat’ı ele geçirmek amacıyla ordusunu ikiye ayırarak seçkin birliklerinden yaklaşık 20 bin askeri Ahlat üzerine gönderdi. Ahlat’taki Selçuklu kuvvetlerinin başında bulunan Emir Sanduk Bey, şehri işgal edip çevrede yağmaya girişen Bizans birliğine ani bir baskın düzenleyerek ağır bir yenilgiye uğrattı. Malazgirt Meydan Muharebesi’nden birkaç hafta önce kazanılan bu zafer, Bizans ordusunun gücünü azaltırken Selçuklu kuvvetlerinin moralini yükseltti.
1460 – İskoçya Kralı II. James kuşatma sırasında kendi topunun patlamasıyla hayatını kaybetti
İskoçya Kralı II. James, İngilizlerin elindeki Roxburgh Kalesi’ni kuşattığı sırada ateşlenmesini izlediği toplardan birinin patlaması sonucu öldü. Ateşli silahlara büyük önem veren ve İskoç ordusunun topçu gücünü geliştiren 29 yaşındaki hükümdarın kendi silahının kurbanı olması, Orta Çağ tarihinin en sıra dışı hükümdar ölümlerinden biri olarak kayda geçti.
1492 – Avrupa ile Amerika arasındaki kalıcı temasın yolunu açacak Kristof Kolomb, ilk Atlas Okyanusu seferine çıktı
Kristof Kolomb, batıya doğru ilerleyerek Asya’ya ulaşacak yeni bir deniz yolu bulmak amacıyla İspanya’nın Palos Limanı’ndan Santa María, Pinta ve Niña adlı üç gemiyle yola çıktı. İspanyol Krallığı adına düzenlenen sefer, 12 Ekim’de Bahamalar’a ulaşılmasıyla sonuçlandı. Kolomb, Asya kıyılarına vardığını düşünse de bu yolculuk, Amerika’nın Avrupalılar tarafından sömürgeleştirilmesini başlatacak tarihî sürecin dönüm noktalarından biri oldu.
1778 – Opera dünyasının en saygın sahnelerinden La Scala, Antonio Salieri’nin eseriyle Milano’da açıldı
İtalya’nın Milano kentinde inşa edilen La Scala Opera Binası, Antonio Salieri’nin L’Europa riconosciuta adlı operasıyla kapılarını açtı. Giuseppe Piermarini tarafından tasarlanan yapı, yangında yıkılan eski Ducal Tiyatrosu’nun yerine yapılmıştı. Sonraki yüzyıllarda Rossini, Verdi ve Puccini gibi bestecilerin eserleriyle özdeşleşen La Scala, dünyanın en önemli opera ve bale merkezlerinden biri hâline geldi.
1811 – Güvenli asansörü geliştirerek gökdelenlerin önünü açacak Elisha Otis doğdu
Amerikalı mucit Elisha Otis, Vermont’ta dünyaya geldi. Asansörü icat etmeyen ancak taşıma halatı koptuğunda kabinin düşmesini engelleyen güvenlik frenini geliştiren Otis, yolcu asansörlerinin güvenilir biçimde kullanılmasını sağladı. Buluşu, binaların güvenle yükselmesinin ve modern gökdelenlerin ortaya çıkmasının önünü açtı.
1869 – Samsun’un merkezini harabeye çeviren Büyük Yangın kentin yeniden kurulmasına yol açtı
Süleyman Paşa Medresesi çevresinde başlayan yangın, ahşap yapıların yoğunluğu, şiddetli rüzgâr ve yetersiz söndürme imkânları nedeniyle kısa sürede yayıldı. Petrol varillerinin tutuşmasıyla büyüyen alevler yüzlerce evi, dükkânı, hanı ve camiyi yok ederek birçok mahalleyi harabeye çevirdi. Yapılan incelemelerde yaklaşık 125 bin metrekarelik alanın ağır biçimde zarar gördüğü belirlendi. Binlerce kişiyi evsiz bırakan felaketin ardından Samsun, daha geniş yollar ve yangına dayanıklı yapılar esas alınarak yeniden düzenlendi.
1877 – Rus savaş gemilerinin Şile açıklarında dört Osmanlı kayığını batırması İstanbul’da kaygı yarattı
93 Harbi sırasında Karadeniz’deki Osmanlı ticaretini ve kıyı ulaşımını hedef alan Rus yardımcı kruvazörleri, Şile açıklarında dört Osmanlı kayığını batırdı. Rus gemilerinin İstanbul Boğazı’na bu kadar yaklaşabilmesi, halk ve donanma yönetimindeki endişeyi artırdı. Saldırıların ardından Boğaz’ın korunması için küçük gemilerden oluşan özel bir muhafız birliği kurulurken Karadeniz’deki ticaret ve kömür taşımacılığı da ciddi biçimde aksadı.
1884 – Bosnalı Hüseyin Asım Efendi Karamürsel’e gelerek kendi imkânlarıyla cami ve okul kurdu
Bosna-Hersek’ten göç eden Hüseyin Asım Efendi, Karamürsel’e yerleşti. Sarıkum, sonraki adıyla Hamidiye Mahallesi’nde halktan para toplamadan bir cami ile sıbyan mektebi yaptırdı. Caminin imamlık ve hatipliğini, okulun öğretmenliğini uzun süre ücret almadan üstlenerek bölgenin dinî ve eğitim hayatına katkıda bulundu.
1908 – II. Meşrutiyet’in ilk genel seçim süreci, seçim yasasının Osmanlı sancaklarına gönderilmesiyle başladı
II. Meşrutiyet’in ilanının ardından yeniden açılacak Meclis-i Mebusanın üyelerini belirleyecek seçim yasası, uygulanmak üzere imparatorluğun sancaklarına gönderildi. Halkın önce ikinci seçmenleri, onların da mebusları belirlediği iki dereceli seçim süreci yaklaşık dört buçuk ay sürdü. İttihat ve Terakkinin örgütlü gücüyle öne çıktığı seçimlerin ardından Meclis-i Mebusan 17 Aralık 1908’de açıldı.
1913 – Modern bulaşık makinesinin temelini atan Amerikalı mucit Josephine Cochrane hayatını kaybetti
Josephine Cochrane, elde yıkama sırasında değerli porselenlerinin zarar görmesine çözüm bulmak amacıyla tabakları özel raflarda sabitleyen ve basınçlı suyla temizleyen ilk pratik bulaşık makinesini geliştirdi. 1886’da patentini aldığı buluşunu kendi şirketini kurarak otellere, restoranlara ve hastanelere satan Cochrane, 1893 Chicago Dünya Fuarı’nda ödül kazandı. Kurduğu şirket daha sonra KitchenAid markasının temelini oluşturdu. Cochrane, 74 yaşında Chicago’daki evinde hayatını kaybetti.
1914 – Osmanlı Devleti genel seferberlik ve silahlı tarafsızlık ilan ederek dünya savaşının eşiğine geldi
Osmanlı yönetimi, Almanya ile gizli ittifak antlaşmasının imzalanmasının ardından genel seferberlik ilanını kamuoyuna duyurdu. Askerlik çağındaki yüz binlerce erkek birliklerine çağrılırken ulaşım, üretim ve iaşe düzeni savaş koşullarına göre yeniden şekillenmeye başladı. Osmanlı Devleti resmen savaşa girmemiş ve bir süre “silahlı tarafsızlık” politikası izlemiş olsa da bu karar, ülkeyi birkaç ay sonra I. Dünya Savaşı’na taşıyacak sürecin en önemli adımlarından biri oldu.
1914 – Almanya’nın Fransa’ya savaş ilan etmesi Avrupa’daki krizi kıta savaşına dönüştürdü
Alman İmparatorluğu, Rusya’ya savaş ilan etmesinden iki gün sonra Fransa’ya da savaş açtı. Almanya, Rusya ve Fransa’ya karşı iki cephede savaşmamak için hazırlanan Schlieffen Planı doğrultusunda Fransa’yı hızla yenilgiye uğratmayı, ardından bütün gücüyle Rusya’ya yönelmeyi amaçlıyordu. Alman ordusunun tarafsız Belçika üzerinden Fransa’ya ilerlemesi, ertesi gün Britanya’nın da Almanya’ya savaş ilan etmesine yol açtı. Böylece Avrupa’nın büyük güçleri birkaç gün içinde I. Dünya Savaşı’nın içine çekildi.
1914 – İngiltere’nin Osmanlı için yapılan iki zırhlıya el koyması ülkede büyük öfke yarattı
Birleşik Krallık, İngiliz tersanelerinde Osmanlı donanması için inşa edilen Sultan Osman-ı Evvel ile Reşadiye zırhlılarına el koyduğunu Osmanlı hükûmetine resmen bildirdi. Donanmayı güçlendirmek amacıyla sipariş edilen ve finansmanı için halktan da bağış toplanan gemiler, teslim edilmeden İngiliz donanmasına katılarak HMS Agincourt ve HMS Erin adlarını aldı. Ödenen bedellerin iade edilmemesi Osmanlı kamuoyunda İngiltere’ye karşı büyük tepki doğurdu ve devletin Almanya’ya yaklaşmasını kolaylaştıran gelişmelerden biri oldu.
1916 – Mustafa Kemal Paşa’nın kuvvetleri Muş ve Bitlis’i Rus işgalinden kurtaracak taarruza başladı
Mustafa Kemal Paşa komutasındaki 16’ncı Kolordu, 5’inci Tümenle Bitlis, 8’inci Tümenle Muş yönünde genel taarruza geçti. Şiddetli çatışmaların ardından Muş ve Bitlis birkaç gün içinde Rus işgalinden kurtarıldı. Doğu Anadolu’daki Rus ilerleyişini durduran harekât, Mustafa Kemal Paşa’nın Çanakkale’den sonraki önemli askerî başarılarından biri oldu ve Rus kuvvetlerinin Diyarbakır üzerinden güneye ilerleme planını bozdu.
1920 – Kısacık ömründe Zonguldak’ın şiir kuşağına iz bırakacak Rüştü Onur doğdu
Şair Rüştü Onur, Zonguldak’ın Devrek ilçesinde dünyaya geldi. Muzaffer Tayyip Uslu ve Kemal Uluser’le birlikte Zonguldak çevresinde yetişen genç şairler kuşağının öne çıkan isimlerinden biri oldu. Verem nedeniyle yalnızca 22 yıl yaşayabilen Onur, üç yıllık üretim döneminde gündelik hayatın küçük insanlarını ve duygularını yalın bir dille anlatan 72 şiir yazdı; eserleri ölümünden sonra kitaplaştırıldı.
1921 – İzmit Bölge Komutanlığı Seymen önlerine gelen Yunan muhribinin tehdidine boyun eğmedi
İzmit’in kurtuluşundan yaklaşık bir ay sonra Seymen İskelesi önüne gelen bir Yunan muhribinden karaya çıkan subay, Yunan savaş gemilerinin bölgede manevra yapacağını bildirerek Türk birliklerinden ateş açmamalarını istedi. İzmit Bölge Komutanlığı, iki devletin savaş hâlinde olduğunu ve gemilere ateş açılabileceğini kesin bir dille bildirdi. Bunun üzerine Yunan muhribi bölgeden uzaklaştı.
1924 – Cumhuriyetin adını taşıyan ilk madeni para olan bronz 10 kuruş tedavüle çıktı
Türkiye Cumhuriyeti’nin tedavüle çıkardığı ilk madeni para olan 10 kuruşluklar kullanılmaya başlandı. Bronz alaşımdan üretilen paraların bir yüzünde eski harflerle “Türkiye Cumhuriyeti”, diğer yüzünde değerini belirten yazı ile başak motifleri bulunuyor; tarih ise o dönemde kullanılan Rumi takvime göre 1340 olarak gösteriliyordu. Cumhuriyetin ilk madeni para serisi daha sonra 5 kuruş ve 100 paranın tedavüle verilmesiyle genişletildi.
1924 – Sömürgeciliğin ve insan ruhunun karanlığını anlatan modern roman ustası Joseph Conrad hayatını kaybetti
Polonya doğumlu İngiliz yazar Joseph Conrad, İngiltere’deki evinde 66 yaşında hayatını kaybetti. Karanlığın Yüreği, Lord Jim ve Nostromo gibi eserlerinde sömürgeciliği, iktidarı, yalnızlığı ve insanın ahlaki karanlığını sorgulayan Conrad, İngilizceyi sonradan öğrenmesine rağmen modern İngiliz romanının kurucu isimlerinden biri oldu.
1926 – Yeşilçam’ın yüzlerce filminde halkın içinden karakterlere hayat verecek Necdet Tosun doğdu
Türk sinemasının sevilen karakter oyuncularından Necdet Tosun, Balıkesir’in Burhaniye ilçesinde dünyaya geldi. Dört yüzü aşkın filmde çoğunlukla yoksul, saf, sıcak ve iyi kalpli insanları canlandırarak Yeşilçam’ın hafızalara kazınan yüzlerinden biri oldu. Oyuncular Erdal Tosun ile Gürdal Tosun’un babasıydı.
1929 – Plak ve gramofon sistemini geliştirerek müziğin kitlesel biçimde yayılmasının önünü açan Emile Berliner hayatını kaybetti
Alman asıllı Amerikalı mucit Emile Berliner, 78 yaşında Washington’da hayatını kaybetti. Edison’un silindir kullanan fonografından farklı olarak sesi düz ve çoğaltılabilir disklere kaydeden gramofon sistemini geliştiren Berliner, bugünkü plağın temelini attı. Telefon görüşmelerini daha anlaşılır hâle getiren mikrofon vericisi üzerinde de çalışan mucidin buluşları, kayıtlı müziğin seri üretilebilen bir ürüne dönüşmesinde belirleyici rol oynadı.
1929 – Türkiye ile Suudi Arabistan arasındaki diplomatik ilişkilerin temelini atan ilk dostluk anlaşması imzalandı
Türkiye Cumhuriyeti ile o tarihte Hicaz ve Necid Krallığı adını taşıyan devlet arasında Dostluk Antlaşması Mekke’de imzalandı. Tarafların birbirlerinin bağımsızlığını ve toprak bütünlüğünü tanımasını esas alan antlaşma, 1932’de Suudi Arabistan adını alacak krallık ile Türkiye arasındaki ilk önemli yazılı diplomatik belge oldu. Cumhuriyetin Arap Yarımadası’yla ilişkilerinde yeni bir dönem başladı.
1936 – Jesse Owens 100 metre şampiyonluğuyla Nazi Almanyası’nın ırk üstünlüğü propagandasını sarstı
Siyahi Amerikalı atlet Jesse Owens, Berlin Olimpiyatları’nda 100 metre finalini 10,3 saniyede tamamlayarak Olimpiyat rekorunu egale etti ve ilk altın madalyasını kazandı. Oyunları dört altın madalyayla tamamlayacak Owens’ın başarıları, Nazi yönetiminin “Aryan ırkın üstünlüğü” iddiasına karşı güçlü bir simgeye dönüştü. Hitler’in Owens’ın zaferi üzerine stadyumu terk ettiği yönündeki yaygın anlatı ise doğrulanmış bir olay değil; Hitler daha önce bütün şampiyonları tebrik etmesi istenince hiçbir madalya törenine katılmamayı seçmişti.
1944 – Türkiye, Nazi Almanyası’yla siyasi ve ekonomik ilişkilerini keserek savaş politikasında yön değiştirdi
TBMM’nin aldığı karar doğrultusunda Türkiye’nin Almanya’yla bütün siyasi ve ekonomik ilişkileri gece yarısından itibaren kesildi. Başbakan Şükrü Saracoğlu, kararın henüz bir savaş ilanı olmadığını özellikle vurguladı. Ancak Almanya’nın yenilgisinin belirginleştiği bir dönemde atılan bu adım, Türkiye’nin savaş boyunca izlediği denge politikasından uzaklaşarak Müttefiklere yönelmesini hızlandırdı ve 1945’te Almanya ile Japonya’ya savaş ilan edilmesine uzanan yolu açtı.
1946 – Moğollar’la Anadolu rock müziğinin kurucu seslerinden biri olacak Cahit Berkay doğdu
Müzisyen ve besteci Cahit Berkay, Isparta’da dünyaya geldi. Kurucuları arasında yer aldığı Moğollar’la bağlama, cura ve yaylı tambur gibi geleneksel çalgıları Batı’nın rock müziğiyle buluşturarak Anadolu rock akımının doğuşunda belirleyici rol oynadı. Grubun Dağ ve Çocuk, Garip Çoban ve Haliç’te Gün Batışı gibi eserlerinde imzası bulunan Berkay, daha sonra Selvi Boylum Al Yazmalım, Devlerin Aşkı ve Kırık Bir Aşk Hikâyesi başta olmak üzere yüzlerce film ve dizi için beste yaptı.
1948 – Alger Hiss’e yöneltilen casusluk suçlaması Soğuk Savaş’ın en büyük siyasi davalarından birini başlattı
Eski komünist ve dergi editörü Whittaker Chambers, Amerikan Karşıtı Faaliyetleri Araştırma Komitesi önünde verdiği ifadede eski Dışişleri Bakanlığı görevlisi Alger Hiss’i Komünist Parti üyesi olmakla suçladı. Hiss iddiaları reddetti; casusluk suçlamasından yargılanamasa da daha sonra yalan yere yemin etmekten mahkûm edildi. Büyük bir medya olayına dönüşen dava, ABD’de komünizm korkusunun ve McCarthy döneminin yükselmesinin nedenlerinden biri oldu.
1949 – Basketbolu küresel bir spor ve eğlence endüstrisine dönüştürecek NBA kuruldu
ABD’nin rakip profesyonel basketbol organizasyonları Basketball Association of America ile National Basketball League birleşerek National Basketball Association’ı kurdu. İlk sezonuna 17 takımla başlayan NBA, ilerleyen yıllarda basketbolun dünya çapında yayılmasında ve milyarlarca dolarlık bir spor ve eğlence endüstrisine dönüşmesinde belirleyici rol oynadı.
1950 – Kore Savaşı’na katılacak Türk Tugayı Genelkurmay emriyle Ankara’da kuruldu
Türkiye’nin Birleşmiş Milletler kuvvetlerine asker gönderme kararının ardından Genelkurmay Başkanlığı, “Birleşmiş Milletler Türk Silahlı Kuvvetleri Komutanlığı” adıyla Ankara’da yaklaşık 4 bin 500 kişilik bir birlik kurulmasını emretti. Büyük ölçüde gönüllülerden oluşturulan kuvvetin komutanlığına Tuğgeneral Tahsin Yazıcı getirildi. Daha sonra Türk Tugayı adıyla anılan birlik, Kunuri başta olmak üzere Kore Savaşı’nın en ağır çarpışmalarına katıldı.
1950 – Bulutsuzluk Özlemi’yle Türkçe rock müziğin en özgün seslerinden biri olacak Nejat Yavaşoğulları doğdu
Müzisyen, besteci ve mimar Nejat Yavaşoğulları, İstanbul’un Anadoluhisarı semtinde dünyaya geldi. Kurucusu, solisti ve başlıca söz yazarı olduğu Bulutsuzluk Özlemi’yle rock müziği toplumsal eleştiri, bireysel özgürlük ve gündelik hayatın sorunlarıyla buluşturdu. Sözlerimi Geri Alamam, Yaşamaya Mecbursun, Tepedeki Çimenlik ve Güneşimden Kaç gibi şarkılarla Türkiye’de Türkçe rock müziğin gelişmesinde belirleyici rol oynadı.
1953 – Kocaeli’de işgale karşı millî müfrezeler kuran Zobuoğlu Hasan Bey hayatını kaybetti
Millî Mücadele yıllarında Değirmendere ve Döşeme millî müfrezelerini kuran Zobuoğlu Hasan Bey, tedavi gördüğü İzmit Devlet Hastanesinde hayatını kaybetti. Karamürsel’den Başiskele’ye uzanan bölgede işgal kuvvetleri ve silahlı çetelere karşı mücadele eden Hasan Bey, milis alay komutanlığına kadar yükselmişti. Cenazesi askerî törenle toprağa verildi.
1953 – Motoru kopan Fransız yolcu uçağının Fethiye açıklarına inişinde 38 kişi kurtarıldı
Paris–Roma–Beyrut–Tahran seferini yapan Air France’a ait yolcu uçağının motorlarından biri havada koparak gövdeye zarar verdi. İrtifa kaybeden uçak, pilot Raymond Terry tarafından Kızılada Feneri yakınlarında denize indirildi. Uçaktaki 42 kişiden 38’i fener görevlileri, balıkçılar ve bölge halkının yardımıyla kurtarıldı; dört yolcu boğularak hayatını kaybetti. Uçağın enkazı, Türk Deniz Kuvvetleri tarafından 2018’de Fethiye açıklarında görüntülendi.
1955 – Modern tiyatronun yönünü değiştiren Godot’yu Beklerken ilk kez İngilizce sahnelendi
Samuel Beckett’in Godot’yu Beklerken adlı oyunu, 24 yaşındaki yönetmen Peter Hall’un rejisiyle Londra’daki Arts Theatre’da İngilizce olarak ilk kez sahnelendi. Godot adlı belirsiz bir kişiyi boşuna bekleyen Vladimir ile Estragon’un hikâyesini anlatan oyun, geleneksel olay örgüsünü ve tiyatro anlayışını kökten sorguluyordu. İlk gösterimlerde seyircilerin ve eleştirmenlerin bir bölümünü öfkelendirip şaşkına çevirse de kısa sürede modern tiyatronun en etkili eserlerinden biri hâline geldi.
1958 – Dünyanın ilk nükleer denizaltısı USS Nautilus, Kuzey Kutbu’nun altından geçen ilk gemi oldu
ABD’ye ait USS Nautilus, “Güneş Işığı Operasyonu” kapsamında kalın Arktik buz örtüsünün altında ilerleyerek coğrafi Kuzey Kutbu’na ulaştı. Komutan William Anderson’ın “Dünya, ülkemiz ve donanmamız için: Kuzey Kutbu” sözleriyle duyurduğu geçişin ardından denizaltı, Pasifik’ten Atlas Okyanusu’na uzanan ilk su altı kutup yolculuğunu tamamladı. Sefer, nükleer denizaltıların uzun süre yüzeye çıkmadan uzak mesafeler kat edebileceğini ve Kuzey Kutbu’nun askerî açıdan kullanılabileceğini gösterdi.
1960 – 27 Mayıs yönetimi ordunun komuta kademesini tasfiye ederek 235 general ve amirali emekliye sevk etti
Millî Birlik Komitesi, aralarında Genelkurmay Başkanı Orgeneral Ragıp Gümüşpala’nın da bulunduğu 235 general ve amirali topluca emekliye ayırdı. “Orduyu gençleştirme” gerekçesiyle yapılan ve general kadrosunun büyük bölümünü tasfiye eden uygulama, alt rütbelerdeki binlerce subayı da kapsayan geniş çaplı yeniden yapılanmanın parçasıydı. Gümüşpala’nın yerine bir gün önce Genelkurmay Başkanlığına atanan Orgeneral Cevdet Sunay, daha sonra Türkiye’nin beşinci Cumhurbaşkanı olacaktı.
1963 – Dünya çapında şöhrete ulaşan Beatles, kendisini yetiştiren Cavern Club’da son kez sahneye çıktı
Beatles, Liverpool’daki Cavern Club’da son konserini verdi. Grubun 1961’den itibaren yaklaşık 300 kez sahne aldığı kulüp hem müzikal kimliğinin geliştiği hem de menajer Brian Epstein tarafından fark edildiği yerdi. Son Cavern konseri, Beatles’ın yerel bir Liverpool grubundan dünya çapında bir popüler kültür olayına dönüşmesinin sembolik vedası oldu.
1964 – Yasemince’deki unutulmaz tiplemeleriyle televizyon komedisinin simge isimlerinden biri olacak Yasemin Yalçın doğdu
Oyuncu ve komedyen Yasemin Yalçın, İstanbul’da dünyaya geldi. Tiyatrodan televizyona geçen Yalçın; Yaseminname, İnce İnce Yasemince ve Yasemince programlarında Sürahi Hanım, Kakılmış, Şuayip, Gülazer ve Alican gibi farklı yaşlardan kadın ve erkek karakterleri canlandırdı. Gündelik hayatı, aile ilişkilerini ve toplumsal çelişkileri hicveden tiplemeleriyle özellikle 1990’lı yılların televizyon mizahında iz bıraktı.
1977 – Kıbrıs meselesine yön veren Başpiskopos Makarios’un ölümü, Denktaş’la başlattığı federal çözüm sürecini Kipriyanu dönemine taşıdı
Kıbrıs Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı ve Rum Ortodoks Kilisesi Başpiskoposu III. Makarios, geçirdiği kalp krizi sonucu Lefkoşa’da hayatını kaybetti. Kıbrıs Türklerinin anayasal haklarını zayıflatan 1963 değişiklik girişimleriyle adadaki çatışmalı dönemin başlıca aktörlerinden biri olan Makarios, 1974’te Yunanistan destekli darbeyle devrilmiş, daha sonra görevine dönmüştü. Ölümünden altı ay önce Rauf Denktaş’la bağımsız, bağlantısız ve iki toplumlu federal bir Kıbrıs’ı hedefleyen dört maddelik anlaşmayı imzalamıştı. Temsilciler Meclisi Başkanı Spiros Kipriyanu Cumhurbaşkanlığı görevini üstlendi ve aynı ay içinde Makarios’un halefi oldu.
1977 – Kitlesel pazara sunulan TRS-80 kişisel bilgisayarı, bilgisayarı evlere ve okullara taşıdı
Tandy Corporation ile RadioShack, TRS-80 Model I adlı kişisel bilgisayarı tanıttı. Dört kilobayt belleğe, kasetle veri depolama sistemine ve yerleşik BASIC programlama diline sahip cihaz, montaj gerektirmeden kullanıma hazır biçimde satılıyordu. Apple II ve Commodore PET’le birlikte bilgisayarı uzmanların ve elektronik meraklılarının dünyasından çıkararak evlere ve okullara taşıyan ilk kitlesel modellerden biri oldu.
1981 – Hava trafik kontrolörlerinin grevi Amerikan sendikacılığında kırılma yarattı
Yaklaşık 13 bin Amerikalı hava trafik kontrolörü, daha iyi çalışma koşulları, ücret artışı ve haftalık çalışma süresinin azaltılması talebiyle greve çıktı. Federal çalışanların grev yapmasını yasaklayan kanuna dayanarak işe dönmeleri için 48 saat süre veren Başkan Ronald Reagan, çağrıya uymayan 11 binden fazla kontrolörü işten çıkardı. Olay, ABD’de sendikaların gücünün gerilemesinin ve çalışma ilişkilerinde daha sert bir dönemin başlamasının simgelerinden biri oldu.
1988 – Sovyet hava savunmasını aşarak Moskova’ya inen Mathias Rust, dört yıllık cezası tamamlanmadan serbest bırakıldı
Batı Almanyalı genç pilot Mathias Rust, bir yıl önce küçük bir Cessna 172 ile Finlandiya’dan havalanarak Sovyet hava sahasını geçmiş ve Kızıl Meydan’ın yanı başına inmişti. Dünyanın en sıkı korunan hava sahalarından birini aşması Sovyet yönetimini küçük düşürmüş, Savunma Bakanı Sergey Sokolov ile hava savunma komutanının görevden alınmasına yol açmıştı. Dört yıl hapse mahkûm edilen Rust, yaklaşık 14 ay sonra Sovyetler Birliği ile Batı Almanya arasındaki ilişkilerin yumuşadığı bir dönemde serbest bırakılarak ülkesine gönderildi.
1995 – TOBB’nin Doğu Raporu, Kürt sorununu yalnızca güvenlik meselesi olarak gören yaklaşımı tartışmaya açtı
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği tarafından Prof. Dr. Doğu Ergil’e hazırlatılan “Doğu Sorunu: Teşhisler ve Tespitler” adlı araştırma kamuoyuna açıklandı. Doğu ve Güneydoğu Anadolu ile yoğun göç alan kentlerde yürütülen saha çalışmasına dayanan rapor; bölge halkıyla PKK’nın birbirinden ayrılması, Kürt kimliğinin tanınması, demokratik hakların genişletilmesi ve sorunun ekonomik, toplumsal ve siyasal boyutlarıyla ele alınması gerektiğini savundu. İş dünyasının Kürt sorununa yönelik en dikkat çekici kurumsal girişimlerinden biri olan çalışma, sert tepkilerle karşılandı ve uzun yıllar tartışılmaya devam etti.
1995 – Türkiye, Antarktika’yı barışa ve bilime ayıran uluslararası antlaşmaya katılma kararı aldı
Bakanlar Kurulu, Türkiye’nin 1959 tarihli Antarktika Antlaşması’na katılmasını kararlaştırdı. Antlaşma; kıtanın yalnızca barışçıl amaçlarla kullanılmasını, askerî faaliyetlerin ve nükleer denemelerin yasaklanmasını, bilimsel araştırmalarda uluslararası iş birliği yapılmasını öngörüyordu. Kararın 18 Eylül 1995’te Resmî Gazete’de yayımlanmasıyla Türkiye, Antarktika Antlaşması sistemine katıldı; sonraki Türk kutup seferleri ve kıtada bilim üssü kurma çalışmalarının hukuki temeli atıldı.
1996 – Osmanlı’nın son dönemine damga vuran Enver Paşa’nın naaşı ölümünden 74 yıl sonra Türkiye’ye getirildi
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Harbiye Nazırlığı yapan ve İttihat ve Terakki yönetiminin önde gelen isimleri arasında bulunan Enver Paşa’nın naaşı, Tacikistan’dan İstanbul’a getirildi. Enver Paşa, 4 Ağustos 1922’de Türkistan’daki bağımsızlık hareketine katıldığı sırada Bolşevik kuvvetleriyle girdiği çatışmada hayatını kaybetmiş ve bölgede toprağa verilmişti. Naaşı ertesi gün Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’in de katıldığı askerî törenin ardından Şişli’deki Abide-i Hürriyet Tepesi’nde, Talat Paşa’nın yanına defnedildi.
1996 – Macarena ABD listelerinde bir numaraya yükselerek küresel bir dans çılgınlığına dönüştü
İspanyol ikili Los del Río’nun Macarena adlı şarkısı, Billboard Hot 100 listesinin zirvesine çıktı. Bir numarada 14 hafta kalan şarkı, kendine özgü dansıyla düğünlerden spor karşılaşmalarına ve siyasi kongrelere kadar her yere yayıldı. Sosyal medya çağından önce dünya çapında viral bir eğlence çılgınlığı yaratan eser, 1990’ların en tanınmış popüler kültür simgelerinden biri oldu.
2002 – Türkiye, Avrupa Birliği uyum yasalarıyla idam cezasını barış zamanında kaldırdı
TBMM, Avrupa Birliği’ne uyum amacıyla hazırlanan üçüncü reform paketini kabul ederek savaş ve çok yakın savaş tehdidi hâlleri dışında ölüm cezasını kaldırdı. Mevzuatta bulunan idam cezaları müebbet ağır hapis cezasına dönüştürülürken terör suçlarından hükümlü olanların şartlı tahliyeden yararlanamayacağı kararlaştırıldı. Türkiye’de 1984’ten beri uygulanmayan ölüm cezası böylece barış zamanında hukuken de sona erdi; cezanın savaş hâlleri dâhil bütünüyle kaldırılması ise 2004’te tamamlandı.
2004 – Merkür’ün yörüngesine girecek ilk uzay aracı MESSENGER yaklaşık yedi yıllık yolculuğuna başladı
NASA’nın MESSENGER uzay aracı, Florida’daki Cape Canaveral Üssü’nden fırlatıldı. Dünya, Venüs ve Merkür çevresinde gerçekleştirdiği yakın geçişlerle hızını azaltan araç, 2011’de Merkür’ün yörüngesine giren ilk uzay aracı oldu. Gezegenin yüzeyini haritalayan MESSENGER, manyetik alanını araştırdı ve kutuplardaki sürekli gölgeli kraterlerde su buzu bulunduğunu doğruladı.
2004 – “Karar anı” yaklaşımıyla fotoğraf tarihini değiştiren Henri Cartier-Bresson hayatını kaybetti
Fransız fotoğrafçı Henri Cartier-Bresson, 95 yaşında hayatını kaybetti. Sokaklarda gelişen bir olayın anlamını en güçlü biçimde yansıtan o kısa ânı yakalamayı “karar anı” olarak tanımlayan Cartier-Bresson, 35 milimetrelik fotoğrafçılığın ve modern foto muhabirliğinin öncülerinden biri oldu. Robert Capa ve arkadaşlarıyla kurduğu Magnum Photos, bağımsız fotoğraf gazeteciliğinin en önemli kurumlarından birine dönüştü.
2008 – Hindistan’ın en ölümcül tapınak facialarından biri Naina Devi’de 145 kişinin hayatını kaybetmesine yol açtı
Kuzey Hindistan’daki Himaçal Pradeş eyaletinde bulunan Naina Devi Tapınağı’nda, dokuz günlük dinî festival için toplanan binlerce kişinin arasında izdiham çıktı. Yağmurdan korunmak için kurulan bir yapının çökmesi üzerine heyelan başladığı söylentisinin yayılmasıyla kalabalık paniğe kapıldı; insanlar ezildi, boğuldu veya yamaçtan aşağı düştü. Aralarında yaklaşık 30 çocuğun da bulunduğu en az 145 kişi hayatını kaybetti, çok sayıda kişi yaralandı.
2008 – Angelina Jolie ile Brad Pitt’in milyonlarca dolara satılan ikiz fotoğrafları yayımlandı
Angelina Jolie ile Brad Pitt’in yeni doğan ikizleri Knox Léon ve Vivienne Marcheline’in ilk fotoğrafları People dergisinin internet sitesinde yayımlandı. Yayın hakları için basına 11 ila 14 milyon dolar arasında değişen rakamlar yansıdı ve gelirin yardım kuruluşlarına aktarılacağı açıklandı. Olay, ünlülerin aile hayatının başlı başına milyonlarca dolarlık bir medya ürününe dönüştüğü dönemin simgelerinden biri oldu.
2008 – Sovyet çalışma kamplarını dünyaya anlatan Nobel ödüllü Aleksandr Soljenitsin hayatını kaybetti
Rus yazar Aleksandr Soljenitsin, 89 yaşında Moskova yakınlarında hayatını kaybetti. İvan Denisoviç’in Bir Günü ve özellikle Gulag Takımadaları adlı eserleriyle Sovyetler Birliği’ndeki çalışma kamplarını ve devlet baskısını dünya kamuoyuna anlatan yazar, 1970’te Nobel Edebiyat Ödülü’ne değer görülmüştü. Sovyet yönetimi tarafından 1974’te sürgüne gönderilen Soljenitsin, ülkesine ancak 1994’te dönebildi.
2014 – IŞİD’in Sincar’a saldırmasıyla Yezidi halkına yönelik soykırım başladı
Irak ve Şam İslam Devleti, Kuzey Irak’taki Sincar bölgesine girerek Yezidi köylerine sistematik saldırılar düzenledi. Binlerce kişi öldürüldü, yüz binlerce insan evini terk etmek zorunda kaldı; 6 binden fazla kadın ve çocuk kaçırılarak köleleştirildi. Erkekler topluca infaz edilirken kadınlar ve kız çocukları cinsel köle olarak satıldı, erkek çocuklar ise ailelerinden koparılarak örgütün kamplarına götürüldü. On binlerce Yezidi, günlerce susuz ve yiyeceksiz biçimde Sincar Dağı’nda kuşatma altında kaldı. Birleşmiş Milletler, IŞİD’in Yezidileri yok etme amacıyla işlediği bu suçları soykırım olarak tanımladı.
2019 – El Paso’daki ırkçı saldırıda çoğu Latin kökenli 23 kişi hayatını kaybetti
ABD’nin Teksas eyaletindeki El Paso kentinde bir saldırgan, çoğunlukla Latin kökenli müşterilerin bulunduğu Walmart mağazasında ateş açtı. Saldırıda 23 kişi öldü, 22 kişi yaralandı. Failin özellikle Meksikalıları ve Latinleri hedeflediğini itiraf ettiği saldırı, nefret suçu ve iç terör eylemi olarak soruşturuldu; modern ABD tarihinin Latin kökenlilere yönelik en ölümcül saldırısı olarak kayıtlara geçti.
2023 – Gürcistan’ın Şovi tatil beldesini yutan dev heyelan 33 kişinin hayatını kaybetmesine yol açtı
Gürcistan’ın Raca bölgesindeki dağlık Şovi tatil beldesinde kaya, buzul ve toprak kütlelerinin harekete geçmesiyle oluşan büyük heyelan ve çamur akıntısı, evleri, yolları ve köprüleri birkaç dakika içinde sürükledi. Bölgeden 210 kişi güvenli alanlara tahliye edilirken uzun süren arama çalışmalarının sonunda 33 kişinin hayatını kaybettiği açıklandı. Gürcistan’ı yasa boğan felaket, dağlık ve buzul bölgelerindeki yerleşimlerin doğal afetlere karşı korunması konusunu yeniden tartışmaya açtı.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
