Günlük konuşmada dilimize o kadar yerleşmiştir ki, çoğumuz İzmit ile Kocaeli’yi tamamen aynı yer sanıp bu iki ismi birbirinin yerine kullanırız. Hâlbuki resmiyette ve coğrafi haritada aralarında çok net bir bütün-parça ilişkisi bulunur. Kocaeli, sanayisi, doğası ve 12 ilçesiyle bildiğimiz o koca şehrin genel adı iken; İzmit, bu büyük yapının idari, tarihi ve kültürel kalbi konumundaki merkez ilçesidir.
Şehre dışarıdan gelenlerin ya da kulaktan dolma bilgilere sahip olanların kafasını sık sık karıştıran bu iki isimli durumun arkasında ise hem asırlık bir geçmiş hem de çok keyifli bir idari yapılanma hikayesi yatıyor. Peki, İzmit ve Kocaeli aynı şey mi? İzmit Kocaeli neden iki isim?
İzmit ve Kocaeli Aynı Şey mi?
Günlük hayatta çoğumuz bu iki ismi birbirinin yerine rahatça kullansak da aslında aralarında net bir bütün-parça ilişkisi var: Kocaeli ilin adı, İzmit ise bu ilin merkez ilçesidir. Yani Kocaeli dediğimizde Gebze’den Kandıra’ya, Kartepe’den Karamürsel’e kadar toplam 12 ilçeyi kapsayan koca bir coğrafyadan bahsediyoruz; İzmit ise bu büyük yapının sadece kalbi, tarihi ve idari merkezi konumundaki tek bir ilçesini temsil ediyor.
Bu kafa karışıklığının kökeni aslında biraz eskiye dayanıyor; geçmişte resmiyetten ziyade halk arasında şehir merkezi doğrudan “İzmit” diye anılır, Kocaeli ismi ise daha çok coğrafi bir bölge adı olarak kalırdı. Zamanla büyükşehir yasaları değişip tüm il sınırları tek bir belediye çatısı altında birleşince, merkez ilçe de resmi olarak “İzmit” adını aldı ve idari roller tamamen netleşti.
Gebze’de ya da Gölcük’te oturan bir kişi teknik olarak Kocaeli sınırları içinde yaşamış oluyor ama İzmit’te yaşamış olmuyor. İzmit, Kocaeli’nin tamamı değil; şehre ruhunu, tarihini ve asıl kimliğini veren en köklü parçasıdır diyebiliriz.
İzmit Kocaeli’nin İlçesi mi?
İzmit kesinlikle Kocaeli’nin bir ilçesidir. Hatta Kocaeli’nin merkez ilçesidir ve şehrin tarihi ile idari kalbi konumundadır. Bu anlamda Kocaeli o büyük ilin (vilayetin) genel adı, İzmit ise onun sınırları içinde yer alan 12 ilçesinden biridir. Günlük hayatta ikisi sıkça birbirinin yerine kullanılsa da aralarındaki resmi ve coğrafi ilişki tam olarak bu şekildedir.
İzmit Ne Zaman İlçe Oldu?
İzmit’in resmi olarak bugün bildiğimiz anlamda bir “ilçe” statüsüne kavuşması aslında iki aşamalı, biraz bürokratik ama şehir hafızası açısından oldukça önemli bir sürece dayanıyor. Cumhuriyetin ilanından sonra, 1924 yılında Kocaeli bir vilayet (il) haline getirildiğinde, İzmit buranın doğal olarak “Merkez İlçesi” kabul edildi. Uzun yıllar boyunca resmi evraklarda adı doğrudan “Kocaeli Merkez İlçesi” olarak geçti ve aslında kendi başına müstakil bir ilçe ismiyle değil, ilin kalbi olarak idare edildi. Ancak İzmit’in yasal tabelada ve kanun önünde bağımsız, kendine ait sınırları olan resmi bir ilçe adı olarak tescillenmesi 22 Mart 2008 tarihinde gerçekleşti.
O dönem çıkarılan büyükşehir belediye sınırları içerisindeki ilçelerin düzenlenmesine dair kanunla, eski “Kocaeli Merkez İlçesi” yapısı tamamen lağvedildi. Onun yerine, merkezin nüfus yükünü bölmek ve yerel yönetimi daha kolay hale getirmek amacıyla İzmit, Başiskele, Kartepe gibi yeni ilçeler harita üzerinde net çizgilerle ayrıldı. İşte bu tarihi reformla birlikte İzmit, o eski “Merkez İlçe” sıfatından tamamen sıyrılıp, kendi kaymakamlığı, kendi belediyesi ve yasal sınırları olan resmi bir ilçe kimliği kazandı. İzmit yüzyıllardır oradaydı ve şehre adını veriyordu ama kağıt üzerinde hukuken “ilçe” adını alması 2008 yılındaki o büyük yerel yönetim düzenlemesi sayesinde oldu.
İzmit Kocaeli Neden İki İsim?
Bu iki isimli durum aslında tarihin ve coğrafyanın bize bıraktığı çok keyifli bir miras. İşin aslına bakarsak; İzmit ismi çok daha eskiye, Antik Roma dönemindeki Nicomedia (Nikomedya) adına dayanıyor. Yüzyıllar içinde dilin evrilmesiyle İznikmid, ardından da bugünkü İzmit haline gelmiş ve buradaki kadim yerleşim merkezini tanımlamış.
Kocaeli ismi ise tamamen Osmanlı döneminden kalma siyasi ve coğrafi bir unvan. 14. yüzyılda bu bölgeyi Osmanlı topraklarına katan ünlü komutan Akçakoca’dan dolayı, buradaki geniş havzaya “Koca’nın eli/yurdu” anlamında “Koca-ili” denmiş. Cumhuriyet kurulup vilayet sınırları çizildiğinde, tüm bu bölgeyi kapsayan ile idari bir isim olarak Kocaeli adı verilirken, merkezdeki asıl şehre İzmit denmeye devam edilmiş. Yani İzmit bin yıllık antik köklerimizin, Kocaeli ise bu toprakları yurt yapan Osmanlı komutanının bize bıraktığı isimdir.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
