Günün Tarihi / 18 Ekim
18 EKİM’DE NELER KUTLANIYOR?
AZERBAYCAN’IN BAĞIMSIZLIĞINI YENİDEN KAZANMASININ YIL DÖNÜMÜ
Azerbaycan, 18 Ekim 1991’de kabul edilen anayasal düzenlemeyle devlet bağımsızlığını yeniden kazandı. Bu tarih, ülkede “Bağımsızlığın Yeniden Kazanılması Günü” olarak kutlanıyor. 2026’da 35. yıl dönümüne ulaşan gün, Türkiye için de kardeş ülkeyle bağların hatırlandığı özel tarihlerden biri. Azerbaycan’ın bağımsızlığını tanıyan ilk ülke Türkiye olmuştu. Ülkenin 1918’deki ilk bağımsızlığının yıl dönümü ise 28 Mayıs.
DÜNYA MENOPOZ GÜNÜ: BU YIL GÜNDEMDE KRONİK AĞRI VAR
Her yıl 18 Ekim’de düzenlenen Dünya Menopoz Günü, kadınların menopoz konusunda doğru bilgiye ve ihtiyaç duydukları desteğe ulaşmasını amaçlıyor. Uluslararası Menopoz Topluluğunun belirlediği 2026 teması “Orta yaşta kronik ağrı”. Kampanya, kadınların yaşadığı ağrıların önemsenmesine ve uygun biçimde değerlendirilmesine dikkat çekiyor. Kocaeli İl Sağlık Müdürlüğü de geçmiş yıllarda bugün dolayısıyla Darıca Farabi Eğitim ve Araştırma Hastanesinden uzmanların bilgilendirmelerine yer vermişti.
AVRUPA İNSAN TİCARETİYLE MÜCADELE GÜNÜ: GÖRÜNMEYEN SÖMÜRÜYE DİKKAT
Avrupa Birliği’nde 18 Ekim, insan ticaretine karşı farkındalık günü olarak değerlendiriliyor. Zorla çalıştırma, cinsel sömürü ve suç işlemeye zorlama gibi uygulamaların mağdurları arasında kadınlar, erkekler ve çocuklar bulunuyor. Günün amacı, çoğu zaman gözden uzakta kalan bu sömürüyü görünür kılmak; mağdurların korunmasını ve insan ticaretiyle mücadele eden kurumların iş birliğini güçlendirmek.
KAZAKİSTAN’DA MANEVİ UYUM GÜNÜ: FARKLI İNANÇLAR, ORTAK YAŞAM
Türk dünyasının bir başka ülkesinde, Kazakistan’da, 18 Ekim Manevi Uyum Günü olarak anılıyor. Günün temeli, 1992’de Almatı’da düzenlenen Dünya Manevi Uyum Kongresi’ne dayanıyor. Farklı inançlardan temsilcileri ve bilim insanlarını buluşturan kongrenin çağrısı; çatışmaların durdurulması, uzlaşma ve yardımlaşmaydı. Yıl dönümünde de farklı dinlere ve kültürlere saygı, barış ve birlikte yaşama düşüncesi öne çıkarılıyor.
DÜNYA GİTAR GÜNÜ: ALTI TELİN ETRAFINDA BULUŞMA
Klasik müzikten rock’a, flamenkodan evde söylenen şarkılara kadar pek çok yerde karşımıza çıkan gitarın da özel bir günü var. Gitarist, besteci ve eğitimci Yorgos Foudoulis’in girişimiyle 2021’de başlatılan Dünya Gitar Günü, 18 Ekim’de kutlanıyor. Müzisyenleri ve müzik kurumlarını buluşturan girişim kapsamında konserler ve kültür etkinlikleri düzenleniyor. İlk yılki etkinlikler arasında gitarist Agustin Barrios’un hayatını anlatan bir film gösterimi de bulunuyordu.
DÜNYA OKAPİ GÜNÜ: ZÜRAFANIN AZ TANINAN AKRABASI
Zürafanın yakın akrabası okapi, doğada yalnızca Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin ormanlarında yaşıyor. 2016’dan beri 18 Ekim’de düzenlenen Dünya Okapi Günü, bu az tanınan hayvanı ve yaşam alanlarını korumaya dikkat çekiyor. Kaçak avcılık, orman kaybı ve yasa dışı madencilik, türün karşı karşıya olduğu başlıca tehditler arasında. Gün kapsamında okapilerin yaşadığı bölgelerdeki toplulukların katılımıyla eğitim ve koruma çalışmaları yürütülüyor.
18 EKİM’İN TUHAF GÜNLERİ
KRAVAT GÜNÜ: BİR AMFİTİYATROYA BİLE KRAVAT TAKILDI
Kravatın özel günü, bu aksesuarı kültürel mirasının parçası sayan Hırvatistan’dan dünyaya yayılıyor. Hırvat askerlerinin boyunlarına bağladıkları kumaşlarla ilişkilendirilen kravat, ülkede parlamentonun 2008’de aldığı kararla özel bir güne kavuştu. 18 Ekim’in seçilmesinin arkasında da gösterişli bir olay var: 2003’te aynı gün, Pula’daki Roma amfitiyatrosunun çevresine dev bir kravat bağlanmıştı.
SAKALSIZLAR GÜNÜ: AYNADAKİ ESKİ YÜZLE YENİDEN TANIŞMA
ABD’deki gayriresmî özel gün takvimlerinde 18 Ekim, “Sakalsızlar Günü” olarak yer alıyor. Günün eğlencesi, uzun süredir sakallı dolaşanların tıraş olup farklı bir görünüm denemesi. Yıllardır sakalının ardında saklanan yüzünü yeniden görmek ya da yakınlarını küçük bir değişiklikle şaşırtmak isteyenler için bir bahane. Elbette katılmak için sakal bırakmış olmak gerekmiyor; zaten sakalsız olanlar da günün doğal katılımcıları!
ÇİKOLATALI KÜÇÜK KEK GÜNÜ: KUTLAMA BİR PORSİYONLUK
ABD’de 18 Ekim, Çikolatalı Cupcake Günü olarak da kutlanıyor. Tek kişilik kalıplarda hazırlanan, çoğu zaman üzeri krema ve süslemelerle tamamlanan bu küçük kekler, günün başrolünde. Gayriresmî yemek günlerinden birinin daha ortaya çıkardığı kutlama önerisi oldukça basit: Çikolatalı küçük kekler hazırlamak ve paylaşmak. Büyük bir pasta kesmeye gerek bırakmayan, çay ya da kahve yanına sığan bir kutlama.
ULUSLARARASI TAYT GÜNÜ: SPOR GİYSİSİNE TAKVİMDE YER AÇILDI
Taytın da bir günü var; üstelik kökeni açıkça bir marka girişimine dayanıyor. Spor giyim markası Fabletics, 2019’da 18 Ekim’i Uluslararası Tayt Günü olarak kutlamaya başladı. Gün, taytın spor salonlarından günlük giyime uzanan kullanımını ve rahatlığını öne çıkarıyor. Adındaki “uluslararası” ifadesiyle birlikte yayılan bu kutlama, moda dünyasının özel gün takvimine eklediği ticari girişimlerden biri.
EXASCALE GÜNÜ: TARİHİ BİLE MATEMATİKLE SEÇİLDİ
Süper bilgisayarların özel gününün 18 Ekim’e denk gelmesi tesadüf değil. “Exascale”, saniyede 10 üzeri 18, yani bir kentilyon hesaplama düzeyini ifade ediyor. Takvimdeki 10. ay ve 18. gün de bu sayıya gönderme yapıyor. Bilgisayar üreticileri ve araştırma kuruluşları, bu tarihte gelişmiş hesaplama teknolojilerini ve bunlarla çalışan bilim insanlarını öne çıkarıyor. İlaç geliştirmeden iklim araştırmalarına kadar uzanan çalışmalar, günün gündemini oluşturuyor.
18 EKİM’DE NELER OLDU?
1685 – FRANSA’DA PROTESTANLARIN İNANÇ ÖZGÜRLÜĞÜ KALDIRILDI
Fransa Kralı 14. Louis, Fontainebleau Fermanı’nı imzalayarak Protestanlara belirli haklar tanıyan Nantes Fermanı’nı yürürlükten kaldırdı. Protestan ibadeti ve okulları yasaklandı; Katolikliğe geçmeyen din adamlarının ülkeyi terk etmesi istendi. Sıradan Protestanların ülkeden ayrılması ise yasaklanmıştı. İnsanları din değiştirmeye zorlayan düzenleme, Avrupa’nın din ve vicdan özgürlüğü tarihindeki ağır baskı dönemlerinden birinin simgesi oldu.
1851 – MOBY DICK, ÖNCE İNGİLTERE’DE OKURLA BULUŞTU
Herman Melville’in dünya edebiyatının klasiklerinden biri olacak romanı, İngiltere’de “The Whale” yani “Balina” adıyla yayımlandı. Londralı yayıncı Richard Bentley’nin çıkardığı ilk baskı, üç cilt ve 500 nüshadan oluşuyordu. Kaptan Ahab’ın beyaz balinaya karşı saplantılı mücadelesini anlatan eser, yaklaşık bir ay sonra ABD’de “Moby-Dick; or, The Whale” adıyla yayımlanacaktı.
1860 – PEKİN’İN ESKİ YAZLIK SARAYI ATEŞE VERİLDİ
İkinci Afyon Savaşı sırasında İngiliz askerleri, Lord Elgin’in emriyle Pekin’deki Yuanmingyuan’yı, yani Eski Yazlık Saray’ı yakmaya başladı. Daha önce İngiliz ve Fransız birliklerince yağmalanan saraylar ve bahçeler topluluğu büyük yıkıma uğradı. Çin kuvvetlerinin elindeki esirlerin öldürülmesine karşılık verilen bu emir, savaşın en ağır kültürel tahribatlarından birine yol açtı; saraydan götürülen eserler Avrupa’daki koleksiyonlara dağıldı.
1867 – ALASKA, RUSYA’DAN ABD’YE DEVREDİLDİ
ABD’nin Rusya’dan 7,2 milyon dolar karşılığında satın aldığı Alaska, Sitka’da düzenlenen törenle Amerikan yönetimine geçti. Satın alma anlaşması 30 Mart’ta imzalanmıştı; 18 Ekim, resmî devir tarihiydi. Dönemin bazı Amerikalılarının gereksiz bir harcama olarak gördüğü bu satın alma, Alaska’nın doğal kaynakları ve stratejik konumu nedeniyle ABD tarihinin en önemli toprak kazanımlarından biri oldu.
1881 – MERYEM ANA EVİ’NİN TANINMASINA GİDEN İLK ADIM
Fransız rahip Julien Gouyet, Efes yakınlarında bugün Meryem Ana Evi olarak tanınan yapının kalıntılarına ulaştı. Gouyet, Alman mistik Anna Katharina Emmerick’in anlatımlarından hareketle buranın Meryem’in yaşadığı ev olduğuna inanıyordu. İlk araştırması fazla ilgi görmedi; yapının tanınması 1891’deki yeni incelemelerle hızlandı. Türkiye’nin önemli inanç turizmi merkezlerinden birinin hikâyesindeki bu tarih, yapının Meryem’e ait olduğunun arkeolojik olarak kanıtlandığı gün anlamına gelmiyor.
1912 – UŞİ ANTLAŞMASI’YLA TRABLUSGARP SAVAŞI SONA ERDİ
Osmanlı Devleti ile İtalya arasında Uşi Antlaşması imzalandı. Osmanlı kuvvetlerinin Trablusgarp ve Bingazi’den çekilmesini öngören antlaşma, Kuzey Afrika’daki Osmanlı hâkimiyetinin sona ermesinde belirleyici oldu. İtalya’nın da işgal ettiği Rodos ve On İki Ada’yı boşaltması gerekiyordu. Ancak İtalyan yönetimi, Osmanlı askerlerinin Libya’dan tamamen çekilmediğini ileri sürerek adaları geri vermedi.
1920 – ANKARA’DA “RESMΔ TÜRKİYE KOMÜNİST FIRKASI KURULDU
Mustafa Kemal Paşa’nın girişimiyle Ankara’da Türkiye Komünist Fırkası kuruldu. Millî Mücadele yönetimi, bu parti aracılığıyla ülkedeki komünist hareketleri denetim altında tutmayı ve Sovyetlerle ilişkileri güçlendirmeyi amaçlıyordu. Kurucuları arasında milletvekilleri ve Millî Mücadele’nin önde gelen isimleri bulunuyordu. Bu oluşum, Mustafa Suphi’nin öncülüğünde bir ay önce Bakü’de kurulan Türkiye Komünist Partisinden ayrıydı.
1920 – SAİMBEYLİ İŞGALDEN KURTULDU
Adana’nın o dönemde Haçin adıyla bilinen Saimbeyli ilçesi, Millî Mücadele kuvvetlerinin harekâtıyla işgalden kurtarıldı. Bölgedeki mücadelede Saim Bey ve Yüzbaşı Doğan öne çıkan isimlerdi. Yerleşime daha sonra, Millî Mücadele’deki hizmetleri nedeniyle Saim Bey’in adı verildi. 18 Ekim, ilçenin kurtuluş günü olarak anılmaya devam ediyor.
1922 – BBC KURULDU
Aralarında Marconi’nin de bulunduğu radyo üreticileri, İngiltere’de British Broadcasting Company’yi, kısa adıyla BBC’yi kurdu. Kuruluşun düzenli radyo yayınları 14 Kasım’da başlayacaktı. Başlangıçta bir şirket olarak faaliyet gösteren BBC, 1927’de kraliyet beratıyla British Broadcasting Corporation adını aldı. Haber, eğitim ve eğlence yayınlarıyla büyüyen kurum, dünya yayıncılığının en etkili kuruluşlarından biri hâline geldi.
1924 – TBMM, BUGÜN CUMHURİYET MÜZESİ OLAN BİNAYA TAŞINDI
Türkiye Büyük Millet Meclisinin ikinci binası hizmete açıldı. Mimar Vedat Tek’in Cumhuriyet Halk Fırkası için tasarladığı yapı, ilk Meclis binasının yetersiz kalması üzerine yeni görevine uyarlandı. Ankara Ulus’taki bina, 1960’a kadar milletvekillerini ağırladı; Cumhuriyet devrimlerine ve çok partili hayata geçişe tanıklık etti. Yapı bugün Cumhuriyet Müzesi olarak ziyaret ediliyor.
1925 – TÜRKİYE İLE BULGARİSTAN ARASINDA DOSTLUK ANTLAŞMASI
Türkiye ile Bulgaristan arasında Ankara’da Dostluk Antlaşması imzalandı. Antlaşmaya bağlı protokol, Bulgaristan’daki Müslüman azınlığın ve Türkiye’deki Bulgar azınlığın haklarına ilişkin güvenceler içeriyordu. Aynı gün imzalanan İkamet Sözleşmesi ise Bulgaristan Türklerinin ve Türkiye Bulgarlarının kendi istekleriyle göç etmelerine engel çıkarılmamasını düzenliyordu. Bu belgeler, iki ülke ilişkilerinin yanı sıra Bulgaristan Türklerinin göç tarihinde de önemli bir yer tuttu.
1929 – BEŞ KADININ MÜCADELESİ SENATONUN KAPISINI AÇTI
Kanada’da kadınların Senato üyeliğine atanmasının önünü açan “Kişiler Davası” karara bağlandı. Ülkenin o dönemdeki en üst temyiz mercii olan Londra’daki Kraliyet Danışma Meclisi Yargı Komitesi, Senato üyeliğini düzenleyen hükümdeki “kişiler” ifadesinin kadınları da kapsadığına hükmetti. Emily Murphy ve dört arkadaşının yürüttüğü mücadele, kadınların siyasal hakları açısından önemli bir kazanıma dönüştü.
1943 – SAVAŞIN ORTASINDA BERLİN’DE TÜRK BESTECİLERİN ESERLERİ ÇALINDI
İkinci Dünya Savaşı’nın sürdüğü Berlin’de, Ulvi Cemal Erkin ve Necil Kazım Akses’in eserleri seslendirildi. Fritz Zaun yönetimindeki Berlin Şehir Orkestrasının programında Akses’in “Ankara Kalesi” ile Erkin’in Piyano Konçertosu bulunuyordu. Konçertonun solisti Ferhunde Erkin’di. Bombardıman tehdidi altındaki kentte verilen konser, Cumhuriyet’in yetiştirdiği besteci ve yorumcuların yurt dışındaki dikkat çekici buluşmalarından biri oldu.
1954 – İLK TİCARİ TRANSİSTÖRLÜ RADYO TANITILDI
Texas Instruments ile IDEA şirketinin Regency biriminin birlikte geliştirdiği Regency TR-1, kamuoyuna duyuruldu. Ticari olarak üretilen ilk transistörlü radyo, büyük ve kırılgan lambaların yerine küçük elektronik parçalar kullanıyordu. Cepte taşınabilen cihaz, müzik ve haber dinlemeyi evdeki büyük radyodan bağımsızlaştıran önemli adımlardan biri oldu. 18 Ekim, cihazın resmî duyuru tarihiydi.
1958 – VİDEO OYUNLARININ ÖNCÜLERİNDEN “TENNIS FOR TWO” TANITILDI
ABD’deki Brookhaven Ulusal Laboratuvarının ziyaretçileri, bir ekranda karşılıklı tenis oynayabildikleri “Tennis for Two” ile tanıştı. Fizikçi William Higinbotham’ın geliştirdiği sistem, analog bilgisayara bağlı bir osiloskobun ekranını kullanıyordu. İki kişi, ayrı kumandalarla topu filenin üzerinden geçirmeye çalışıyordu. Ziyaretçilerin oynamak için sıraya girdiği düzenek, modern video oyunlarının erken öncülerinden biri kabul ediliyor.
1959 – SEKİZ SIKLETTE SEKİZ ALTIN: TÜRK GÜREŞÇİLERDEN TAM BAŞARI
Beyrut’taki Akdeniz Oyunları’nın serbest güreş müsabakaları, Türk sporcuların sekiz sıkletin tamamında şampiyon olmasıyla sonuçlandı. Hamit Kaplan, Mahmut Atalay ve Bekir Böke’nin de bulunduğu millî takım, bütün altın madalyaları topladı. Ertesi gün yayımlanan Milliyet, başarıyı “Serbestte şampiyonuz” başlığıyla duyuruyor; Türk bayrağının sekiz kez göndere çekildiğini ve İstiklal Marşı’nın sekiz kez çalındığını yazıyordu.
1961 – TÜRKİYE, AVRUPA SOSYAL ŞARTI’NI İMZALADI
Çalışma, adil ücret, güvenli çalışma koşulları, sendikal örgütlenme ve sosyal güvenlik gibi hakları korumayı amaçlayan Avrupa Sosyal Şartı, İtalya’nın Torino kentinde imzaya açıldı. Türkiye, Avrupa Konseyi bünyesinde hazırlanan belgeyi aynı gün imzalayan ülkeler arasındaydı. İşçi hakları bakımından önemli bir uluslararası dayanak oluşturan Şart’ın Türkiye tarafından onaylanması ise 1989’da gerçekleşti.
1961 – ON OSCARLI “BATI YAKASI HİKÂYESİ” SEYİRCİYLE BULUŞTU
“Batı Yakası Hikâyesi”nin sinema uyarlaması ilk kez gösterildi. Robert Wise ve Jerome Robbins’in yönettiği, Natalie Wood, Richard Beymer ve Rita Moreno’nun rol aldığı film, Broadway’deki başarısını beyazperdeye taşıdı. Aşkı, gençlik çetelerini ve ayrımcılığı müzik ve dansla anlatan yapım, daha sonra en iyi film dâhil on Oscar kazanarak sinema tarihinin en çok ödüllendirilen müzikallerinden biri oldu.
1961 – MATISSE’İN ESERİ MÜZEDE 47 GÜN TERS ASILI KALDI
New York Modern Sanat Müzesi’nde açılan Henri Matisse sergisinde, “Le Bateau” adlı eser ters asılmıştı. Bir tekneyle sudaki yansımasını gösteren çalışma, 47 gün boyunca bu şekilde sergilendi. Hatayı fark eden ziyaretçi Genevieve Habert, eseri sergi kataloğundaki görüntüsüyle karşılaştırdı ve konuyu gazeteye taşıdı. Müze sonunda yanlışı düzeltti; olay sanat dünyasının unutulmayan gaflarından biri oldu.
1962 – DNA’NIN YAPISINI AÇIKLAYAN ÇALIŞMALARA NOBEL
James Watson, Francis Crick ve Maurice Wilkins’in, Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nü kazandığı açıklandı. Ödül, kalıtsal bilgiyi taşıyan moleküllerin yapısını ve bu bilginin nasıl aktarıldığını açıklayan çalışmalarına verildi. Watson ve Crick’in 1953’te ortaya koyduğu DNA’nın çift sarmal modeli, modern genetiğin temel taşlarından olmuştu. Rosalind Franklin’in X ışını görüntüleri de bu yapının anlaşılmasında belirleyici katkı sağlamıştı.
1963 – UZAYA GİDEN İLK KEDİ DÜNYA’YA SAĞ DÖNDÜ
Fransa, Felisette adlı kediyi Cezayir’deki bir fırlatma üssünden uzaya gönderdi. Véronique roketiyle gerçekleştirilen uçuş, Dünya çevresinde yörüngeye girmeden uzaya çıkıp geri dönülen bir deneydi. Yaklaşık on dakika süren yolculuğun ardından kapsül kurtarıldı ve Felisette sağ olarak bulundu. Böylece uzay araştırmalarının tarihinde, köpekler ve maymunların yanında bir kedi de yerini aldı.
1967 – VENERA 4, VENÜS’ÜN ATMOSFERİNDEN BİLGİ GÖNDERDİ
Sovyetler Birliği’nin Venera 4 uzay aracından ayrılan kapsül, Venüs atmosferine girerek ölçüm sonuçlarını Dünya’ya iletti. Böylece başka bir gezegenin atmosferinde doğrudan ölçüm yapıp veri gönderen ilk başarılı sonda oldu. Paraşütle alçalan kapsül yaklaşık 93 dakika çalıştı. Yüzeye ulaşamadan yüksek basınç ve sıcaklığa yenildi; gönderdiği bilgiler ise Venüs’ün son derece zorlu koşullarının anlaşılmasını sağladı.
1967 – MOGLİ VE BALU, “ORMAN KİTABI”YLA SİNEMAYA GELDİ
Disney’in “Orman Kitabı” adlı animasyon filmi ABD’de gösterime girdi. Rudyard Kipling’in eserinden uyarlanan film, ormanda büyüyen Mogli’nin ayı Balu ve panter Bagira’yla yaşadığı maceraları anlatıyordu. Karakterleri ve şarkılarıyla kuşaklar boyunca izlenen yapım, Disney’in en tanınmış klasiklerinden biri oldu. Film, Walt Disney’in hayattayken yapımını yönlendirdiği son uzun metrajlı animasyondu.
1968 – BOB BEAMON, DÜNYA REKORUNU TEK ATLAMADA 55 SANTİMETRE GELİŞTİRDİ
ABD’li atlet Bob Beamon, Meksiko Olimpiyatları’nda uzun atlamada 8,90 metreye ulaşarak spor tarihinin en şaşırtıcı rekorlarından birini kırdı. Önceki dünya rekorunu tam 55 santimetre geliştiren Beamon’un derecesi, yaklaşık 23 yıl boyunca aşılamadı. Rekoru ancak 1991’de Mike Powell, 8,95 metrelik atlayışıyla geçebilecekti. Beamon’un performansı, uzun atlama tarihinin unutulmaz anları arasına girdi.
1976 – KARAKAYA BARAJI’NIN TEMELİ ATILDI
Başbakan Süleyman Demirel, Fırat Nehri üzerinde kurulacak Karakaya Barajı ve Hidroelektrik Santralı’nın temelini attı. Diyarbakır’ın Çüngüş ilçesi yakınlarında inşa edilen proje, Fırat’ın enerji üretiminde değerlendirilmesine yönelik büyük yatırımlardan biriydi. Sonraki yıllarda tamamlanan baraj, Türkiye’nin elektrik üretiminde önemli bir yer edindi; oluşturduğu göl de çevredeki yerleşimleri ve bölgenin coğrafyasını değiştirdi.
1977 – KAÇIRILAN LUFTHANSA UÇAĞINDAKİ 90 REHİNE KURTARILDI
Alman özel harekât birimi GSG 9, Somali’nin başkenti Mogadişu’da bekletilen Lufthansa’ya ait “Landshut” uçağına operasyon düzenledi. Yolcular ve hayatta kalan mürettebattan oluşan 90 rehine kurtarıldı. Dört hava korsanından üçü öldürüldü, biri sağ yakalandı. Uçağın kaptanı ise kaçırılma sürecinde daha önce öldürülmüştü. Operasyon, günlerdir dünya kamuoyunun izlediği rehine krizini sona erdirdi.
1982 – 574 SANIKLI DEV-YOL DAVASININ DURUŞMALARI BAŞLADI
Ankara 1 No’lu Sıkıyönetim Mahkemesinde, 574 sanıklı Dev-Yol ana davasının duruşmaları başladı. Birleştirilen dosyalarla sanık sayısı daha sonra 723’e çıktı. 12 Eylül döneminin en büyük toplu yargılamalarından biri olan dava, farklı aşamalarda onlarca yıl sürdü. Uzayan yargılamalar ve sanıkların dile getirdiği işkence iddiaları, davayı Türkiye’nin darbe dönemiyle hesaplaşmasının önemli başlıklarından biri hâline getirdi.
1985 – NINTENDO’NUN OYUN KONSOLU AMERİKA’DA İLK SINAVINA ÇIKTI
Nintendo, NES adlı oyun konsolunu New York’ta sınırlı sayıda mağazada satışa sundu. Bu, ülke çapındaki satıştan önce yapılan bir pazar denemesiydi. Amerikan video oyunu sektörünün büyük bir çöküş yaşadığı dönemde atılan adım, ev tipi konsolların yeniden yaygınlaşmasına katkı sağladı. NES, sonraki yıllarda Mario gibi oyun kahramanlarını milyonlarca evin televizyonuna taşıdı.
1989 – GALILEO, JÜPİTER’E DOĞRU YOLA ÇIKTI
NASA’nın Galileo uzay aracı, Atlantis mekiğiyle uzaya taşındı ve Jüpiter yolculuğuna başladı. Altı yıl sonra hedefe ulaşarak Jüpiter’in yörüngesine giren ilk uzay aracı oldu. Gezegenin atmosferini ve uydularını inceleyen görev, özellikle Europa’nın buz tabakasının altında bir okyanus bulunabileceğine ilişkin kanıtlarla dikkat çekti. Galileo’nun topladığı veriler, Güneş Sistemi’ndeki yaşam arayışına yeni sorular kazandırdı.
1989 – DOĞU ALMANYA’DA HONECKER DÖNEMİ KAPANDI
Doğu Almanya’yı 18 yıldır yöneten Erich Honecker, büyüyen protestolar, ülkeden ayrılan vatandaşların sayısındaki artış ve parti içindeki baskı sonucunda görevlerinden ayrıldı. Resmî açıklamada sağlık gerekçesi gösterildi; yerine Egon Krenz geçti. Yönetimdeki değişiklik, halkın reform taleplerini durdurmaya yetmedi. Üç hafta sonra, 9 Kasım’da Berlin Duvarı’ndaki geçişlerin açılmasıyla Avrupa tarihinde yeni bir dönem başlayacaktı.
1996 – METİN GÖKTEPE CİNAYETİ DAVASI BAŞLADI
Evrensel gazetesi muhabiri Metin Göktepe’nin, İstanbul’da gözaltına alındıktan sonra dövülerek öldürülmesine ilişkin davanın ilk duruşması Aydın’da yapıldı. Göktepe, 8 Ocak 1996’da bir cenaze törenini haberleştirmeye çalışırken gözaltına alınmıştı. Güvenlik gerekçesiyle Aydın’a taşınan dava, gazetecilerin ve hak savunucularının yakından izlediği bir adalet mücadelesine dönüştü.
2007 – BENAZİR BUTTO, SEKİZ YILLIK SÜRGÜNÜN ARDINDAN PAKİSTAN’A DÖNDÜ
Pakistan’ın eski başbakanı Benazir Butto, seçimler öncesinde ülkesine dönerek Karaçi’de büyük kalabalıklar tarafından karşılandı. Ancak dönüş kutlamaları, 18 Ekim’i 19 Ekim’e bağlayan gece, konvoyuna düzenlenen bombalı saldırıyla katliama dönüştü. Butto saldırıdan yara almadan kurtuldu; yüzden fazla kişi hayatını kaybetti. BM soruşturma raporu, patlamaların gece yarısından kısa süre sonra meydana geldiğini kaydediyor.
2013 – 1,8 MİLYON YILLIK KAFATASI İNSANIN KÖKENİ TARTIŞMASINI DEĞİŞTİRDİ
Gürcistan’ın Dmanisi bölgesinde bulunan yaklaşık 1,8 milyon yıllık bir kafatasını inceleyen araştırma, Science dergisinin 18 Ekim tarihli sayısında yayımlandı. David Lordkipanidze ve çalışma arkadaşları, erken insan fosilleri arasındaki bazı farklılıkların ayrı türlerden değil, aynı tür içindeki çeşitlilikten kaynaklanabileceğini savundu. “Kafatası 5” olarak tanınan buluntu, insanın evrimine ilişkin önemli bir tartışma başlattı. Kafatası 2005’te çıkarılmıştı; 18 Ekim, araştırmanın yayın tarihiydi.
2017 – KENDİ KENDİNE OYNAYARAK ÖĞRENEN YAPAY ZEKÂ DUYURULDU
DeepMind, Go oyununu insan oyuncuların geçmiş karşılaşmalarını incelemeden, kendi kendine oynayarak öğrenen AlphaGo Zero sistemini tanıttı. Oyunun kurallarından hareket eden sistem, üç günlük eğitimin ardından dünya şampiyonunu yenmiş önceki AlphaGo sürümüne karşı 100 maçı da kazandı. Sonuç, yapay zekânın insan örneklerini taklit etmenin ötesinde, deneme ve geri bildirim yoluyla güçlü stratejiler geliştirebildiğini gösterdi.
2019 – CEM YILMAZ’DAN TEK BİLETLE İKİ FİLM
Cem Yılmaz’ın yazıp yönettiği “Karakomik Filmler”, ertelenen gösteriminin ardından sinemaseverlerle buluştu. Seyirciler tek biletle, aynı seansta “2 Arada” ve “Kaçamak” adlı iki ayrı hikâye izliyordu. “2 Arada”, arabalı vapurda çalışan Ayzek’in dünyasını anlatırken “Kaçamak”, tatile çıkan dört arkadaşın başına gelenlere odaklanıyordu. Proje, Yılmaz’ın uzun metrajlı komedilerinden farklı bir anlatım denemesiydi.
2019 – YALNIZCA KADINLARDAN OLUŞAN EKİBİN İLK UZAY YÜRÜYÜŞÜ YAPILDI
NASA astronotları Christina Koch ve Jessica Meir, uzay yürüyüşünü yalnızca kadınlardan oluşan bir ekiple gerçekleştiren ilk isimler oldu. Uluslararası Uzay İstasyonu’nun dışına çıkan iki astronot, arızalı bir batarya şarj-deşarj ünitesini değiştirdi. 7 saat 17 dakika süren görev, kadınların uzay çalışmalarındaki yeri açısından bir dönüm noktasıydı. Kadın astronotlar daha önce de uzay yürüyüşü yapmıştı; bu görevin farkı, dışarıdaki ekibin tamamının kadın olmasıydı.
2019 – İLK EBOLA AŞISININ RUHSATLANDIRILMASINDA KRİTİK ADIM
Avrupa İlaç Ajansı, ilk Ebola aşısının koşullu ruhsatlandırılması için olumlu görüş açıkladı. Dünya Sağlık Örgütü, salgın bölgelerinde yürütülen araştırmaların ardından gelen kararı önemli bir halk sağlığı başarısı olarak değerlendirdi. Aşı, virüsle temas edenlerin çevresindeki kişilerin aşılanmasına dayanan çalışmalarla sınanmıştı. 18 Ekim’de açıklanan karar, ruhsatlandırma sürecinin önemli bir aşamasıydı; nihai ruhsat henüz verilmemişti.
KOCAELİ TARİHİNDE 18 EKİM
1919 – İZMİT’TEN HEYET-İ TEMSİLİYE’YE MİLLÎ TEŞKİLAT RAPORU
İzmit’teki 1. Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Asım Bey, 18 Ekim’de Heyet-i Temsiliye’ye gönderdiği telgrafta bölgedeki Millî Mücadele çalışmalarını anlattı. Millî teşkilatı İttihatçılıkla özdeşleştiren propagandaya karşı halkı bilgilendirdiklerini bildirdi. Telgrafta, o dönemde İzmit sancağına bağlı bulunan Adapazarı’ndaki örgütlenme sorunları ve kaymakamın geçici başkanlığında oluşturulan yeni kurul da yer alıyordu. Yazışma, Kocaeli çevresinde direnişin nasıl örgütlendiğini gösteren belgelerden biri.
1947 – İZMİT MUSİKİ CEMİYETİ İLK KONSERİNİ VERDİ
Bugünkü Kocaeli Büyükşehir Musiki Derneğinin geçmişini oluşturan İzmit Musiki Cemiyeti, ilk konserini 18 Ekim’de İzmit Halkevi salonunda verdi. Aynı yıl kuruluş başvurusu yapılan cemiyet, kentteki Türk müziği çalışmalarını düzenli dersler ve konserlerle geliştirdi. Dost toplantılarında sürdürülen musiki geleneğinin örgütlü bir kültür faaliyetine dönüşmesinde bu konser önemli bir adım oldu.
1951 – İZMİTLİ HUKUKÇU SELÇUK ÖZTEK DOĞDU
Hukuk profesörü ve eski Adalet Bakanı Selçuk Öztek, İzmit’te doğdu. İstanbul ve Lozan üniversitelerinde hukuk öğrenimi gören Öztek, medeni usul ve icra-iflas hukuku alanındaki çalışmalarıyla tanındı. Bülent Ecevit başkanlığındaki 56. Hükümette, 11 Ocak–28 Mayıs 1999 arasında Adalet Bakanlığı yaptı. Akademik çalışmalarının yanında YÖK üyeliği ve Türkiye Futbol Federasyonu Tahkim Kurulu başkanlığı görevlerinde de bulundu.
1971 – CENGİZ TOPEL’E YERLEŞECEK 301. DENİZ HAVA FİLOSU KURULDU
- Deniz Hava Filo Komutanlığı, 18 Ekim’de Ankara Etimesgut’ta kuruldu. Deniz karakol uçaklarıyla görev yapan birlik, önce Bandırma’ya, 14 Temmuz 1976’da ise Kocaeli’deki Cengiz Topel Meydanı’na taşındı. Böylece kuruluşu Ankara’da gerçekleşen filo, sonraki yıllarda Kocaeli’nin askerî havacılık tarihinde önemli bir yer edindi. 18 Ekim, birliğin kuruluş yıldönümü; Kocaeli’ye geliş tarihi ise 14 Temmuz.
1992 – KOCAELİSPOR AYDIN’DA ALTI GOLLE KAZANDI
Kocaelispor, Birinci Lig’in sekizinci haftasında deplasmanda Aydınspor’u 6-0 yendi. Adnan Menderes Stadı’ndaki karşılaşma, yeşil-siyahlıların unutulmaz galibiyetleri arasına girdi. Maç, iki takım taraftarları arasında gelişen dostlukla da hatırlandı. Sonraki yıllarda yayımlanan anlatımlarda, farklı yenilgiye rağmen Aydın tribünlerinin Kocaelispor lehine tezahürat yapması, bu yakınlaşmanın başlangıcı olarak anıldı.
18 EKİM’DE GAZETELERDE KOCAELİ
1934 – KANDIRA’NIN PEYNİRİ RAĞBET GÖRÜYOR, GAZETESİ GEÇ GELİYORDU
Akşam’ın 18 Ekim 1934 tarihli sekizinci sayfasındaki “Kandıra mektupları”, ilçenin üretimini ve gündelik sıkıntılarını birlikte anlatıyordu. Kandıra kaşarının dışarıda rağbet gördüğü, köylülerin kendi dokudukları ketenden elbiseler giydiği belirtiliyordu. Buna karşılık İzmit–Kandıra arasında otomobil ücretlerinin yüksekliğinden yakınılıyor, posta hizmetinin haftada iki günle sınırlı kalması eleştiriliyordu. İlçede gazeteler birkaç gün gecikmeyle okunabiliyordu.
1936 – İZMİT’TE BARUT VE DİNAMİT DEPOLARI İÇİN İHALE İLANI
Cumhuriyet’in 18 Ekim 1936 tarihli onuncu sayfasında, İnhisarlar Kocaeli Başmüdürlüğünün bir inşaat ilanı vardı. İzmit’in Cedit Mahallesi, Devebağırtan mevkiinde barut ve dinamit depoları ile bekçi evi yapılması planlanıyordu. İşin tahmini bedeli 8 bin 546 lira 77 kuruş, pazarlık tarihi ise 22 Ekim olarak açıklanmıştı. İlan, dönemin İzmit’inde bugün pek hatırlanmayan bir tesis projesini ve eski bir mevki adını kayda geçiriyordu.
1937 – SEL DEMİRYOLUNU BOZDU, TRENLER SAATLERCE GECİKTİ
Kurun’un 18 Ekim 1937 tarihli dokuzuncu sayfası, İzmit ve çevresindeki şiddetli yağışları haberleştirdi. Gazetenin 17 Ekim tarihli İzmit haberine göre sel suları demiryoluna zarar vermiş, tren seferleri aksamıştı. Derbent–Sapanca çevresindeki ulaşım sorunlarına müdahale için yardım trenleri ve işçiler gönderilmişti. Haberde Geyve’deki su baskınları da anlatılıyor; yağışın dönemin Kocaeli vilayetinde geniş bir alanı etkilediği görülüyordu.
1947 – KOZLUK’TA TOZLU YOLLARA SUYLA ÇÖZÜM ARANIYORDU
18 Ekim 1947 tarihli Türkyolu gazetesini kaynak gösteren mimarlık tarihçisi Oya Şenyurt, İzmit’teki yol sorunlarının kent yaşamını nasıl etkilediğini anlatıyor. Özellikle Kozluk Mahallesi’nde konutlar çoğalırken altyapı aynı hızla gelişmiyordu. Yapılmayan veya bozulan yollardan yükselen tozu bastırmak için güzergâhlar zaman zaman sulanıyordu. Bu kayıt, büyüyen İzmit’te mahalle hayatının uzun süre toz, çamur ve yol beklentisiyle şekillendiğini gösteriyor.
1951 – İZMİT KÂĞIT FABRİKASI’NDA ÜCRET MÜCADELESİ
18 Ekim 1951 tarihli İşçi Hakkı gazetesi, İzmit Kâğıt Fabrikası işçilerinin ücret mücadelesini aktarıyordu. Hakan Koçak’ın araştırmasına göre, ücret artışı talebi Yüksek Hakem Kurulunca reddedilen sendikacılar, görüşmeler yoluyla sonuç almaya çalışmıştı. Genel Müdür Naci Ortabaşı’nın Ankara’daki girişimlerinin ardından yaklaşık yüzde 10-15 zam sağlanmıştı. Haberde Ortabaşı, “İşçi müdür böyle olur” sözleriyle övülüyordu. Kayıt, kentin sanayi tarihindeki ücret ve geçim tartışmalarına ışık tutuyor.
1955 – KOCAELİ’NİN İKİ MİLLETVEKİLİ DP’DEN AYRILANLAR ARASINDA
Demokrat İzmir’in 18 Ekim 1955 tarihli birinci sayfası, on milletvekilinin Demokrat Parti’den istifasını duyuruyordu. Listede Kocaeli milletvekilleri Ekrem Alican ve Turan Güneş de vardı. 17 Ekim’de Ankara’dan bildirilen haber, kamu görevlileri hakkındaki yayınlarda gazetecilere iddialarını kanıtlama olanağı tanınmasını isteyen “ispat hakkı” tartışmasının ardından gelen ayrılığı aktarıyordu. Kocaeli’nin iki temsilcisi, ülke siyasetindeki önemli bir kırılmanın içindeydi.
2021 – SEKA’NIN MAKİNELERİ BU KEZ SESLERİYLE KAYDA GİRDİ
Gebze Haber’in 18 Ekim 2021 tarihli haberi, SEKA Kâğıt Müzesi’nde gerçekleştirilen farklı bir çalışmayı anlatıyordu. TÜBİTAK ve İzmit Bilim Sanat Merkezi ortaklığındaki “Yapay Zekâ Çağında Ses ve Müzik” projesinin katılımcıları, müzede çalıştırılan makinelerin seslerini kaydetmişti. Yongalama, zarf, baskı ve kâğıt makineleri, gençlerin ses teknolojileri çalışmalarına malzeme oldu. Kentin sanayi geçmişi, bu kez makinelerin çıkardığı sesler üzerinden ele alınıyordu.
18 EKİM’DE DOĞANLAR
1663 – SAVOY PRENSİ EUGEN DOĞDU
Osmanlı ordusunun Avrupa’daki önemli rakiplerinden Savoy Prensi Eugen, Paris’te doğdu. Habsburgların hizmetine giren komutan, 1697’de Zenta Savaşı’nda Osmanlı ordusunu ağır bir yenilgiye uğrattı. Bu bozgun, Osmanlı Devleti’nin geniş toprak kayıplarını kabul ettiği 1699 Karlofça Antlaşması’na giden süreçte belirleyici oldu. Eugen, Osmanlı-Avusturya mücadelelerinin yanı sıra Avrupa’daki başka büyük savaşlarda da önemli roller üstlendi.
1859 – EDEBİYAT NOBELİ KAZANAN FİLOZOF HENRİ BERGSON
Fransız filozof Henri Bergson, Paris’te doğdu. Zaman, hafıza ve insanın dünyayı algılayışı üzerine düşünceleriyle 20. yüzyıl felsefesini etkiledi. Madde ve Bellek, Yaratıcı Tekâmül ve Gülme en tanınmış eserleri arasında yer aldı. Düşüncelerini güçlü bir anlatımla okura ulaştırması, kendisine 1927 Nobel Edebiyat Ödülü’nü getirdi.
1920 – SİNEMADAN KÜLTÜR BAKANLIĞINA: MELİNA MERCURİ
Yunan oyuncu, şarkıcı ve siyasetçi Melina Mercuri, Atina’da doğdu. Pazarları Asla filmiyle Cannes’da en iyi kadın oyuncu ödülünü kazandı; Topkapı ile Türkiye’de de tanındı. Ülkesindeki askerî yönetime karşı mücadele etti. Kültür bakanlığı döneminde, British Museum’daki Parthenon heykellerinin Yunanistan’a geri getirilmesi için yürüttüğü kampanyayla dünya gündemine girdi.
1921 – BİLGİSAYAR BİLİMİNİN ÖNCÜ KADINLARINDAN BEATRICE WORSLEY
Kanadalı bilgisayar bilimci Beatrice Worsley, Meksika’da doğdu. Elektronik bilgisayarların ilk döneminde, bu makinelerin bilimsel hesaplamalarda kullanılmasını sağlayan çalışmalar yaptı. Cambridge’de 1952’de doktorasını tamamladı. Toronto Üniversitesi’nde meslektaşıyla birlikte geliştirdiği Transcode, program yazmayı kolaylaştırdı. Kanada’nın ilk kadın bilgisayar bilimcisi kabul edilen Worsley, alanın kuruluş dönemindeki önemli isimlerdendi.
1926 – ŞARKISI UZAYA GÖNDERİLEN ROCK’N ROLL ÖNCÜSÜ CHUCK BERRY
Amerikalı müzisyen Chuck Berry, St. Louis’de doğdu. Gitar çalışı, sahne hareketleri ve şarkılarıyla rock’n roll’un biçimlenmesinde önemli rol oynadı. Johnny B. Goode ve Roll Over Beethoven kuşaklar boyunca dinlendi. Ünü Dünya’yı da aştı: Johnny B. Goode, insanlığın müzik kültürünü temsil etmek üzere Voyager uzay araçlarına yerleştirilen Altın Plak’a seçildi.
1940 – DİPLOMASİ VE SİYASETİN TANINAN İSMİ ONUR ÖYMEN
Diplomat ve siyasetçi Onur Öymen, İstanbul’da doğdu. Kopenhag ve Bonn büyükelçilikleri, Dışişleri Bakanlığı müsteşarlığı ve Türkiye’nin NATO daimî temsilciliği görevlerinde bulundu. Daha sonra CHP’den İstanbul ve Bursa milletvekili seçildi. Diplomasi deneyimini kitaplarına da taşıyan Öymen, Türkiye’nin dış politikası ve uluslararası ilişkiler üzerine çalışmalarıyla tanındı.
1940 – “SİYASİ TARİH” KİTAPLARININ YAZARI ORAL SANDER
Tarihçi ve akademisyen Oral Sander, Ankara’da doğdu. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinde yetişti ve öğretim üyeliği yaptı. İlkçağlardan 1918’e ve 1918–1994 başlıklı iki ciltlik Siyasi Tarih çalışması, üniversite öğrencilerinin yanı sıra tarih meraklılarının da başvurduğu eserler arasına girdi. Osmanlı diplomasisi ve Türk-Amerikan ilişkileri üzerine de kitaplar yazdı.
1942 – RADYONUN TANIDIK SESİ AYLİN ÖZMENEK
TRT spikeri ve program sunucusu Aylin Özmenek, İstanbul’da doğdu. Yaklaşık 44 yıl çalıştığı TRT Ankara Radyosu’nda sesiyle dinleyicilerin hayatına girdi. Radyo 3’te Beyaz Perde’den, Ses Ustaları ve Yeni Plaklar Yeni Yorumlar gibi programlar hazırladı. Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası konserlerinin canlı yayınlarını sundu; diksiyon alanındaki çalışmalarıyla yeni spikerlerin yetişmesine katkıda bulundu.
1945 – SPOR SAHALARINDAN GECE PROGRAMLARINA: YILDO
Yıldo adıyla tanınan Ahmet Yıldırım Benayyat, Konya’nın Ereğli ilçesinde doğdu. Televizyon dünyasına girmeden önce atletizm, futbol ve voleybolla uğraştı; Boluspor’da futbol, Galatasaray’da voleybol oynadı. 1990’larda sunduğu yarışmalar ve gece programlarıyla geniş kitlelerce tanındı. Kendine özgü konuşması ve “kafadan koparma” sözüyle dönemin televizyon kültüründe yer edindi.
1946 – “YÜZÜKLERİN EFENDİSİ”NİN BESTECİSİ HOWARD SHORE
Kanadalı besteci Howard Shore, Toronto’da doğdu. Yüzüklerin Efendisi ve Hobbit filmlerinin müzikleriyle dünya çapında tanındı. Tolkien’in dünyasını sinemaya taşıyan besteleriyle üç Oscar kazandı. David Cronenberg ve Martin Scorsese gibi yönetmenlerle de çalışan Shore, film müziklerini konser salonlarına taşıyan önemli bestecilerden biri oldu.
1948 – TÜRK CAZININ GİTAR USTASI NEŞET RUACAN
Caz gitaristi ve orkestra şefi Neşet Ruacan, İstanbul’da doğdu. Şerif Yüzbaşıoğlu, Erol Büyükburç ve Süheyl Denizci gibi isimlerin orkestralarında çalıştı. TRT İstanbul Hafif Müzik ve Caz Orkestrası’nın şefliğini üstlendi. Sahnedeki çalışmalarının yanında yetiştirdiği müzisyenlerle de Türkiye’de cazın gelişmesine katkı sağladı; İstanbul Caz Festivali’nin Yaşam Boyu Başarı Ödülü’ne değer görüldü.
1952 – “THE BIG BANG THEORY”NİN YARATICILARINDAN CHUCK LORRE
Amerikalı senarist ve yapımcı Chuck Lorre, New York eyaletinde doğdu. The Big Bang Theory, Two and a Half Men ve Dharma & Greg gibi Türkiye’de de izlenen komedi dizilerinin yaratıcıları arasında yer aldı. Televizyon kariyerinden önce müzikle uğraştı; Ninja Kaplumbağalar çizgi dizisinin tema şarkısını birlikte yazan isimlerden biri oldu.
1956 – WIMBLEDON’U DOKUZ KEZ KAZANAN MARTINA NAVRATILOVA
Tenisçi Martina Navratilova, dönemin Çekoslovakya’sının başkenti Prag’da doğdu. Wimbledon’da tek kadınlarda dokuz şampiyonluk kazanarak tenis tarihine geçti. Teklerde toplam 18 Grand Slam şampiyonluğuna ulaştı; çiftlerde ve karışık çiftlerde de büyük başarılar elde etti. Chris Evert ile rekabeti, kadın tenisinin en çok izlenen mücadelelerinden biri oldu.
1958 – BEŞ FARKLI SIKLETTE DÜNYA ŞAMPİYONU OLAN İLK BOKSÖR
Amerikalı boksör Thomas Hearns, Tennessee’de doğdu. “Hitman” lakabıyla tanınan Hearns, beş farklı sıklette dünya şampiyonluğu kazanan ilk boksör oldu. Sugar Ray Leonard, Roberto Duran ve Marvin Hagler gibi efsanelerle yaptığı karşılaşmalar, boks tarihinin unutulmaz mücadeleleri arasına girdi. Güçlü yumruklarıyla tanınan sporcu, 2012’de Uluslararası Boks Şöhretler Salonu’na kabul edildi.
1960 – AKSİYON SİNEMASININ YILDIZI JEAN-CLAUDE VAN DAMME
Belçikalı oyuncu Jean-Claude Van Damme, Brüksel’de doğdu. Çocuk yaşta başladığı dövüş sanatlarını sinema kariyerine taşıdı. Kan Sporu, Kickboxer ve Evrenin Askerleri gibi filmlerle 1980’lerin sonu ve 1990’ların tanınmış aksiyon yıldızlarından biri oldu. Akrobatik dövüş sahneleri ve bacaklarını iki yana açtığı hareketi, sinemadaki imzasına dönüştü.
1971 – ARJANTİN’DEN TÜRKİYE EKRANLARINA: TEOMAN KUMBARACIBAŞI
Oyuncu Teoman Kumbaracıbaşı, Arjantin’de doğdu. Arjantinli bir anne ve Türk bir babanın çocuğu olarak altı yaşında Türkiye’ye geldi. Tiyatroyla lise yıllarında tanıştı; sinemaya Uğur Yücel’in Yazı Tura filmiyle adım attı. Eyyvah Eyvah filmleri, Avlu, Kuruluş Osman ve Destan gibi yapımlarla geniş bir izleyici kitlesine ulaştı.
1972 – “BİR KADIN BİR ERKEK”İN OYUNCUSU EMRE KARAYEL
Oyuncu Emre Karayel, Kadirli’de doğdu. İktisat öğrenimini bırakıp Bilkent Üniversitesi Tiyatro Bölümüne geçti. Demet Evgar ile başrollerini paylaştığı Bir Kadın Bir Erkek dizisiyle geniş kitlelerin tanıdığı bir isim oldu. Bir İstanbul Masalı, Polis ve El Değmemiş Aşk gibi yapımlarda da rol aldı.
1978 – “KAVAK YELLERİ”NİN EFE’Sİ DAĞHAN KÜLEGEÇ
Oyuncu Dağhan Külegeç, İstanbul’da doğdu. Altan Erbulak’ın torunu, Ayşe Erbulak’ın oğlu olan Külegeç, sanatla iç içe büyüdü. Lise Defteri ile televizyon izleyicisinin karşısına çıktı; Kavak Yelleri dizisindeki Efe karakteriyle tanındı. Daha sonra Kiraz Mevsimi ve Yeni Gelin gibi dizilerde rol aldı.
1986 – “ÖYLE BİR GEÇER ZAMAN Kİ”NİN CAROLINE’I WILMA ELLES
Oyuncu Wilma Elles, Almanya’nın Köln kentinde doğdu. Küçük yaşlarda tiyatro ve dans eğitimi aldı. Türkiye’de, Öyle Bir Geçer Zaman ki dizisinde canlandırdığı Caroline karakteriyle tanındı. Dizinin başarısının ardından kariyerini Türkiye’de de sürdürerek farklı sinema ve televizyon yapımlarında görev aldı.
1991 – NEW YORK’UN İLK MÜSLÜMAN BELEDİYE BAŞKANI ZOHRAN MAMDANİ
Siyasetçi Zohran Mamdani, Uganda’nın başkenti Kampala’da, Hint kökenli bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Çocuk yaşta New York’a taşındı. Eyalet meclisindeki görevinin ardından 2025’te New York belediye başkanlığı seçimini kazandı. 1 Ocak 2026’da göreve başlayan Mamdani, kentin ilk Müslüman ve Güney Asya kökenli belediye başkanı oldu.
18 EKİM’DE HAYATINI KAYBEDENLER
1865 – KIRIM SAVAŞI DÖNEMİNİN İNGİLİZ BAŞBAKANI PALMERSTON ÖLDÜ
Britanya Başbakanı Lord Palmerston, görevdeyken 80 yaşında hayatını kaybetti. Uzun yıllar dışişleri bakanlığı yapan Palmerston, Rusya’nın Osmanlı toprakları üzerindeki nüfuzunu artırmasına karşı çıkan İngiliz siyasetinin önde gelen isimlerindendi. Kırım Savaşı sürerken 1855’te başbakan olmuş, savaşın son döneminde ve barış sürecinde ülkesini yönetmişti. Politikaları, Osmanlı Devleti’nin 19. yüzyıldaki diplomatik ilişkilerini de yakından etkiledi.
1871 – BİLGİSAYARIN ÖNCÜSÜ CHARLES BABBAGE
İngiliz matematikçi ve mucit Charles Babbage, 79 yaşında hayatını kaybetti. Tasarladığı “Analitik Makine”, programlanabilir bir bilgisayarın temel özelliklerini içeriyordu: Belleği, işlem birimi ve komutları okuyacak sistemi vardı. Yaşarken tamamlayamadığı bu mekanik tasarım, elektronik bilgisayarlardan yaklaşık bir yüzyıl önce geliştirilmişti. Babbage, bu nedenle bilgisayar tarihinin en önemli öncüleri arasında kabul ediliyor.
1911 – ZEKÂ TESTLERİNİN ÖNCÜSÜ ALFRED BINET
Fransız psikolog Alfred Binet, 54 yaşında öldü. Doktor Theodore Simon ile birlikte 1905’te geliştirdiği test, çocukların öğrenme güçlüklerini belirlemeyi ve eğitim desteğine ihtiyaç duyanları saptamayı amaçlıyordu. Binet-Simon ölçeği, daha sonra geliştirilen zekâ testlerinin temelini oluşturdu. Binet’nin çalışmaları, çocukların gelişimini ve öğrenme süreçlerini bilimsel yöntemlerle inceleyen psikolojinin ilerlemesinde önemli rol oynadı.
1931 – THOMAS EDISON HAYATINI KAYBETTİ
Amerikalı mucit Thomas Alva Edison, 84 yaşında öldü. Sesi kaydedip yeniden dinletebilen fonografı geliştirdi; elektrikli aydınlatmanın günlük hayatta kullanılmasını sağlayan ampul ve elektrik dağıtım sistemleri üzerinde çalıştı. Laboratuvarındaki ekiplerle birlikte sinema teknolojisinin gelişmesine de katkıda bulundu. Çalışmaları, evlerin aydınlatılmasından müzik dinleme alışkanlıklarına kadar gündelik yaşamın pek çok alanını değiştirdi.
1949 – BEŞ HECECİLER’DEN ENİS BEHİÇ KORYÜREK
Türk şiirinde Beş Hececiler adıyla anılan topluluğun üyelerinden Enis Behiç Koryürek, 17 Ekim’i 18 Ekim’e bağlayan gece hayatını kaybetti. “Gemiciler” gibi şiirlerinde denizciliği, kahramanlığı ve yurt sevgisini işledi. Şiirlerini Miras adlı kitabında topladı. Diplomatlık ve öğretmenlik de yapan Koryürek, hece ölçüsünün edebiyatta yaygınlaşmasına katkıda bulunan şairler arasında yer aldı.
1957 – TANİN GAZETESİNİN YAZARI HÜSEYİN CAHİT YALÇIN
Gazeteci, yazar ve siyasetçi Hüseyin Cahit Yalçın hayatını kaybetti. Servetifünun edebiyatının önemli isimlerinden olan Yalçın, 1908’de Tevfik Fikret ve Hüseyin Kazım Kadri ile birlikte Tanin gazetesini çıkardı. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan gazetecilik hayatında sert siyasi tartışmaların içinde bulundu. Demokrat Parti iktidarına yönelik yazıları nedeniyle 1954’te, 79 yaşındayken hapse girmesi büyük yankı uyandırdı.
1966 – KOZMETİK MARKASINA ADINI VEREN ELIZABETH ARDEN
Dünyaca tanınan kozmetik markasının kurucusu Elizabeth Arden hayatını kaybetti. Kanada’da Florence Nightingale Graham adıyla doğan Arden, New York’ta açtığı güzellik salonundan uluslararası bir şirket yarattı. Cilt bakımı ve makyaj ürünlerinin yaygınlaşmasında etkili oldu. İş hayatında kadınların çok daha az yer aldığı bir dönemde, kendi şirketini büyüterek dünyanın en varlıklı kadın girişimcilerinden biri haline geldi.
1975 – “BABA”NIN SOLLOZZO’SU AL LETTIERI
Baba filminde “Türk” lakaplı uyuşturucu kaçakçısı Virgil Sollozzo’yu canlandıran Amerikalı oyuncu Al Lettieri, 47 yaşında hayatını kaybetti. Corleone ailesinin karşısına çıkan Sollozzo, filmin olay zincirini harekete geçiren başlıca karakterlerden biriydi. İtalyan kökenli Lettieri, The Getaway ve Mr. Majestyk gibi filmlerde de oynadı; özellikle suç filmlerindeki sert karakterlerle tanındı.
1996 – ÇOCUKLARA OKUMAYI SEVDİREN KEMALETTİN TUĞCU
Çocuk edebiyatının en çok okunan yazarlarından Kemalettin Tuğcu hayatını kaybetti. Yoksulluk, kimsesizlik ve aile ilişkilerini anlattığı romanlarıyla kuşaklar boyunca çocuklara ulaştı. Üvey Baba, Ayşecik, Sokak Çocuğu ve Yetim Ali gibi eserleriyle tanındı. Bazı kitapları sinema ve televizyona uyarlandı. Duygusal anlatımı zaman zaman tartışılsa da birçok okurun kitaplarla kurduğu ilk bağda onun eserleri vardı.
2011 – ODTÜ YERLEŞKESİNİN MİMARLARINDAN BEHRUZ ÇİNİCİ
Türk mimarlığının önemli isimlerinden Behruz Çinici hayatını kaybetti. Eşi ve meslektaşı Altuğ Çinici ile birlikte tasarladığı ODTÜ yerleşkesi, en bilinen çalışmalarından biri oldu. Oğlu Can Çinici ile gerçekleştirdiği TBMM Camisi projesi ise 1995’te Ağa Han Mimarlık Ödülü’nü kazandı. Eğitim yapılarından konutlara ve kamu binalarına uzanan çalışmalarıyla Türkiye’nin modern mimarlık tarihinde yer edindi.
2015 – ANKARA OYUN HAVALARININ TANINAN İSMİ ANKARALI NAMIK
Ankaralı Namık adıyla tanınan müzisyen Namık Uğurlu, Ankara’daki evinin balkonundan düşerek 39 yaşında hayatını kaybetti. “Arabada Beş, Evde On Beş” gibi parçalarıyla geniş kitlelere ulaşan sanatçı, Ankara oyun havalarının 2000’li yıllardaki popüler isimleri arasındaydı. Bağlaması, hareketli müziği ve esprili şarkı sözleriyle düğünlerin ve eğlence programlarının tanınan yüzlerinden biri oldu.
2017 – ETİ’NİN KURUCUSU FİRUZ KANATLI
Eti’nin kurucusu Firuz Kanatlı, 85 yaşında hayatını kaybetti. Eskişehir’de başlattığı bisküvi üretimini büyüterek Türkiye’nin tanınmış gıda markalarından birini oluşturdu. Bisküvi, kek ve çikolata gibi ürünlerle milyonlarca tüketiciye ulaşan şirket, Eskişehir sanayisinin de önemli kuruluşları arasına girdi. Kanatlı’nın girişimi, bir Anadolu kentinde doğup ülke çapında büyüyen sanayi yatırımlarının dikkat çekici örneklerinden biri oldu.
2019 – “KUDÜS ŞAİRİ” NURİ PAKDİL
Yazar ve şair Nuri Pakdil hayatını kaybetti. Kudüs ve Filistin’e verdiği önem nedeniyle “Kudüs şairi” olarak tanındı. 1969’da arkadaşlarıyla çıkarmaya başladığı Edebiyat dergisi, bir yazar kuşağının buluşma noktalarından biri oldu. Batı Notları ve Bir Yazarın Notları gibi eserleriyle bilinen Pakdil; şiir, deneme ve oyunlarında inanç, emek, sömürü ve insanın yaşadığı yabancılaşma üzerinde durdu.
2020 – “ONUNCU KÖY”ÜN YAZARI BEKİR COŞKUN
Gazeteci ve yazar Bekir Coşkun, 75 yaşında hayatını kaybetti. “Onuncu Köy” başlıklı köşesiyle tanınan Coşkun; siyasi eleştirilerini mizah ve gündelik hayatın içinden hikâyelerle birleştirdi. Doğa ve hayvan sevgisi, yazılarının önemli konuları arasındaydı. Köpeği Pako’nun gözünden anlattığı hikâyeler, Ben Pako ve Pako’ya Mektuplar gibi kitaplarla gazete sayfalarının dışına da taşındı.
2021 – DIŞ HABERCİLİĞİN USTA İSMİ SAMİ KOHEN
Gazeteci Sami Kohen hayatını kaybetti. 1954’te katıldığı Milliyet gazetesinde onlarca yıl dış politika üzerine yazdı; savaşları, diplomatik görüşmeleri ve uluslararası ilişkileri Türkiye’deki okurlara aktardı. Yabancı yayın organları için de çalışan Kohen, Türk basınında dış haberciliğin gelişmesinde önemli rol oynadı. Meslek hayatından anılarını Sami Kohen: Dünyanın Yazısı adlı kitapta topladı.
2021 – ABD’NİN İLK SİYAH DIŞİŞLERİ BAKANI COLIN POWELL
ABD’nin ilk siyah dışişleri bakanı Colin Powell, 84 yaşında hayatını kaybetti. Genelkurmay başkanlığı da yapan Powell, 1991 Körfez Savaşı’nın önde gelen askerî isimlerindendi. Ancak siyasi hayatında en çok tartışılan olay, 2003’te Birleşmiş Milletler’de Irak’ın kitle imha silahlarına sahip olduğunu savunan sunumu oldu. İşgal sonrasında bu silahların bulunamaması, Powell’ın itibarına ağır darbe vurdu.
2022 – EUROVISION’UN TÜRKİYE’DEKİ SESİ BÜLEND ÖZVEREN
Sunucu ve spiker Bülend Özveren, 79 yaşında hayatını kaybetti. Türkiye’nin Eurovision Şarkı Yarışması’na ilk kez katıldığı 1975’ten 2012’ye kadar, aralıklarla yarışmayı TRT izleyicilerine aktardı. Şarkıları, ülkeleri ve oylama heyecanını onun anlatımıyla takip eden kuşaklar için Eurovision’la özdeşleşti. Televizyon programları da hazırlayan Özveren, spikerlik ve sunuculuk dersleri vererek deneyimini gençlere aktardı.
2025 – NOBELLİ FİZİKÇİ CHEN NING YANG
Modern fiziğin önemli isimlerinden Chen Ning Yang, 103 yaşında hayatını kaybetti. Atomaltı parçacıkların davranışları üzerine yaptığı çalışmalarla 1957 Nobel Fizik Ödülü’nü Tsung-Dao Lee ile paylaştı. Robert Mills ile geliştirdiği Yang-Mills teorisi, maddenin temel parçacıklarını ve bunlar arasındaki etkileşimleri açıklayan modern fizik kuramlarının dayanaklarından biri oldu. Yang, ABD ile Çin arasındaki bilimsel ilişkilerin gelişmesine de katkı sağladı.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
