Günün Tarihi / 12 Eylül
12 EYLÜL’DE NELER KUTLANIYOR?
DERİNCE’DE TAŞKÖPRÜ HASAT SONU FESTİVALİ
Derince’nin geleneksel Taşköprü Hasat Sonu Festivali, 2026’da 23. kez düzenleniyor. Belediyenin açıkladığı programa göre 12 Eylül Cumartesi günü İshakçılar Er Meydanı’nda saat 12.00’de çocuk şenliği, saat 20.00’de Ayşe Dinçer konseri yapılacak. Hasat bereketini ve bölgenin geleneklerini buluşturan festivalin yağlı güreş müsabakaları ise 13 Eylül Pazar günü gerçekleştirilecek.
KANDIRA’DA TURİZM VE BİSİKLET FESTİVALİ
Kocaeli Turizm ve Bisiklet Festivali’nin altıncısı, 11–13 Eylül 2026 tarihleri için Kandıra Zambak Yolu’nda duyuruldu. Festivalin ikinci gününe denk gelen 12 Eylül, Karadeniz kıyılarını ve köy yollarını bisikletle keşfetmek isteyenleri buluşturuyor. Kamp ve sürüş programıyla hazırlanan etkinlik, Kandıra’nın doğal güzelliklerini bisiklet kültürüyle bir araya getiriyor. Festivalin resmî duyurusu, Festival programına ilişkin bilgiler
MUDANYA’NIN KURTULUŞUNUN 104. YIL DÖNÜMÜ
Bursa’nın Mudanya ilçesi, 12 Eylül 1922’de Yunan işgalinden kurtuluşunun 104. yıl dönümünü kutluyor. İki yılı aşan işgalin sona erdiği bu tarih, ilçenin kurtuluş günü olarak anılıyor. Bir ay sonra Mudanya Mütarekesi’ne ev sahipliği yapacak olan ilçe, Millî Mücadele’nin hem askerî hem diplomatik hafızasında önemli bir yer tutuyor.
URLA’NIN KURTULUŞUNUN 104. YIL DÖNÜMÜ
İzmir’in Urla ilçesinde 12 Eylül, üç yılı aşan Yunan işgalinin sona erdiği günün yıl dönümü. Türk birliklerinin 12 Eylül 1922’de ilçeye ulaşmasıyla kazanılan kurtuluş, 2026’da 104. yılına giriyor. İlçenin yerel bayramı, Millî Mücadele’ye katılan askerlerin ve direnişe destek veren halkın hatırasını yaşatıyor.
KIRKAĞAÇ’IN KURTULUŞUNUN 104. YIL DÖNÜMÜ
Manisa’nın Kırkağaç ilçesi de 12 Eylül 1922’de işgalden kurtulan yerleşimler arasında bulunuyor. İlçede her yıl kutlanan kurtuluş günü, 2026’da 104. yıl dönümüne ulaşıyor. Millî Mücadele’nin yerel direnişçileri ve Türk ordusunun zaferi, ilçenin ortak hafızasında bu tarih etrafında anılıyor.
DÜNYA İLK YARDIM GÜNÜ
Her yıl eylül ayının ikinci cumartesi günü düzenlenen Dünya İlk Yardım Günü, 2026’da 12 Eylül’e denk geliyor. Günün amacı, kaza ve acil durumlarda doğru müdahalenin önemini hatırlatmak ve ilk yardım eğitimini yaygınlaştırmak. Türkiye’de Türk Kızılayın da desteklediği çalışmalar, profesyonel yardım ulaşıncaya kadar geçen sürede bilinçli davranmanın hayat kurtarabileceğine dikkat çekiyor.
AVRUPA MİGREN EYLEM GÜNÜ
12 Eylül, migrenin günlük yaşam üzerindeki etkilerini görünür kılmak amacıyla Avrupa Migren Eylem Günü olarak değerlendiriliyor. Hasta örgütlerinin öncülük ettiği çalışmalar; migren yaşayanların işte, okulda ve sosyal yaşamda karşılaştıkları güçlükleri gündeme taşıyor. Gün, hastaların anlaşılması ve uygun sağlık hizmetlerine erişiminin desteklenmesi çağrısı yapıyor.
BİRLEŞMİŞ MİLLETLER GÜNEY–GÜNEY İŞ BİRLİĞİ GÜNÜ
Birleşmiş Milletler, 12 Eylül’de gelişmekte olan ülkeler arasındaki bilgi, deneyim ve teknoloji paylaşımına dikkat çekiyor. “Güney–Güney iş birliği” adı verilen yaklaşım; ülkelerin kalkınma sorunlarına birlikte çözüm üretmesini amaçlıyor. Tarih, gelişmekte olan ülkeler arasında teknik iş birliğine ilişkin Buenos Aires Eylem Planı’nın 1978’de kabul edilmesini hatırlatıyor.
DÜNYA YUNUSLAR GÜNÜ
Deniz koruma kuruluşu Sea Shepherd’ın 2022’de başlattığı Dünya Yunuslar Günü, yunusların korunmasına yönelik bir farkındalık çağrısı. Tarih, 12 Eylül 2021’de Faroe Adaları’nda 1.428 yunusun öldürülmesinin yıl dönümünden geliyor. Gün kapsamında avcılık, balıkçı ağlarına takılma ve esaret gibi tehditlere dikkat çekiliyor.
ROŞ AŞANA: YAHUDİ YENİ YILININ İLK GÜNÜ
2026’da 12 Eylül, Yahudi takvimindeki 5787 yılını karşılayan Roş Aşana’nın ilk gününe denk geliyor. 11 Eylül akşamı başlayan bayram, 13 Eylül akşamına kadar sürüyor. Türkiye’deki Yahudi toplumunun da kutladığı Roş Aşana’da dualar ve aile sofraları öne çıkıyor; bala batırılan elma, tatlı bir yıl dileğini simgeliyor.
12 EYLÜL’ÜN TUHAF GÜNLERİ
Bu bölümde, hobi toplulukları ve popüler özel gün takvimleri aracılığıyla yaygınlaşan kutlamalar yer alıyor.
VİDEO OYUNLARI GÜNÜ: BUGÜN BİR EL DAHA!
ABD’de 12 Eylül, Ulusal Video Oyunları Günü olarak anılıyor. Eski atari salonlarından ev konsollarına ve bilgisayar oyunlarına uzanan oyun kültürü; arkadaşlarla oynama, küçük turnuvalar düzenleme ve eski favorilere dönme çağrılarıyla kutlanıyor. Türkiye’de de bir kuşağın hafızasında yer eden atari salonlarını ve oyun başında geçirilen saatleri hatırlatacak bir gün.
ÇİKOLATALI MİLKSHAKE GÜNÜ
Süt, dondurma ve çikolatanın aynı bardakta buluşmasının da takvimde bir günü var. ABD kaynaklı Çikolatalı Milkshake Günü, her yıl 12 Eylül’de bu soğuk ve yoğun içeceği sevenlere küçük bir kutlama bahanesi sunuyor. Evde hazırlanan bir bardak milkshake ya da eski usul bir pastane molası, günün ruhuna uygun seçenekler arasında.
ULUSLARARASI TIĞ İŞİ GÜNÜ
12 Eylül, tığ işi meraklılarının el emeğini paylaştığı, yeni teknikler öğrendiği ve birbirine örnekler gösterdiği Uluslararası Tığ İşi Günü olarak da biliniyor. Oyadan dantele, şaldan örgü oyuncaklara uzanan bu uğraş, Türkiye’deki el işi kültürüne oldukça tanıdık. Günün çağrısı, yarım kalan işi yeniden ele almak ya da ilk ilmeği denemek.
MORAL VERME GÜNÜ: BİRİNİN EMEĞİNİ FARK EDİN
ABD’de 12 Eylül, Ulusal Cesaretlendirme Günü adıyla da anılıyor. 2007’de Arkansas’ta ortaya çıkan girişim, insanların birbirinin çabasını fark etmesini ve zorlananlara destek vermesini teşvik ediyor. Bir öğrencinin ilerlemesini takdir etmek, bir arkadaşın başarısını kutlamak veya vazgeçmek üzere olan birine yanında olduğunu söylemek, bugünün küçük ama somut karşılıkları.
12 EYLÜL’DE NELER OLDU?
MÖ 490 – MARATON YARIŞINA İLHAM VEREN SAVAŞ
Geleneksel olarak 12 Eylül’e tarihlenen Maraton Muharebesi’nde, Miltiades’in komutasındaki Atinalılar ve müttefikleri Plataialılar, Ahameniş İmparatorluğu’nun ordusunu yenilgiye uğrattı. Atina’ya yönelik Pers saldırısını durduran zafer, Yunan-Pers savaşlarının önemli dönüm noktalarından biri oldu. Muharebeyle ilişkilendirilen, zafer haberini Atina’ya ulaştıran koşucu efsanesi ise 1896’da ilk modern Olimpiyatlarda yer alan maraton yarışına ilham verdi.
1683 – II. VİYANA KUŞATMASI BOZGUNLA SONA ERDİ
Merzifonlu Kara Mustafa Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, Viyana önlerinde Lehistan Kralı III. Jan Sobieski’nin komuta ettiği müttefik kuvvetlere yenildi. Kuşatmanın sona ermesi, Osmanlıların Avrupa’daki güç dengesi açısından büyük bir kırılma oldu; ardından başlayan uzun savaşlar, 1699 Karlofça Antlaşması’na kadar uzandı.
1847 – MEKSİKA’NIN BAŞKENTİNİN İŞGALİNE YOL AÇAN MUHAREBE BAŞLADI
Meksika-Amerika Savaşı sırasında ABD ordusu, başkent Meksiko’nun savunmasında kilit konumdaki Chapultepec Kalesi’ni bombardımana tuttu. Ertesi gün kalenin ele geçirilmesi, başkentin işgalinin önünü açtı. Chapultepec, Meksika’nın 1848’de bugünkü Kaliforniya, Nevada ve Utah’ı da kapsayan geniş toprakları ABD’ye bırakmak zorunda kaldığı savaşın belirleyici aşamalarından biri oldu.
1919 – ANADOLU’NUN İSTANBUL HÜKÜMETİYLE BAĞLARINI KESME KARARI
Sivas Kongresi’nin ardından Mustafa Kemal Paşa, Damat Ferit Paşa hükümetiyle idari ilişkilerin ve haberleşmenin kesilmesi kararını komutanlıklara ve vilayetlere bildirdi. Karar, Millî Mücadele’nin İstanbul hükümetinden bağımsız bir yönetim merkezi oluşturması yolunda önemli bir adımdı.
1933 – TRAFİK IŞIĞINDA DOĞAN NÜKLEER FİKİR
Fizikçi Leó Szilárd, Londra’da bir trafik ışığında beklerken nötronlarla kendi kendini sürdürebilen bir nükleer zincirleme tepkime fikrini geliştirdi. Henüz deneyle gerçekleştirilmemiş bu düşünce, sonraki yıllarda hem nükleer enerji üretiminin hem de atom bombasının bilimsel temellerinden biri oldu.
1940 – DÖRT GENÇ, TARİHÖNCESİ SANATIN HAZİNESİ LASCAUX’YU KEŞFETTİ
Fransa’nın Dordogne bölgesinde Marcel Ravidat ve üç arkadaşı, girdikleri Lascaux Mağarası’nda duvarları kaplayan tarihöncesi hayvan resimleriyle karşılaştı. Gençlerin el yapımı bir lambanın ışığında gördüğü resimler, insanlığın sanat geçmişine açılan önemli pencerelerden biri oldu. Renkleri, ayrıntıları ve canlı anlatımıyla hayranlık uyandıran eserlerin zarar görmeye başlaması üzerine mağara 1963’te ziyarete kapatıldı; sonraki yıllarda ziyaretçiler için aslına uygun kopyaları yapıldı.
1943 – MUSSOLİNİ, DAĞ OTELİNE DÜZENLENEN BASKINLA KURTARILDI
Temmuz ayında iktidardan uzaklaştırılıp tutuklanan İtalya’nın faşist lideri Benito Mussolini, Gran Sasso’daki Campo Imperatore Oteli’ne düzenlenen Alman baskınıyla kurtarıldı. “Meşe Harekâtı” adı verilen operasyonda Alman askerleri planörlerle otelin yakınına indi; Mussolini küçük bir uçakla bölgeden çıkarıldı. Nazi propagandası, baskını büyük bir askerî başarı olarak sundu. Mussolini, kısa süre sonra Alman işgali altındaki Kuzey İtalya’da kurulan, Nazi Almanyası’na bağımlı İtalyan Sosyal Cumhuriyeti’nin başına geçirildi.
1952 – “FLATWOODS CANAVARI” EFSANESİ DOĞDU
ABD’nin Batı Virginia eyaletindeki Flatwoods kasabasında, gökyüzünde parlak bir ışık gören çocuklar ve onlara katılan yetişkinler, ardından tuhaf bir yaratıkla karşılaştıklarını iddia etti. Kanıtlanamayan bu anlatı, Amerikan UFO kültürünün ünlü hikâyelerinden birine dönüştü; kasabada adına bir müze bile açıldı.
1953 – KRUŞÇEV’İN SOVYET KOMÜNİST PARTİSİ LİDERLİĞİ DUYURULDU
Stalin’in ölümünden altı ay sonra, Nikita Kruşçev’in Sovyetler Birliği Komünist Partisi Birinci Sekreterliği’ne seçildiği açıklandı. Bu görev, Stalin sonrası iktidar mücadelesinde Kruşçev’in konumunu güçlendirdi. Kruşçev, 1956’da Stalin döneminin baskılarını ve liderin putlaştırılmasını eleştiren konuşmasıyla komünist dünyayı sarsacak; Batı’yla “barış içinde bir arada yaşama” politikasını savunurken Macaristan’daki ayaklanmayı askerî müdahaleyle bastıracaktı. İktidarı, Sovyet tarihinde reform umutlarıyla Soğuk Savaş gerilimlerinin iç içe geçtiği bir dönem oldu.
1953 – KENNEDY İLE JACQUELINE BOUVIER EVLENDİ
ABD Senatörü John F. Kennedy ile Jacqueline Bouvier, Rhode Island eyaletinin Newport kentinde evlendi. Geleceğin başkanı ve first lady’sinin düğünü, basının yakından izlediği bir sosyete olayı oldu; törenin fotoğrafları ve Jacqueline’in gelinliği, dönemin moda ve magazin hafızasında yer etti.
1956 – 6-7 EYLÜL DAVASININ SİVİL MAHKEMEDEKİ DURUŞMALARI BAŞLADI
6–7 Eylül Olayları’yla ilgili, sıkıyönetim mahkemesinden devredilen davanın İstanbul Birinci Ağır Ceza Mahkemesindeki duruşmaları başladı. Sanıklar arasında Kıbrıs Türktür Cemiyeti Başkanı Hikmet Bil de bulunuyordu. Savcı, yargılamanın gizli yapılmasını veya duruşma ayrıntılarının basında yayımlanmasının yasaklanmasını istedi. Mahkeme, bu talep hakkında karar vermek üzere duruşmayı 3 Ekim’e erteledi. Böylece olayların ardından başlayan yargılama süreci, sivil mahkemede devam etti.
1958 – MİKROÇİP ÇAĞININ KAPISI AÇILDI
Texas Instruments’ta çalışan mühendis Jack Kilby, ilk çalışan entegre devreyi başarıyla denedi. Küçük bir germanyum parçası üzerinde birleştirilen elektronik bileşenler, bilgisayarlardan cep telefonlarına kadar günlük hayatı değiştiren mikroçiplerin önünü açtı.
1959 – AY’A ULAŞAN İLK İNSAN YAPIMI ARAÇ LUNA 2 FIRLATILDI
Sovyetler Birliği, Luna 2 adlı insansız uzay sondasını Ay’a doğru fırlattı. Ertesi gün Ay yüzeyine çarpan araç, Dünya dışında bir gök cismine ulaşan ilk insan yapımı nesne oldu. Bu başarı, ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki uzay yarışının önemli dönüm noktalarından biri olarak tarihe geçti. İngiltere’deki Jodrell Bank Gözlemevi de aracın radyo sinyallerini izleyerek Ay’a ulaştığını bağımsız olarak doğruladı.
1959 – “BONANZA” EKRANA GELDİ
Cartwright ailesinin Ponderosa Çiftliği’ndeki yaşamını anlatan “Bonanza”, ABD’de NBC ekranlarında başladı. On dört sezon süren western dizisi, televizyon tarihinin en tanınmış yapımlarından biri oldu; “Küçük Joe” rolündeki Michael Landon’ın ünlenmesini sağladı.
1962 – KENNEDY’DEN “AY’A GİTMEYİ SEÇİYORUZ” KONUŞMASI
ABD Başkanı John F. Kennedy, Houston’daki Rice Üniversitesi’nde yaptığı konuşmada ülkesinin Ay’a insan gönderme hedefini güçlü biçimde savundu. “Ay’a gitmeyi seçiyoruz” sözleriyle hatırlanan konuşma, uzay yarışının ve 1969’daki ilk insanlı Ay yolculuğuna uzanan seferberliğin simgelerinden oldu.
1963 – TÜRKİYE, AVRUPA EKONOMİK TOPLULUĞU İLE ORTAKLIK ANLAŞMASI İMZALADI
Türkiye ile Avrupa Birliği’nin öncülü olan Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) arasında Ankara Anlaşması imzalandı. 1 Aralık 1964’te yürürlüğe giren anlaşma, Türkiye’nin Avrupa ile bütünleşme sürecinin temel belgelerinden biri oldu. Ekonomik ilişkilerin güçlendirilmesini ve gümrük birliğine aşamalı geçişi öngören metin, gerekli koşullar oluştuğunda Türkiye’nin Topluluğa üyeliğinin değerlendirilmesine de kapı açtı. Ankara Anlaşması, sonraki yıllarda Gümrük Birliği’ne uzanan ortaklık sürecinin ve Türkiye-AB ilişkilerinin hukuki temelini oluşturdu.
1970 – KAÇIRILAN ÜÇ YOLCU UÇAĞI ÜRDÜN ÇÖLÜNDE HAVAYA UÇURULDU
Filistin Halk Kurtuluş Cephesi üyeleri, 6 ve 9 Eylül’de kaçırılan TWA, Swissair ve BOAC şirketlerine ait üç yolcu uçağını, Ürdün çölündeki Dawson’s Field havaalanında havaya uçurdu. Yolcular ve mürettebat patlamalardan önce uçaklardan çıkarılmıştı; ancak rehinelerin bir bölümü başka yerlerde tutulmaya devam ediyordu. Patlamaların televizyonlarda yayımlanan görüntüleri, günlerdir süren rehine krizinin simgesi oldu.
1980 – 12 EYLÜL DARBESİ
Türk Silahlı Kuvvetleri, Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kenan Evren’in başkanlığındaki Millî Güvenlik Konseyi yönetiminde, emir komuta zinciri içinde ülke yönetimine el koydu. Süleyman Demirel hükümeti görevden uzaklaştırıldı, TBMM feshedildi ve siyasi faaliyetler yasaklandı. Şiddet olayları ve siyasi istikrarsızlık gerekçe gösterilerek demokratik düzen askıya alındı.
Darbeyi izleyen dönemde yaklaşık 650 bin kişi gözaltına alındı, 50 kişi idam edildi; işkence, cezaevlerindeki ölümler ve siyasi yasaklar toplumda derin izler bıraktı. Siyasi partiler kapatıldı, sendikal faaliyetler ağır biçimde sınırlandırıldı. Askerî yönetim altında hazırlanan 1982 Anayasası ile devlet ve siyaset yeniden şekillendirildi. 12 Eylül, Türkiye’nin siyasi ve toplumsal hayatını kuşaklar boyunca etkileyen bir kırılma noktası oldu.
12 Eylül darbesinin ardından Kocaeli Yüksek Öğrenim Derneği’nin (KYÖD) faaliyetleri de durdu; derneğin İstanbul Fındıkzade’deki öğrenci yurdu kapandı. Kocaeli’nin eğitim ve dayanışma tarihinde önemli bir yeri olan dernek, 1993’te yeniden faaliyete geçebildi.
1981 – ŞİRİNLER’İN UNUTULMAZ ÇİZGİ DİZİSİ BAŞLADI
Belçikalı çizer Peyo’nun yarattığı Şirinler’in Hanna-Barbera tarafından hazırlanan çizgi dizisi, ABD’de NBC’de yayımlanmaya başladı. Şirin Baba, Şirine ve Gargamel’i dünya çapında televizyon yıldızlarına dönüştüren yapım, Türkiye’de de kuşakların çocukluk hatıraları arasına girdi.
1985 – KAPALI SAFRA KESESİ AMELİYATINDA ÖNCÜ ADIM
Alman cerrah Erich Mühe, Böblingen’de ilk laparoskopik safra kesesi ameliyatını gerçekleştirdi. Başlangıçta meslektaşlarının kuşkuyla karşıladığı bu girişim, büyük kesiler yerine küçük giriş noktalarından yapılan ameliyatların yaygınlaşmasında önemli bir dönüm noktası oldu.
1990 – ALMANYA’NIN BİRLEŞMESİNİN ÖNÜ AÇILDI
Doğu ve Batı Almanya ile ABD, Sovyetler Birliği, İngiltere ve Fransa, Moskova’da “İki Artı Dört Antlaşması”nı imzaladı. Antlaşma, Almanya’nın birleşmesinin dış politika ve güvenlik koşullarını düzenledi; 3 Ekim’de gerçekleşecek birleşmenin ve ülkenin tam egemenliğinin uluslararası zeminini hazırladı.
1992 – MAE JEMISON UZAYA ÇIKAN İLK SİYAH KADIN OLDU
Amerikalı doktor ve astronot Mae Jemison, Endeavour uzay mekiğiyle başlayan STS-47 görevinde uzaya çıkan ilk siyah kadın oldu. Sekiz günlük görev boyunca yaşam bilimleri ve malzeme araştırmaları için deneyler yapıldı.
2001 – NATO’DAN TARİHİNDE İLK KEZ 5. MADDE KARARI
NATO, 11 Eylül saldırılarının ABD dışından yönetildiğinin belirlenmesi şartıyla ortak savunmayı düzenleyen 5. maddenin uygulanmasını kararlaştırdı. Bir üyeye yapılan saldırıyı bütün üyelere yapılmış sayan hüküm, ittifak tarihinde ilk kez işletiliyordu; saldırıların dış bağlantısının doğrulanması 2 Ekim’de açıklandı.
2003 – STEAM OYUNCULARLA BULUŞTU
Valve, Steam platformunu kullanıma açtı. Başlangıçta şirketin oyunlarını güncel tutmak amacıyla geliştirilen hizmet, zamanla başka yapımcıların oyunlarının da satıldığı büyük bir dijital mağazaya dönüştü ve bilgisayar oyunlarının satın alınma biçimini değiştirdi.
2006 – DİYARBAKIR’DA KOŞUYOLU PARKI YAKININDA BOMBALI SALDIRI: ÇOĞU ÇOCUK 10 KİŞİ ÖLDÜ
Diyarbakır’ın Bağlar semtindeki Koşuyolu Parkı yakınlarında, 12 Eylül 2006 akşamı meydana gelen bombalı saldırıda çoğu çocuk 10 kişi hayatını kaybetti. Çok sayıda kişinin de yaralandığı patlama, saat 21.00 sıralarında gerçekleşti. Çocukların ölümüyle hatırlanan saldırının ardından, sorumluluğa ilişkin birbiriyle çelişen iddialar ortaya atıldı; olayla ilgili soruşturma sonraki yıllarda da sürdü.
2010 – “12 DEV ADAM” DÜNYA İKİNCİSİ OLDU
A Millî Erkek Basketbol Takımı, İstanbul Sinan Erdem Spor Salonu’nda oynanan Dünya Şampiyonası finalinde ABD’ye 81–64 yenilerek gümüş madalya kazandı. Tarihinde ilk kez dünya şampiyonası finaline çıkan Türkiye, “12 Dev Adam”ın en büyük başarılarından birine imza attı.
2010 – ANAYASA REFERANDUMUNDAN “EVET” ÇIKTI
12 Eylül darbesinin 30. yıl dönümünde, 1982 Anayasası’nda değişiklik öngören 26 maddelik paket halkoyuna sunuldu. Paket, yüzde 57,88 “evet” oyuyla kabul edildi; “hayır” oyları yüzde 42,12’de kaldı. Kocaeli’de “evet” oylarının oranı yüzde 60,89 oldu.
Değişikliklerle Anayasa Mahkemesi ve Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun yapısı yeniden düzenlendi; Anayasa Mahkemesine bireysel başvurunun anayasal temeli oluşturuldu. Darbe yöneticilerinin yargılanmasını engelleyen geçici 15. madde kaldırıldı. İktidar paketi demokratikleşme adımı olarak savunurken muhalefet, yargı üzerindeki siyasi etkinin artacağı uyarısında bulundu.
2010 – LADY GAGA’NIN ET ELBİSESİ GÜNDEM OLDU
Lady Gaga, MTV Video Müzik Ödülleri’nde çiğ etten yapılmış bir elbiseyle sahneye çıktı. Franc Fernandez’in tasarladığı kıyafet, moda ve gösteri dünyasının en çok konuşulan görüntülerinden birine dönüşürken hayvan hakları tartışmalarını da beraberinde getirdi.
2012 – OTOPARKIN ALTINDAKİ İSKELET KRALIN MEZARINA İŞARET ETTİ
İngiltere’de Leicester Üniversitesi araştırmacıları, bir otoparkın altındaki eski kilise alanında bulunan iskeletin Kral III. Richard’a ait olabileceğini açıkladı. 1485’te savaşta ölen kralın kalıntılarının kimliği, DNA incelemelerinin de yardımıyla Şubat 2013’te doğrulandı. 12 Eylül, ilk buluntu günü değil, önemli bulguların kamuoyuna açıklandığı tarihti.
2013 – VOYAGER 1’İN YILDIZLARARASI UZAYA ULAŞTIĞI DUYURULDU
NASA, 1977’de fırlatılan Voyager 1’in yıldızlararası uzaya ulaşan ilk insan yapımı araç olduğunu açıkladı. İncelenen ölçümler, aracın bu sınırı aslında 25 Ağustos 2012’de geçtiğini gösteriyordu; 12 Eylül 2013, tarihî başarının dünyaya duyurulduğu gün oldu.
2024 – İLK ÖZEL UZAY YÜRÜYÜŞÜ GERÇEKLEŞTİRİLDİ
Polaris Dawn görevindeki Jared Isaacman ve Sarah Gillis, SpaceX’in Dragon kapsülünden sırayla çıkarak özel bir uzay görevi kapsamındaki ilk uzay yürüyüşünü gerçekleştirdi. Yeni uzay giysilerinin de denendiği faaliyet, ticari insanlı uzay uçuşlarında yeni bir aşama oldu.
KOCAELİ TARİHİNDE 12 EYLÜL
1936 – TAŞKÖPRÜ NAHİYESİ KALDIRILDI, TAVŞANCIL NAHİYESİ KURULDU
12 Eylül tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan düzenlemeyle, Gebze kazasına bağlı Taşköprü nahiyesi kaldırılarak Tavşancıl nahiyesi kuruldu. Bölgenin idari haritasını değiştiren düzenleme kapsamında dokuz köy İzmit merkez kazasına, Kargalı ve Duraklı köyleri ise Mollafenari nahiyesine bağlandı.
1959 – GÖLCÜK’TE ÇOCUK KÜTÜPHANESİ AÇILDI
Gölcük’te Anıtpark’taki iş merkezinin birinci katında çocuk kütüphanesi açıldı. İki yıl sonra aynı binanın ikinci katına taşınarak ilçe halk kütüphanesine dönüşen kurum, ilçenin kültür hayatında kalıcı bir yer edindi. Kütüphane, 17 Ağustos 1999 depreminde binasının yıkılmasının ardından hizmetlerini önce Yeniköy Mehmetçik Çadır Kenti’nde, daha sonra prefabrik bir binada sürdürdü.
1974 – İZMİT’İN ESKİ ADLİYESİNİN EK BÖLÜMLERİ TAMAMLANDI
İzmit’te Kasr-ı Hümayun yakınındaki eski Adliye Sarayı’nın savcılık kalemi ve ceza mahkemeleri için yaptırılan ek bölümleri tamamlandı. 1952’de hizmete açılan bina, artan ihtiyaçları karşılamak üzere bir yıl önce de genişletilmişti. Bu düzenlemelere rağmen yer sıkıntısı ilerleyen yıllarda sürdü.
1980 – İZMİT’TE CEVDET BAĞDAT DÖNEMİ SONA ERDİ
12 Eylül askerî darbesi, İzmit’in seçilmiş belediye yönetimini de kesintiye uğrattı. 1977’de Adalet Partisinden İzmit Belediye Başkanı seçilen Cevdet Bağdat’ın başkanlık dönemi, askerî müdahaleyle sona erdi.
2010 – KOCAELİ BİSİKLETİNİN ÖNCÜ İSMİ HASAN SERT KAZA GEÇİRDİ
Kandıra’nın Pirceler köyünde doğan millî bisikletçi ve antrenör Hasan Sert, Romanya’da bisikletle antrenman yaparken bir aracın çarpması sonucu ağır yaralandı. Türkiye şampiyonluğu bulunan, Lassaspor’un kuruluşuna öncülük eden ve çok sayıda bisikletçi yetiştiren Sert, 14 Eylül’de hayatını kaybetti. Kocaeli bisiklet sporuna uzun yıllar emek veren Sert, Pirceler’deki aile kabristanına defnedildi.
2018 – TÜRKİYE KUPASI’NDA KOCAELİ DERBİSİ
Kocaelispor ile Gölcükspor, Ziraat Türkiye Kupası’nın ikinci turunda Kocaeli Stadı’nda karşılaştı. Normal süresi golsüz tamamlanan mücadelede Kocaelispor, uzatmalarda Burak Süleyman’ın 104 ve 113. dakikalarda attığı gollerle sahadan 2-0 galip ayrılarak üçüncü tura yükseldi.
2026 – AVRUPA PARA YÜZME ŞAMPİYONASI’NDA GEBZE’DE SON GÜN
Türkiye’nin ilk kez ev sahipliği yaptığı Avrupa Para Yüzme Şampiyonası’nın resmî programında 12 Eylül, son yarış günü olarak yer alıyor. 7-12 Eylül tarihleri için düzenlenen organizasyonun adresi Gebze Olimpik Yüzme Havuzu; şampiyonanın tamamında 166 madalya yarışı bulunuyor.
12 EYLÜL’DE DOĞANLAR
1812 – RICHARD MARCH HOE: GAZETELERİN BASIMINI HIZLANDIRAN MUCİT
Amerikalı mucit Richard March Hoe, New York’ta doğdu. Geliştirdiği rotatif baskı makineleri, gazetelerin çok daha hızlı ve yüksek sayıda basılmasını sağladı. Böylece haberlerin geniş kitlelere ulaşmasını kolaylaştıran, modern basının gelişiminde önemli bir rol oynadı.
1897 – IRÈNE JOLIOT-CURIE: NOBEL ÖDÜLLÜ BİLİM İNSANI
Fransız bilim insanı Irène Joliot-Curie, Paris’te doğdu. Marie ve Pierre Curie’nin kızı olan araştırmacı, eşi Frédéric Joliot ile radyoaktif elementlerin laboratuvarda üretilmesini sağlayan çalışmaları sayesinde 1935 Nobel Kimya Ödülü’nü kazandı. Ailesinin bilim mirasını kendi keşifleriyle sürdürdü.
1913 – JESSE OWENS: BERLİN’DE DÖRT ALTIN MADALYA
Amerikalı atlet Jesse Owens doğdu. Nazi Almanyası’nın ev sahipliği yaptığı 1936 Berlin Olimpiyatları’nda 100 metre, 200 metre, uzun atlama ve 4×100 metre bayrak yarışında altın madalya kazandı. Siyah bir sporcunun bu başarısı, ırkçı üstünlük iddialarına karşı spor tarihinin güçlü simgelerinden biri oldu.
1920 – TURGUT CANSEVER: ŞEHİRLER ÜZERİNE DÜŞÜNEN MİMAR
Mimar ve düşünür Turgut Cansever, Antalya’da doğdu. Üç kez Ağa Han Mimarlık Ödülü kazanan Cansever, 1999 Marmara ve Düzce depremlerinden sonra hazırlanan ancak uygulanamayan Yenişehirler Projesi’nde de yöneticilik yaptı.
1921 – “SOLARIS”İN YAZARI STANISŁAW LEM’İN RESMÎ DOĞUM GÜNÜ
Bilimkurgunun önemli isimlerinden Polonyalı yazar Stanisław Lem’in resmî doğum tarihi 12 Eylül olarak kaydedildi. “Solaris”in yazarı, kendi anlatımına göre aslında 13 Eylül’de doğmuştu; ailesi, 13 sayısını uğursuz bulduğu için kayda bir önceki günü geçirmişti.
1940 – LINDA GRAY: DALLAS’IN SUE ELLEN’I
Amerikalı oyuncu Linda Gray doğdu. Türkiye’de de büyük ilgi gören Dallas dizisinde, J.R. Ewing’in eşi Sue Ellen’ı canlandırarak tanındı. Karakterin mutsuz evliliği, bağımlılıkla mücadelesi ve bağımsızlaşma çabası, dizinin en çok hatırlanan hikâyeleri arasına girdi.
1941 – ÇETİN İNANÇ: YEŞİLÇAM’IN “JET REJİSÖRÜ”
Yönetmen Çetin İnanç, Ankara’da doğdu. Filmlerini kısa sürede tamamlaması nedeniyle “Jet Rejisör” diye anıldı. Cüneyt Arkın’ın başrolünü oynadığı 1982 yapımı Dünyayı Kurtaran Adam, yıllar sonra yurt dışında “Turkish Star Wars” adıyla tanınan kült bir filme dönüştü.
1954 – GÜLSİN ONAY: TÜRKİYE’NİN DÜNYAYA AÇILAN PİYANOSU
Piyanist Gülsin Onay, İstanbul’da doğdu. “Harika çocuk” olarak başladığı müzik yaşamını uluslararası konser salonlarına taşıdı. Chopin yorumlarıyla tanınan devlet sanatçısı, Ahmed Adnan Saygun’un eserlerinin dünyada duyulmasına da önemli katkı sağladı.
1954 – ZEYNEP DEĞİRMENCİOĞLU: YEŞİLÇAM’IN AYŞECİK’İ
Oyuncu Zeynep Değirmencioğlu, İstanbul’da doğdu. Henüz küçük bir çocukken kamera karşısına geçti; 1960 yapımı Ayşecik filmiyle Türk sinemasının en tanınan çocuk yıldızlarından biri oldu. Peş peşe gelen filmlerle Ayşecik adı, oyuncunun kendi adı kadar benimsendi.
1957 – HANS ZIMMER: UNUTULMAZ FİLMLERİN BESTECİSİ
Alman besteci Hans Zimmer, Frankfurt’ta doğdu. Gladyatör, Başlangıç ve Yıldızlararası gibi filmlerin müziklerine imza attı. Elektronik sesleri orkestrayla buluşturan besteci, Aslan Kral ve Dune için hazırladığı müziklerle Oscar kazandı.
1962 – SUNAY AKIN: ŞİİRDEN OYUNCAK MÜZESİNE
Şair ve yazar Sunay Akın, Trabzon’da doğdu. Şiirleri, kitapları ve tarihin az bilinen hikâyelerini anlattığı sahne gösterileriyle geniş bir kitleye ulaştı. Yıllar boyunca topladığı oyuncaklarla 2005’te İstanbul Oyuncak Müzesi’ni kurarak çocukluk tarihini kuşaklarla buluşturdu.
1965 – AHMET MÜMTAZ TAYLAN: LEYLA İLE MECNUN’UN İSKENDER’İ
Oyuncu ve yönetmen Ahmet Mümtaz Taylan, Ankara’da doğdu. Tiyatrodan sinemaya uzanan kariyerinde, Leyla ile Mecnun dizisinin İskender’i ve Hayat Şarkısı’nın Bayram Cevher’i gibi karakterlerle tanındı. Komedi ile dram arasında kurduğu oyunculuk diliyle farklı kuşaklardan izleyicilere ulaştı.
1965 – 90’LAR POPUNUN SESLERİNDEN SEDEN GÜREL DOĞDU
Şarkıcı Seden Gürel, Ankara’da doğdu. İlk albümü “Bir Yudum Sevgi”yi 1992’de yayımlayan sanatçı; “Bum Bum”, “Çalkala” ve “Aklımı Çelme” gibi çalışmalarıyla 1990’lar ve 2000’lerin Türk pop müziğinde popüler hale geldi.
1973 – PAUL WALKER: HIZLI VE ÖFKELİ’NİN BRIAN’I
Amerikalı oyuncu Paul Walker doğdu. Hızlı ve Öfkeli serisindeki Brian O’Conner karakteriyle dünya çapında tanındı ve serinin başlıca yüzlerinden biri oldu. Otomobil tutkusuyla da bilinen Walker, 2013’te, 40 yaşındayken bir trafik kazasında hayatını kaybetti.
1982 – ŞERMİN YAŞAR: DEDEMİN BAKKALI’NDAN KELİME MÜZESİ’NE
Yazar Şermin Yaşar, Berlin’de doğdu. Dedemin Bakkalı ve Abartma Tozu gibi çocuk kitaplarının yanı sıra yetişkinler için yazdığı öykülerle tanındı. Deli Tarla ile 2021 Sait Faik Hikâye Armağanı’nı kazandı; Ankara’da Kelime Müzesi’ni kurdu.
1985 – BURAK AKSAK: LEYLA İLE MECNUN’UN KALEMİ
Senarist ve yönetmen Burak Aksak, İstanbul’da doğdu. Absürt mizahla mahalle hayatını ve hüznü buluşturan Leyla ile Mecnun dizisinin senaryosuyla tanındı. Bana Masal Anlatma ve Kara Bela filmlerinde de senaristlik ve yönetmenliği üstlendi.
12 EYLÜL’DE HAYATINI KAYBEDENLER
1967 – ALAMUT’UN YAZARI VLADİMİR BARTOL
Hasan Sabbah ve Alamut Kalesi çevresinde kurduğu romanıyla tanınan Sloven yazar Vladimir Bartol hayatını kaybetti. 1938’de yayımlanan Alamut’ta inanç, itaat ve iktidar ilişkilerini işleyen Bartol, tarihî bir hikâye üzerinden çağının diktatörlüklerini de sorguladı. Romanı, Türkiye’de de geniş bir okur kitlesine ulaştı.
1974 – OLİMPİYAT BİNİCİSİ BEDRİ BÖKE
Türkiye’yi 1956 Olimpiyatları’nda temsil eden millî binici Bedri Böke, Ankara’da hayatını kaybetti. Bireysel ve takım engel atlama yarışmalarına katılan Böke’nin yarıştığı organizasyonun ilginç bir özelliği vardı: Olimpiyatlar Melbourne’de düzenlenirken binicilik müsabakaları, Avustralya’nın atlara uyguladığı karantina nedeniyle Stockholm’de yapılmıştı.
1977 – IRKÇILIĞA KARŞI MÜCADELENİN SİMGESİ STEVE BIKO
Güney Afrika’da ırk ayrımcılığına dayanan apartheid rejimine karşı mücadele eden Steve Biko, gözaltında uğradığı ağır şiddetin ardından 30 yaşında yaşamını yitirdi. Siyah Bilinç Hareketi’nin öncülerinden Biko’nun ölümü, dünyada büyük tepki yarattı ve onu ırkçılığa karşı direnişin simgelerinden birine dönüştürdü.
1990 – EBRU SANATINA PAPATYAYI KAZANDIRAN MUSTAFA DÜZGÜNMAN
Türk ebru sanatının önemli ustalarından Mustafa Düzgünman hayatını kaybetti. Üsküdar’daki aktar dükkânında çalışırken sanatını da sürdüren Düzgünman, hocası Necmeddin Okyay’ın geliştirdiği çiçekli ebruya papatyayı ekledi. Eserleri ve yetiştirdiği öğrencilerle geleneksel ebrunun yeni kuşaklara aktarılmasında önemli rol oynadı.
1992 – SAPIK FİLMİNİN UNUTULMAZ OYUNCUSU ANTHONY PERKINS
Alfred Hitchcock’un Sapık filmindeki Norman Bates rolüyle tanınan Amerikalı oyuncu Anthony Perkins, 60 yaşında hayatını kaybetti. 1960 yapımı filmde canlandırdığı, sakin görünüşünün ardında korkunç sırlar saklayan motel işletmecisi, sinemanın en tanınmış karakterlerinden biri oldu. Perkins, serinin devam filmlerinde de aynı rolü üstlendi.
1995 – SHERLOCK HOLMES’LE ÖZDEŞLEŞEN JEREMY BRETT
İngiliz oyuncu Jeremy Brett, Londra’da hayatını kaybetti. 1984–1994 yılları arasında Granada Televizyonu’nun uyarlamalarında canlandırdığı Sherlock Holmes’ün keskin zekâsını, değişken ruh hâlini ve takıntılarını yansıtan oyunculuğuyla hafızalara yerleşti. Brett, bir kuşak için Arthur Conan Doyle’ün ünlü dedektifinin ekranlardaki yüzü oldu.
2003 – MÜZİĞİN “SİYAHLAR İÇİNDEKİ ADAMI” JOHNNY CASH
Country müziğinin dünyaca tanınan sesi Johnny Cash, 71 yaşında yaşamını yitirdi. I Walk the Line ve Ring of Fire gibi şarkılarıyla ünlenen Cash, Folsom ve San Quentin cezaevlerinde verdiği konserlerle de müzik tarihine geçti. Hayatının son dönemindeki Hurt yorumu, onu yeni kuşak dinleyicilerle buluşturdu.
2008 – ÇAĞDAŞ EDEBİYATIN ÖZGÜN SESİ DAVID FOSTER WALLACE
Amerikalı romancı, öykü ve deneme yazarı David Foster Wallace, 46 yaşında hayatını kaybetti. Infinite Jest romanıyla çağdaş edebiyatta güçlü bir yer edinen Wallace, gündelik hayatı ve insanın başkalarıyla ilişkisini sorgulayan Bu Sudur konuşmasıyla da tanındı. Tamamlayamadığı son romanı The Pale King, ölümünden sonra yayımlandı.
2009 – YEŞİL DEVRİM’İN ÖNCÜSÜ NORMAN BORLAUG
Tarım bilimci Norman Borlaug, 95 yaşında hayatını kaybetti. Geliştirilmesine öncülük ettiği yüksek verimli, hastalıklara dayanıklı buğday çeşitleri, özellikle Meksika, Hindistan ve Pakistan’da üretimin artmasına ve açlıkla mücadeleye katkı sağladı. “Yeşil Devrim’in babası” olarak anılan Borlaug, çalışmaları nedeniyle 1970 Nobel Barış Ödülü’nü aldı.
2010 – FRANSIZ SİNEMASININ USTA YÖNETMENİ CLAUDE CHABROL
Fransız Yeni Dalga sinemasının öncülerinden Claude Chabrol, 80 yaşında yaşamını yitirdi. Kasap ve Seremoni gibi filmleriyle tanınan yönetmen, görünürde düzenli ve saygın hayatların ardındaki suçları, sınıf gerilimlerini ve ikiyüzlülükleri anlattı. Polisiye ve gerilimi toplumsal eleştiriyle birleştiren kendine özgü bir sinema kurdu.
2013 – SİNEMANIN SESİNİ DEĞİŞTİREN RAY DOLBY
Ses teknolojilerinin öncü isimlerinden Ray Dolby, 80 yaşında hayatını kaybetti. Ses kayıtlarındaki dip gürültüsünü azaltan sistemler geliştiren ve Dolby Laboratories’i kuran mühendis, müzik dinleme ve sinema izleme deneyimini değiştirdi. Soyadı, kasetçalarlardan sinema salonlarına uzanan bir ses teknolojisinin simgesine dönüştü.
2016 – GAZ LAZERİNİN ÖNCÜSÜ ALİ CEVAN
İran doğumlu, Azerbaycan kökenli fizikçi Ali Cevan (Ali Javan) hayatını kaybetti. 1960’ta çalışma arkadaşlarıyla ilk helyum-neon gaz lazerini geliştiren Cevan, sürekli ışın üretebilen lazer teknolojisinin önünü açtı. Çalışmaları, bilimsel ölçümlerden iletişime ve sanayiye kadar pek çok alandaki uygulamalara katkı sağladı.
2020 – KARADENİZ KEMENÇESİNİN USTASI KÂTİP ŞADİ
Göreleli kemençe ustası Kâtip Şadi, Giresun’da hayatını kaybetti. Durkaya lakaplı Kemal İpşir’in yanında yetişen sanatçı, türküleri ve kendine özgü icrasıyla Karadeniz müziğinin önemli temsilcilerinden oldu. Hayatının bir dönemi Kocaeli’de geçen Şadi, askerlik hizmetini 1958’de Gölcük’te tamamlamıştı.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
