Günün Tarihi / 17 Ağustos
1999 – 17 Ağustos Marmara Depremi Kocaeli’nin tarihini ikiye böldü
17 Ağustos 1999 gecesi saat 03.02’de Kuzey Anadolu Fayı’nın İzmit Körfezi çevresindeki kesimi kırıldı. Kandilli Rasathanesi’nin 7,4, ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumunun (USGS) moment büyüklüğüyle 7,6 olarak ölçtüğü deprem yaklaşık 45 saniye sürdü. Merkez üssünün bulunduğu Kocaeli başta olmak üzere Sakarya, Yalova, İstanbul, Düzce ve Bolu’da büyük yıkım meydana geldi. Can kaybına ilişkin resmî rakamlar daha sonraki yıllarda güncellendi; AFAD’ın yayımladığı kayıtlarda ilk bilanço 17 bin 480 kişi olarak yer alırken, 2010’daki Meclis Araştırması Raporunda sayı 18 bin 373’e çıkarıldı.
17 Ağustos aslında jeolojik bakımdan tek başına bir olay değildi. 1939 Erzincan Depremi’nden sonra Kuzey Anadolu Fayı üzerinde meydana gelen büyük kırılmalar yıllar boyunca doğudan batıya doğru ilerlemiş; 1967 Mudurnu Depremi bu zinciri Doğu Marmara’nın kapısına kadar getirmişti. Otuz iki yıl sonra meydana gelen İzmit Depremi, fayın 100 kilometreyi aşan bölümünü kırdı. Bu nedenle 17 Ağustos, yalnızca Kocaeli’nin yaşadığı büyük bir felaket değil, yaklaşık 60 yıldır Anadolu boyunca ilerleyen büyük bir sismik sürecin Marmara’ya ulaşmasıydı.
Deprem Kocaeli’nin yalnız binalarını değil, kıyılarını ve sanayi tesislerini de değiştirdi. Değirmendere’de kıyının bir bölümü çöktü; otel, dükkân ve restoranların bulunduğu alanın bir kısmı denizin altında kaldı. Tüpraş İzmit Rafinerisi’nde başlayan büyük yangın ise günlerce sürdü ve söndürülmesi için uluslararası yardım gerekti. Böylece 17 Ağustos, yoğun nüfusla ağır sanayinin aynı deprem kuşağında buluşmasının yaratabileceği tehlikeyi de dünyanın önüne koydu.
Felaket 17 Ağustos’la da sona ermedi. Yalnızca 87 gün sonra, 12 Kasım’da aynı fay sisteminin daha doğusunda 7,2 büyüklüğündeki Düzce Depremi meydana geldi ve 894 kişi daha hayatını kaybetti. 1999 depremleri Türkiye’nin afet politikasında da kalıcı değişiklikler başlattı. Marmara Depremi’nin ardından Doğal Afet Sigortaları Kurumu kuruldu ve zorunlu deprem sigortası uygulaması başladı; afet yönetimindeki dağınık yapının değiştirilmesi süreci ise 2009’da AFAD’ın kurulmasına kadar uzandı. AFAD bugün kendi kurumsal tarihinde de 17 Ağustos 1999’u Türkiye’de afet yönetimi ve koordinasyonunun “dönüm noktası” olarak kabul ediyor.
17 AĞUSTOS’TA NELER KUTLANIYOR?
Endonezya Bağımsızlık Günü
Endonezya, 17 Ağustos 1945’te Sukarno ve Mohammad Hatta’nın yayımladığı bağımsızlık bildirisiyle sömürge yönetiminden ayrıldığını ilan etti. Hollanda’nın bağımsızlığı resmen tanıması 1949’u bulsa da ülkenin millî günü 17 Ağustos’ta kutlanıyor.
Gabon Bağımsızlık Günü
Orta Afrika ülkesi Gabon’un 17 Ağustos 1960’ta Fransa’dan bağımsızlığını kazanmasının yıldönümü. Ülkede her yıl askerî törenler ve resmî kutlamalarla millî bayram olarak kutlanıyor.
Bolivya Bayrak Günü
Bolivya’nın ilk ulusal bayrağı, ülkenin bağımsızlığını ilan etmesinden yalnızca 11 gün sonra, 17 Ağustos 1825’te kabul edildi. 17 Ağustos daha sonra ülkede Bayrak Günü olarak kutlanmaya başladı. Bugünkü kırmızı-sarı-yeşil bayrak ise 1851’de kabul edildi.
Arjantin’de General José de San Martín’i Anma Günü
Arjantin, Şili ve Peru’nun bağımsızlık mücadelelerinin en önemli ismi General José de San Martín, 17 Ağustos 1850’de Fransa’da öldü. Arjantin’de 17 Ağustos, ülkenin kurucu kahramanlarından kabul edilen San Martín’in anısına ulusal tatil ve anma günü. 2026’da da 17 Ağustos resmî tatil takviminde yer alıyor.
Kâr Amacı Gütmeyen Kuruluşlar Günü
Özellikle ABD’de 17 Ağustos, toplum yararına çalışan vakıf, dernek ve diğer kâr amacı gütmeyen kuruluşların çalışmalarına dikkat çekmek amacıyla “National Nonprofit Day” olarak anılıyor. Gün, Sherita J. Herring tarafından başlatıldı. Resmî bir uluslararası gün değil.
17 AĞUSTOS’UN TUHAF GÜNLERİ
Kara Kedileri Takdir Günü
Uğursuzlukla ilişkilendirilen kara kedilere yönelik önyargıları kırmak için kutlanıyor. Günün ortaya çıkışının arkasında hüzünlü bir hikâye var: Wayne H. Morris, günü 2011’de hayatını kaybeden kız kardeşi June ve onun 20 yaşına kadar yaşayan kara kedisi Sinbad’ın anısına başlattı.
Ayaklarımı Seviyorum Günü
Evet, ayakların da özel günü var. 2015’te Carolyn D. Jenkins’in önerisiyle oluşturulan gün, 17 Ağustos’ta insanların bütün gün kendilerini taşıyan ayaklarına biraz daha iyi bakmalarını hatırlatıyor. Masaj, pedikür ve rahat ayakkabı tavsiye edilen kutlama biçimleri arasında.
İkinci El Dükkânları Günü
ABD’de 17 Ağustos, ikinci el eşya satan mağazaları dolaşmak, kullanılmayan eşyaları bağışlamak ve ucuza “hazine” avına çıkmak için ayrılmış. İşin ilginç tarafı, günü kayda geçiren National Day Calendar bile bunu ilk kimin başlattığını bulamadığını söylüyor.
Ananas Suyu Günü
Oldukça yeni ve ticari kökenli tuhaf günlerden biri. Dole Packaged Foods’un girişimiyle 2023’te oluşturuldu ve her yıl 17 Ağustos’ta kutlanıyor. Yani bazı özel günlerin yüzyıllık geleneklerden değil, başarılı bir pazarlama kampanyasından doğduğunun güzel örneklerinden.
“Is” Kelimesinin Anlamı Günü
17 Ağustos’un belki de en tuhaf anması. Adını ABD Başkanı Bill Clinton’ın Monica Lewinsky soruşturması sırasında verdiği ifadede “is” sözcüğünün anlamı üzerine yaptığı ve Amerikan siyasi tarihine geçen kelime tartışmasından alıyor. Clinton, tam 17 Ağustos 1998’de büyük jüri önünde ifade verdi; aynı akşam Lewinsky ile ilişkisinin uygunsuz olduğunu kamuoyu önünde kabul etti. Bu gayriresmî gün de yıllar içinde olayla dalga geçen bir internet anmasına dönüştü.
17 AĞUSTOS’TA NELER OLDU?
986 – Bulgar kuvvetleri Trajan Boğazı’nda Bizans ordusunu bozguna uğrattı
Bizans İmparatoru II. Basileios, Bulgar topraklarını denetim altına almak amacıyla Sofya’yı kuşattı ancak sonuç alamayınca geri çekilmeye başladı. 17 Ağustos’ta bugünkü Bulgaristan’daki Trajan Boğazı’ndan geçerken Samuil’in öncülüğündeki Bulgar kuvvetlerinin saldırısına uğrayan Bizans ordusu ağır bir yenilgi aldı; II. Basileios ise güçlükle kurtuldu. Muharebe Bulgarların Balkanlar’daki üstünlüğünü güçlendirirken, Basileios için de uzun sürecek Bulgaristan mücadelesinin en ağır yenilgilerinden biri oldu. O gün canını zor kurtaran II. Basileios, yıllar sonra Bulgaristan’ı adım adım yenerek 1018’de Bizans hâkimiyetine sokacak hükümdar olacaktı.
1668 – Anadolu tarihinin bilinen en büyük depremlerinden biri Kuzey Anadolu Fayı’nı yüzlerce kilometre boyunca kırdı
17 Ağustos 1668’de, bugünkü Samsun’un Ladik ilçesi ve Ladik Gölü çevresinde meydana geldiği düşünülen büyük deprem, Kuzey Anadolu Fayı boyunca batıda Bolu’dan doğuda Erzincan’a kadar geniş bir bölgede ağır yıkıma yol açtı. Aletsel ölçümlerin bulunmadığı döneme ait deprem için sonraki bilimsel çalışmalarda 7,8 ile 8,0 arasında büyüklük tahminleri yapıldı. Araştırmalar fayın yüzlerce kilometrelik bölümünün kırıldığını; bazı çalışmalar ise yüzey kırığının 600 kilometreyi aşmış olabileceğini gösteriyor. Yaklaşık 8 bin kişinin hayatını kaybettiği tahmin ediliyor.
Deprem, Anadolu’da tarihsel kayıtlardan bilinen en büyük sarsıntılardan biri kabul ediliyor. Tarihin ürpertici rastlantısı ise felaketin 17 Ağustos günü yaşanmış olması: Kuzey Anadolu Fayı, tam 331 yıl sonra yine 17 Ağustos’ta bu kez Kocaeli merkezli 1999 Marmara Depremi’yle Türkiye’nin en büyük afetlerinden birine yol açacaktı.
1807 – Buharlı gemiyle düzenli yolcu taşımacılığının önü açıldı
Amerikalı mucit Robert Fulton’ın buharlı gemisi, 17 Ağustos 1807’de New York’tan Albany’ye doğru ilk ticari seferine çıktı. Fulton buharlı gemiyi icat eden kişi değildi; ancak buhar gücüyle çalışan bir geminin düzenli ve ekonomik yolcu taşımacılığında kullanılabileceğini gösterdi. Başarılı seferlerin ardından buharlı gemiler nehir ve deniz ulaşımını değiştiren başlıca taşıtlardan biri haline geldi.
1914 – I. Dünya Savaşı: Rus orduları Doğu Prusya’ya girdi
I. Dünya Savaşı’nın başlamasından kısa süre sonra Rus orduları 17 Ağustos 1914’te Alman İmparatorluğu’na bağlı Doğu Prusya’ya girdi. Doğu Prusya, o dönemde Almanya’nın en doğudaki eyaletiydi ve bugünkü Polonya’nın kuzeydoğusu ile Rusya’ya bağlı Kaliningrad çevresini kapsıyordu.
Rus ilerleyişi, savaşın Doğu Cephesi’ndeki ilk büyük harekâtlardan biri oldu. Ancak birkaç gün sonra Alman ordusu karşı saldırıya geçti; gelişmeler ay sonunda Rusların ağır yenilgiye uğrayacağı Tannenberg Muharebesi’ne uzandı.
1915 – Osmanlı birlikleri Kireçtepe’de İngiliz taarruzunu durdurdu
Çanakkale Savaşları sırasında İngiliz birliklerinin Anafartalar’ın kuzeyindeki Kireçtepe sırtlarını ele geçirmek için 15 Ağustos’ta başlattığı taarruz, Osmanlı kuvvetlerinin sert direnişiyle karşılaştı. Anafartalar Grup Komutanı Albay Mustafa Kemal’in bölgeye takviye birlikler sevk etmesiyle 16 Ağustos’ta kaybedilen bazı mevziler geri alındı.
17 Ağustos sabahı Osmanlı birlikleri yeniden taarruza geçerek İngilizlerin elindeki ileri bir mevziyi ele geçirdi; aynı gün öğleden sonra yapılan İngiliz saldırısı da geri püskürtüldü. Böylece Kireçtepe hattının yarılması ve Anafartalar’daki Türk savunmasının kuzeyden çevrilmesi önlendi. Kireçtepe Muharebeleri, Ağustos 1915’te İtilaf kuvvetlerinin Çanakkale’de sonuç alamayan son büyük ilerleme girişimlerinin önemli parçalarından biri oldu.
1915 – Leo Frank hapishaneden kaçırılarak linç edildi
ABD’nin Georgia eyaletinde 13 yaşındaki Mary Phagan’ı öldürmekten mahkûm edilen Yahudi fabrika yöneticisi Leo Frank, ölüm cezasının müebbet hapse çevrilmesinin ardından 17 Ağustos 1915’te bir grup tarafından cezaevinden kaçırılıp linç edildi. Dava ve linç, Amerikan tarihindeki antisemitizm ve adalet tartışmalarının en bilinen örneklerinden birine dönüştü. Georgia yönetimi, devletin Frank’ı koruyamamasını gerekçe göstererek 1986’da ölümünden sonra af kararı verdi.
1921 – Mustafa Kemal, kırık kaburgasına rağmen Sakarya öncesinde görevinin başına döndü
Başkomutan Mustafa Kemal Paşa, Sakarya Meydan Muharebesi öncesindeki hazırlıklar sırasında attan düşerek kaburgalarını kırdı. Doktorların dinlenmesini istemesine rağmen 17 Ağustos 1921’de yeniden görevinin başına döndü ve Başkomutanlık karargâhındaki çalışmalarını sürdürdü. Yalnızca altı gün sonra, Millî Mücadele’nin dönüm noktalarından Sakarya Meydan Muharebesi başlayacaktı.
1937 – Avrupa savaşın eşiğindeyken büyük Trakya Manevraları başladı
İkinci Dünya Savaşı’ndan yalnızca iki yıl önce Türk ordusunun savaş kabiliyetini sınamak amacıyla düzenlenen büyük Trakya Manevraları 17 Ağustos 1937’de başladı. Mustafa Kemal Atatürk’ün de yakından izlediği manevralar, Türkiye’nin Balkanlar ve Boğazlar çevresindeki güvenliğinin giderek önem kazandığı bir dönemde gerçekleştirildi. Yabancı askerî heyetlerin de takip ettiği tatbikat, Cumhuriyet döneminin en büyük askerî gösterilerinden biri oldu.
1945 – George Orwell’ın “Hayvan Çiftliği” ilk kez yayımlandı
George Orwell’ın 20. yüzyılın en etkili siyasi hicivlerinden biri haline gelecek Hayvan Çiftliği romanı 17 Ağustos 1945’te İngiltere’de yayımlandı. Çiftlik hayvanlarının insanlara karşı ayaklanmasının giderek yeni bir diktatörlüğe dönüşmesini anlatan eser, Sovyet totalitarizmini ve iktidarın yozlaştırıcı gücünü hedef alıyordu. “Bütün hayvanlar eşittir ama bazı hayvanlar diğerlerinden daha eşittir” düşüncesi, zamanla siyasal dilin en tanınmış göndermelerinden birine dönüştü.
1947 – Hindistan ile Pakistan arasındaki sınır açıklandı, milyonlarca insan bir gecede “öteki tarafta” kaldı
Britanya Hindistanı’nın Hindistan ve Pakistan olarak iki ayrı devlete bölünmesinin ardından sınırları belirleyen Radcliffe Hattı 17 Ağustos 1947’de kamuoyuna açıklandı. Yeni sınır Pencap ve Bengal’i ikiye böldü; milyonlarca Müslüman, Hindu ve Sih bir anda kendisini yeni kurulan devletlerden yanlış tarafında buldu. Ardından başlayan büyük göç sırasında yaklaşık 14–18 milyon insan yer değiştirdi; toplumsal çatışmalarda yüz binlerce kişi hayatını kaybetti. Bölünmenin yarattığı sorunlar Hindistan-Pakistan ilişkilerini bugün bile etkiliyor.
1949 – Karlıova depreminde 450 kişi hayatını kaybetti
17 Ağustos 1949 akşamı Bingöl’ün Karlıova ilçesi çevresinde meydana gelen yaklaşık 6,7–6,8 büyüklüğündeki depremde 450 kişi hayatını kaybetti. Yaklaşık 3.500 bina yıkıldı ya da ağır hasar gördü. Deprem, Kuzey Anadolu Fayı’nın doğu ucuna yakın, Türkiye’nin en hareketli tektonik bölgelerinden birinde meydana geldi.
Tarihin acı rastlantısı, Karlıova Depremi’nin 1999 Marmara Depremi’nden tam 50 yıl önce ve yine 17 Ağustos günü yaşanmış olmasıydı. Böylece 17 Ağustos tarihi, Türkiye’nin deprem tarihinde birbirinden yarım yüzyıl uzaklıktaki iki büyük felaketle anılır hale geldi.
1959 – Miles Davis’in “Kind of Blue” albümü yayımlandı
Miles Davis’in caz tarihini değiştiren Kind of Blue albümü 17 Ağustos 1959’da yayımlandı. John Coltrane, Cannonball Adderley ve Bill Evans gibi büyük müzisyenlerin de yer aldığı albüm, doğaçlamaya getirdiği yeni yaklaşımla yalnız cazı değil sonraki kuşak rock ve pop müzisyenlerini de etkiledi. Kind of Blue, yıllar içinde dünyanın en çok satan ve en çok referans verilen caz albümlerinden biri haline geldi.
1962 – 18 yaşındaki Peter Fechter Berlin Duvarı’nın dibinde ölüme terk edildi
Doğu Almanya’dan Batı Berlin’e kaçmaya çalışan 18 yaşındaki Peter Fechter, 17 Ağustos 1962’de Berlin Duvarı’nı aşmaya çalışırken sınır muhafızları tarafından vuruldu. Yaralı halde duvarın yanında kalan Fechter yaklaşık bir saat boyunca yardım istedi ancak müdahale edilemedi ve kan kaybından öldü. Olayı Batı Berlin tarafından yüzlerce kişinin izlemesi, Fechter’i Berlin Duvarı’nın ve Soğuk Savaş’ın en bilinen kurbanlarından biri haline getirdi.
1969 – Camille Kasırgası ABD’yi Kategori 5 şiddetinde vurdu
Atlantik tarihinin en güçlü kasırgalarından Camille, 17 Ağustos 1969 gecesi Kategori 5 şiddetinde Mississippi kıyılarına ulaştı. Saatte yaklaşık 280 kilometreyi bulan sürekli rüzgârları ve yer yer 7 metreyi aşan fırtına kabarması Mississippi ve Louisiana kıyılarında büyük yıkıma yol açtı. Kasırganın ilerleyen günlerde Virginia’da neden olduğu sellerle birlikte ABD’de 250’den fazla kişi hayatını kaybetti.
Camille, ABD ana karasına Kategori 5 şiddetinde ulaştığı bilinen az sayıdaki kasırgadan biri olarak meteoroloji tarihine geçti.
1970 – Venera 7 Venüs’e doğru yola çıktı ve başka bir gezegenden veri gönderen ilk araç oldu
Sovyetler Birliği, Venera 7 uzay aracını 17 Ağustos 1970’te Venüs’e gönderdi. Araç dört ay sonra gezegenin son derece sıcak ve yüksek basınçlı atmosferinden geçerek yüzeye ulaşmayı başardı. NASA kayıtlarına göre Venera 7, başka bir gezegenin yüzeyine başarılı biçimde inen ve oradan Dünya’ya veri gönderen ilk uzay aracı oldu.
1978 – Atlantik Okyanusu ilk kez balonla geçildi
Ben Abruzzo, Maxie Anderson ve Larry Newman’ın kullandığı Double Eagle II adlı helyum balonu, Amerika’dan başlayan altı günlük yolculuğun ardından 17 Ağustos 1978’de Fransa’ya indi. Böylece insanların Atlantik Okyanusu’nu balonla geçmeye yönelik yaklaşık bir yüzyıldır başarısız olan girişimleri ilk kez başarıya ulaştı. Üçlü, yaklaşık 5 bin kilometrelik uçuşla havacılık tarihine geçti.
1982 – İlk seri üretim CD fabrikadan çıktı: Albüm ABBA’nındı
Müzik dinleme alışkanlıklarını kökten değiştirecek Compact Disc teknolojisinde önemli dönüm noktası 17 Ağustos 1982’de yaşandı. Almanya’daki bir fabrikada seri üretim hattından çıkan ilk ticari CD, ABBA’nın The Visitors albümüydü. Philips ile Sony’nin ortak geliştirdiği teknoloji kısa sürede plak ve kasetin en büyük rakibi haline geldi; müzik endüstrisini analog kayıt çağından dijital döneme taşıdı.
1988 – Pakistan Devlet Başkanı Ziya ül Hak şüpheli uçak kazasında öldü
Pakistan’ı 1977’de gerçekleştirdiği askerî darbeden beri yöneten Devlet Başkanı General Muhammed Ziya ül Hak, 17 Ağustos 1988’de Bahavalpur’dan havalanan askerî C-130 uçağının kısa süre sonra düşmesi sonucu hayatını kaybetti. Kazada Pakistan Genelkurmayının önde gelen isimlerinden General Akhtar Abdur Rahman ile ABD’nin Pakistan Büyükelçisi Arnold Raphel’in de aralarında bulunduğu uçaktaki 30 kişinin tamamı öldü.
Uçağın neden düştüğü hiçbir zaman kesin olarak açıklığa kavuşmadı. Pakistan’ın resmî soruşturması mekanik arızayı büyük ölçüde dışlayarak sabotaj ihtimalini öne çıkardı; ancak bunu kimin gerçekleştirdiğine ilişkin kesin bir kanıt bulunamadı. Böylece Ziya ül Hak’ın ölümü, Pakistan yakın tarihinin en büyük çözülememiş siyasi olaylarından biri olarak kaldı.
1998 – Bill Clinton, Monica Lewinsky ile ilişkisini Amerikan halkına itiraf etti
ABD Başkanı Bill Clinton, 17 Ağustos 1998’de Monica Lewinsky soruşturması kapsamında büyük jüri karşısında ifade verdi. Aynı akşam televizyona çıkarak Lewinsky ile ilişkisinin “uygunsuz” olduğunu kabul etti. Aylar boyunca ilişkiyi reddeden Clinton’ın itirafı dünya çapında gündem oldu ve süreç Temsilciler Meclisinin başkan hakkında azil kararı almasına kadar uzandı. Clinton Senato’daki yargılamada görevden alınmadı.
2008 – Michael Phelps tek olimpiyatta sekiz altın madalya kazanarak tarihe geçti
Amerikalı yüzücü Michael Phelps, Pekin Olimpiyatları’nda 17 Ağustos 2008’de 4×100 metre karışık bayrak yarışında sekizinci altın madalyasını kazandı. Böylece Mark Spitz’in 1972 Münih Olimpiyatları’nda elde ettiği yedi altınlık rekorunu kırarak tek bir Olimpiyat Oyunları’nda sekiz altın madalya kazanan ilk sporcu oldu.
2015 – Bangkok’taki Erawan Tapınağı’na bombalı saldırı düzenlendi
Tayland’ın başkenti Bangkok’un en işlek bölgelerinden birindeki Erawan Tapınağı’nda 17 Ağustos 2015 akşamı bomba patladı. Yerli halkın yanı sıra turistlerin de yoğun olarak bulunduğu tapınağı hedef alan saldırıda 20 kişi hayatını kaybetti, 120’den fazla kişi yaralandı. Ölenlerin çoğu Tayland dışından gelen ziyaretçilerdi. Saldırı, ülkenin yakın tarihindeki en kanlı bombalı saldırılardan biri olarak kayıtlara geçti.
Saldırıyla bağlantılı olarak yargılanan Çin vatandaşı Uygur kökenli Adem Karadağ ve Yusufu Mieraili, yaklaşık 11 yıl süren davanın ardından Haziran 2026’da Tayland’da ölüm cezasına çarptırıldı. Her iki sanık da suçlamaları reddetti ve karara itiraz edeceklerini açıkladı.
2017 – Barcelona’nın La Rambla Caddesi’nde araçlı terör saldırısı düzenlendi
İspanya’nın Barcelona kentinde 17 Ağustos 2017’de bir saldırgan, kullandığı minibüsü turistlerin ve yayaların yoğun olduğu ünlü La Rambla Caddesi’nde kalabalığın üzerine sürdü. Yaklaşık 550 metre boyunca insanlara çarpan araç, olay günü 13 kişinin ölümüne ve 100’den fazla kişinin yaralanmasına neden oldu; ağır yaralılardan birinin daha sonra hayatını kaybetmesiyle saldırıdaki can kaybı 14’e yükseldi.
Saldırgan kaçışı sırasında bir kişiyi daha öldürdü. Aynı terör hücresinin birkaç saat sonra Cambrils kentinde gerçekleştirdiği ikinci saldırıyla birlikte olaylar sonucunda toplam 16 sivil hayatını kaybetti. Saldırılar, 2004 Madrid tren bombalamalarından sonra İspanya’da yaşanan en ağır terör eylemlerinden biri oldu.
2017 – İki nötron yıldızının çarpışması ilk kez hem “duyuldu” hem görüldü
Bilim insanları 17 Ağustos 2017’de yaklaşık 130 milyon ışık yılı uzakta iki nötron yıldızının birleşmesinden kaynaklanan kütleçekim dalgalarını tespit etti. Yalnızca saniyeler sonra aynı olaydan gelen gama ışınları da gözlendi. GW170817 adı verilen olay, astronomların aynı kozmik olayı hem kütleçekim dalgaları hem ışık aracılığıyla gözlemlediği ilk örnek oldu.
Gözlemler ayrıca altın, platin gibi ağır elementlerin önemli bölümünün nötron yıldızı çarpışmalarında oluştuğuna dair güçlü kanıt sağladı. Böylece insanlığın yüzüklerde, elektronik cihazlarda ve mücevherlerde kullandığı altının kökeninin bir bölümünün milyarlarca yıl önce çarpışan ölü yıldızlara uzandığı anlaşıldı.
KOCAELİ VE ÇEVRESİNDE 17 AĞUSTOS
1864 – İzmit Tersanesi’nde yapılan iki Osmanlı savaş gemisi İstanbul’a ulaştı
Sultan Abdülaziz döneminde yeniden önem kazanan İzmit Tersanesi’nde inşa edilen Muzaffer ve Mansûre adlı uskurlu, yani pervaneli iki korvet yaklaşık bir yıllık çalışmanın ardından tamamlandı. Denize indirme işlemleri için Kaptan-ı Derya Mehmed Salih Paşa’nın da İzmit’e geldiği gemiler, 17 Ağustos 1864 akşamı İstanbul’daki Tersane-i Âmire’ye ulaştı ve Osmanlı donanmasına katıldı. İzmit Tersanesi, 19. yüzyılda Osmanlı savaş gemilerinin inşa edildiği önemli merkezlerden biriydi.
1922 – İzmit’in “Dönerci Adem”i Adem Gül doğdu
İzmit’te uzun yıllar “Dönerci Adem” olarak tanınan Adem Gül, 17 Ağustos 1922’de Hacıhızır Mahallesi’nde doğdu. Yedi yaşında simit satarak çalışmaya başlayan Gül, daha sonra SEKA’nın ilk işçileri arasında yer aldı. Esnaflığa geçtikten sonra 1953’te İzmit’e dönerciliği getiren isim oldu ve yaptığı dönerle çevre illerde de tanındı.
Adem Gül yalnız esnaflığıyla değil, kent yaşamındaki uzun süreli görevleriyle de İzmit’in tanınmış isimlerinden biriydi. Yaklaşık 20 yıl Kızılay İzmit Şubesi Başkanlığı, 30 yıl Hacıhızır Mahallesi muhtarlığı ve 25 yıl Türk Hava Kurumu İzmit Başkanlığı yaptı. 2007’de hayatını kaybeden Gül’ün adı bugün Hacıhızır’da bir sokakta yaşatılıyor.
1945 – İzmit aynı gün sanayide ve eğitimde iki önemli adım attı
17 Ağustos 1945, Cumhuriyet dönemi İzmit tarihinin dikkat çekici günlerinden biri oldu. İzmit Selüloz ve Kâğıt Fabrikaları bünyesinde kurulan Odun Selülozu Fabrikası ile Klor ve Alkali Fabrikası aynı gün açıldı. Yılda 12 bin ton üretim kapasitesine sahip Odun Selülozu Fabrikası kâğıt üretiminde ihtiyaç duyulan hammaddenin Türkiye’de üretilmesini sağlarken, Klor ve Alkali Fabrikası Türkiye’nin ilk elektrokimya tesisi olarak faaliyete geçti.
Aynı gün İzmit’in uzun süredir beklediği başka bir haber de geldi. Millî Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel 17 Ağustos 1945’te İzmit’e gelerek kente lise açılacağını müjdeledi. O tarihte İzmit’te lise bulunmadığından maddi imkânı olan öğrenciler İstanbul’a gitmek zorunda kalıyor, gidemeyenlerin bir bölümü eğitimini yarıda bırakıyordu. İzmit Lisesi, yaklaşık bir ay sonra 26 Eylül 1945’te Gazi Ortaokulu bünyesinde eğitime başladı. Böylece 17 Ağustos 1945, İzmit’in hem sanayi hem eğitim tarihinde iz bırakan bir güne dönüştü.
1999 – Tavşancıl, 17 Ağustos’ta doğru imar politikasının önemini gösterdi
17 Ağustos Marmara Depremi Kocaeli’nin büyük bölümünde ağır yıkıma yol açarken, o tarihte ayrı bir belediye olan bugünkü Dilovası’na bağlı Tavşancıl’da bina yıkılmadı. Dönemin Belediye Başkanı Salih Gün’ün yıllar öncesinden bilim insanlarıyla hazırlattığı imar planında zemin koşulları dikkate alınmış, kat sınırlamaları uygulanmış ve kaçak yapılaşmaya izin verilmemişti.
Tavşancıl örneği, 17 Ağustos’un ardından Türkiye’de “deprem mi öldürür, bina mı?” tartışmasının en sık hatırlanan örneklerinden biri haline geldi. Aynı deprem kuşağında ve büyük yıkımın çok yakınında bulunan bir yerleşimin farklı sonuç yaşaması, depremin kendisi engellenemese bile yapılaşmadan kaynaklanan kayıpların azaltılabileceğini gösteren yerel bir örnek olarak hafızaya kazındı.
1999 – Kocaeli’nin eski milletvekili Alaattin Kurt depremde ailesiyle birlikte hayatını kaybetti
1987 ve 1991 seçimlerinde DYP’den iki dönem Kocaeli milletvekili seçilen inşaat yüksek mühendisi Alaattin Kurt, 17 Ağustos Marmara Depremi’nde eşi Hanife Kurt ve oğlu Balibey Kurt’la birlikte enkaz altında kalarak 50 yaşında hayatını kaybetti. TBMM’de Plan ve Bütçe Komisyonu’nda görev yapan Kurt, özellikle Gebze bölgesindeki çok sayıda kamu yatırımının gerçekleşmesinde rol almıştı.
Gebze’de hastane, eğitim, kültür ve kamu yatırımlarıyla özdeşleşen isimlerden biri olan Alaattin Kurt’un adı bugün Gebze Alaettin Kurt Stadyumu başta olmak üzere çeşitli yerlerde yaşatılıyor.
1999 – İzmit’in “Cevdet Hoca”sı Mehmet Cevdet Dingiloğlu depremde hayatını kaybetti
İzmit Fevziye Camii’nde 42 yılı aşkın süre imam-hatiplik yapan Mehmet Cevdet Dingiloğlu, 17 Ağustos 1999 Depremi’nde Ulaşlı’daki evinde hayatını kaybetti. İzmitlilerin “Cevdet Hoca” olarak tanıdığı Dingiloğlu, yaklaşık yarım yüzyıl boyunca Fevziye Camii’nde hatimle teravih namazı kıldırdı ve çok sayıda öğrenci yetiştirdi.
1982’de emekliye ayrılan Dingiloğlu’nun adı bugün Fevziye Camii’nin batısındaki caddede yaşatılıyor. Böylece 17 Ağustos’un kayıpları arasında, İzmit’in sosyal ve dinî hafızasında onlarca yıl yer edinmiş bir isim de bulunuyor.
1999 – Değirmendere’nin ünlü dondurmacısının 45 yıllık dükkânı denizin altında kaldı
Değirmendere sahilinin yerel hafızasında önemli yeri bulunan Serbesler Dondurma da 17 Ağustos Depremi’nin kıyıda yarattığı büyük değişimin simgelerinden biri oldu. Enver Serbes ve ailesinin 1957’de Değirmendere’de açtığı dükkân, kıyının deprem sırasında çökmesiyle Körfez sularının yaklaşık 25 metre altında kaldı.
Serbes ailesi felaketten sonra Değirmendere sahilinde yeniden dükkân açarak dondurma üretimine devam etti. Hikâye, 17 Ağustos’un Değirmendere’de yalnız binaları değil, sahil çizgisini ve kentin günlük hayatına ait mekânları da nasıl değiştirdiğini gösteren küçük ama çarpıcı bir kent hafızası örneği olarak kaldı.
1999 – Deprem Kocaeli Üniversitesi’nin haritasını değiştirdi, Umuttepe’nin yolunu açtı
17 Ağustos Depremi Kocaeli Üniversitesi’nin mevcut ve yapımı süren yerleşkelerinde büyük yıkıma yol açtı. Arslanbey’de yeni tamamlanan İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi binası dahil çok sayıda yapı kullanılamaz hale geldi; üniversite buna rağmen yaklaşık iki ay içinde geçici mekânlarda yeniden eğitime başladı.
Felaket, üniversitenin geleceğini de değiştirdi. Yeni ve güvenli bir yerleşke arayışının ardından 2000’de eski İstanbul yolu üzerindeki Üçtepeler mevkiinde yaklaşık 6 bin 500 dönümlük alan seçildi ve depremde yıkılan umutların yeniden yeşermesini simgelemesi için yerleşkeye “Umuttepe” adı verildi. Kocaeli Üniversitesi 2004’ten itibaren buraya taşınmaya başladı. Bugün İzmit’in kuzeye doğru gelişmesinde belirleyici olan Umuttepe’nin ortaya çıkışı böylece doğrudan 17 Ağustos’un ardından şekillendi.
2000 – Yalova’daki 17 Ağustos Deprem Anıtı felaketin enkazı üzerinde açıldı
Marmara Depremi’nde ağır kayıp veren Yalova’da yapılan 17 Ağustos Deprem Anıtı, felaketin birinci yıldönümünde 17 Ağustos 2000’de ziyarete açıldı. Anıtın mermer bloklarında depremde hayatını kaybedenlerin isimleri yer alırken, yapının içinde deprem sonrası çekilmiş fotoğrafların sergilendiği bölümler oluşturuldu.
Anıtın bulunduğu yerin hikâyesi ise başlı başına dikkat çekici: Yalova Belediyesi’nin resmî tarihçesine göre alan, depremde yıkılan binaların enkazlarının denize doldurulmasıyla oluşturuldu. Bu nedenle anıt yalnızca kayıpların adlarını taşıyan sembolik bir yapı değil; fiziksel olarak da 17 Ağustos’un yıkıntıları üzerinde yükselen bir hafıza mekânı.
17 AĞUSTOS’TA DOĞANLAR
1601 – Pierre de Fermat, matematiğin yüzyıllarca çözülemeyen problemini bırakan isim
Fransız hukukçu ve matematikçi Pierre de Fermat, özellikle sayılar teorisine yaptığı katkılarla modern matematiğin öncü isimlerinden biri oldu. Bir kitabın kenarına yazdığı ve kanıtını vermediği ünlü “Fermat’nın Son Teoremi”, matematikçileri üç buçuk yüzyıldan fazla uğraştırdı ve ancak 1990’larda Andrew Wiles tarafından kanıtlandı. Geleneksel biyografiler Fermat’nın doğumunu 17 Ağustos 1601 olarak verirken, bazı modern araştırmalar doğum yılının 1607 olabileceğini savunuyor.
1629 – III. Jan Sobieski, Osmanlı ordusunun Viyana önlerindeki yenilgisinde belirleyici rol oynayan Polonya kralı
Lehistan-Litvanya Birliği’nin hükümdarı III. Jan Sobieski, Avrupa tarihinin en tanınmış askerî liderlerinden biri oldu. 1683’te II. Viyana Kuşatması sırasında oluşturulan yardım ordusunun başına geçerek Osmanlı kuvvetlerine karşı kazanılan zaferde belirleyici rol oynadı. Viyana yenilgisi, Osmanlı İmparatorluğu’nun Orta Avrupa’daki ilerleyişinin sona ermesinin en önemli dönüm noktalarından biri kabul edilir.
1798 – Thomas Hodgkin, bugün kendi adıyla bilinen hastalığı tanımlayan doktor
İngiliz hekim Thomas Hodgkin, 1832’de lenf sisteminde görülen ve daha sonra “Hodgkin lenfoması” adını alacak hastalığın özelliklerini bilimsel olarak tanımlayan ilk isimlerden biri oldu. Böylece adı, ölümünden yaklaşık iki yüzyıl sonra bile tıp dünyasında yaşamaya devam etti.
1864 – Hüseyin Rahmi Gürpınar, İstanbul hayatını romanlarına taşıyan büyük yazar
Türk edebiyatının en üretken ve özgün romancılarından Hüseyin Rahmi Gürpınar İstanbul’da doğdu. Şık, Mürebbiye, Şıpsevdi, Gulyabani ve Kuyruklu Yıldız Altında Bir İzdivaç gibi eserlerinde İstanbul’un mahalle hayatını, batıl inançları, değişen toplum yapısını ve insan ilişkilerini mizahla anlattı. Romanları aynı zamanda 19. yüzyıl sonu ile Cumhuriyet’in ilk yılları arasındaki İstanbul’un güçlü bir toplumsal panoramasına dönüştü.
1887 – Marcus Garvey, Pan-Afrikanizmin en etkili öncülerinden biri doğdu
Jamaika doğumlu Marcus Garvey, Afrika kökenli insanların siyasi ve ekonomik bağımsızlığını savunan Pan-Afrikanist hareketin 20. yüzyıldaki en etkili isimlerinden biri oldu. Kurduğu Evrensel Siyahları Geliştirme Derneği milyonlarca insana ulaştı; düşünceleri daha sonraki siyah özgürlük hareketlerini ve Afrika bağımsızlık mücadelelerini etkiledi.
1893 – Mae West, Hollywood’un sansür sınırlarını zorlayan yıldızı doğdu
Amerikalı oyuncu, oyun yazarı ve senarist Mae West, Hollywood’un en özgün ve tartışmalı yıldızlarından birine dönüştü. Cinselliği açıkça kullanan mizahı ve bağımsız kadın karakterleriyle 1930’ların muhafazakâr Amerika’sında sansür tartışmalarının merkezine yerleşti. Daha sonraki kuşaklar için de popüler kültürün özgürlükçü kadın ikonlarından biri olarak kaldı.
1896 – Leslie Groves, atom bombasını geliştiren Manhattan Projesi’nin askerî yöneticisi doğdu
Amerikan ordusunda mühendis subay olan General Leslie Groves, İkinci Dünya Savaşı sırasında atom bombasının geliştirilmesini sağlayan Manhattan Projesi’nin askerî sorumluluğunu üstlendi. Robert Oppenheimer’ın bilimsel ekibiyle birlikte çalışan Groves, dev araştırma ve üretim ağının kurulmasını yönetti; projenin sonunda Hiroşima ve Nagazaki’de kullanılan ilk atom bombaları ortaya çıktı.
1909 – Cahit Uçuk, Cumhuriyet döneminin öncü kadın yazarlarından biri doğdu
Asıl adı Cahide Seher olan Cahit Uçuk Selanik’te dünyaya geldi. Roman, öykü ve çocuk edebiyatı alanında çok sayıda eser verdi; yazarlığa başladığı yıllarda edebiyat dünyasında kadın olduğunun uzun süre bilinmemesi de döneminin koşullarını gösteren ilginç ayrıntılardan biri oldu. Türk İkizleri adlı çocuk romanı birçok dile çevrildi.
1926 – Jiang Zemin, Çin’in büyük ekonomik dönüşüm döneminin liderlerinden biri doğdu
Çin Halk Cumhuriyeti’nin 1989-2002 yılları arasındaki en güçlü siyasi isimlerinden Jiang Zemin, ülkenin hızla büyüdüğü ve küresel ekonomiyle bütünleştiği döneme liderlik etti. Onun döneminde Hong Kong Çin’e devredildi ve Çin 2001’de Dünya Ticaret Örgütü’ne katılarak küresel ekonomideki yükselişini hızlandırdı.
1929 – Gary Powers, Soğuk Savaş’ın en ünlü casusluk krizinin pilotu doğdu
Amerikalı pilot Francis Gary Powers, 1960’ta CIA adına kullandığı U-2 casus uçağının Sovyetler Birliği üzerinde düşürülmesiyle dünya çapında tanındı. Powers’ın sağ ele geçirilmesi, ABD’nin önce yaptığı açıklamaların doğru olmadığının ortaya çıkmasına ve Washington ile Moskova arasında büyük bir diplomatik krize yol açtı.
1932 – Jean-Jacques Sempé, Pıtırcık’ın dünyasını çizen karikatürist doğdu
Fransız karikatürist Jean-Jacques Sempé, René Goscinny’nin yazdığı ve Türkiye’de de kuşaklar boyunca okunan Pıtırcık – Le Petit Nicolas kitaplarının unutulmaz çizimlerini yaptı. İnce mizahı ve küçük insanları büyük dünyaların içinde gösteren çizimleriyle tanınan Sempé, The New Yorker dergisi için de yıllar boyunca çok sayıda kapak hazırladı.
1932 – V. S. Naipaul, Nobel ödüllü yazar doğdu
Trinidad ve Tobago’da Hint kökenli bir ailede dünyaya gelen V. S. Naipaul, sömürgecilik, kimlik, göç ve bağımsızlık sonrasındaki toplumları konu alan eserleriyle çağdaş İngiliz edebiyatının önemli isimlerinden biri oldu. 2001’de Nobel Edebiyat Ödülü’ne değer görüldü.
1933 – Apollo görevlerinin efsane uçuş direktörü Gene Kranz doğdu
NASA’nın Mercury, Gemini ve Apollo programlarında görev yapan Gene Kranz, Amerikan insanlı uzay programının en tanınmış uçuş direktörlerinden biri oldu. Apollo 11’in Ay’a inişinde görev yapan ekiplerden birini yönetti; Apollo 13’te meydana gelen patlamanın ardından astronotların sağ salim Dünya’ya döndürülmesi operasyonunun merkezindeki isimlerden biriydi. Apollo 13 hikâyesi daha sonra sinemaya da aktarıldı.
1936 – Margaret Hamilton, insanı Ay’a götüren yazılımın başındaki bilim insanı doğdu
Amerikalı bilgisayar bilimci Margaret Hamilton, NASA’nın Apollo programında MIT tarafından geliştirilen uçuş yazılımı ekibinin yöneticiliğini yaptı. Ekibinin geliştirdiği yazılım, Apollo 11’in 1969’da Ay’a güvenli biçimde inmesinde kritik rol oynadı. Hamilton daha sonra yazılım mühendisliğinin ayrı bir mühendislik disiplini olarak kabul edilmesinin öncü isimlerinden biri oldu.
1941 – Ferdi Özbeğen, Türkiye’de piyanolu gece müziğinin simge isimlerinden biri doğdu
İzmir’de doğan Ferdi Özbeğen, piyanoyu merkezine alan sahne tarzı, orkestraları ve kendine özgü yorumuyla 1970’lerden itibaren Türkiye’nin en popüler müzisyenlerinden biri oldu. Pop, arabesk ve Türk sanat müziği repertuvarlarını aynı sahne anlayışı içinde buluşturan Özbeğen, daha sonra “taverna müziği” olarak adlandırılacak tarzın öncülerinden sayılıyor.
1942 – Azerbaycan müziğinin büyük yıldızı Müslüm Magomayev doğdu
Bakü’de doğan Müslüm Magomayev, güçlü bariton sesiyle opera aryalarından popüler şarkılara uzanan geniş repertuvarıyla Sovyetler Birliği’nin en büyük yıldızlarından biri oldu. Azerbaycan’ın kültürel simgelerinden kabul edilen sanatçı, Türkiye’de ve Türk dünyasında da geniş bir dinleyici kitlesine ulaştı.
1943 – Robert De Niro, sinema tarihinin en büyük oyuncularından biri doğdu
New York’ta doğan Robert De Niro, özellikle Martin Scorsese ile yaptığı filmlerle modern sinemanın en etkili oyuncularından biri haline geldi. The Godfather Part II, Taxi Driver, Raging Bull, The Deer Hunter, Goodfellas ve Casino gibi filmlerde unutulmaz karakterler yarattı; iki kez Oscar kazandı.
1944 – Larry Ellison, Oracle’ın kurucularından biri doğdu
Amerikalı girişimci Larry Ellison, 1977’de daha sonra Oracle adını alacak yazılım şirketinin kuruluşunda yer aldı. Oracle, ilişkisel veri tabanı teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla dünyanın en büyük kurumsal yazılım şirketlerinden birine dönüşürken Ellison da teknoloji sektörünün en etkili girişimcilerinden biri oldu.
1952 – Üç kez Formula 1 dünya şampiyonu olan Nelson Piquet doğdu
Brezilyalı pilot Nelson Piquet, 1981, 1983 ve 1987 yıllarında Formula 1 Dünya Şampiyonluğu kazanarak 1980’lerin en önemli yarışçılarından biri oldu. Brabham ve Williams takımlarıyla kazandığı şampiyonluklarla Formula 1 tarihinin üç veya daha fazla dünya şampiyonluğu bulunan az sayıdaki pilotundan biri oldu.
1953 – Herta Müller, Nobel ödüllü yazar doğdu
Romanya’daki Almanca konuşan azınlığa mensup bir ailede dünyaya gelen Herta Müller, Çavuşesku diktatörlüğünün baskılarını, korkuyu ve sürgün deneyimini edebiyatının merkezine taşıdı. 2009’da Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazandı.
1960 – Sean Penn, iki Oscar’lı oyuncu ve yönetmen doğdu
Amerikalı oyuncu Sean Penn, Mystic River ve Milk filmlerindeki performanslarıyla iki kez En İyi Erkek Oyuncu Oscar’ını kazandı. Oyunculuğunun yanı sıra yönetmenlik yaptı; özellikle Into the Wild ile yönetmen olarak da geniş bir izleyici kitlesine ulaştı.
1977 – Thierry Henry, Fransız futbolunun büyük yıldızlarından biri doğdu
Fransız futbolcu Thierry Henry, Arsenal formasıyla Premier League tarihinin simge golcülerinden birine dönüştü. Fransa Millî Takımı’yla 1998 Dünya Kupası’nı ve 2000 Avrupa Şampiyonası’nı kazandı; Barcelona ile de 2009’da Şampiyonlar Ligi şampiyonluğu yaşadı.
1978 – Sagopa Kajmer, Türkçe rap’in en etkili isimlerinden biri doğdu
Asıl adı Yunus Özyavuz olan Sagopa Kajmer Samsun’da doğdu. 1990’ların sonlarından itibaren Türkçe rap sahnesinin gelişiminde önemli rol oynadı; kendine özgü söz dünyası, karanlık anlatımı ve prodüksiyonlarıyla türün Türkiye’de geniş bir dinleyici kitlesine ulaşan en kalıcı isimlerinden biri oldu.
1989 – Farah Zeynep Abdullah doğdu
İstanbul doğumlu Farah Zeynep Abdullah, Öyle Bir Geçer Zaman ki dizisiyle geniş kitlelerce tanındı. Ardından Kurt Seyit ve Şura, Unutursam Fısılda, Bergen ve Bihter gibi yapımlarda rol alarak kendi kuşağının Türkiye’de en tanınan kadın oyuncularından biri haline geldi.
17 AĞUSTOS’TA HAYATINI KAYBEDENLER
1474 – Veli Mahmud Paşa, Fatih Sultan Mehmed’in güçlü sadrazamlarından biri
Fatih Sultan Mehmed döneminin en önemli devlet adamlarından Veli Mahmud Paşa, iki kez sadrazamlık yaptı; Belgrad, Sırbistan, Eğriboz ve Otlukbeli gibi dönemin önemli askerî ve siyasi gelişmelerinde rol oynadı. Gözden düştükten sonra Yedikule’ye hapsedilerek idam edildi. İstanbul’daki Mahmutpaşa semti de adını yaptırdığı büyük külliyeden alıyor. TDV İslâm Ansiklopedisi, mezar kitâbesinin yalnızca 1474 yılını verdiğini; bazı Osmanlı kaynaklarının ölüm tarihini 18 Temmuz, bazılarının ise 17 Ağustos 1474 olarak kaydettiğini belirtiyor.
1786 – Büyük Friedrich, Prusya’yı Avrupa’nın büyük güçlerinden birine dönüştüren kral
“Büyük Friedrich” olarak tarihe geçen II. Friedrich, 46 yıllık hükümdarlığı boyunca Prusya ordusunu ve devlet yapısını güçlendirerek ülkesini Avrupa siyasetinin başlıca aktörlerinden biri haline getirdi. Silezya savaşları, Yedi Yıl Savaşı ve Polonya’nın ilk paylaşımında belirleyici rol oynayan Friedrich, aynı zamanda sanatı, bilimi ve Aydınlanma düşüncesini destekleyen “aydınlanmış mutlakiyet” anlayışının simge hükümdarlarından biri oldu. 17 Ağustos 1786’da Potsdam’daki Sanssouci Sarayı’nda hayatını kaybetti.
1838 – Lorenzo Da Ponte, Mozart’ın üç büyük operasının sözlerini yazan isim
İtalyan şair ve librettist Lorenzo Da Ponte, Wolfgang Amadeus Mozart’ın Figaro’nun Düğünü, Don Giovanni ve Così fan tutte operalarının librettolarını yazarak opera tarihinin en önemli iş birliklerinden birine imza attı. Hayatının ilerleyen döneminde Amerika’ya yerleşen Da Ponte, Columbia College’da İtalyan edebiyatı dersleri verdi ve İtalyan operasının ABD’de tanınmasına katkıda bulundu. 17 Ağustos 1838’de New York’ta öldü.
1850 – José de San Martín, Güney Amerika bağımsızlık mücadelelerinin büyük komutanı
Arjantinli general José de San Martín, İspanyol sömürge yönetimine karşı yürütülen bağımsızlık savaşlarının en önemli lideri oldu. And Dağları’nı aşan ordusuyla Şili’nin bağımsızlığında belirleyici rol oynadı, ardından Peru’nun bağımsızlık mücadelesine önderlik etti. Simón Bolívar’la birlikte Güney Amerika’nın İspanyol egemenliğinden kurtuluşunun simge isimlerinden biri kabul edilen San Martín, 17 Ağustos 1850’de Fransa’da öldü. Ölüm günü bugün Arjantin’de ulusal anma günü olarak kabul ediliyor.
1935 – Charlotte Perkins Gilman, kadın hareketinin öncü yazarlarından biri
Amerikalı yazar ve düşünür Charlotte Perkins Gilman, kadınların aile, çalışma hayatı ve toplumdaki konumunu sorgulayan eserleriyle erken feminist düşüncenin önemli isimlerinden biri oldu. Özellikle 1892’de yayımlanan The Yellow Wallpaper – Sarı Duvar Kâğıdı, kadınların ruh sağlığı ve erkek egemen tıp anlayışına yönelik eleştirileriyle feminist edebiyatın klasiklerinden biri haline geldi. Gilman 17 Ağustos 1935’te hayatını kaybetti.
1955 – Fernand Léger, makine çağını modern sanata taşıyan ressam
Fransız ressam Fernand Léger, Kübizmden yola çıkarak geliştirdiği kendine özgü biçim diliyle 20. yüzyıl modern sanatının önemli isimlerinden biri oldu. Makineleri, işçileri, kent yaşamını ve modern dünyanın ritmini büyük ve yalın biçimlerle resmeden Léger’in çalışmaları sonraki yıllarda Pop Art sanatçılarını da etkiledi. 17 Ağustos 1955’te Fransa’da hayatını kaybetti.
1966 – Ken Miles, Ford’un Le Mans zaferinin arkasındaki yarışçı ve mühendis
İngiliz yarış pilotu ve mühendis Ken Miles, Carroll Shelby ile birlikte Ford GT40’ın geliştirilmesinde kritik rol oynadı ve Ford’un Ferrari’ye karşı yürüttüğü ünlü Le Mans mücadelesinin merkezindeki isimlerden biri oldu. 1966’da Daytona ve Sebring yarışlarını kazanan Miles, aynı yıl Le Mans’ta tartışmalı biçimde ikincilikle yetindi. Sadece iki ay sonra, 17 Ağustos 1966’da California’daki Riverside pistinde Ford’un yeni J-Car prototipini test ederken geçirdiği kazada hayatını kaybetti. Hikâyesi yıllar sonra Ford v Ferrari filminde Christian Bale tarafından canlandırıldı.
1968 – “Dur Yolcu” dizeleriyle hafızalara kazınan Necmettin Halil Onan hayatını kaybetti
Şair, yazar ve akademisyen Necmettin Halil Onan, özellikle Çanakkale’ye yaklaşanlara seslenen “Bir Yolcuya” şiiriyle Türkiye’nin ortak hafızasına girdi. “Dur yolcu! Bilmeden gelip bastığın / Bu toprak, bir devrin battığı yerdir” dizeleri Çanakkale Savaşları’nın en tanınmış edebî simgelerinden birine dönüştü. İstanbul Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi’nde akademik görevlerde bulunan Onan, 17 Ağustos 1968’de hayatını kaybetti.
1969 – Ludwig Mies van der Rohe, modern mimarlığın kurucu isimlerinden biri hayatını kaybetti
Alman-Amerikalı mimar Ludwig Mies van der Rohe, Walter Gropius ve Le Corbusier ile birlikte modern mimarlığın en etkili öncülerinden biri kabul edildi. Bauhaus’un son yöneticisi olan Mies; Barcelona Pavilion, Farnsworth House ve New York’taki Seagram Building gibi yapılarla çelik ve camın hâkim olduğu sade modernist mimarinin dünya çapında yayılmasına öncülük etti. “Less is more – Az çoktur” sözüyle özdeşleşen Mies, 17 Ağustos 1969’da Chicago’da öldü.
1969 – Nobel ödüllü fizikçi Otto Stern hayatını kaybetti
Alman-Amerikalı fizikçi Otto Stern, moleküler ışın yöntemini geliştiren ve atom fiziğinin deneysel temellerinin kurulmasına önemli katkılar sağlayan bilim insanlarından biri oldu. Protonun manyetik momentini keşfetmesi ve moleküler ışın yöntemi üzerine çalışmaları nedeniyle 1943 Nobel Fizik Ödülü’nü aldı. Nobel kayıtlarına göre Stern, 17 Ağustos 1969’da Berkeley’de hayatını kaybetti.
1987 – Hitler’in eski yardımcısı Rudolf Hess, Spandau Cezaevi’nde öldü
Nazi Partisi’nin üst düzey isimlerinden ve Adolf Hitler’in vekillerinden Rudolf Hess, 1941’de tek başına bir uçakla İskoçya’ya giderek İngiltere ile barış görüşmeleri başlatmaya çalışmasıyla savaşın en tuhaf olaylarından birine imza attı. Savaş sonrasında Nürnberg’de yargılanarak ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı. Uzun yıllar Berlin’deki Spandau Cezaevi’nde tutulan Hess, ABD Holokost Anı Müzesi kayıtlarına göre 17 Ağustos 1987’de 93 yaşında intihar ederek hayatını kaybetti.
1999 – Bestekâr Ziya Taşkent, 17 Ağustos Depremi’nde ailesiyle birlikte hayatını kaybetti
Türk sanat müziğinin önemli besteci ve yorumcularından Ziya Taşkent, 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi’nde Yalova’nın Çiftlikköy ilçesinde eşi Ulviye Taşkent, kızı Rengin Dalmanoğlu ve torunları Ece ile Efe Dalmanoğlu’yla birlikte yaşamını yitirdi. Uzun yıllar TRT’de solist, şef ve eğitmen olarak çalışan Taşkent’in yaklaşık 50 bestesi TRT repertuvarına girdi. “Bir gün sevsen beni”, “Dinmiyor hiç bu akşam”, “Ne gelen ne soran var” gibi eserleri Türk sanat müziğinin sevilen şarkıları arasında yer aldı.
2024 – Aydemir Akbaş hayatını kaybetti
Türk tiyatrosu, sineması ve televizyonunun uzun soluklu isimlerinden oyuncu, senarist ve yönetmen Aydemir Akbaş, 17 Ağustos 2024’te 88 yaşında hayatını kaybetti. Kariyeri boyunca Yeşilçam’dan televizyon dizilerine uzanan çok sayıda yapımda rol alan Akbaş, oyunculuğun yanı sıra senaryo yazarlığı ve yönetmenlik de yaptı.
2024 – Hababam Sınıfı’nın “Bacaksız”ı Tuncay Akça hayatını kaybetti
Türk sinemasının en çok izlenen yapımlarından Hababam Sınıfı’nda “Bacaksız” lakaplı öğrenci olarak hafızalara kazınan Tuncay Akça, 17 Ağustos 2024’te geçirdiği kalp krizi sonucu 60 yaşında hayatını kaybetti. Özellikle filmdeki kahkahası ve “Abi siz neden her sabah tek ayak üzerinde duruyorsunuz?” repliğiyle kuşaklar boyunca hatırlanan Akça, böylece Aydemir Akbaş’la aynı gün yaşamını yitirdi.
2025 – Terence Stamp, Superman’in unutulmaz General Zod’u hayatını kaybetti
İngiliz oyuncu Terence Stamp, 17 Ağustos 2025’te 87 yaşında hayatını kaybetti. İlk önemli filmi Billy Budd ile Oscar’a aday gösterilen Stamp; Pasolini’nin Teorema’sından The Collector ve The Adventures of Priscilla, Queen of the Desert’a kadar çok farklı yapımlarda rol aldı. Geniş kitlelerin hafızasına ise Christopher Reeve’li Superman filmlerinde canlandırdığı General Zod karakteriyle yerleşti. Altı yılı aşan kariyeri boyunca Federico Fellini’den Steven Soderbergh’e çok sayıda önemli yönetmenle çalıştı.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
