Günün Tarihi / 5 Kasım
5 KASIM’DA NELER KUTLANIYOR?
DÜNYA TSUNAMİ FARKINDALIK GÜNÜ: İZMİT KÖRFEZİ’Nİ DE İLGİLENDİREN TEHLİKE
Birleşmiş Milletler tarafından 2015’te ilan edilen Dünya Tsunami Farkındalık Günü, her yıl 5 Kasım’da kıyılardaki tehlikelere, erken uyarı sistemlerine ve afet hazırlığına dikkat çekiyor. Bugünün Kocaeli açısından da somut bir karşılığı var. 17 Ağustos 1999 depremi sırasında deniz kıyısındaki çökmeler ve kaymaların etkisiyle İzmit Körfezi’nde yerel bir tsunami meydana gelmiş, körfezin iki yakasında denizin önce çekildiği, ardından dalgaların kıyıya ulaştığı gözlenmişti. Bu geçmiş, kıyı yerleşimlerinde tsunami riskinin de afet planlarına katılmasının önemini ortaya koyuyor.
ORGAN BAĞIŞI HAFTASI: NAKİL BEKLEYENLERE UMUT
Türkiye’de 3–9 Kasım tarihleri arasında düzenlenen Organ Bağışı Haftası, 5 Kasım’da da sürüyor. Hafta boyunca organ bağışı konusunda toplumun bilgilendirilmesi, yanlış inanışların giderilmesi ve nakil bekleyen hastalar için bağışın öneminin anlatılması amaçlanıyor. Hastanelerin ve sağlık kuruluşlarının bilgilendirme çalışmalarında, organ naklinin hastaların yaşamındaki yeri ve bağış kararının taşıdığı değer ele alınıyor. Organ bağışı hakkında güvenilir bilgiye ulaşmak ve konuyu yakınlarıyla konuşmak, haftanın öne çıkan çağrıları arasında bulunuyor.
LÖSEMİLİ ÇOCUKLAR HAFTASI: ÇOCUKLARIN VE AİLELERİNİN YANINDA OLMA ZAMANI
Türkiye’de 2–8 Kasım tarihleri arasında gerçekleştirilen Lösemili Çocuklar Haftası’nın dördüncü günündeyiz. LÖSEV’in öncülük ettiği farkındalık çalışmalarında, lösemiyle mücadele eden çocukların ve ailelerinin yaşadığı güçlükler gündeme taşınıyor. Hastalık hakkında doğru bilgilerin yaygınlaştırılması, erken tanının ve uygun tedavinin öneminin anlatılması, ailelere sosyal ve ekonomik destek sağlanması haftanın temel konularını oluşturuyor. Okullardan iş yerlerine kadar farklı kesimlerin katıldığı çalışmalar, çocukların tedavi sürecinde dayanışmayı büyütmeyi amaçlıyor.
OKULDA ŞİDDET VE ZORBALIĞA KARŞI GÜN: HER ÇOCUK İÇİN GÜVENLİ OKUL
UNESCO’nun kasım ayının ilk perşembesi olarak belirlediği, siber zorbalığı da kapsayan Uluslararası Okulda Şiddet ve Zorbalığa Karşı Gün, 2026 yılında 5 Kasım’a denk geliyor. Çocukların okulda ve dijital ortamlarda karşılaştıkları şiddetin önlenmesini amaçlayan gün, aileleri, öğretmenleri ve okul yönetimlerini ortak sorumluluk almaya çağırıyor. Öğrencilerin kendilerini güvende hissetmeleri, yaşadıkları sorunları anlatabilmeleri ve ihtiyaç duyduklarında destek bulabilmeleri üzerinde duruluyor. Bu yılki çalışmaların odağında, güvenli okul konusunda verilen sözlerin günlük hayatta uygulanması bulunuyor.
DÜNYA ROMAN DİLİ GÜNÜ: BİR DİLİN TAŞIDIĞI HİKÂYELER
UNESCO’nun 2015’te ilan ettiği Dünya Roman Dili Günü, her yıl 5 Kasım’da Romanların dili olan Romancanın korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla kutlanıyor. Günün gündeminde dil araştırmaları, eğitim çalışmaları ve Roman kültürünün yaşatılması bulunuyor. Kuşaktan kuşağa aktarılan şarkılar, masallar, deyimler ve gündelik konuşmalar, bir toplumun ortak hafızasını taşıyor. Bu özel gün, Romancanın kullanımının desteklenmesine ve dil çeşitliliğinin ortak kültürel zenginlik olarak görülmesine katkı sağlamayı amaçlıyor.
GUY FAWKES GECESİ: 400 YILI AŞAN ATEŞ VE HAVAİ FİŞEK GELENEĞİ
Birleşik Krallık’ta 5 Kasım, Guy Fawkes Gecesi ya da Şenlik Ateşi Gecesi adıyla biliniyor. Geleneğin geçmişi, 5 Kasım 1605’te Parlamento binasını havaya uçurmayı amaçlayan Barut Komplosu’nun önlenmesine dayanıyor. Komplocular arasında bulunan Guy Fawkes’ın adı, zamanla bu gecenin simgesine dönüştü. Günümüzde 5 Kasım ve çevresindeki günlerde düzenlenen kutlamalarda büyük şenlik ateşleri yakılıyor, havai fişek gösterileri yapılıyor ve bazı etkinliklerde Fawkes’ı temsil eden kuklalar ateşe veriliyor.
SİNEMANIN KURMACA TAKVİMİNDE 5 KASIM: “GELECEĞE DÖNÜŞ”
“Geleceğe Dönüş” hayranları için 5 Kasım 1955’in özel bir anlamı var. 1985 yapımı filmde Marty McFly, DeLorean otomobiliyle zamanda yolculuk yaparak bu tarihe gider ve anne babasının gençlikleriyle karşılaşır. Filmde Doktor Emmett Brown’ın zaman yolculuğunu mümkün kılan aygıtın fikrini bulduğu gün de 5 Kasım 1955’tir.
5 KASIM’IN TUHAF GÜNLERİ
KIZIL SAÇINI SEV GÜNÜ: BUGÜN SAÇLARINLA BARIŞMA GÜNÜ
ABD’de kızıl saçlı iki kız kardeşin başlattığı Kızıl Saçını Sev Günü, 5 Kasım’ın gayriresmî ve renkli kutlamalarından biri. Saç rengi ve çilleri nedeniyle çocukluklarında alay edilen kişilerin kendilerini daha iyi hissetmelerini amaçlayan gün, kızıl saçların görünür olduğu paylaşımlar ve etkinliklerle anılıyor. Kutlamaya katılmak için doğal kızıl olmak da gerekmiyor; saçını kızıla boyayanlar da davetli. Günün mesajı, insanların dış görünüşleri nedeniyle küçümsenmemesi ve kendi özellikleriyle barışık yaşayabilmesi.
DONUT GÜNÜ: TATLI SEVERLERE TAKVİMDE İKİNCİ RANDEVU
ABD’deki gayriresmî özel gün takvimlerinde 5 Kasım, Donut Günü olarak yer alıyor. Genellikle halka biçiminde hazırlanan, üzeri şekerle kaplanan ya da çikolata ve çeşitli dolgularla sunulan bu tatlı hamur işi, günün başrolünde. İşin ilginç tarafı, donut için takvimde bir başka günün daha bulunması: Haziran ayının ilk cuma günü de Donut Günü olarak kutlanıyor. Böylece donut meraklıları, sevdikleri tatlıyı paylaşmak ya da yeni bir tarif denemek için yılda iki ayrı bahaneye sahip oluyor.
5 KASIM’DA NELER OLDU?
1556 – BABÜR DEVLETİ’NİN GELECEĞİNİ BELİRLEYEN ZAFER
Hindistan’da Ekber Şah’a bağlı Babür ordusu, 5 Kasım 1556’da yapılan İkinci Panipat Savaşı’nda Hemu’nun kuvvetlerini yenilgiye uğrattı. Delhi ve Agra’yı ele geçiren Hemu’nun yenilmesi, henüz genç yaşta tahta çıkan Ekber Şah’ın hükümdarlığını sağlamlaştırdı. Bayram Han’ın önemli rol oynadığı zafer, Babürlerin Kuzey Hindistan’daki hâkimiyetini yeniden güçlendirdi. Ekber Şah, sonraki yıllarda devletin sınırlarını genişleterek Babür tarihinin en etkili hükümdarlarından biri oldu.
1688 – İNGİLTERE’DE TAHTI VE YÖNETİMİ DEĞİŞTİREN ÇIKARMA
Hollanda yöneticisi Oranjlı William, 5 Kasım 1688’de kuvvetleriyle İngiltere’nin Brixham kıyılarına çıktı. İngiliz siyasetinin etkili isimlerinin daveti üzerine başlayan müdahale, Kral II. James’in ülkeyi terk etmesine ve William ile eşi Mary’nin tahta geçmesine uzanan süreci başlattı. “Şanlı Devrim” adı verilen gelişmeler, İngiltere’de hükümdarın yetkilerinin sınırlandırılması ve parlamentonun güçlenmesi bakımından önemli bir dönüm noktası oldu. Bu dönüşüm, sonraki yıllarda parlamentoyla monarşi arasındaki ilişkinin yeniden kurulmasını sağladı.
1854 – KIRIM SAVAŞI’NDA SİSLER İÇİNDEKİ İNKERMAN MUHAREBESİ
Osmanlı Devleti’nin Rusya’ya karşı İngiltere ve Fransa ile birlikte mücadele ettiği Kırım Savaşı’nın önemli çarpışmalarından İnkerman Muharebesi, 5 Kasım 1854’te gerçekleşti. Rus birlikleri, Sivastopol’u kuşatan İngiliz kuvvetlerine sabaha karşı saldırdı. Yoğun sis altında süren çatışmalarda Fransız birliklerinin de desteğini alan İngilizler, saldırıyı püskürttü. Binlerce askerin öldüğü veya yaralandığı muharebe, Rusların kuşatmayı kırma girişimini başarısızlığa uğrattı; Sivastopol çevresindeki mücadele aylarca devam etti.
1872 – OY KULLANDIĞI İÇİN YARGILANAN KADIN: SUSAN B. ANTHONY
Kadınların seçme hakkı için mücadele eden Susan B. Anthony, 5 Kasım 1872’de ABD’nin Rochester kentinde yapılan seçimde oy kullandı. Anthony ve beraberindeki 14 kadın, vatandaşlık haklarının kadınları da kapsadığını savunarak sandığa gitmişti. Seçim görevlilerinin kayıtlarını yapıp oy kullanmalarına izin vermesine rağmen kadınlar daha sonra gözaltına alındı. Yargılanan Anthony, 100 dolar para cezasına çarptırıldı. Olay, kadınların siyasete katılma hakkı için verilen mücadelenin simge eylemlerinden biri olarak tarihe geçti.
1895 – ÜRETMEDİĞİ OTOMOBİLİN PATENTİYLE SEKTÖRÜ KARŞISINA ALDI
Amerikalı patent avukatı George Selden, benzinli motorla çalışan bir kara taşıtına ilişkin patentini 5 Kasım 1895’te aldı. Selden’in fikri ortaya attığında çalışır durumda bir otomobil üretmemiş olması, bu patentin otomotiv tarihinde büyük bir mücadeleye dönüşmesini engellemedi. Patent haklarını elinde tutan yapı, otomobil üreticilerinden ödeme talep etmeye başladı. Henry Ford’un karşı çıktığı uygulama uzun bir hukuk savaşına yol açtı. Selden patentinin kapsamı 1911’de daraltılınca, otomobil üretimi üzerindeki etkisi büyük ölçüde sona erdi.
1906 – MARIE CURIE SORBONNE’DA İLK DERSİNİ VERDİ
Radyoaktivite araştırmalarıyla bilim dünyasında tanınan Marie Curie, 5 Kasım 1906’da Paris’teki Sorbonne’da ilk dersini verdi. Eşi Pierre Curie’nin ölümünün ardından onun derslerini üstlenen bilim insanını dinlemek için öğrencilerin yanı sıra gazeteciler ve dönemin tanınmış isimleri de amfiye geldi. Curie’nin Sorbonne’daki öğretim görevi, kadınların üniversitelerde bilim insanı ve öğretim üyesi olarak yer edinmesi açısından önemli bir eşikti. 1903’te Nobel Fizik Ödülü’nü paylaşan Curie, 1911’de Nobel Kimya Ödülü’nü de kazanacaktı.
1911 – İTALYA, TRABLUSGARP VE BİNGAZİ’Yİ İLHAK ETTİĞİNİ DUYURDU
İtalya, Osmanlı Devleti’ne karşı başlattığı Trablusgarp Savaşı sürerken, 5 Kasım 1911’de Trablusgarp ve Bingazi’yi kendi topraklarına kattığını ilan etti. Bölgedeki Osmanlı subayları ve yerel kuvvetlerin direnişi devam ettiği için bu açıklama, savaşın sona erdiği anlamına gelmiyordu. Osmanlı hükümeti kararı protesto ederek mücadeleyi sürdürme kararı aldı. Mustafa Kemal ve Enver Bey’in de görev yaptığı savunma, İtalyanların kısa sürede sonuç almayı beklediği savaşı uzattı.
1914 – İNGİLTERE VE FRANSA, OSMANLI DEVLETİ’NE SAVAŞ İLAN ETTİ
İngiltere ve Fransa, 5 Kasım 1914’te Osmanlı Devleti’ne savaş ilan etti. Osmanlı donanmasının Karadeniz’de Rus limanlarına yönelik saldırısının ardından büyüyen kriz, devletler arasındaki resmî savaş ilanlarıyla yeni bir aşamaya geçti. Osmanlı toprakları, Birinci Dünya Savaşı’nın geniş cephelerinden birine dönüşüyordu. Çanakkale’den Irak’a, Filistin’den Kafkasya’ya uzanan savaş yılları, milyonlarca insanın hayatını etkileyecek ve Osmanlı Devleti’nin dağılmasına giden süreci hızlandıracaktı.
1914 – İNGİLTERE, KIBRIS’I TEK TARAFLI OLARAK İLHAK ETTİ
İngiltere, Osmanlı Devleti’ne savaş ilan ettiği 5 Kasım 1914’te Kıbrıs’ı da tek taraflı olarak ilhak ettiğini açıkladı. Adanın yönetimi 1878’de İngiltere’ye bırakılmış, ancak Osmanlı Devleti’nin egemenlik hakkı korunmuştu. İngiltere, savaş ortamında aldığı ilhak kararıyla bu durumu değiştirdi. Dolayısıyla 5 Kasım’da gerçekleşen olay, adanın yönetiminin ilk kez İngiltere’ye geçmesi değil, İngiltere’nin Kıbrıs üzerinde doğrudan egemenlik ilan etmesiydi. Türkiye, İngiliz egemenliğini 1923’te Lozan Antlaşması ile tanıdı.
1919 – ANTEP’TE FRANSIZ İŞGALİNE KARŞI TEPKİ BÜYÜDÜ
Antep’te İngilizlerden işgal yönetimini ekim sonunda devralan Fransızların birlikleri, 5 Kasım 1919’da şehre girdi. Aynı gün Akyol Camii’ndeki Türk bayrağının indirilmesi, halkın işgale yönelik öfkesini artırdı. İşgal kuvvetlerinin uygulamalarına karşı gelişen tepkiler, zamanla örgütlü direnişe dönüştü. Şahin Bey ve diğer Millî Mücadele kahramanlarının adıyla anılacak Antep savunması, halkın ağır koşullara rağmen sürdürdüğü mücadeleyle tarihe geçti. Şehre, bu direnişi nedeniyle 1921’de TBMM tarafından “Gazi” unvanı verildi.
1922 – İSMET PAŞA BAŞKANLIĞINDAKİ LOZAN HEYETİ ANKARA’DAN AYRILDI
Millî Mücadele’nin askerî başarısını barış masasında kalıcı bir anlaşmaya dönüştürmekle görevlendirilen Türk heyeti, 5 Kasım 1922’de Ankara’dan ayrıldı. İsmet Paşa’nın başkanlığındaki heyette, delege olarak Dr. Rıza Nur ve Hasan Saka da bulunuyordu. İstanbul üzerinden yoluna devam eden heyet, 11 Kasım’da Lozan’a ulaştı. Sınırlar, kapitülasyonlar, borçlar ve egemenlik hakları gibi temel meselelerin görüşüldüğü konferans, kesintili ve zorlu müzakerelerin ardından 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması’nın imzalanmasıyla sonuçlandı.
1922 – OSMANLI BAKANLIKLARINA FAALİYETLERİNİ DURDURMA EMRİ
Ankara hükümetini İstanbul’da temsil eden Refet Bele, 5 Kasım 1922’de Osmanlı nezaretlerine, yani bakanlıklarına, çalışmalarını durdurmaları talimatını verdi. TBMM’nin 1 Kasım’da saltanatı kaldırması ve son Osmanlı hükümeti olan Tevfik Paşa kabinesinin 4 Kasım’da istifa etmesinin ardından gelen emir, yönetimin Ankara’ya geçişindeki önemli adımlardan biriydi. Böylece İstanbul’daki eski hükümet teşkilatının faaliyetlerine son verilmesi yolunda uygulamaya geçildi; Türkiye’nin yönetiminde Ankara’nın tek merkez olması süreci ilerledi.
1922 – TARİHÎ ESERLERİN KORUNMASI İÇİN ÖNEMLİ TALİMAT
Maarif Vekili İsmail Safa Bey, 5 Kasım 1922’de “Müzeler ve Âsâr-ı Atîka Hakkında Talimat” başlıklı bir genelge yayımladı. Müze müdürleriyle çalışanlarının sorumluluklarını belirleyen düzenleme, arkeolojik eserlerin ve geleneksel yaşamı yansıtan eşyaların toplanmasını, kayıt altına alınmasını ve korunmasını istiyordu. Henüz Cumhuriyet ilan edilmeden atılan bu adım, savaş yıllarının ardından kültür mirasının korunmasına verilen önemi gösteriyordu. Talimat, Cumhuriyet döneminde gelişecek müzecilik ve eski eserleri koruma çalışmalarının hazırlayıcı düzenlemelerinden biri oldu.
1924 – ÇİN’İN SON İMPARATORU SARAYINDAN ÇIKARILDI
Çin’in son imparatoru Puyi, 5 Kasım 1924’te Pekin’deki Yasak Şehir’den çıkarıldı. Çocuk yaşta tahta oturan ve 1912’de hükümdarlığı sona eren Puyi, kendisine tanınan ayrıcalıklar sayesinde yıllarca sarayda yaşamayı sürdürmüştü. Pekin’deki askerî darbenin ardından bu ayrıcalıklar kaldırıldı ve sarayı terk etmesi istendi. Bir imparatorun saray duvarları arasında başlayıp büyük siyasi çalkantılarla devam eden hayatı, Bernardo Bertolucci’nin 1987 yapımı, dokuz Oscar kazanan “Son İmparator” filmine de konu oldu.
1925 – ATATÜRK, ANKARA HUKUK MEKTEBİ’Nİ AÇTI
Bugünkü Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nin temeli olan Ankara Adliye Hukuk Mektebi, 5 Kasım 1925’te Mustafa Kemal Atatürk tarafından açıldı. Tören, Birinci Meclis binasının Genel Kurul Salonu’nda gerçekleştirildi. Genç Cumhuriyet’in yeni hukuk düzenini uygulayacak hukukçuları yetiştirmek amacıyla kurulan okulun ilk dersini, anayasa hukuku alanında Ahmet Ağaoğlu verdi. İlk mezunlarını 1928’de veren kurum, Cumhuriyet’in hukuk reformlarının ve hukuk eğitiminin başlıca merkezlerinden biri haline geldi.
1930 – TELEVİZYON, BİR KUAFÖRLÜK FUARINDA REKLAM ARACI OLDU
Londra’da 5 Kasım 1930’da başlayan kuaförlük ve moda fuarında, televizyonun reklam amacıyla kullanımının erken örneklerinden biri sergilendi. John Logie Baird’in geliştirdiği sistemle, Eugene adlı kalıcı saç dalgalandırma yöntemi ziyaretçilere ekran üzerinden tanıtıldı. Gösterim, fuar alanındaki kapalı devre televizyon düzeniyle gerçekleştiriliyordu. Televizyon henüz evlerin yaygın bir eşyası olmadan önce yapılan bu deneme, yeni teknolojinin ürün tanıtımında nasıl kullanılabileceğini gösteren dikkat çekici girişimlerden biri oldu.
1936 – MÜLKİYE’NİN ÖĞRENCİLERİ ANKARA’YA TAŞINDI
Türkiye’nin yönetici ve diplomat yetiştiren köklü okulu Mülkiye’nin öğrencileri, 5 Kasım 1936’da trenle İstanbul’dan Ankara’ya taşındı. O dönemde Siyasal Bilgiler Okulu adını taşıyan kurum, eğitimini başkentin Cebeci semtindeki yeni binasında sürdürecekti. Taşınma, Cumhuriyet’in eğitim ve kamu yönetimi kurumlarını Ankara’da güçlendirme çalışmalarının bir parçasıydı. Okul, 1950’de Ankara Üniversitesi’ne bağlanarak Siyasal Bilgiler Fakültesi adını aldı; “Mülkiye” adı ise kurumun tarihî kimliğini yaşatmaya devam etti.
1939 – HATAY, TBMM’YE GÖNDERECEĞİ İLK MİLLETVEKİLLERİNİ SEÇTİ
Hatay’ın Türkiye’ye katılmasının ardından, ili TBMM’de temsil edecek beş milletvekilinin belirlenmesi için 5 Kasım 1939’da seçim yapıldı. Cumhuriyet Halk Partisi’nin gösterdiği 12 aday arasından beş isim seçildi. Böylece aynı yıl Türkiye’nin bir ili haline gelen Hatay’ın Meclis’teki temsili için önemli bir adım atıldı. Dönemin gazeteleri, seçim hazırlıklarını ve sonuçlarını yakından izleyerek Hatay’ın Türkiye’nin idari ve siyasi yapısına katılma sürecini okuyucularına aktardı.
1940 – ROOSEVELT, ÜÇÜNCÜ KEZ BAŞKAN SEÇİLEREK BİR İLKİ GERÇEKLEŞTİRDİ
Franklin D. Roosevelt, 5 Kasım 1940’ta yapılan seçimlerde Cumhuriyetçi rakibi Wendell Willkie’yi yenerek ABD başkanlığını üçüncü kez kazandı. Böylece George Washington’dan beri sürdürülen, başkanların iki dönemden sonra görevi bırakması geleneğini aşan ilk isim oldu. Avrupa’da İkinci Dünya Savaşı devam ederken gerçekleşen seçim, ABD’nin savaş karşısındaki tutumunun da tartışıldığı bir döneme rastladı. Roosevelt’in yeniden seçilmesi, ülkenin savaş yıllarındaki yönetimini belirleyen gelişmelerden biri oldu.
1942 – İSTANBUL’DA LOKANTAYA GİDENLERE EKMEĞİNİ YANINDA GÖTÜRME ZORUNLULUĞU
5 Kasım 1942 tarihli gazeteler, İstanbul’da lokanta, birahane, gazino ve benzeri işletmelerin müşterilerine ekmek veremeyeceğini duyurdu. Haber gazetesinin aktardığı düzenlemeye göre yasak ertesi sabah başlayacak, bu işletmeler karne karşılığında bile ekmek sunamayacaktı. Yemek yemeye gidenler ekmeklerini yanlarında götürecekti. Savaş yıllarının kıtlık ve karne uygulamalarını gündelik hayatın içine taşıyan karar, dışarıda yemek yemenin alışıldık düzenini de değiştirdi. Gazete, lokantalarda yemek çeşitlerinin sınırlandırılmasına yönelik başka bir kararı da aynı gün okuyucularına aktardı.
1956 – İNGİLİZ VE FRANSIZ PARAŞÜTÇÜLER MISIR’A İNDİ
Süveyş Krizi sırasında İngiliz ve Fransız paraşütçüler, 5 Kasım 1956’da Mısır’a hava indirme harekâtı düzenledi. İngiliz birlikleri Port Said yakınındaki El Gamil havaalanını, Fransız birlikleri ise Port Fuad bölgesini hedef aldı. Mısır lideri Cemal Abdülnasır’ın Süveyş Kanalı şirketini millîleştirmesinin ardından büyüyen kriz, İsrail’in Sina’ya saldırmasıyla savaşa dönüşmüştü. Ertesi gün denizden çıkarma da yapıldı. Ancak uluslararası baskı, İngiltere ve Fransa’yı harekâtı durdurmaya ve ardından geri çekilmeye zorladı.
1977 – SANSÜRE KARŞI YOLA ÇIKAN YEŞİLÇAM EMEKÇİLERİ İZMİT’E GELDİ
Sinema emekçileri, sansüre ve güvencesiz çalışma koşullarına karşı düzenledikleri Ankara yürüyüşünü 5 Kasım 1977’de İstanbul’da başlattı. Tarık Akan, Fatma Girik ve Cüneyt Arkın’ın da aralarında bulunduğu oyuncular, yönetmenler ve set çalışanları, Beşiktaş’tan Taksim’e yürüdükten sonra otobüslerle İzmit’e geldi. Belediye Başkanı Erol Köse’nin karşıladığı sinemacılar, grevdeki işçileri ziyaret ederek Kocaeli Fuarı’na kadar yürüdü. İzmit, Türk sinemasının bu önemli hak arama eyleminin ilk günkü duraklarından biri oldu. Yürüyüş, daha sonra Sine-Sen’in kuruluşuna uzanan örgütlenme sürecini de güçlendirdi.
1990 – FRANSA’DA UFO İHBARLARINA YOL AÇAN IŞIKLAR
Fransa’nın farklı bölgelerinde 5 Kasım 1990 akşamı gökyüzünü geçen parlak ışıklar, çok sayıda UFO ihbarına yol açtı. Saat 19.00 dolaylarında görülen olaya binden fazla kişi tanıklık etmiş, gözlemler jandarmaya ve basına bildirilmişti. Fransız uzay kurumu CNES’in araştırmalarına göre ışıkların kaynağı, Sovyet yapımı Proton roketinin üçüncü kademesinin atmosfere girerek parçalanmasıydı. Yükseklerdeki yanma ve parçalanma, güçlü parlaklık nedeniyle birçok tanığa yere çok yakınmış gibi görünmüştü. Olay, UFO tartışmalarında yıllarca gündemde kaldı.
1992 – BİNLERCE YILLIK KAPTA BİRA İZLERİ
İran’daki Godin Tepe kazılarında bulunan eski bir kabın içindeki kalıntıları inceleyen araştırmacıların çalışması, 5 Kasım 1992’de Nature dergisinde yayımlandı. Rudolph Michel, Patrick McGovern ve Virginia Badler, beş bin yıldan daha eski kaba yapışmış sarımsı kalıntılardaki kimyasal bulguları, kabın bira üretiminde veya saklanmasında kullanılmış olabileceğinin işareti olarak yorumladı. Araştırma, arkeologların geçmişte insanların ne yiyip içtiğini anlamak için laboratuvar analizlerinden nasıl yararlanabildiğini gösteren dikkat çekici örneklerden biriydi. Tarih, buluntunun topraktan çıkarıldığı günü değil, araştırmanın yayımlanmasını ifade ediyor.
1994 – GEORGE FOREMAN, 45 YAŞINDA YENİDEN DÜNYA ŞAMPİYONU OLDU
George Foreman, 5 Kasım 1994’te Las Vegas’ta karşılaştığı Michael Moorer’ı onuncu rauntta nakavt ederek dünya ağır sıklet boks şampiyonluğunu kazandı. 45 yaşındaki Foreman, kendisinden yaklaşık 19 yaş küçük rakibini yenerek büyük bir geri dönüşe imza attı. Muhammed Ali’ye karşı kaybettiği unvanına 20 yıl sonra yeniden ulaşan boksör, büyük kuruluşlar tarafından tanınan dünya ağır sıklet şampiyonluğunu kazanan en yaşlı isim olarak kayıtlara geçti.
1994 – REAGAN ALZHEIMER HASTALIĞINI KAMUOYUNA AÇIKLADI
Eski ABD Başkanı Ronald Reagan, 5 Kasım 1994’te yayımladığı mektupla Alzheimer teşhisi aldığını duyurdu. Eşi Nancy ile birlikte hastalığını kamuoyundan saklamamaya karar verdiğini anlatan Reagan, açıklamasının hastalığın ve hasta yakınlarının yaşadıklarının daha iyi anlaşılmasına yardımcı olmasını istediğini belirtti. Mektubunda özellikle hastalık ilerledikçe ailelerin taşıdığı ağır yüke dikkat çekti. Dünyanın en tanınmış siyasetçilerinden birinin bu açıklaması, Alzheimer’ı ve bakım veren ailelerin sorunlarını geniş kitlelerin gündemine taşıdı.
1998 – ERDOĞAN’IN BELEDİYE BAŞKANLIĞINDAN DÜŞÜRÜLMESİNE KARAR VERİLDİ
Danıştay, 5 Kasım 1998’de Recep Tayyip Erdoğan’ın İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığından düşürülmesine karar verdi. Karar, Erdoğan’ın Siirt’te yaptığı konuşma nedeniyle aldığı 10 aylık hapis cezasının kesinleşmesinin ardından geldi. 1994 seçimlerinde başladığı belediye başkanlığını sona erdiren hukuki süreç, Türkiye’nin siyasi gündemindeki en önemli tartışmalardan birine dönüştü. Kararın tebliği ve yeni başkanın belirlenmesi takip eden günlerde gerçekleşti. Bu nedenle 5 Kasım, Erdoğan’ın cezaevine girdiği gün olarak değil, Danıştay’ın belediye başkanlığına ilişkin karar tarihi olarak kayda geçti.
2004 – SÜPER KAHRAMANLAR AİLECE İŞ BAŞINDA: İNANILMAZ AİLE
Pixar’ın sevilen animasyon filmi “İnanılmaz Aile”, 5 Kasım 2004’te ABD’de gösterime girdi. Brad Bird’ün yönettiği film, süper kahramanlık yapmaları yasaklandıktan sonra sıradan bir hayat kurmaya çalışan Bob ve Helen Parr ile çocuklarının macerasını anlatıyordu. Aile içindeki sorumlulukları, çocuk yetiştirmeyi ve gündelik hayatın sıkıntılarını süper kahraman öyküsüyle birleştiren yapım, yetişkinlerin de ilgisini çekti. Film, en iyi animasyon ve en iyi ses kurgusu dallarında iki Oscar kazandı.
2006 – SADDAM HÜSEYİN HAKKINDA İDAM KARARI VERİLDİ
Irak’ın devrik lideri Saddam Hüseyin, 5 Kasım 2006’da Duceyl davasında idam cezasına çarptırıldı. Dava, 1982’de kendisine yönelik suikast girişiminin ardından Duceyl kasabasında sivillere karşı gerçekleştirilen öldürme, tutuklama ve diğer ağır suçlarla ilgiliydi. Irak Yüksek Ceza Mahkemesi’nin kararı, 2003’teki işgalin ardından başlayan yargılama sürecinin en önemli gelişmelerinden biri oldu. Saddam Hüseyin’in idam cezası, kararın verildiği gün değil, 30 Aralık 2006’da infaz edildi.
2007 – ERDOĞAN İLE BUSH, PKK’YA KARŞI İŞ BİRLİĞİNİ GÖRÜŞTÜ
Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, 5 Kasım 2007’de Washington’da ABD Başkanı George W. Bush ile görüştü. Görüşmenin başlıca gündemini, PKK’nın Irak’ın kuzeyindeki faaliyetleri ve Türkiye’ye yönelik saldırıları oluşturdu. Bush, PKK’yı Türkiye’nin, Irak’ın ve ABD’nin düşmanı olarak nitelendirerek örgüte karşı istihbarat paylaşımının geliştirilmesi gerektiğini söyledi. Görüşmede askerî makamlar arasındaki temasların artırılması, örgütün mali ve lojistik kaynaklarının kesilmesi ve Türkiye’nin güvenlik kaygıları ele alındı.
2007 – ANDROİD DÜNYAYA TANITILDI
Google ve aralarında HTC, Motorola ve Qualcomm’un da bulunduğu teknoloji şirketleri, 5 Kasım 2007’de Android platformunu ve Open Handset Alliance adlı iş birliğini duyurdu. Android; işletim sistemi, kullanıcı arayüzü ve uygulamaları kapsayan, farklı üreticilerin mobil cihazlarında kullanabileceği bir yazılım altyapısı olarak hazırlanmıştı. Duyuru, telefon üreticileri ve yazılım geliştiricileri için ortak bir platform oluşturmayı hedefliyordu. Henüz ilk Android telefon satışa çıkmadan yapılan açıklama, akıllı telefon tarihinin önemli dönüm noktalarından biri oldu.
2007 – HOLLYWOOD’DA SENARİSTLER İŞİ BIRAKTI
ABD’de sinema ve televizyon senaristleri, yapımcılarla yürütülen sözleşme görüşmelerinin sonuçsuz kalması üzerine 5 Kasım 2007’de greve başladı. Mücadelenin merkezinde, eserlerin internet üzerinden yayımlanmasından elde edilen gelirlerden pay alınması ve dijital yapımların sendikal sözleşme kapsamına girmesi bulunuyordu. Binlerce senaristin katıldığı grev 100 gün sürdü. Televizyon ve sinema üretimini etkileyen bu mücadele sonunda, internet için hazırlanan yapımlar ve dijital gösterim gelirleri konusunda yeni haklar kazanıldı.
2010 – “NEW YORK’TA BEŞ MİNARE” SİNEMALARDA
Mahsun Kırmızıgül’ün yazıp yönettiği ve oyuncu kadrosunda da yer aldığı “New York’ta Beş Minare”, 5 Kasım 2010’da Türkiye’de gösterime girdi. Haluk Bilginer ve Mustafa Sandal’ın yanı sıra Danny Glover, Robert Patrick ve Gina Gershon gibi yabancı oyuncuları da buluşturan film, dönemin dikkat çeken yerli yapımlarından biri oldu. İlk hafta sonunda 703 bin 330 seyirciye ulaşan yapımın toplam izleyici sayısı 3 milyon 474 bin 495’i buldu. Film, 2010’un Türkiye’de en çok izlenen sinema yapımı oldu.
2013 – HİNDİSTAN, İLK MARS ARACINI UZAYA GÖNDERDİ
Hindistan, ilk gezegenler arası görevi olan Mars Orbiter Mission kapsamında hazırladığı Mangalyaan uzay aracını 5 Kasım 2013’te fırlattı. Sriharikota’daki Satish Dhawan Uzay Merkezi’nden başlayan yolculuğun hedefi, Mars’ın yörüngesine ulaşarak gezegenin yüzeyini ve atmosferini incelemekti. Uzay aracı, 24 Eylül 2014’te Mars yörüngesine başarıyla yerleşti. Görev, Hindistan’ın uzak mesafelerden uzay aracı yönetme, haberleşme ve gezegen araştırmaları yapma yeteneğini ortaya koydu.
2015 – LÖSEMİLİ BEBEKLERİN TEDAVİSİNDE GEN DÜZENLEMEYLE ÖNCÜ ADIM
Londra’daki Great Ormond Street Hastanesi, 5 Kasım 2015’te, standart tedavilerden sonuç alınamayan bir yaşındaki Layla’nın lösemi tedavisinde genleri düzenlenmiş bağışıklık hücrelerinin kullanıldığını açıkladı. Sağlıklı bir bağışçıdan alınan hücreler, kanserli hücreleri hedefleyebilecek biçimde değiştirilmişti. Yaklaşık bir mililitrelik hücre uygulamasının ardından löseminin kontrol altına alınması, çocuğa yeniden kemik iliği nakli yapılmasını sağladı. O tarihte yalnızca bir hastada denenmiş olan yöntem, kanserle mücadelede gen düzenlemenin kullanılmasına ilişkin önemli bir ilk örnek olarak duyuruldu.
2015 – MARS’IN ATMOSFERİNİ NASIL KAYBETTİĞİNE İLİŞKİN YENİ BULGULAR
NASA, 5 Kasım 2015’te MAVEN uzay aracının ölçümlerine dayanarak Güneş rüzgârının Mars atmosferinden gazları uzaya sürüklediğini açıkladı. Güneş’ten yayılan parçacık akımının yol açtığı kaybın, Güneş fırtınaları sırasında belirgin biçimde arttığı saptanmıştı. Ölçümler, o dönemde saniyede yaklaşık 100 gram gazın bu yolla kaybedildiğini gösteriyordu. Bulgular, geçmişte daha sıcak ve sıvı su barındıran koşullara sahip olduğu düşünülen Mars’ın nasıl bugünkü soğuk ve kurak gezegene dönüştüğünü anlamak açısından önemliydi.
2017 – CENNET BELGELERİ DÜNYAYA AÇIKLANDI
Uluslararası Araştırmacı Gazeteciler Konsorsiyumu, 5 Kasım 2017’de “Paradise Papers”, Türkçedeki adıyla “Cennet Belgeleri” araştırmasını yayımlamaya başladı. Alman Süddeutsche Zeitung gazetesine ulaşan 13,4 milyon belge, siyasetçilerin, varlıklı kişilerin ve büyük şirketlerin vergi cennetlerindeki şirket ve yatırım ilişkilerini ortaya koyuyordu. Türkiye’den gazeteci Pelin Ünker’in de katıldığı uluslararası çalışma, yüzlerce gazetecinin ortak araştırmasına dayanıyordu. Belgeler, büyük servetlerin nasıl yönetildiği, vergilendirme ve mali şeffaflık konularında dünya çapında tartışma başlattı.
2018 – VOYAGER 2, YILDIZLARARASI UZAYA ULAŞTI
NASA’nın 1977’de uzaya gönderdiği Voyager 2, 5 Kasım 2018’de Güneş rüzgârının oluşturduğu heliosferin dış sınırını geçerek yıldızlararası uzaya ulaştı. Böylece Voyager 1’in ardından bu sınırı aşan ikinci insan yapımı araç oldu. Geçiş, aracın ölçtüğü parçacıklar ve çevresindeki plazmada görülen değişimlerden belirlendi. Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün’ü inceleyen Voyager 2, gezegen ziyaretlerinden onlarca yıl sonra Güneş’in çevresini saran bölgenin dışından da bilimsel bilgi sağlamaya başladı.
2021 – TRAVIS SCOTT KONSERİNDE KALABALIK FACİASI
ABD’nin Houston kentindeki Astroworld Festivali’nde, 5 Kasım 2021 akşamı Travis Scott’ın konseri sırasında kalabalığın sahne önünde sıkışması büyük bir faciaya yol açtı. Olayın sonucunda 10 kişi hayatını kaybetti, çok sayıda kişi yaralandı. Binlerce kişinin katıldığı festivalde yaşananlar; seyirci yoğunluğu, acil müdahale imkânları ve tehlike anında konseri durdurma sorumluluğu hakkında tartışmaları beraberinde getirdi. Facianın ardından Teksas’ta konser güvenliğine ilişkin bir çalışma grubu kurularak organizasyonlardaki eksiklikler ve alınabilecek önlemler araştırıldı.
2023 – CHP’DE GENEL BAŞKAN DEĞİŞTİ
Cumhuriyet Halk Partisi’nin 38. Olağan Kurultayı’nda yapılan genel başkanlık seçimini Özgür Özel kazandı. 4 Kasım’da başlayan yarış, 5 Kasım’ın ilk saatlerinde gerçekleştirilen ikinci tur oylamasıyla sonuçlandı. Özel 812 oy alırken, Kemal Kılıçdaroğlu 536 oyda kaldı. Böylece 2010’dan beri genel başkanlık görevini yürüten Kılıçdaroğlu’nun dönemi sona erdi. CHP’nin kuruluşunun 100. yılında gerçekleşen değişim, parti yönetimi ve yaklaşan yerel seçimlere hazırlık bakımından önemli bir dönüm noktası oldu.
2024 – ABD’DE TRUMP’IN YENİDEN KAZANDIĞI SEÇİM YAPILDI
ABD’de seçmenler, 5 Kasım 2024’te yeni başkanlarını belirlemek için sandık başına gitti. Cumhuriyetçi aday Donald Trump ile Demokrat aday Kamala Harris’in yarıştığı seçimi Trump kazandı. Kesinleşen sonuçlara göre Trump 312, Harris ise 226 seçici delege elde etti. 2017–2021 yılları arasında başkanlık yapan Trump, dört yıllık aradan sonra Beyaz Saray’a dönme hakkını kazandı. Seçim, ABD’nin dış politika, ticaret ve göç politikalarının yönü bakımından dünya çapında yakından izlendi.
KOCAELİ TARİHİNDE 5 KASIM
1920 – KARAMÜRSEL’DE 25 KÖY YAKILDI
Yalova’dan gelen Yunan birlikleri, 5 Kasım 1920’de Karamürsel kazasına bağlı 25 köyü yaktı. Hilâl-i Ahmer’in, bugünkü adıyla Kızılay’ın faaliyet raporuna da giren saldırılar, köylüleri evsiz ve geçim kaynaklarından yoksun bıraktı. Kızılay tarihine ilişkin çalışmalarda, bütün eşyalarını kaybeden 8 bin ila 10 bin kişinin İstanbul, İzmit ve Derince çevresinde toplandığı belirtiliyor. Felaketzedelerin beslenmesi, yerleştirilmesi ve hastalarının tedavisi için hazırlanan yardım heyeti, 15 Kasım’da Karamürsel’e gönderildi. Doktorların da bulunduğu heyet, beraberinde aşhane ve hastane malzemeleri götürdü. Bu kayıt, Millî Mücadele yıllarında Karamürsel halkının yaşadığı ağır yıkımı ve ardından yürütülen yardım çalışmalarını belgeliyor.
1921 – İZMİT’TE İSTİKLÂL MAHKEMESİ DURUŞMASI
İzmit’te 5 Kasım 1921’de görülen İstiklâl Mahkemesi duruşmasında, Yunan işgali sırasında işgalcilerle işbirliği yapmak, halka karşı şiddeti teşvik etmek ve bir çeteye kılavuzluk etmekle suçlanan Mehmet Ali adlı sanık yargılandı. Tarihçi Sabahattin Özel’in dönemin gazetelerine dayanan araştırmasına göre, tanıkların dinlenmesinin ardından sanığa 15 yıl kürek cezası verildi. Saruhan Milletvekili Necati Bey’in başkanlığındaki mahkeme için İzmit Belediyesi’nin büyük meclis salonu düzenlenmişti. Kayıt, işgalden kurtuluşun ardından kentte yürütülen yargılamalara ilişkin ayrıntılı bir örnek oluşturuyor.
1972 – İSMETPAŞA STADI’NDA İLK DÜDÜK ÇALDI
Kocaelispor’un kuşaklar boyunca taraftarlarıyla buluşacağı İsmetpaşa Stadı, 5 Kasım 1972’de Ankara Demirspor karşılaşmasıyla açıldı. O güne kadar maçlarını toprak zeminli Mehmet Ali Kâğıtçı Stadı’nda oynayan yeşil siyahlılar, yeni statlarının çim sahasına çıktı. Tribünlerin dolduğu açılış karşılaşmasını Kocaelispor 1-0 kaybetti. Maçın son dakikalarında kazanılan penaltıyı kaçıran Kamuran Akşar, yıllar sonra verdiği söyleşide yeni zeminin ve değişen kramponlarının heyecanını yaşadığını, vuruşunu istediği gibi yapamadığını anlattı. İlk gününde galibiyet sevinci yaşanamayan İsmetpaşa, sonraki 46 yıl boyunca Kocaelispor’un başarılarına, Avrupa maçlarına, sevinçlerine ve hüzünlerine ev sahipliği yaptı.
2021 – FETHİYE CADDESİ’NDE YENİLENME ÇALIŞMALARI BAŞLADI
İzmit’in en hareketli alışveriş noktalarından Fethiye Caddesi’ni ve bağlantılı sokaklarını yenileme çalışmaları, 5 Kasım 2021’de başladı. İzmit Belediyesinin yürüttüğü proje, Fethiye ve İstiklal caddeleriyle çevredeki sokaklarda altyapının ve yaya alanlarının düzenlenmesini kapsıyordu. Önce su ve kanalizasyon hatları üzerinde çalışıldı, ardından elektrik altyapısının yenilenmesi ve taş döşeme aşamalarına geçildi. Günlük alışverişin ve yaya trafiğinin yoğun olduğu bölgede yürütülen çalışma, tamamlanma süresi ve esnaf üzerindeki etkileri nedeniyle sonraki aylarda da kent gündeminde kaldı.
2022 – ÇINAR AKADEMİ ÜCRETSİZ EĞİTİM İÇİN AÇILDI
İzmit Belediyesinin ücretsiz eğitim merkezi Çınar Akademi’nin resmî açılışı, 5 Kasım 2022’de gerçekleştirildi. Mehmet Ali Paşa Mahallesi’ndeki merkez, lise 11 ve 12. sınıf öğrencileriyle mezunlara üniversite sınavına hazırlık ve ders desteği sunmak amacıyla kuruldu. Açılışa İzmit Belediye Başkanı Fatma Kaplan Hürriyet’in yanı sıra eski dışişleri bakanları Hikmet Çetin ve Murat Karayalçın da katıldı. Özel kurs ücretlerini karşılamakta zorlanan ailelerin çocuklarına destek olmayı amaçlayan merkez, kentte eğitim olanaklarına erişim açısından dikkat çeken yerel girişimlerden biri oldu.
2023 – KOCAELİ’DE SİNEMA GECESİ: BARIŞ FALAY’A ÖDÜL
İkinci Kocaeli Film Festivali’nin ödül töreni, 5 Kasım 2023’te İzmit Süleyman Demirel Kültür Merkezi’nde yapıldı. Kısa film, belgesel, animasyon ve öğrenci filmleri dallarında ödüllerin verildiği gecede, Ali Rıza Bayazıt’ın yönettiği “Teamül” en iyi kısa film seçildi. Barış Falay ve Hazar Ergüçlü, uzun metraj dalında oyunculuk ödüllerine değer görüldü. Kocaeli’de 17 yıl emek verdiğini söyleyen Falay, yıllarca çalıştığı binada bu kez ödül almasının kendisi için taşıdığı anlamı anlattı. Ayşe Kökçü ve Gökhan Mete’ye yaşam boyu onur ödülleri verilen tören, kentin sinema ve tiyatro çevrelerini buluşturdu.
2024 – ŞEHİR HASTANESİ’NE AKTARMASIZ TRAMVAY ULAŞIMI BAŞLADI
Kocaeli Şehir Hastanesi’ne Akçaray ile aktarmasız ulaşım, 5 Kasım 2024 itibarıyla başladı. Hastaneye uzanan tramvay hattı aynı yılın 18 Mart’ında hizmete girmişti. Kasım ayında yapılan düzenlemeyle yolculara araç değiştirmeden hastaneye ulaşma olanağı sağlandı. Hasta ve yakınlarıyla hastane çalışanlarının günlük yolculuklarını ilgilendiren bu değişiklik, kentte raylı sistemin kullanımını kolaylaştıran adımlardan biri oldu. Böylece 5 Kasım, hattın ilk açılışından ayrı olarak, aktarmasız seferlerin başladığı tarih olarak kayda geçti.
2024 – TÜPRAŞ İZMİT RAFİNERİSİ’NDE YANGIN: 12 ÇALIŞAN YARALANDI
Körfez ilçesindeki Tüpraş İzmit Rafinerisi’nde, 5 Kasım 2024 günü saat 13.30 sıralarında yangın çıktı. Şirketin açıklamasına göre yangın, kompresör bakım çalışmaları sırasında meydana geldi. Rafineri ekiplerinin müdahale ettiği olayda 12 çalışan yaralanarak hastaneye sevk edildi; Kamuyu Aydınlatma Platformu’na yapılan bildirimde, ilk tespitlere göre yaralanmaların hafif olduğu belirtildi. Yangın söndürüldükten sonra etkilenen ünite kontrollü biçimde devre dışı bırakılırken rafinerinin diğer bölümlerindeki faaliyetler sürdürüldü.
5 KASIM’DA GAZETELERDE KOCAELİ
Eski gazetelerin 5 Kasım tarihli sayfalarında Kocaeli; fabrikaları, okulları, göçmen aileleri, bankası ve üniversitesiyle karşımıza çıkıyor. Buradaki tarihler, haberlerin ve ilanların gazetede yayımlandığı günü gösteriyor.
1936 – İZMİT KÂĞIT FABRİKASI BİRİNCİ SAYFADA
Anadolu gazetesinin 5 Kasım 1936 tarihli birinci sayfasında, İzmit Kâğıt Fabrikası’nın açılışı duyuruluyordu. Haberde Başbakan İsmet İnönü’nün İzmit’e hareket edeceği belirtiliyor, fabrika Cumhuriyet’in yeni yatırımları arasında okuyucuya sunuluyordu. Gazetenin başlığında açılış için “bugün” denilse de kurum tarihleri, resmî törenin İktisat Vekili Celâl Bayar’ın katılımıyla 6 Kasım’da gerçekleştirildiğini kaydediyor. Bu nedenle haber, fabrikanın 5 Kasım’da açıldığını gösteren bir kayıt olarak değil, açılış öncesindeki beklentinin basına yansıması.
1943 – GÖLCÜK ORMANLARINDAN İSKELEYE ODUN TAŞINACAK
Son Posta’nın 5 Kasım 1943 tarihli sekizinci sayfasındaki bir ilan, Kocaeli’nin orman ürünlerine dayanan ekonomik yaşamından izler taşıyordu. Devlet Orman İşletmesi İzmit Revir Amirliği, Gölcük kazasındaki Geyiktepe Ormanı’nda bulunan odunların iskeledeki depoya taşınması ve istiflenmesi işini duyurmuştu. İhalenin 9 Kasım’da yapılacağı belirtiliyordu. Küçük bir resmî ilan, dönemin Gölcük’ünde orman, nakliye ve kıyıdaki depolar arasında kurulan çalışma düzenini görünür kılıyordu.
1951 – İZMİTLİ ÖĞRENCİLER İÇİN ORTAK SİNEMA MAKİNESİ
Son Posta’nın 5 Kasım 1951 tarihli dördüncü sayfasında, İzmit’teki ilkokulların güçlerini birleştirerek bir film gösterim makinesi satın aldığı anlatılıyordu. Amaç, öğrencilere derslerle bağlantılı kültürel ve eğitici filmler izletmekti. Gösterimlerin Halkevi sinema salonunda yapılması planlanmıştı. Haber, girişimin memnuniyetle karşılandığını da belirtiyordu. Bugünün dijital sınıflarından çok önce İzmitli eğitimcilerin çocukları görüntüyle öğrenme olanaklarıyla buluşturmak için ortak çözüm üretmesi, kentin eğitim geçmişinden dikkat çekici bir ayrıntıydı.
1951 – GÖÇMEN AİLELERE EV, KİRA VE TOHUMLUK DESTEĞİ
Aynı gazetenin aynı sayfasında, İzmit’e yerleştirilen göçmen ailelerin yeni yaşamlarını kurabilmeleri için yapılan çalışmalar da yer alıyordu. Bazı ailelerin evlerinin inşaatına başlanmış, bazılarına ise oturdukları konutların kirası için nakit yardım sağlanmıştı. Evlerin maliyetini düşürmek amacıyla Hendek’ten kereste getirilmesi üzerinde çalışılıyordu. Habere göre göçmenlere dağıtılmak üzere merkez ilçeye 44 ton tohumluk buğday ulaşmış, Ziraat Bankasına da pulluk, hayvan ve tarım araçları edinmeleri için kredi açılması yönünde talimat verilmişti.
1961 – KOCAELİ BANKASI’NDAN İZMİTLİLERE YILBAŞI DAVETİ
Milliyet’in 5 Kasım 1961 tarihli dördüncü sayfasında, Kocaeli Bankası’nın yılbaşı çekilişi ilanı bulunuyordu. İlanda bankanın İzmit’teki iki şubesine ait ikramiyeler öne çıkarılıyor, okuyucular 20 Kasım’a kadar hesap açtırmaya çağrılıyordu. Şehrin adını taşıyan bir bankanın ulusal gazetede İzmitli tasarruf sahiplerine seslenmesi, yerel ticaret hayatının geçmişinden ilginç bir görüntü sunuyordu. İlan, bankaların müşterilerini çekiliş ve ikramiyelerle birikim yapmaya teşvik ettiği dönemin reklam anlayışını da yansıtıyordu.
1968 – YURT SİNEMASI’NDA ZEKİ ALASYA VE METİN AKPINAR
Müzeyyen Ünal’ın yerel tiyatro tarihine ilişkin araştırmasında aktardığı 5 Kasım 1968 tarihli Sesim yayını, Devekuşu Kabare topluluğunun İzmit’teki Yurt Sineması’nda sahne aldığını bildiriyordu. Haldun Taner’in yazdığı müzikli güldürüde Zeki Alasya, Metin Akpınar ve Ahmet Gülhan gibi isimler yer alıyordu. Sinema olarak kullanılan salonun sahnesi, tiyatro gösterilerine de uygun tasarlanmıştı. Bu haber, Türkiye’nin sevilen komedi oyuncularıyla İzmit seyircisi arasındaki erken buluşmalardan birini kayda geçiriyor.
1994 – KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ’NİN REKTÖRÜ ÇANKAYA GÜNDEMİNDE
Milliyet’in 5 Kasım 1994 tarihli birinci sayfasında, Kocaeli Üniversitesi’ndeki rektör ataması “Çankaya’dan YÖK’e veto” başlığıyla duyuruldu. Gazete, Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’in YÖK’ün ilk listesine almadığı Prof. Dr. Atıf Ural’ı yeniden rektör atamasını öne çıkarıyordu. Üniversitenin kurucu rektörü Ural’ın yeniden görevlendirilmesi 4 Kasım’da gerçekleşmiş, haber ertesi gün ulusal basının birinci sayfasına taşınmıştı. Böylece henüz kuruluşunun ilk yıllarındaki Kocaeli Üniversitesi, yükseköğretim yönetimine ilişkin ülke çapındaki tartışmaların merkezinde yer aldı.
5 KASIM’DA DOĞANLAR
1854 – KİMYA SANAYİSİNİN ÖNCÜLERİNDEN PAUL SABATIER
Fransız kimyager Paul Sabatier, 5 Kasım 1854’te doğdu. Kimyasal tepkimeleri hızlandıran maddeler üzerinde çalışarak nikel gibi metallerin hidrojenle yapılan işlemlerde kullanılmasını geliştirdi. Araştırmaları; petrolün işlenmesinden sentetik yakıt üretimine, sıvı yağların katılaştırılmasından çeşitli kimyasalların hazırlanmasına kadar geniş bir alanda etkili oldu. Sanayi üretimine önemli katkılar sağlayan çalışmaları sayesinde 1912 Nobel Kimya Ödülü’nü Victor Grignard ile paylaştı.
1857 – PETROL TEKELİNİN ÜZERİNE GİDEN GAZETECİ IDA TARBELL
Araştırmacı gazeteciliğin öncü isimlerinden Ida Tarbell, 5 Kasım 1857’de ABD’nin Pensilvanya eyaletinde doğdu. John D. Rockefeller’ın petrol şirketi Standard Oil’in rakiplerini nasıl saf dışı bıraktığını belgeler ve görüşmeler üzerinden araştırdı. McClure’s dergisinde yayımlanan 19 bölümlük yazı dizisi, şirketin uygulamalarını kamuoyunun önüne taşıdı. Standard Oil’in 1911’de mahkeme kararıyla bölünmesine uzanan süreçte etkili olan çalışması, güçlü şirketlerin de gazeteciler tarafından sorgulanabileceğini gösteren tarihî örneklerden biri oldu.
1892 – ATLANTİK’İ DURMADAN GEÇEN PİLOT JOHN ALCOCK
İngiliz pilot John Alcock, 5 Kasım 1892’de Manchester’da doğdu. Arthur Whitten Brown ile birlikte 14 Haziran 1919’da Newfoundland’dan havalandı ve ertesi gün İrlanda’ya ulaşarak Atlas Okyanusu üzerindeki ilk kesintisiz uçak yolculuğunu gerçekleştirdi. Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı topraklarında esir düşen Alcock, okyanusu aşma düşüncesini esaret günlerinde geliştirmişti. Başarısı, kıtalar arasında uçakla yolculuğun geleceği açısından önemli bir dönüm noktası oldu.
1892 – KALITIMLA EVRİMİ BULUŞTURAN BİLİM İNSANI: J. B. S. HALDANE
İngiliz bilim insanı John Burdon Sanderson Haldane, 5 Kasım 1892’de Oxford’da doğdu. Canlılardaki kalıtsal özelliklerin kuşaklar boyunca nasıl değiştiğini matematiksel yöntemlerle inceleyen Haldane, modern evrim araştırmalarının temelini oluşturan nüfus genetiğinin kurucuları arasında yer aldı. Ronald Fisher ve Sewall Wright ile birlikte bu alanın üç öncü isminden biri kabul ediliyor. Çalışmaları, kalıtımın kurallarıyla doğal seçilimin etkilerini birlikte açıklamaya yardımcı oldu ve sonraki genetik araştırmalarına önemli bir temel sağladı.
1893 – BUZDOLABINDAN OTOMOBİLE TASARIMIN ÜNLÜ İSMİ RAYMOND LOEWY
Endüstriyel tasarımcı Raymond Loewy, 5 Kasım 1893’te Paris’te doğdu. ABD’de sürdürdüğü kariyerinde buzdolapları, otomobiller, otobüsler, ambalajlar ve şirket logoları tasarladı. Coldspot buzdolabı, Studebaker otomobilleri ve Shell’in kurumsal simgesi, kendisinin ve tasarım bürosunun tanınmış çalışmalarındandı. ABD başkanlık uçağı Air Force One’ın dış görünümünü de tasarlayan Loewy, günlük eşyaların kullanışlı olduğu kadar göze hoş görünmesinin de önemini ortaya koydu.
1913 – “RÜZGÂR GİBİ GEÇTİ”NİN SCARLETT’İ VIVIEN LEIGH
İngiliz oyuncu Vivien Leigh, 5 Kasım 1913’te Hindistan’da doğdu. “Rüzgâr Gibi Geçti” filmindeki Scarlett O’Hara rolüyle dünya çapında tanındı ve en iyi kadın oyuncu Oscar’ını kazandı. Tennessee Williams’ın oyunundan uyarlanan, Elia Kazan’ın yönettiği “İhtiras Tramvayı”ndaki Blanche DuBois karakteriyle aynı ödüle ikinci kez ulaştı. Sinema kariyerinin yanında tiyatro sahnesindeki çalışmalarıyla da döneminin önde gelen oyuncuları arasında yer aldı.
1926 – “GÖRME BİÇİMLERİ”NİN YAZARI JOHN BERGER
İngiliz yazar, ressam ve sanat eleştirmeni John Berger, 5 Kasım 1926’da Londra’da doğdu. Türkiye’de de geniş okur kitlesine ulaşan “Görme Biçimleri”nde, resimlere, fotoğraflara ve reklamlara bakarken alışkanlıklarımızın bizi nasıl yönlendirdiğini anlattı. Önce BBC’de televizyon programı olarak yayımlanan çalışma, ardından kitaplaştırıldı. Berger, sanat üzerine yazılarının yanı sıra romanlarıyla da tanındı ve “G.” adlı eseriyle 1972 Booker Ödülü’nü kazandı.
1938 – FRANSIZCA AŞK ŞARKILARININ ÜNLÜ SESİ JOE DASSIN
Şarkıcı Joe Dassin, 5 Kasım 1938’de New York’ta doğdu. Yönetmen Jules Dassin’in oğlu olan sanatçı, müzik kariyerini ağırlıklı olarak Fransa’da sürdürdü. “Les Champs-Élysées”, “L’été indien” ve “Et si tu n’existais pas” gibi şarkılarıyla farklı ülkelerde geniş dinleyici kitlelerine ulaştı. Romantik şarkıları ve kendine özgü yorumuyla Fransızca popüler müziğin tanınmış seslerinden biri olan Dassin, 1980’de henüz 41 yaşındayken hayatını kaybetti.
1941 – SIMON & GARFUNKEL İKİLİSİNİN SESİ ART GARFUNKEL
Amerikalı şarkıcı Art Garfunkel, 5 Kasım 1941’de New York’ta doğdu. Çocukluk arkadaşı Paul Simon ile kurduğu Simon & Garfunkel ikilisi, “The Sound of Silence”, “Mrs. Robinson” ve “The Boxer” gibi şarkılarla dünya müziğinde kalıcı bir yer edindi. Garfunkel’in seslendirdiği “Bridge Over Troubled Water”, ikilinin en tanınmış kayıtlarından biri oldu. Sanatçı, ortak çalışmalarının ardından solo albümleriyle müzik kariyerini sürdürdü; sinema oyunculuğu da yaptı.
1952 – ALTIN TOP ÖDÜLLÜ GOLCÜ OLEH BLOHİN
Ukraynalı futbolcu ve teknik direktör Oleh Blohin, 5 Kasım 1952’de doğdu. Dinamo Kiev ve Sovyetler Birliği Millî Takımı’ndaki performansıyla döneminin en etkili hücum oyuncuları arasında gösterildi. Dinamo Kiev ile Avrupa Kupa Galipleri Kupası’nı iki kez kazandı; 1975’te Avrupa’da yılın futbolcusuna verilen Altın Top ödülünü aldı. Futbolculuğunun ardından teknik direktörlüğe geçen Blohin, Ukrayna Millî Takımı’nı 2006 Dünya Kupası’nda çeyrek finale taşıdı.
1958 – “TERMİNATÖR 2”NİN T-1000’İ ROBERT PATRICK
Amerikalı oyuncu Robert Patrick, 5 Kasım 1958’de doğdu. James Cameron’ın yönettiği “Terminatör 2: Mahşer Günü” filminde, sıvı metalden oluşan ve biçim değiştirebilen T-1000 karakterini canlandırdı. Arnold Schwarzenegger’in karşısındaki bu rol, Patrick’i dünya çapında tanınan bir oyuncuya dönüştürdü. “Zor Ölüm 2” ve “Charlie’nin Melekleri: Tam Gaz” gibi filmlerde de rol alan oyuncu, özellikle sert ve tehditkâr karakterleri canlandırmasıyla tanındı.
1959 – ROCK MÜZİĞİN ROMANTİK SESİ BRYAN ADAMS
Kanadalı şarkıcı, besteci ve gitarist Bryan Adams, 5 Kasım 1959’da Kingston’da doğdu. “Summer of ’69” ve “(Everything I Do) I Do It for You” gibi şarkılarıyla dünya çapında tanındı. Rock müziğin enerjisini romantik şarkılarla birleştiren Adams, kendine özgü sesiyle farklı kuşaklardan dinleyicilere ulaştı. Müzik çalışmalarının yanında profesyonel fotoğrafçılıkla da ilgilendi; çektiği fotoğraflar uluslararası moda ve kültür dergilerinde yayımlandı.
1960 – “NARNIA”NIN BEYAZ CADISI TILDA SWINTON
Britanyalı oyuncu Tilda Swinton, 5 Kasım 1960’ta Londra’da doğdu. Virginia Woolf’un romanından uyarlanan “Orlando” ile dikkat çekti; “Narnia Günlükleri” serisindeki Beyaz Cadı rolüyle geniş kitlelerce tanındı. “Doktor Strange”, “Büyük Budapeşte Oteli” ve “Kevin Hakkında Konuşmalıyız” gibi farklı türlerdeki filmlerde oynadı. “Michael Clayton” filmindeki performansıyla 2008’de en iyi yardımcı kadın oyuncu Oscar’ını kazandı.
1963 – 10 YAŞINDA OSCAR KAZANAN TATUM O’NEAL
Amerikalı oyuncu Tatum O’Neal, 5 Kasım 1963’te doğdu. “Paper Moon” filmindeki performansıyla 1974’te en iyi yardımcı kadın oyuncu Oscar’ını kazandığında yalnızca 10 yaşındaydı. Bu başarıyla Oscar’ın yarışmalı kategorilerinde ödül alan en genç kişi olarak tarihe geçti. Çocuk oyunculuğunun sinema tarihindeki en dikkat çekici örneklerinden birini veren O’Neal’ın bu başarısı, oyunculuk ödülleri söz konusu olduğunda hâlâ hatırlanan rekorlar arasında bulunuyor.
1969 – “YILAN HİKÂYESİ”NİN ZEYNO’SU MELTEM CUMBUL
Oyuncu Meltem Cumbul, 5 Kasım 1969’da İzmir’de doğdu. Mimar Sinan Üniversitesi Devlet Konservatuvarında eğitim aldı. “Yılan Hikâyesi” dizisinde canlandırdığı Zeyno karakteriyle televizyon izleyicisinin yakından tanıdığı bir isim oldu. Sinemada ise “Propaganda”, “Duvara Karşı” ve “Gönül Yarası” gibi yapımlarda rol aldı. Komediden drama uzanan farklı karakterleri canlandıran Cumbul, tiyatro ve müzikal çalışmalarında da yer aldı.
1972 – “G.O.R.A.”DAN “POYRAZ KARAYEL”E İDİL FIRAT
Tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu İdil Fırat, 5 Kasım 1972’de Ankara’da doğdu. Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Tiyatro Bölümünde eğitim gördü. “G.O.R.A.” ve “Vizontele Tuuba” gibi filmlerin yanı sıra “Bir İstanbul Masalı”, “Poyraz Karayel” ve “Ramo” dizilerinde rol aldı. İzmir Devlet Tiyatrosu ve Ankara Sanat Tiyatrosu gibi kurumlarda çalışarak sahne oyunculuğunu da kariyerinin önemli bir parçası olarak sürdürdü.
1972 – TÜRK FUTBOLUNUN ÜNLÜ SOL AYAĞI SERGEN YALÇIN
Eski millî futbolcu ve teknik direktör Sergen Yalçın, 5 Kasım 1972’de İstanbul’da doğdu. Beşiktaş altyapısında yetişti; oyun görüşü, teknik becerisi ve sol ayağıyla Türk futbolunun en çok konuşulan oyuncularından biri oldu. Beşiktaş’ın yanı sıra Fenerbahçe, Galatasaray ve Trabzonspor formalarını da giydi. Futbolculuk kariyerinin ardından teknik direktörlüğe geçti ve 2020-2021 sezonunda Beşiktaş’ı hem Süper Lig hem de Türkiye Kupası şampiyonluğuna taşıdı.
1977 – “ARKA SOKAKLAR”IN MÜZİKLERİNİ BESTELEYEN MURAT EVGİN
Şarkıcı ve besteci Murat Evgin, 5 Kasım 1977’de İstanbul’da doğdu. Erol Evgin’in oğlu olan sanatçı, profesyonel müzik yaşamına 1993’te babasının 25. sanat yılı konserinde sahneye çıkarak başladı. Kendi albümlerinin yanı sıra televizyon yapımları için hazırladığı müziklerle tanındı. “Arka Sokaklar”, “Sahra” ve “Acemi Cadı” gibi dizilerin müziklerini besteleyen Evgin’in eserleri, bu yapımların yurt dışındaki gösterimleriyle farklı ülkelerin izleyicilerine de ulaştı.
1978 – TÜRKÜLERİYLE TANINAN BERDAN MARDİNİ
Şarkıcı Berdan Mardini, 5 Kasım 1978’de Diyarbakır’da doğdu. Asıl adı Engin Karademir olan sanatçı, “Aman Aman” ve “Sen Var Ya Sen” gibi albümleriyle tanındı. Türkü ve arabesk ağırlıklı repertuvarını televizyon programları ve konserlerle geniş kitlelere ulaştırdı. Müzik çalışmalarının yanında oyunculuk da yapan Mardini, “Kurşun Yarası” ve “Perçem” gibi televizyon yapımlarında yer aldı.
1980 – SİNEMADAN “HERCAİ”YE FERİDE ÇETİN
Oyuncu ve yazar Feride Çetin, 5 Kasım 1980’de İstanbul’da doğdu. Sinemaya Kutluğ Ataman’ın yönettiği “İki Genç Kız” filmiyle adım atan Çetin, bu yapımdaki performansıyla 2006’da Adana Altın Koza Film Festivali’nde En İyi Kadın Oyuncu Ödülü’nü kazandı. Televizyon izleyicileri tarafından “Hercai” dizisindeki Zehra Şadoğlu karakteriyle de tanındı. Oyunculuğun yanında yazarlıkla ilgilenen Çetin’in “Duyulur Dünyanın Şakası” adlı öykü kitabı 2015’te yayımlandı.
1984 – MARATONDA İKİ SAAT SINIRINI AŞAN ELİUD KİPCHOGE
Kenyalı atlet Eliud Kipchoge, 5 Kasım 1984’te doğdu. Olimpiyat maratonunda iki kez altın madalya kazandı ve resmî yarışlarda dünya rekorları kırdı. 2019’da Viyana’da düzenlenen özel koşuda, 42 kilometre 195 metrelik maraton mesafesini iki saatin altında tamamlayan ilk insan oldu. Yaklaşık 1 saat 59 dakika 40 saniyelik derecesi, organizasyonun özel destek koşulları nedeniyle resmî dünya rekoru sayılmadı; ancak uzun mesafe koşularının en dikkat çekici başarılarından biri olarak tarihe geçti.
1987 – MÜHENDİSLİKTEN OYUNCULUĞA ÇAĞLAR ERTUĞRUL
Oyuncu Çağlar Ertuğrul, 5 Kasım 1987’de İzmir’in Karşıyaka ilçesinde doğdu. Koç Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümünde okurken tiyatroyla ilgilenmeye başladı ve meslek yaşamını oyunculuk üzerine kurdu. “Dağ” ve “Dağ 2” filmlerindeki Oğuz karakteriyle tanındı. Ardından “Fazilet Hanım ve Kızları”, “Afili Aşk” ve “Teşkilat” gibi dizilerde başroller üstlenerek aksiyon, dram ve romantik komedi türlerinde geniş bir izleyici kitlesine ulaştı.
5 KASIM’DA HAYATINI KAYBEDENLER
1879 – KABLOSUZ İLETİŞİMİN BİLİMSEL TEMELİNİ ATAN JAMES CLERK MAXWELL
İskoç fizikçi James Clerk Maxwell, 5 Kasım 1879’da İngiltere’nin Cambridge kentinde hayatını kaybetti. Elektrik ve manyetizmanın birbirine bağlı olduğunu matematiksel olarak açıklayan Maxwell, ışığın da elektromanyetik bir dalga olduğunu ortaya koydu. Çalışmaları, daha sonra geliştirilecek radyo, televizyon, radar ve kablosuz haberleşme teknolojilerinin bilimsel temelini oluşturdu. Cambridge’deki Cavendish Laboratuvarı’nın ilk yöneticisi olan bilim insanı, renkli görüntülerin elde edilmesi ve gazların davranışlarının anlaşılması üzerine de çalıştı.
1881 – DEPREM BİLİMİNİN ÖNCÜLERİNDEN ROBERT MALLET
İrlandalı mühendis ve deprem araştırmacısı Robert Mallet, 5 Kasım 1881’de İngiltere’de hayatını kaybetti. Depremlerin oluşturduğu dalgaları ölçmek için deneyler yapan Mallet, sarsıntıların bilimsel verilerle incelenmesine öncülük etti. 1857’de İtalya’da meydana gelen büyük depremin ardından binalardaki hasarı araştırarak depremin merkezini belirlemeye çalıştı. Dünya deprem kayıtlarının derlenmesine ve haritalanmasına da katkıda bulunan Mallet, deprem bilimi anlamındaki “sismoloji” teriminin yerleşmesini sağlayan isimlerden biri oldu.
1930 – VİTAMİN ARAŞTIRMALARININ ÖNCÜSÜ CHRİSTİAAN EİJKMAN
Hollandalı hekim Christiaan Eijkman, 5 Kasım 1930’da Utrecht’te hayatını kaybetti. Bugünkü Endonezya’da yaptığı araştırmalarda, beyaz pirinçle beslenen tavukların hastalandığını, pirincin kepekli dış katmanını içeren beslenmeye geçildiğinde ise iyileştiğini gözlemledi. Bu çalışmalar, besinlerde çok küçük miktarlarda bulunan bazı maddelerin sağlık için vazgeçilmez olduğunun anlaşılmasına ve B1 vitamini araştırmalarına öncülük etti. Eijkman, vitaminlerin önemini ortaya koyan çalışmaları nedeniyle 1929 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nü Frederick Gowland Hopkins ile paylaştı.
1956 – CAZ PİYANOSUNUN USTASI ART TATUM
Amerikalı caz piyanisti Art Tatum, 5 Kasım 1956’da Los Angeles’ta hayatını kaybetti. Çocukluğundan itibaren ileri derecede görme kaybı bulunan Tatum, piyanodaki hızı, karmaşık melodileri akıcı biçimde çalması ve doğaçlamalarıyla tanındı. Bir eliyle aynı anda farklı müzik çizgilerini duyurabilen tekniği, kendisinden sonra gelen piyanistler için önemli bir örnek oldu. Oscar Peterson onun kayıtlarından büyük ölçüde etkilenirken, şarkıcı Tony Bennett de Tatum’un melodileri yorumlayışını dinleyerek çalıştığını anlattı.
1960 – CHARLIE CHAPLIN’İN SİNEMA YOLUNU AÇAN MACK SENNETT
Sessiz sinemanın öncü yapımcı ve yönetmenlerinden Mack Sennett, 5 Kasım 1960’ta hayatını kaybetti. Kanada doğumlu Sennett’in kuruluşunda yer aldığı Keystone stüdyosu, kovalamacalar, sakarlıklar ve hareketli sahneler üzerine kurulu komedileriyle tanındı. Charlie Chaplin’in sinemadaki ilk dönemine ev sahipliği yapan stüdyo, Mabel Normand ve Gloria Swanson gibi oyuncuların kariyerlerinde de önemli rol oynadı. Beceriksiz polislerin başlarından geçenleri anlatan “Keystone Polisleri” filmleri, Sennett’in geniş kitlelere ulaşan yapımları arasındaydı.
1973 – ORTA OYUNUNUN USTASI İSMAİL DÜMBÜLLÜ
Geleneksel Türk tiyatrosunun büyük ustalarından İsmail Dümbüllü, geçirdiği trafik kazasından yaklaşık bir ay sonra, 5 Kasım 1973’te hayatını kaybetti. Kel Hasan Efendi’nin yanında yetişen sanatçı, orta oyunu ve oyuncuların doğaçlama konuşmalarına dayanan tuluat geleneğini sahnede, radyoda ve sinemada yaşattı. Kendine özgü sesi ve mimikleriyle tanınan Dümbüllü, “Keloğlan”, “İncili Çavuş” ve “Dümbüllü Tarzan” gibi filmlerde rol aldı. Ustasından devraldığı kavuğu 1968’de Münir Özkul’a teslim etmesi, tiyatrodaki usta-çırak ilişkisinin simgesi olan kavuk geleneğinin en çok hatırlanan halkalarından biri oldu.
1977 – ASTERİKS’İN YAZARI RENÉ GOSCINNY
Türkiye’de de kuşaklar boyunca okunan Asteriks’in yaratıcılarından Fransız yazar René Goscinny, 5 Kasım 1977’de, 51 yaşında hayatını kaybetti. Çizer Albert Uderzo ile Asteriks’in maceralarını hazırlayan Goscinny, Morris’in çizdiği Red Kit’in pek çok öyküsünün de senaryosunu yazdı. Jean-Jacques Sempé ile oluşturduğu, Türkçede “Pıtırcık” adıyla yayımlanan çocuk öyküleri de geniş bir okuyucu kitlesine ulaştı. Çocukların anlayabileceği maceralara yetişkinlerin de gülümseyeceği ayrıntılar yerleştirmesi, eserlerinin farklı yaş gruplarınca sevilmesini sağladı.
1979 – GAZETELERİN “HOŞ MEMO”SUNU ÇİZEN AL CAPP
Amerikalı çizgi roman sanatçısı Al Capp, 5 Kasım 1979’da hayatını kaybetti. Asıl adı Alfred Gerald Caplin olan sanatçı, 1934’te yayımlanmaya başlayan “Li’l Abner” adlı çizgi bandıyla tanındı. Türkiye’de “Hoş Memo” adıyla yayımlanan bu öyküler, Vatan gibi gazetelerin sayfalarında okuyucuyla buluştu. Hayalî bir Amerikan kasabasında geçen maceralarda saf bir delikanlının çevresindeki insanlar anlatılırken, toplumsal ilişkiler ve siyaset de mizahın konusu oluyordu. Capp’in çizgi bandı, en parlak döneminde yüzlerce gazetede yayımlandı.
1988 – ÖĞRETMENLİKTEN TÜRKİYE GÜZELLİĞİNE NAŞİDE SAFFET ESEN
1931 Türkiye Güzeli Naşide Saffet Esen, 5 Kasım 1988’de İstanbul’un Suadiye semtindeki evinde hayatını kaybetti. Büyükdere’de ilkokul öğretmenliği yaparken Cumhuriyet gazetesinin düzenlediği güzellik yarışmasına katılan Naşide Saffet, birinciliğin ardından Paris’te Türkiye’yi temsil ederek Avrupa güzellik yarışmasında dördüncü oldu. Öğretmen olarak yarışmaya katılması dönemin tartışmalarından birine dönüştü; kendisi öğretmenliği bırakarak yurt dışındaki yarışmaya gitti. Yaşam öyküsü, Cumhuriyet’in ilk yıllarında kadınların meslek hayatı ve toplum önündeki görünürlüğü etrafında yaşanan değişimleri de yansıtıyordu.
1989 – KLASİK PİYANONUN ÜNLÜ İSMİ VLADİMİR HOROWİTZ
- yüzyılın en tanınmış piyanistlerinden Vladimir Horowitz, 5 Kasım 1989’da New York’ta hayatını kaybetti. Özellikle Chopin, Liszt ve Rahmaninov eserlerindeki yorumlarıyla ün kazanan sanatçı, zor pasajları çalabilen tekniği kadar müziğe kattığı duyguyla da tanındı. Zaman zaman konserlere uzun süre ara veren Horowitz’in 12 yıllık bir aranın ardından 1965’te Carnegie Hall sahnesine dönüşü, müzik dünyasında büyük ilgi gördü. İleri yaşlarında da konser ve kayıt çalışmalarını sürdüren piyanist, geniş bir kayıt arşivi bıraktı.
1992 – TÜRKİYE’NİN İLK KADIN DİPLOMATI ADİLE AYDA
Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk kadın diplomatı Adile Ayda, 5 Kasım 1992’de hayatını kaybetti. Ankara Hukuk Fakültesini bitirdikten sonra 1932’de Dışişleri Bakanlığının sınavını kazanarak göreve başlayan Ayda, kadın diplomatların yurt dışına atanmasını engelleyen uygulama nedeniyle meslekten ayrıldı. Öğretmenlik ve üniversitede akademisyenlik yaptıktan sonra, engelin kaldırılmasıyla 1957’de diplomasiye döndü. Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda ve çeşitli dış temsilciliklerde görev aldı; daha sonra Cumhuriyet Senatosu üyesi oldu. Edebiyat ve tarih üzerine kitaplar da yazan Ayda, kadınların diplomasi mesleğine girişindeki öncü isim olarak hatırlanmaya devam ediyor.
2005 – “KOLEKSİYONCU” VE “BÜYÜCÜ”NÜN YAZARI JOHN FOWLES
İngiliz yazar John Fowles, 5 Kasım 2005’te İngiltere’nin Lyme Regis kasabasında hayatını kaybetti. Türkiye’de de yayımlanan “Koleksiyoncu”, “Büyücü” ve “Fransız Teğmenin Kadını” romanlarıyla tanındı. Fransa ve Yunanistan’da öğretmenlik yapan Fowles, yayımlanan ilk romanı “Koleksiyoncu”nun başarısının ardından yazarlığa ağırlık verdi. İnsan ilişkilerini, özgürlük arayışını ve kişilerin birbirleri üzerinde kurduğu baskıyı işleyen eserlerinde, okuyucuyu anlatılanların ne kadarına inanabileceğini düşünmeye çağırdı. Uzun yıllar yaşadığı Lyme Regis’teki müzenin çalışmalarında da görev aldı.
2006 – TÜRK SİYASETİNİN “KARAOĞLAN”I BÜLENT ECEVİT
Eski başbakanlardan Bülent Ecevit, geçirdiği beyin kanamasının ardından yaklaşık altı ay süren tedaviye rağmen, 5 Kasım 2006’da Ankara’da hayatını kaybetti. “Karaoğlan” adıyla tanınan Ecevit, CHP ve DSP genel başkanlıkları yaptı; beş hükümette başbakanlık görevini üstlendi. Çalışma Bakanlığı döneminde işçilerin toplu sözleşme ve grev haklarının yasalaşmasında önemli rol oynadı. 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı sırasında CHP-MSP koalisyonunun başbakanıydı. Gazetecilik, çevirmenlik ve şairlik de yapan Ecevit, siyasi mücadelesinin yanında edebiyata ilgisiyle de tanındı. Cenazesi 11 Kasım 2006’da Ankara’daki Devlet Mezarlığı’na defnedildi.
2007 – MİLAN VE ROMA’YA ŞAMPİYONLUK YAŞATAN NİLS LİEDHOLM
İsveçli futbolcu ve teknik direktör Nils Liedholm, 5 Kasım 2007’de, 85 yaşında hayatını kaybetti. İsveç Millî Takımı’yla 1948 Olimpiyatları’nda altın madalya kazanan, 1958 Dünya Kupası’nda ise kaptan olarak finale çıkan Liedholm, Milan’da Gunnar Gren ve Gunnar Nordahl ile ünlü “Gre-No-Li” üçlüsünü oluşturdu. Milan formasıyla dört İtalya lig şampiyonluğu yaşadı. Futbolu bıraktıktan sonra teknik direktörlükte de başarı kazanan Liedholm, Milan’ı 1979’da, Roma’yı 1983’te lig şampiyonu yaptı; Roma’yı 1984’te Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupası finaline taşıdı.
2024 – PEYK’İN SESİ İRFAN ALIŞ
Peyk grubunun kurucularından, solist ve şarkı yazarı İrfan Alış, 5 Kasım 2024’te, 53 yaşında hayatını kaybetti. “Don Kafa”, “Halim Yok” ve “Gidin” gibi şarkılarla tanınan grubun kendine özgü sesinin oluşmasında önemli rol oynadı. Peyk’le “Suluşaka”, “İçimdeki İz”, “Teslim Olma” ve “Lay Lay Lom” albümlerini hazırladı. Müzik çalışmalarını tiyatroya da taşıyan Alış, 12 Eylül darbesinin ardından hayatı değişen bir kadının öyküsünü anlatan “Hamiyet” müzikalinde besteleriyle ve sahnedeki performansıyla yer aldı.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
