Sanayi kenti kimliğinin arkasında binlerce yıllık bir tarih saklayan Kocaeli, Antik Roma (Nikomedya) döneminden Osmanlı’nın son dönemine kadar uzanan zengin bir mimari mirasa ev sahipliği yapar. Peki, Kocaeli tarihi yapılar nelerdir?
Kocaeli Tarihi Yapılar
Başkentlik yapmış bu kadim topraklar; sarayları, kaleleri, külliyeleri ve konaklarıyla adeta bir açık hava müzesi niteliğindedir.
Osmanlı Dönemi Anıtsal Eserleri
- Kasr-ı Hümayun (Sultan Abdülaziz Av Köşkü – İzmit): 1874 yılında Mimar Garabet Amira Balyan tarafından tamamlanan iki katlı saray, Neoklasik ve Ampir üslubunun sentezidir. İstanbul dışında inşa edilen tek Osmanlı sarayı olup tavanlarındaki Fransız ressamların kalem işleri, mermer sütunları ve Atatürk’ün 1923’teki tarihi İzmit Basın Toplantısı’na ev sahipliği yapmasıyla öne çıkar.
- Çoban Mustafa Paşa Külliyesi (Gebze): 1523 yılında Kanuni Sultan Süleyman’ın veziri Çoban Mustafa Paşa adına yaptırılmıştır. Mimar Sinan’ın başmimarlık öncesinde Mimar Acem Ali ile çalıştığı bu devasa yapı; cami, medrese, bimarhane (darüşşifa), kervansaray, imaret, tabhane ve kütüphaneden oluşan geniş bir menzil külliyesidir. Süslemelerindeki Mısır mermer işçiliği benzersizdir.
- Pertev Paşa (Yeni Cuma) Külliyesi (İzmit): 1579 yılında Kanuni’nin veziriazamı Pertev Paşa adına doğrudan Mimar Sinan tarafından inşa edilmiştir. Cami, hamam, sıbyan mektebi, çeşme ve şadırvandan oluşur. Sinan’ın tek kubbeli cami tasarımlarındaki mekân ferahlığı ustalığını yansıtır.
- İzmit Saat Kulesi (İzmit): 1901 yılında Sultan II. Abdülhamid’in tahta çıkışının 25. yılı anısına Mimar Vedat Tek tarafından tasarlanarak inşa edilmiştir. Dört katlı Neoklasik kule, her katındaki farklı mimari detaylar, çeşmeler ve II. Abdülhamid tuğrasıyla kentin en net simgesidir.
- Orhan Camii (İzmit): 1333 yılında Orhan Gazi’nin oğlu Süleyman Paşa tarafından bölgenin fethi şerefine yaptırılmıştır. Kocaeli’deki en eski Osmanlı eserlerinden biri olan camide, fetih geleneği olarak günümüzde de Cuma hutbeleri minbere kılıçla çıkılarak okunur.
- Sırrı Paşa Konağı (İzmit): yüzyıl sonlarında İzmit Mutasarrıfı Sırrı Paşa tarafından inşa ettirilen konak; Haremlik-Selamlık düzeni, körfez manzaralı geniş bahçesi, ahşap sivil mimarisi ve iç mekânındaki Fransız ressamların tavan fırça izleriyle döneminin en görkemli yapılarındandır.
- Süleyman Paşa Hamamı (İzmit): yüzyılın ortalarında Süleyman Paşa tarafından yaptırılan çift hamam planlı yapı, Kocaeli’deki en eski Osmanlı halk yapılarından biridir.
- Kapanca Sokak ve Akçakoca Evleri (İzmit): yüzyıl geleneksel Osmanlı mahalle dokusunu koruyan; cumbalı, ahşap ve kâgir malzeme karma kullanımlı tarihi konaklar ve sivil mimari örnekleridir.
- İzmit Tarihi Gar Binaları Kompleksi (İzmit): 1873-1890 yılları arasında Haydarpaşa-Bağdat demiryolu hattının önemli bir durağı olarak inşa edilen Alman mimarisi etkili endüstriyel miras yapılarıdır.
Antik Çağ ve Bizans Mirası
- Eskihisar Kalesi (Gebze): Bizans İmparatorluğu (Palaiologos Hanedanı) döneminde, 12.-13. yüzyıllarda İzmit Körfezi’nin geçiş güvenliğini ve gümrük denetimini sağlamak amacıyla yapılmıştır. Surlarından Marmara Denizi’ne hakim stratejik bir konumdadır.
- Nikomedya Surları ve İç Kale (İzmit): Antik Roma İmparatorluğu’nun Dörtlü Yönetim (Tetrarşi) döneminde Doğu Başkenti olan Nikomedya’yı koruyan devasa sur ve kule kalıntılarıdır. Günümüzde Orhan Mahallesi ve Çınarlı çevresinde burç izleri görülür.
- Hannibal Anıtı ve Mezar Sahası (Gebze): Kartacalı efsanevi komutan Hannibal Barca’nın MÖ 183 yılında Bithynia Krallığı’na sığındığı dönemde intihar ettiği alandır. Mustafa Kemal Atatürk’ün vasiyeti doğrultusunda 1981 yılında Gebze TÜBİTAK arazisine sembolik ve anıtsal bir mezar yapılmıştır.
- Paşasuyu Antik Su Kemerleri (İzmit): Roma Dönemi’nde (M.S. 2.-3. yy) Doğu Başkenti Nikomedya’nın su ihtiyacını karşılamak üzere inşa edilen, kilometrelerce uzunluktaki kanal ve çok katlı su kemeri sistemidir.
- Üçtepeler Kral Mezarları / Tümülüsleri (İzmit): Bithynia Krallığı ve Roma soylularına ait, tonozlu mezar odalarından oluşan devasa toprak yığınları (tümülüsler) antik dönemin ölü gömme geleneklerini gösterir.
- Hereke Kalesi (Körfez): 630’lu yıllarda Doğu Roma (Bizans) tarafından kıyı şeridini ve ticaret yollarını savunmak amacıyla inşa edilmiş; restore edilerek korumaya alınmış sahil kalesidir.
- Astakos Antik Kenti Kalıntıları (Başiskele): MÖ 7. yüzyılda Megaralılar tarafından kurulan ve bölgedeki en eski deniz ticareti kolonilerinden biri olan Astakos’a ait liman ve sur kalıntılarıdır.
Kocaeli Tarihi Yapılar Karşılaştırması
| Yapı Adı | Dönem / Yıl | Bulunduğu İlçe | Öne Çıkan Özellik |
| Kasr-ı Hümayun | Osmanlı (1874) | İzmit | İstanbul dışındaki tek Osmanlı sarayı |
| İzmit Saat Kulesi | Osmanlı (1901) | İzmit | II. Abdülhamid dönemi simge kulesi |
| Çoban Mustafa Paşa Külliyesi | Osmanlı (1523) | Gebze | Dev menzil külliyesi ve taş işçiliği |
| Orhan Camii | Osmanlı (1333) | İzmit | Bölgedeki ilk Osmanlı eseri / Kılıçlı hutbe |
| Eskihisar Kalesi | Bizans | Gebze | Deniz savunma kalesi ve gözetleme noktası |
| Sırrı Paşa Konağı | Osmanlı (19. Yüzyıl) | İzmit | Sivil ahşap mimari ve iç süslemeler |
Kocaeli’nin tarihi mirasını keşfetmek isteyenler için geziye İzmit Merkez’deki Saat Kulesi, Kasr-ı Hümayun ve Tarihi Kapanca Sokak’taki konaklardan başlayıp Gebze tarafındaki Çoban Mustafa Paşa Külliyesi ve Eskihisar Kalesi ile devam eden bir rota son derece doyurucudur.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
