Günün Tarihi / 28 Ekim
28 EKİM’DE NELER KUTLANIYOR?
CUMHURİYET BAYRAMI: KUTLAMALAR SAAT 13.00’TE BAŞLIYOR
Türkiye’de Cumhuriyet Bayramı, 28 Ekim günü saat 13.00’te başlıyor ve 29 Ekim boyunca devam ediyor. Bu nedenle 28 Ekim’in öğleden sonrası da resmî tatil kapsamında bulunuyor. Kocaeli’de de bütün Türkiye gibi Cumhuriyet’in ilanının 103. yıl dönümü kutlanacak. Takvimlerde 29 Ekim adıyla yer alan bayramın bir önceki gün başlaması, Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun’da düzenleniyor.
ULUSLARARASI ANİMASYON GÜNÜ: ÇİZGİLERE HAYAT VEREN SANAT
Çizgi filmler, kuklalar ve bilgisayarda oluşturulan karakterler… Animasyon, durağan görüntüleri hareketlendirerek kendine özgü bir anlatım dünyası kuruyor. Uluslararası Animasyon Film Derneğinin 2002’de başlattığı gün, Fransız mucit Emile Reynaud’nun 28 Ekim 1892’de Paris’te gerçekleştirdiği halka açık animasyon gösterisini anıyor. Sinemadan televizyona, reklamlardan dijital oyunlara kadar pek çok alanda çalışan animasyon sanatçılarının emeğine dikkat çekiliyor.
DÜNYA JUDO GÜNÜ: GÜÇ KADAR SAYGI DA ÖNEMLİ
Uluslararası Judo Federasyonunun öncülüğünde kutlanan gün, judonun eğitim yönünü ve sporculara kazandırmayı amaçladığı değerleri öne çıkarıyor. Rakibe saygı, öz disiplin, dostluk ve birlikte gelişme anlayışı bu değerlerin başında geliyor. Günün tarihi, judonun kurucusu Jigoro Kano’nun doğum gününün kutlandığı 28 Ekim’den alınıyor. Kulüpler ve federasyonlar, farklı yaşlardan insanları bu sporla tanıştıran etkinlikler düzenliyor.
YUNANİSTAN’DA “HAYIR GÜNÜ”: İTALYA’NIN ÜLTİMATOMUNA RET
Yunanistan’da 28 Ekim, Yunancada “hayır” anlamına gelen “Ohi” adıyla ulusal bayram olarak kutlanıyor. Gün, 1940’ta Mussolini yönetimindeki İtalya’nın Yunan topraklarındaki stratejik noktaları işgal etme talebinin reddedilmesini anıyor. İtalyan ordusunun aynı sabah saldırıya geçmesiyle başlayan savaş, ülkenin İkinci Dünya Savaşı’na girişine yol açtı. Yıl dönümü, Yunanistan’da ulusal direnişin simgelerinden biri kabul ediliyor.
ÇEKYA’DA KURULUŞ GÜNÜ: ÇEKOSLOVAKYA’NIN DOĞUŞU ANILIYOR
Çekya’da 28 Ekim, bağımsız Çekoslovakya’nın 1918’de kuruluşunun yıl dönümü olarak kutlanıyor. Birinci Dünya Savaşı’nın sonunda Avusturya-Macaristan İmparatorluğu dağılırken ortaya çıkan devlet, Çekler ve Slovakları aynı çatı altında buluşturdu. Günümüzde iki halk ayrı devletlerde yaşasa da 28 Ekim, Çekya’nın resmî bayramları arasında yerini koruyor.
28 EKİM’İN TUHAF GÜNLERİ
Bu bölümde ağırlıklı olarak ABD’de ve internet takvimlerinde yer bulan gayriresmî günler yer alıyor.
ÇİKOLATA GÜNÜ: TATLI BİR MOLA İÇİN BAHANE
Bitter, sütlü, fındıklı veya bir fincan sıcak içecek… ABD’de 28 Ekim’de anılan Ulusal Çikolata Günü, çikolatanın bütün çeşitlerine ayrılıyor. Tadım yapmak, çikolatalı bir tarif denemek veya sevilen birine küçük bir kutu hediye etmek, günün kutlama önerileri arasında bulunuyor. Yıl içinde çikolataya ayrılmış başka tarihler de var; bu nedenle 28 Ekim, bütün dünyada kabul edilen tek bir “Dünya Çikolata Günü” anlamına gelmiyor.
PELÜŞ OYUNCAK SEVENLER GÜNÜ: OYUNCAK AYILARIN DA GÜNÜ VAR
Kulağı sökülmüş bir ayı, rengi solmuş bir tavşan veya yıllardır saklanan küçük bir köpek… Çocukluğun pelüş arkadaşları, 28 Ekim’de takvimde kendilerine yer buluyor. Pelüş Oyuncak Sevenler Günü, yalnızca çocuklara değil, oyuncağını bir hatıra olarak saklayan yetişkinlere de sesleniyor. Eski bir oyuncağı yeniden ortaya çıkarmak veya birine yumuşak bir arkadaş hediye etmek, günün basit kutlama fikirleri arasında.
DOĞADAN TOPLANAN YİYECEKLER GÜNÜ: SOFRA HER ZAMAN MARKETTEN KURULMUYOR
Yabani meyveler, yenilebilir otlar ve mantarlar, 28 Ekim’de anılan bu gayriresmî günün konusu. İngilizcede “Wild Foods Day” adıyla geçen gün, doğada kendiliğinden yetişen yiyecekleri ve bunları toplama geleneğini hatırlatıyor. Türkiye’de kuşaktan kuşağa aktarılan ot ve meyve toplama kültürü düşünüldüğünde, yabancı takvimlerdeki bu başlık oldukça tanıdık bir alışkanlığa karşılık geliyor.
28 EKİM’DE NELER OLDU?
312 – KONSTANTİN’İN ZAFERİ, HRİSTİYANLIĞIN YÜKSELİŞİNDE DÖNÜM NOKTASI OLDU
Konstantin, Roma yakınlarındaki Milvian Köprüsü Savaşı’nda rakibi Maxentius’u yenerek Roma İmparatorluğu’nun batısındaki hâkimiyetini sağlamlaştırdı. Zafer, Hristiyanlığı destekleyen Konstantin’in yükselişinde belirleyici oldu. Onun döneminde Hristiyanlara yönelik baskıların sona ermesi ve kilisenin imparatorluk desteği kazanması, Avrupa’nın dinî ve siyasi geleceğini değiştirecek gelişmelerin önünü açtı.
1492 – KRİSTOF KOLOMB KÜBA’YA ULAŞTI
Kristof Kolomb, Atlas Okyanusu’nu aşarak çıktığı ilk sefer sırasında Küba’ya ayak bastı. Asya’ya ulaştığını düşünen Kolomb’un yolculukları, Avrupa ile Amerika kıtaları arasında kalıcı bağlantı kurulmasının başlangıcında yer aldı. Ancak bu süreç, adanın yerli halkları için sömürgeleştirme, zorla çalıştırılma ve ağır nüfus kayıpları getirecekti.
1636 – HARVARD’IN KURULUŞ KARARI ALINDI
İngilizlerin Kuzey Amerika’daki Massachusetts Körfezi Kolonisi yönetimi, bir yükseköğretim kurumu kurulmasını kararlaştırdı. Daha sonra Harvard adını alacak okul, bugünkü ABD sınırları içindeki en eski yükseköğretim kurumu oldu. Kuruma adını veren John Harvard ise okulun kurucusu değil, kitaplarını ve servetinin bir bölümünü bağışlayan ilk büyük destekçisiydi.
1726 – GULLİVER’İN YOLCULUKLARI OKURLA BULUŞTU
Jonathan Swift’in Gulliver’in Yolculukları adlı eseri Londra’da yayımlandı. Küçük insanların ve devlerin ülkelerine yapılan yolculuklarla hatırlanan kitap, zamanla çocuk edebiyatının da sevilen eserlerinden biri oldu. Ancak Swift’in anlattığı fantastik dünyalar, aynı zamanda siyaseti, savaşları, kibri ve insanların kendilerini her şeyden üstün görmesini eleştiren keskin bir hicivdi.
1886 – ÖZGÜRLÜK HEYKELİ TÖRENLE AÇILDI
Fransa halkının ABD halkına armağan ettiği Özgürlük Heykeli, New York Limanı’nda düzenlenen törenle açıldı. Heykeltıraş Frederic Auguste Bartholdi’nin tasarladığı yapının mühendislik çalışmalarında Gustave Eiffel’in şirketi de görev aldı. Elindeki meşaleyle zamanla New York’un simgesine dönüşen heykel, Amerika’ya deniz yoluyla gelen göçmenler için yeni bir hayatın işareti oldu.
1893 – ÇAYKOVSKİ, SON SENFONİSİNİ ÖLÜMÜNDEN DOKUZ GÜN ÖNCE YÖNETTİ
Rus besteci Pyotr İlyiç Çaykovski’nin “Patetik” adıyla tanınan 6. Senfonisi, Petersburg’da ilk kez seslendirildi. Orkestrayı bestecinin kendisi yönetti. Çaykovski, en önemli eserlerinden biri kabul edilen bu senfoninin ilk icrasından yalnızca dokuz gün sonra hayatını kaybetti. Eser, sonraki yıllarda klasik müzik repertuvarının en çok seslendirilen senfonileri arasına girdi.
1908 – JAMANAK GAZETESİ İSTANBUL’DA YAYIMLANMAYA BAŞLADI
Misak ve Sarkis Koçunyan kardeşlerin kurduğu Ermenice Jamanak gazetesi, İstanbul’da yayın hayatına başladı. Adı Türkçede “zaman” anlamına gelen gazete, II. Meşrutiyet’in ardından canlanan basın ortamında doğdu. Türkiye Ermenilerinin toplumsal ve kültürel hayatını sayfalarına taşıyan Jamanak, aynı ailenin kuşakları tarafından yaşatılarak ülkenin en köklü gazetelerinden biri oldu.
1919 – ABD’DE İÇKİ YASAĞINI UYGULAYACAK YASA KABUL EDİLDİ
ABD Senatosu, Başkan Woodrow Wilson’ın vetosunu aşarak Volstead Yasası’nı kabul etti. Yasa, alkollü içkilerin üretimini ve satışını yasaklayan anayasa değişikliğinin nasıl uygulanacağını belirledi. Ocak 1920’de başlayacak yasak dönemi, kaçak içki ticaretini ve gizli eğlence mekânlarını büyüttü; örgütlü suçun güçlenmesine de zemin hazırladı. İçki yasağı 1933’te kaldırıldı.
1922 – LOZAN DAVETİ, SALTANATIN SONUNU HIZLANDIRDI
İtilaf Devletleri, TBMM Hükümeti’ni Lozan’da yapılacak barış konferansına davet etti. İstanbul Hükümeti’nin de konferansa çağrılması, Türkiye’yi kimin temsil edeceği sorununu ortaya çıkardı. Ankara, Türk milleti adına söz söyleme yetkisinin yalnızca TBMM’ye ait olduğunu savunuyordu. Bu ikilik, 1 Kasım’da saltanatın kaldırılmasına giden süreci hızlandırdı. Lozan görüşmelerinde Türkiye’yi yalnızca Ankara’nın göndereceği heyet temsil edecekti.
1922 – ROMA YÜRÜYÜŞÜ, MUSSOLİNİ’YE İKTİDAR YOLUNU AÇTI
İtalya’da faşistlerin Roma Yürüyüşü olarak tarihe geçen iktidar baskısı kritik aşamaya ulaştı. Başbakan Luigi Facta’nın hazırladığı sıkıyönetim kararını Kral III. Vittorio Emanuele’nin imzalamaması, faşistlerin önündeki önemli engeli kaldırdı. İzleyen günlerde Benito Mussolini hükümeti kurmakla görevlendirildi. 28 Ekim, İtalya’yı diktatörlüğe götüren sürecin simge tarihlerinden biri oldu.
1923 – MUSTAFA KEMAL PAŞA: “YARIN CUMHURİYET İLAN EDECEĞİZ!”
Mustafa Kemal Paşa, Çankaya’da yakın çalışma arkadaşlarıyla yediği akşam yemeğinde, “Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz!” diyerek kararını açıkladı. Yemekten sonra İsmet Paşa ile birlikte anayasanın ilgili maddelerinde yapılacak değişiklikler üzerinde çalıştı. Hükûmetin kurulamamasıyla ortaya çıkan siyasi bunalımın ardından hazırlanan düzenleme, ertesi gün Meclis’e sunuldu ve Cumhuriyet ilan edildi.
1927 – CUMHURİYET’İN İLK NÜFUS SAYIMI YAPILDI
Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk genel nüfus sayımında ülkenin nüfusu 13 milyon 648 bin 270 kişi olarak belirlendi. Sayımla yalnızca insan sayısı değil; yaş, meslek, okuryazarlık ve doğum yeri gibi bilgiler de kaydedildi. Dönemin idari sınırları bugünkünden farklı olan Kocaeli vilayetinde ise 286 bin 600 kişi sayıldı. Sonuçlar, genç Cumhuriyet’in eğitimden sağlığa kadar pek çok alandaki ihtiyaçlarının belirlenmesinde temel oluşturdu.
1929 – WALL STREET’TE KARA PAZARTESİ
New York Borsası’nda Dow Jones endeksi bir günde yaklaşık yüzde 13 düştü. “Kara Pazartesi” olarak anılan bu çöküşü, ertesi gün yeni bir büyük satış dalgası izledi. 1929 borsa krizinin en ağır günlerinden biri olan 28 Ekim, dünya ekonomisini sarsan Büyük Buhran’ın simge olayları arasına girdi.
1937 – ANKARA PARAŞÜT KULESİ AÇILDI
Ankara’daki Paraşüt Kulesi, Başbakan Celal Bayar tarafından açıldı. Türk Hava Kurumunun havacılığı sevdirmek ve paraşüt eğitimini yaygınlaştırmak amacıyla yaptırdığı kule, başkentin simge yapılarından biri oldu. İzmir’deki benzeriyle birlikte tasarlanan yapı, gençlerin uçaktan atlamadan önce paraşütle inişi deneyebildiği bir eğitim alanı olarak kullanıldı.
1938 – ANKARA RADYOSU YENİ RADYOEVİ VE GÜÇLÜ VERİCİSİYLE AÇILDI
Ankara Radyosu, yeni radyoevi ve güçlendirilen vericisiyle resmen işletmeye açıldı. Ankara’da radyo yayınları daha önce başlamıştı; 1938’deki açılış, yayıncılığın daha güçlü teknik imkânlara kavuşmasını sağladı. Haberlerin, müziğin ve kültür programlarının geniş kitlelere ulaşmasında önemli rol oynayan radyoevi, televizyon öncesi dönemde Türkiye’nin ortak seslerinden biri oldu.
1954 – HEMINGWAY’İN NOBEL’İ AÇIKLANDI
Nobel Edebiyat Ödülü’nün Ernest Hemingway’e verildiği açıklandı. Silahlara Veda, Çanlar Kimin İçin Çalıyor ve Yaşlı Adam ve Deniz gibi eserlerin yazarı, yalın ama güçlü anlatımıyla dünya edebiyatında iz bırakmıştı. Ödül gerekçesinde özellikle Yaşlı Adam ve Deniz’deki anlatım ustalığı ve çağdaş edebiyat üzerindeki etkisi vurgulandı.
1956 – ELVIS PRESLEY, AŞI KAMPANYASININ YÜZÜ OLDU
Elvis Presley, The Ed Sullivan Show programına çıkmadan önce basının karşısında çocuk felci aşısı yaptırdı. Amaç, özellikle aşı olmaya isteksiz gençleri cesaretlendirmekti. Fotoğraflar gazetelere yayıldı; dünyanın en ünlü genç yıldızlarından biri, şöhretini bir halk sağlığı kampanyasına taşımış oldu. Elvis’in katılımı, müzik tarihinin tıp tarihiyle kesiştiği unutulmaz örneklerden biri olarak kaldı.
1958 – İSTANBUL’DA DA GÖREV YAPAN RONCALLİ PAPA SEÇİLDİ
Angelo Giuseppe Roncalli, Katolik Kilisesi’nin başına seçilerek XXIII. Ioannes adını aldı. 1934–1944 yıllarında Vatikan’ın Türkiye ve Yunanistan temsilciliğini yapan Roncalli, İstanbul’da yaşamıştı. Papalığı sırasında topladığı İkinci Vatikan Konsili, kilisenin modern dünyayla ilişkilerini ve ibadet hayatını etkileyen önemli değişikliklerin başlangıcı oldu.
1960 – REKTÖRLER, 147 AKADEMİSYENİN UZAKLAŞTIRILMASINA İSTİFAYLA TEPKİ VERDİ
27 Mayıs darbesinin ardından 147 akademisyenin üniversitelerden uzaklaştırılmasına karşı rektörlerden istifa kararları geldi. İstanbul Üniversitesi Rektörü Sıddık Sami Onar ile İstanbul Teknik Üniversitesi Rektörü Fikret Narter, görevlerini bırakarak kararı protesto etti. “147’ler” adıyla anılan tasfiye, üniversite özerkliği ve bilim insanlarının çalışma güvencesi konusunda büyük tartışma yarattı.
1961 – MAKSİM GAZİNOSUNDA YENİ DÖNEM BAŞLADI
İstanbul eğlence hayatının ünlü adreslerinden Maksim Gazinosu, Emin Yeyman ve Fahrettin Aslan’ın işletmeciliğinde yeniden açıldı. Zeki Müren, Behiye Aksoy ve Gönül Yazar gibi sanatçıları ağırlayan mekân, gazino kültürünün en tanınmış sahnelerinden biri oldu. Gösterişli programları, assolistleri ve sanatçı rekabetleriyle Maksim, müzik kadar magazin dünyasının da gündemini belirledi.
1962 – KÜBA FÜZE KRİZİNDE NÜKLEER SAVAŞ TEHLİKESİ GERİLEDİ
Sovyetler Birliği lideri Nikita Kruşçev, Küba’daki Sovyet füzelerinin sökülerek geri çekileceğini açıkladı. ABD’nin Küba’yı işgal etmeme güvencesiyle birlikte gelen karar, dünyayı nükleer savaşın eşiğine getiren krizin çözülmesini sağladı. Uzlaşmanın kamuoyundan gizlenen bölümünde, Türkiye’deki Amerikan Jüpiter füzelerinin de kaldırılması bulunuyordu. Bu füzeler Nisan 1963’te Türkiye’den çıkarıldı.
1965 – VATİKAN’DAN DİĞER DİNLERLE İLİŞKİLERDE TARİHİ ADIM
Papa VI. Paulus, Katolik Kilisesi’nin diğer dinlerle ilişkilerini ele alan Nostra Aetate bildirisini ilan etti. Bildiri, Müslümanlarla karşılıklı anlayış ve iş birliği çağrısı yaparken, İsa’nın öldürülmesinden bütün Yahudilerin sorumlu tutulamayacağını belirtiyor ve Yahudi düşmanlığını kınıyordu. Metin, Katolik Kilisesi’nin dinler arası ilişkilerinde önemli bir dönüm noktası oldu.
1965 – 192 METRELİK ÇELİK KEMERİN SON PARÇASI YERİNE KONDU
ABD’nin St. Louis kentindeki Gateway Arch’ın son çelik parçası yerleştirilerek yapının inşası tamamlandı. Mimar Eero Saarinen’in tasarladığı 192 metre yüksekliğindeki kemer, Amerika’nın batıya doğru genişlemesini simgelemek amacıyla yapıldı. İki ayağı yukarıda birleşen dev yapı, alışılmadık görünümü ve tepesindeki seyir alanıyla kentin en tanınmış simgesine dönüştü.
1971 – İNGİLTERE, KENDİ UYDUSUNU KENDİ ROKETİYLE UZAYA GÖNDERDİ
İngiliz yapımı Prospero uydusu, Avustralya’daki Woomera’dan Black Arrow roketiyle fırlatılarak yörüngeye yerleştirildi. Böylece İngiltere, kendi geliştirdiği roketle kendi uydusunu uzaya gönderebilen ülkeler arasına katıldı. Ancak Black Arrow programının iptal edilmesi nedeniyle bu başarı, aynı zamanda programın son uydu fırlatışı oldu.
1972 – AIRBUS’IN İLK UÇAĞI HAVALANDI
Airbus’ın ilk yolcu uçağı A300, Fransa’nın Toulouse kentinde ilk uçuşunu gerçekleştirdi. Dünyanın ilk çift motorlu, geniş gövdeli yolcu uçağı olan A300’ün deneme uçuşu 1 saat 25 dakika sürdü. Avrupa ülkelerinin ortak çalışmasıyla geliştirilen uçak, Airbus’ın dünya havacılığındaki büyük üreticilerden biri olmasının yolunu açtı.
1977 – PUNK TARİHİNİN OLAY ALBÜMÜ İNGİLTERE’DE SATIŞA ÇIKTI
Sex Pistols’ın Never Mind the Bollocks, Here’s the Sex Pistols albümü İngiltere’de yayımlandı. “Anarchy in the U.K.” ve “God Save the Queen” gibi parçaları bir araya getiren albüm, punk müziğin simgelerinden biri oldu. Albümün adı bile tartışma yarattı ve bir plakçı vitrininde sergilenmesi dava konusu oldu. Grubun resmî tarihçesine göre Fransa baskısı daha önce çıkmıştı; 28 Ekim, İngiltere’deki yayımlanma tarihidir.
1981 – METALLICA LOS ANGELES’TA KURULDU
Davulcu Lars Ulrich ile gitarist ve solist James Hetfield’ın bir araya gelmesiyle Metallica kuruldu. Grup, sonraki yıllarda “Master of Puppets”, “One”, “Enter Sandman” ve “Nothing Else Matters” gibi parçalarla metal müziği çok daha geniş kitlelere ulaştırdı.
1982 – BİRLEŞMİŞ MİLLETLER DÜNYA DOĞA ŞARTI’NI KABUL ETTİ
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, doğanın ve canlı türlerinin korunmasına ilişkin temel ilkeleri ortaya koyan Dünya Doğa Şartı’nı kabul etti. Belgede, her yaşam biçiminin insanlara sağladığı faydadan bağımsız olarak saygıyı hak ettiği vurgulandı. Doğal yaşam alanlarının korunması, kaynakların tüketilmeden kullanılması ve doğanın savaşın yıkımından sakınılması gerektiği belirtildi.
1995 – BAKÜ METROSUNDA YANGIN FACİASI YAŞANDI
Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de, Ulduz ile Neriman Nerimanov istasyonları arasındaki bir metro treninde yangın çıktı. Tünelde kalan yolcuların yoğun dumanla karşılaştığı faciada, 28’i çocuk 286 yolcu ve üç kurtarma görevlisi olmak üzere 289 kişi hayatını kaybetti. Olay, dünya tarihinin en ölümcül metro felaketi olarak kayıtlara geçti.
2003 – GÜNEŞ’TEN DÜNYA’YA DOĞRU DEV PATLAMA
Güneş’te son derece güçlü bir patlama meydana geldi. Uzay gözlemevlerinin kaydettiği olayla birlikte büyük miktarda madde uzaya savruldu. Patlamanın ardından Dünya’ya ulaşan parçacıklar, “Cadılar Bayramı güneş fırtınaları” olarak anılan hareketli dönemin başlıca olaylarından birini oluşturdu. Güneş’in yüz milyonlarca kilometre öteden teknolojiyle kurduğumuz hayatı etkileyebileceği bir kez daha görüldü.
2005 – MASKELİ BEŞLER’İN SİNEMA MACERASI BAŞLADI
Maskeli Beşler: İntikam Peşinde gösterime girdi. Murat Aslan’ın yönettiği, Şafak Sezer, Peker Açıkalın ve Cengiz Küçükayvaz’ın da rol aldığı film, işleri sürekli ters giden beş hırsızın maceralarını anlatıyordu. Sonraki yıllarda devam filmleri de çekilen serinin ilk yapımı, Türkiye sinemalarında yaklaşık 783 bin seyirciye ulaştı.
2009 – NASA’NIN ARES I-X ROKETİ İLK DENEME UÇUŞUNU YAPTI
NASA’nın insanlı uzay uçuşları için geliştirdiği Ares I roketinin deneme aracı Ares I-X, Florida’daki Kennedy Uzay Merkezi’nden fırlatıldı. Astronot taşımayan uçuşta, roketin yükselişi ve kademelerinin ayrılması sınandı. Araçtaki yüzlerce sensör, mühendislerin tasarımlarını değerlendirmesine yardımcı olacak veriler topladı.
2011 – BEHZAT Ç. VE ANADOLU KARTALLARI AYNI GÜN VİZYONA GİRDİ
Televizyonun sevilen polisiyesi Behzat Ç., Seni Kalbime Gömdüm filmiyle sinema seyircisinin karşısına çıktı. Aynı gün, genç savaş pilotlarının hikâyesini anlatan Anadolu Kartalları da gösterime girdi. İki yerli yapımın aynı tarihte vizyona çıkması, sinemaseverlere farklı türlerde iki dikkat çekici seçenek sundu. Anadolu Kartalları toplamda yaklaşık 1 milyon 195 bin, Behzat Ç. Seni Kalbime Gömdüm ise 528 bin seyirciye ulaştı.
2014 – ERMENEK’TE 18 MADENCİ HAYATINI KAYBETTİ
Karaman’ın Ermenek ilçesinde, Pamuklu köyü yakınındaki kömür ocağına su doldu. Bitişikteki eski maden çalışmalarında biriken suyun çalışan ocağa ulaşması sonucu 18 madenci yer altında mahsur kaldı ve hayatını kaybetti. Soma faciasından birkaç ay sonra yaşanan Ermenek faciası, madenlerdeki çalışma koşullarını ve denetim eksikliklerini yeniden Türkiye’nin gündemine taşıdı.
2014 – UZAY İSTASYONUNA GİDEN ROKET KALKIŞTAN SONRA PARÇALANDI
Uluslararası Uzay İstasyonu’na malzeme götürmek üzere ABD’nin Virginia eyaletinden fırlatılan Antares roketi, kalkışından kısa süre sonra parçalandı. Roketin taşıdığı insansız Cygnus kargo aracı da kaybedildi. Kazada yaralanan olmadı. NASA, istasyondaki astronotların yiyecek ve temel ihtiyaçlar bakımından tehlikede bulunmadığını açıkladı.
2016 – YILMAZ ERDOĞAN’IN “EKŞİ ELMALAR”I GÖSTERİME GİRDİ
Yılmaz Erdoğan’ın yazıp yönettiği “Ekşi Elmalar”, sinemalarda gösterilmeye başlandı. Erdoğan’a Farah Zeynep Abdullah, Songül Öden ve Şükran Ovalı’nın eşlik ettiği film, bir belediye başkanıyla ailesinin hayatını anlattı. Hakkâri’den Antalya’ya uzanan hikâye, aşkı, aile içindeki baskıyı ve Türkiye’nin değişen toplumsal hayatını mizahla dramı birleştirerek perdeye taşıdı.
2020 – AVRUPA YAKASI’NIN İLK SÜRÜCÜSÜZ METROSU AÇILDI
İstanbul’da M7 hattının Mecidiyeköy-Mahmutbey bölümü yolcu taşımaya başladı. Avrupa Yakası’nın ilk sürücüsüz metrosu olan hat, yoğun nüfuslu ilçeler arasında yeni bir raylı ulaşım bağlantısı kurdu. Trenlerin otomatik sistemle işletildiği hat, İstanbul’un Anadolu Yakası’ndaki Üsküdar-Çekmeköy metrosundan sonra sürücüsüz metro ağının genişlemesini sağladı.
2022 – EFES’TE 1.400 YILLIK DÜKKÂNLARIN KEŞFİ DUYURULDU
Avusturya Bilimler Akademisi, Efes Antik Kenti’nde erken Bizans dönemine ait bir dükkân ve lokanta mahallesinin ortaya çıkarıldığını duyurdu. Yaklaşık 1.400 yıl önce büyük bir yangınla yıkıldığı düşünülen alanda yemek kapları, tuzlanmış balık bulunan amforalar, meyve çekirdekleri, altın ve bakır sikkeler bulundu. Yangın tabakasının altında korunan eşyalar, dönemin gündelik hayatını ayrıntılarıyla gösteriyordu. Akademi, buluntuyu Efes’te Yamaçevler’den sonraki en önemli keşif olarak değerlendirdi.
KOCAELİ TARİHİNDE 28 EKİM
1922 – İZMİT MUHAREBELERİNDEKİ HİZMETLERİ İÇİN İSTİKLAL MADALYASI ÖNERİLDİ
Millî Mücadele sırasında İzmit ve çevresinde yararlılık gösteren Geyveli Hafız Fuad Bey ile Rıza Bey’e İstiklal Madalyası verilmesi konusu TBMM’de görüşüldü. İcra Vekilleri Heyeti Başkanı Hüseyin Rauf Bey’in imzasıyla gönderilen öneri, bölgenin kurtuluşunda görev alan isimlerin hizmetlerini Meclis gündemine taşıdı. Görüşmelerde, Millî Mücadele’ye katkıda bulunan diğer kişilerin de adaletle değerlendirilmesi gerektiği dile getirildi.
1945 – KOCAELİ MİLLETVEKİLİ NİHAT ERİM’İN ULUS’TAKİ İLK BAŞMAKALESİ
Kandıralı hukukçu ve Kocaeli Milletvekili Nihat Erim’in “Birleşmiş Milletler Antlaşması” başlıklı yazısı Ulus gazetesinde yayımlandı. Gazete yazarlığının başlangıcı olan bu başmakale, Erim’in siyasetle birlikte basın dünyasında da etkin olacağı dönemin ilk adımlarındandı. Erim, daha sonraki yıllarda Ulus’un başyazarlığını üstlenecek ve başbakanlık yapacaktı.
1952 – İZMİT’TE KÂĞIT İŞÇİLERİ YENİ BİR SENDİKA KURDU
İzmit Selüloz Sanayii Müessesesi Elektroşimi İşçileri Sendikası kuruldu. Mustafa Uyguç’un başkanlığında kurulan örgüt, kentte kâğıt işkolundaki üçüncü sendikaydı. İş kazaları ve meslek hastalıklarında çalışanlara destek sağlanması, primlerin iyileştirilmesi ve işçilerin konut sahibi olması hedefleri arasında bulunuyordu. Kuruluş, İzmit’in sanayi kimliğinin yanında gelişen işçi örgütlenmesinin de adımlarından biri oldu.
1962 – SEKA SAHNESİ ÇOCUKLAR İÇİN PERDESİNİ AÇTI
İstanbul Çocuk Tiyatrosu, Cumhuriyet Bayramı etkinlikleri kapsamında SEKA sahnesinde oyunlar sergiledi. Fabrikanın tiyatro salonu, İstanbul ve Ankara’dan gelen toplulukların yanı sıra çocuklara yönelik gösterilere de ev sahipliği yapıyordu. Bu etkinlikler, SEKA’nın İzmit’te üretimin yanında kültür hayatına da katkı sağladığı dönemin örnekleri arasında yer aldı.
1981 – CENGİZ TOPEL, NATO DENİZ HAVA ÜSSÜ OLARAK KABUL EDİLDİ
Kocaeli’deki Cengiz Topel Havaalanı, NATO Deniz Hava Üssü olarak kabul edildi. Deniz havacılığı birliklerinin kullandığı tesisin bu statüyü kazanması, bölgenin askerî havacılık tarihindeki önemli aşamalardan biri oldu. Bugün sivil uçuşlarla da tanınan havaalanının geçmişinde, Donanmanın hava unsurlarına hizmet veren askerî üs kimliği bulunuyor.
1998 – SEKA İZMİT’İN KAPATILMASI KARARI GERİ ALINDI
Özelleştirme Yüksek Kurulu, SEKA İzmit İşletmesinin kapatılmasına ilişkin 14 Eylül 1998 tarihli kararını iptal etti. İşçiler ve kentteki çeşitli kuruluşların kapatmaya karşı çıktığı süreçte alınan karar, fabrikanın faaliyetlerinin sürmesi açısından önemli bir gelişmeydi. Selüloz-İş Sendikası ise kararın kaldırılmasını yeterli görmeyerek işletmenin yaşatılması için yatırım ve teknoloji yenilemesi yapılmasını istedi.
2010 – GEBZE–İZMİR OTOYOLUNUN TEMELİ DİLOVASI’NDA ATILDI
Gebze-Orhangazi-İzmir Otoyolu’nun temeli, Kocaeli’nin Dilovası ilçesinde düzenlenen törenle atıldı. İzmit Körfezi’ni köprüyle geçerek Bursa ve İzmir’e uzanacak proje, Marmara ile Ege arasındaki ulaşımın önemli yatırımlarından biri oldu. Projenin Osmangazi Köprüsü’nü de kapsayan ilk kesimi 2016’da, otoyolun tamamı ise 2019’da trafiğe açıldı.
2019 – ATATÜRK’ÜN EŞYALARI TARİHÎ İZMİT GARI’NDA SERGİLENDİ
“Büyük Dahi/Gazi Mustafa Kemal Atatürk İzmit’te” adlı müze-sergi, tarihî İzmit Garı’nda açıldı. Eriş Ülger’in koleksiyonundan hazırlanan sergide Atatürk’e ait kişisel eşyalar, belgeler, fotoğraflar ve tablolar ziyaretçilerle buluştu. Cumhuriyet Bayramı etkinlikleri kapsamında düzenlenen sergi, Atatürk’ün cenazesinin 1938’de Ankara’ya uğurlandığı tarihî garı, bu kez onun hayatını anlatan bir buluşmanın mekânına dönüştürdü.
28 EKİM’DE GAZETELERDE KOCAELİ
1929 – TÜRK YOLU: İŞGALDE ZARAR GÖREN SAAT KULESİ ONARILACAK
Türk Yolu gazetesinin 28 Ekim 1929 tarihli sayısında, İzmit Saat Kulesi’nin belediye tarafından onarılacağı bildiriliyordu. İşgal sırasında zarar gören yapı, aradan geçen yıllara rağmen çeşitli nedenlerle tamir edilememişti. Müzeyyen Ünal’ın gazetenin 156. sayısından aktardığı bu kayıt, İzmit’in simge yapısının da işgalin izlerini uzun süre taşıdığını gösteriyor.
1935 – İZMİT’İN GELECEĞİ İÇİN YANSEN PLANI
Türkyolu gazetesinin 28 Ekim tarihli sayısında, İzmit’in imar planını hazırlayan Prof. Yansen’in demiryoluyla deniz arasında kalan bölgeye ilişkin çalışması gündemdeydi. Belediyeye daha önce gönderilen plandaki bazı noktalar anlaşılamayınca, açıklayıcı projeler de gönderilmişti. Haber, İzmit’in kıyıyla demiryolu arasındaki alanının nasıl düzenleneceğinin o yıllarda da tartışıldığını gösteriyordu.
1935 – TAVŞANCIL İÇİN NAHİYE HABERİ
Türkyolu, o dönemde Gebze’ye bağlı Tavşancıl köyünün nahiye yapılacağını duyurdu. Bugün Dilovası sınırları içinde kalan Tavşancıl’ın geçmişine ilişkin haber, yerleşimin Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki idari gelişimini yansıtan ayrıntılardan biriydi. Gazetede duyurulan gelişme, Tavşancıl’ın yalnızca bir köy olarak anıldığı dönemin değişmekte olduğunu gösteriyordu.
1935 – ÇUHANE’DE UN FABRİKASI, YANINDA HALKA AÇIK MESİRE
Türkyolu, Kocaeli Milletvekili Ali Dikmen’in Çuhane’de yaptırdığı un fabrikasının inşaatının tamamlandığını yazdı. Haberin dikkat çekici yanı yalnızca fabrika değildi: Dikmen, fabrikanın yanındaki alanı halkın yararlanabileceği bir mesire yeri olarak ayırmıştı. Böylece üretim tesisiyle dinlenme alanı aynı haberde buluşmuştu.
1981 – CUMHURİYET: KÖRFEZ’DEKİ FABRİKALARA ARITMA ÇAĞRISI
Cumhuriyet’in 28 Ekim 1981 tarihli sayısında, Karamürsel’deki İpek Kâğıt Fabrikası’nın atık su arıtma tesisinin açılışı haber oldu. Kocaeli Valisi Hikmet Gülşen, sanayinin bölgeye sağladığı yararların yanında çevre kirliliği sorununu da beraberinde getirdiğini belirterek tesisin diğer işletmelere örnek olmasını istedi. Haberde, arıtılan suda balık ve su bitkilerinin yetiştirildiği de anlatılıyordu. Körfez’in sanayileşmeyle birlikte büyüyen çevre sorunu, o yıllarda da gazete sayfalarındaydı.
1989 – CUMHURİYET, İZMİT’TEKİ YEDİ SAATİ AŞAN KONUŞMAYI HATIRLATTI
Cumhuriyet’in 28 Ekim 1989 tarihli sayısındaki “30 yıl önce” köşesi, Osman Bölükbaşı’nın 1959’da İzmit’te yaptığı uzun konuşmayı yeniden gündeme getirdi. Gazetenin aktardığına göre Bölükbaşı, Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisinin il ve ilçe kongresinde 440 dakika, yani 7 saat 20 dakika konuşmuş, bu sırada 28 bardak su içmişti. Siyasetçinin hitabeti kadar konuşma süresi de haber olmuş; hangi liderin adını kaç kez andığı bile sayılmıştı.
2011 – KOCAELİ GAZETESİ: SÜHEYL ÜNVER’İN KENT NOTLARI KİTAPLAŞTI
Kocaeli gazetesinin 28 Ekim 2011 tarihli haberinde, Süheyl Ünver’in notlarından hazırlanan “İzmit-Gebze” kitabının tanıtımı anlatılıyordu. Ahmet Nezih Galitekin’in derlediği eser, Ünver’in kent gezilerinde tuttuğu notları, yaptığı çizimleri ve çektiği fotoğrafları bir araya getiriyordu. Gebze Osman Hamdi Bey Kültür Merkezi’ndeki tanıtım, eski sokakların, yapıların ve günlük hayatın izlerini taşıyan bir arşivin okura açılması bakımından önem taşıyordu.
28 EKİM’DE DOĞANLAR
1868 – MODERN OLİMPİYATLARIN İLK ŞAMPİYONU JAMES CONNOLLY
Amerikalı atlet ve yazar James Brendan Connolly, Boston’da doğdu. Atina’da düzenlenen 1896 Olimpiyatları’nda üç adım atlamayı kazanarak modern olimpiyatların ilk şampiyonu oldu. Aynı oyunlarda yüksek atlamada ikinci, uzun atlamada üçüncü sırayı aldı. Sporculuğunun yanında deniz hikâyeleri yazdı; gazeteci ve yazar olarak da çalıştı.
1897 – HOLLYWOOD YILDIZLARINI GİYDİREN EDITH HEAD
Amerikalı kostüm tasarımcısı Edith Head doğdu. Audrey Hepburn, Grace Kelly ve Elizabeth Taylor gibi yıldızların perdedeki görünümüne imzasını attı. “Roma Tatili”, “Sabrina” ve “Belalılar”ın da aralarında bulunduğu filmlerle sekiz Oscar kazandı. Kendisi sade renkleri tercih etse de tasarımlarıyla sinema kadar moda dünyasını da etkiledi.
1909 – İNSANIN HUZURSUZLUĞUNU RESMEDEN FRANCIS BACON
Ressam Francis Bacon, Dublin’de doğdu. İnsan yüzlerini ve bedenlerini alışılmış biçimlerinin dışında resmederek korku, yalnızlık ve acı gibi duyguları görünür kıldı. Düzenli bir sanat eğitimi almadan geliştirdiği üslubuyla 20. yüzyıl resminin önemli isimlerinden biri oldu. Aynı adı taşıyan İngiliz filozof Francis Bacon’la sıkça karıştırılıyor.
1914 – ÇOCUK FELCİ AŞISININ ÖNCÜSÜ JONAS SALK
Amerikalı hekim ve araştırmacı Jonas Salk, New York’ta doğdu. Ekibiyle geliştirdiği çocuk felci aşısının güvenli ve etkili olduğu 1955’te açıklandı. Aşı, çocuklarda kalıcı felce ve ölüme yol açabilen hastalıkla mücadelede büyük bir dönüm noktası oldu. Salk, sonraki yıllarda kendi adını taşıyan biyolojik araştırmalar enstitüsünü kurdu.
1921 – “PAPATYA” TANGOSUNUN BESTECİSİ NECDET KOYUTÜRK
Türkçe tangonun önemli bestecilerinden Necdet Koyutürk, Ankara’da doğdu. “Papatya” başta olmak üzere eserleriyle Türkiye’de tango müziğinin yaygınlaşmasına katkı sağladı. Şecaattin Tanyerli’nin yorumuyla da tanınan besteleri, radyolar ve plaklar aracılığıyla geniş kitlelere ulaştı. Besteciliğinin yanında orkestra şefliği yaptı.
1933 – ÇALIMLARIYLA FUTBOL TARİHİNE GEÇEN GARRİNCHA
Garrincha adıyla tanınan Brezilyalı futbolcu Manoel Francisco dos Santos doğdu. Rakiplerini peş peşe geçebildiği çalımları ve sağ kanattaki oyunuyla futbolun unutulmazları arasına girdi. Brezilya’nın 1958 ve 1962 Dünya Kupası şampiyonluklarında görev aldı. Pele’nin sakatlandığı 1962 turnuvasında takımını taşıyan başlıca oyunculardan biri oldu.
1937 – MİKROİŞLEMCİNİN GELİŞTİRİLMESİNE ÖNCÜLÜK EDEN TED HOFF
Amerikalı mühendis Marcian Edward “Ted” Hoff doğdu. Bilgisayarın işlem yapmasını sağlayan temel birimin tek bir çipte toplanması fikrini geliştiren öncülerden biri oldu. Intel’deki çalışma arkadaşlarıyla ortaya çıkardığı 4004 mikroişlemcisi, elektronik cihazların küçülmesinde ve bilgisayarların günlük hayata girmesinde önemli bir adım oluşturdu.
1955 – MİCROSOFT’UN KURUCULARINDAN BILL GATES
Amerikalı yazılımcı ve iş insanı Bill Gates, Seattle’da doğdu. Paul Allen’la birlikte kurduğu Microsoft, kişisel bilgisayarların yaygınlaşmasında belirleyici şirketlerden biri oldu. Windows işletim sistemi ve Office programları, evlerden okullara ve işyerlerine kadar günlük hayatın parçasına dönüştü. Gates, sonraki yıllarda küresel sağlık ve eğitim alanlarındaki bağış çalışmalarıyla da tanındı.
1957 – ÖZGÜN MÜZİĞİN GÜÇLÜ SESİ AHMET KAYA
Şarkıcı ve besteci Ahmet Kaya, Malatya’da doğdu. Küçük yaşta bağlamayla tanıştı; “Ağlama Bebeğim” albümüyle geniş kitlelere ulaşmaya başladı. Kendine özgü yorumu ve şarkılarıyla Türkiye’de özgün müziğin en tanınmış isimlerinden biri oldu. “Kum Gibi”, “Kendine İyi Bak” ve “Yorgun Demokrat” gibi eserleri farklı kuşaklar tarafından dinlenmeye devam etti.
1963 – İTALYAN POP MÜZİĞİNİN DÜNYAYA AÇILAN SESİ EROS RAMAZZOTTI
İtalyan şarkıcı Eros Ramazzotti, Roma’da doğdu. Kendine özgü sesiyle ülkesinin dışına taşan bir dinleyici kitlesi kazandı. “Più bella cosa” ve “Cose della vita” gibi şarkılarıyla Türkiye’de de tanındı. Tina Turner ve Andrea Bocelli gibi farklı müzik türlerinden sanatçılarla yaptığı düetler, kariyerinin dikkat çeken çalışmaları arasında yer aldı.
1967 – ROMANTİK KOMEDİLERİN UNUTULMAZ YILDIZI JULIA ROBERTS
Amerikalı oyuncu Julia Roberts doğdu. “Özel Bir Kadın” filmiyle dünya çapında üne kavuştu; “En İyi Arkadaşım Evleniyor” ve “Aşk Engel Tanımaz” gibi yapımlarla romantik komedinin en tanınmış yüzlerinden biri oldu. Gerçek bir çevre mücadelesini anlatan “Tatlı Bela” filmindeki Erin Brockovich rolüyle 2001’de En İyi Kadın Oyuncu Oscar’ını kazandı.
1974 – “JOKER”LE OSCAR KAZANAN JOAQUIN PHOENIX
Amerikalı oyuncu Joaquin Phoenix, Porto Riko’nun San Juan kentinde doğdu. “Gladyatör”deki Commodus, “Sınırları Aşmak”taki Johnny Cash ve “Aşk”taki Theodore rolleriyle farklı karakterlere hayat verdi. “Joker” filmindeki performansıyla En İyi Erkek Oyuncu Oscar’ını kazandı. Rollerine hazırlanırken geçirdiği fiziksel ve duygusal dönüşümlerle tanındı.
1978 – “GAME OF THRONES”UN BRIENNE’İ GWENDOLINE CHRISTIE
İngiliz oyuncu Gwendoline Christie doğdu. “Game of Thrones” dizisinde canlandırdığı savaşçı Brienne karakteriyle dünya çapında tanındı. “Star Wars” filmlerinde Yüzbaşı Phasma olarak seyirci karşısına çıktı. “Wednesday” ve “The Sandman” gibi fantastik yapımlarda da rol aldı.
1981 – TANER GÜLLERİ’YLE GOL KRALLIĞI YARIŞINA GİREN MİLAN BAROŞ
Çek futbolcu Milan Baroş doğdu. Liverpool’la Şampiyonlar Ligi’ni kazanan, Çek Millî Takımı’yla 2004 Avrupa Şampiyonası’nın gol kralı olan forvet, Türkiye’de Galatasaray forması giydi. 2008-2009 sezonunda Süper Lig’i 20 golle gol kralı tamamladı. En yakın takipçisi, Kocaelispor’un 18 gol atan unutulmaz forveti Taner Gülleri’ydi.
1982 – “SAVAŞÇI” VE “BİR KÜÇÜK GÜN IŞIĞI”NIN OYUNCUSU BERK OKTAY
Oyuncu Berk Oktay, Ankara’da doğdu. Mankenlikle başladığı kariyerinin ardından televizyon dizilerine geçti. “Akasya Durağı”, “Arka Sokaklar” ve “İlişki Durumu: Karışık” gibi yapımlarda rol aldı. “Savaşçı”daki Kaan karakteri ve “Bir Küçük Gün Işığı”ndaki Fırat rolüyle geniş bir izleyici kitlesine ulaştı.
1982 – “DOCTOR WHO”DAN “HOUSE OF THE DRAGON”A MATT SMITH
İngiliz oyuncu Matt Smith, Northampton’da doğdu. Gençliğinde profesyonel futbolcu olmayı hedeflerken yaşadığı sırt rahatsızlığının ardından oyunculuğa yöneldi. “Doctor Who”da Doktor’un on birinci yüzü, “The Crown”da Prens Philip olarak tanındı. “House of the Dragon”da ise Daemon Targaryen karakterini canlandırdı.
1993 – ŞARKILARIYLA İNTERNETTEN GENİŞ KİTLELERE ULAŞAN BİLAL SONSES
Şarkıcı ve söz yazarı Bilal Sonses, İstanbul’da doğdu. Yazıp seslendirdiği şarkıları internette paylaşarak tanındı. “İki Kelime”, “İçimdeki Sen” ve “Hasbelkader” gibi parçalarla geniş dinleyici kitlesine ulaştı. Tuğçe Kandemir ve Yıldız Tilbe’yle yaptığı düetler de en çok bilinen çalışmaları arasında yer aldı.
28 EKİM’DE HAYATINI KAYBEDENLER
1704 – BİREYİN HAKLARINI SAVUNAN DÜŞÜNÜR JOHN LOCKE
İngiliz filozof John Locke hayatını kaybetti. İnsanların yaşam, özgürlük ve mülkiyet haklarına sahip olduğunu, yönetimin meşruiyetini halkın rızasından alması gerektiğini savundu. Bilginin oluşumunda deneyimin önemini vurgulayan çalışmalarıyla da felsefede iz bıraktı. Düşünceleri, modern demokrasinin ve bireysel haklar anlayışının gelişmesinde etkili oldu.
1841 – LİTYUMU KEŞFEDEN JOHAN AUGUST ARFWEDSON
İsveçli kimyager Johan August Arfwedson, 49 yaşında hayatını kaybetti. 1817’de bir mineralin içeriğini incelerken daha önce bilinmeyen bir elementin varlığını belirledi. Lityum adı verilen bu element, çok daha sonra cep telefonlarından dizüstü bilgisayarlara ve elektrikli otomobillere kadar pek çok cihazın şarj edilebilir pillerinde kullanılacaktı. Arfwedson elementi tanımlamış, ancak saf metal hâlinde elde edememişti.
1949 – CUMHURİYET’İN EĞİTİMCİLERİNDEN NAFİ ATUF KANSU
Eğitimci ve siyasetçi Nafi Atuf Kansu, Ankara’da hayatını kaybetti. Öğretmenlikten eğitim yöneticiliğine ve milletvekilliğine uzanan çalışmalarında çocukların yetişmesini temel meselelerden biri olarak gördü. Okulların aydınlık, sağlıklı ve doğayla bağlantılı olması gerektiğini savundu; Türkiye’de izciliğin gelişmesine katkıda bulundu. Şair ve hekim Ceyhun Atuf Kansu’nun da babasıydı.
1952 – GOLDEN GATE KÖPRÜSÜNE GÖRÜNÜMÜNÜ VEREN IRVING MORROW
Amerikalı mimar Irving Morrow hayatını kaybetti. San Francisco’daki Golden Gate Köprüsü’nün mimari ayrıntılarının, aydınlatmasının ve ayırt edici turuncu renginin belirlenmesinde başlıca rolü üstlendi. Köprünün çevredeki tepelerle uyum sağlamasını, deniz ve gökyüzü karşısında ise belirginleşmesini istedi. Seçtiği renk, zamanla dünyanın en tanınmış köprü görüntülerinden birinin ayrılmaz parçası oldu.
1977 – TARİHİ ÇİZGİ ROMANLARLA ANLATAN RATİP TAHİR BURAK
Karikatürist ve çizgi roman sanatçısı Ratip Tahir Burak, İstanbul’da hayatını kaybetti. Siyasi karikatürlerinin yanında “Barbaros’un Son Seferi”, “Cem Sultan” ve “Plevne” gibi tarihî çizgi romanlar hazırladı. Gazete sayfalarında yayımlanan çalışmalarıyla geçmişin olaylarını geniş okur kitlelerine taşıdı. Bir dönem milletvekilliği de yapan Burak, Türk çizgi romanının öncü isimleri arasında yer aldı.
1978 – TÜRK EDEBİYATININ GEÇMİŞİNİ ARAŞTIRAN AGÂH SIRRI LEVEND
Edebiyat tarihçisi, eğitimci ve dil araştırmacısı Agâh Sırrı Levend, Ankara’da hayatını kaybetti. Eski metinleri, yazarları ve edebiyat kaynaklarını inceleyerek Türk edebiyatı tarihinin anlaşılmasına katkıda bulundu. “Türk Edebiyatı Tarihi” ve “Türk Dilinde Gelişme ve Sadeleşme Safhaları” önemli eserleri arasındaydı. Türk Dil Kurumunda genel sekreterlik ve başkanlık görevlerini de üstlendi.
1998 – “DEMİR ADAM”IN YAZARI TED HUGHES
İngiliz şair ve çocuk kitapları yazarı Ted Hughes, 68 yaşında hayatını kaybetti. Doğayı, hayvanları ve insanın iç dünyasını güçlü imgelerle anlatan şiirleriyle tanındı. Çocuklar için yazdığı “Demir Adam”, en bilinen eserlerinden biri oldu. Ölüm yılında yayımlanan “Doğum Günü Mektupları”nda, şair Sylvia Plath’la ilişkisine şiirleri üzerinden yeniden baktı.
1998 – ŞİFRELERİ ÇÖZEN COLOSSUS’UN TASARIMCISI TOMMY FLOWERS
İngiliz mühendis Thomas Harold “Tommy” Flowers, 92 yaşında hayatını kaybetti. İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanların şifreli haberleşmesinin çözülmesine yardımcı olan Colossus makinelerini geliştiren ekibe öncülük etti. Elektronik ve programlanabilir bilgisayarların ilk örneklerinden olan bu makineler, savaşın gizli bilgi mücadelesinde önemli rol oynadı. Çalışmaları uzun yıllar gizli tutulduğu için katkıları geç tanındı.
2005 – KÜLTEPE’NİN GEÇMİŞİNİ AYDINLATAN TAHSİN ÖZGÜÇ
Arkeolog Prof. Dr. Tahsin Özgüç, Ankara’da hayatını kaybetti. 1948’de başkanlığını üstlendiği Kültepe kazılarını onlarca yıl sürdürerek Anadolu’nun eski ticaret hayatının anlaşılmasına büyük katkı sağladı. Asurlu tüccarlara ait çivi yazılı tabletler, yaklaşık dört bin yıl önceki alışverişleri, borçları ve aile ilişkilerini günümüze taşıdı. Özgüç, yetiştirdiği arkeologlarla da Türkiye’deki kazı çalışmalarına yön verdi.
2005 – KARBONUN FUTBOL TOPUNA BENZEYEN YAPISINI KEŞFEDEN RICHARD SMALLEY
Nobel ödüllü kimyacı Richard Smalley hayatını kaybetti. Smalley, Robert Curl ve Harold Kroto’yla birlikte, karbon atomlarının daha önce bilinmeyen kapalı yapılar oluşturabildiğini ortaya çıkarmıştı. Bunların en ünlüsü, 60 karbon atomunun futbol topunu andıran bir biçimde birleştiği moleküldü. “Fullerenler” adı verilen bu yapıların keşfi, üç bilim insanına 1996 Nobel Kimya Ödülü’nü kazandırdı.
2006 – BOSTON CELTICS’İN EFSANE ANTRENÖRÜ RED AUERBACH
Amerikalı basketbol antrenörü ve yönetici Red Auerbach, 89 yaşında hayatını kaybetti. Boston Celtics’i antrenör olarak dokuz NBA şampiyonluğuna taşıdı; bunların sekizini art arda kazandı. Daha sonra yöneticilik görevleriyle kulübün başarılarında söz sahibi olmayı sürdürdü. Oyuncu seçimi, takım kurma becerisi ve rekabetçi kişiliğiyle basketbol tarihinin en etkili isimlerinden biri oldu.
2008 – YEDİTEPE DERGİSİNİN YAYINCISI HÜSAMETTİN BOZOK
Yazar, eleştirmen ve yayıncı Hüsamettin Bozok, Balıkesir’in Burhaniye ilçesinde hayatını kaybetti. Yeditepe dergisi ve yayınevi aracılığıyla Türk edebiyatının pek çok önemli isminin eserlerini okurla buluşturdu. Öğretmenlik, gazetecilik ve ansiklopedi yazarlığı da yaptı. PEN Türkiye’nin kurucuları arasında bulunan Bozok, edebiyatın yalnızca yazılmasına değil, yayımlanıp yaşatılmasına da emek verdi.
2013 – TİYATRO VE SESLENDİRMENİN USTA İSMİ TOMRİS OĞUZALP
Tiyatro, sinema ve televizyon oyuncusu Tomris Oğuzalp hayatını kaybetti. Devlet Tiyatroları ve Kent Oyuncuları gibi topluluklarda çalıştı; oyunculuğunun yanında tiyatro yöneticiliği yaptı. Televizyon izleyicileri onu “Çalıkuşu”, “Üvey Anne” ve “Küçük Besleme” gibi dizilerden tanıdı. Seslendirme çalışmaları arasında “Harry Potter ve Ölüm Yadigârları”ndaki Molly Weasley karakteri de bulunuyordu.
2022 – ROCK AND ROLL’UN ATEŞLİ PİYANİSTİ JERRY LEE LEWIS
Amerikalı şarkıcı ve piyanist Jerry Lee Lewis, 87 yaşında hayatını kaybetti. “Great Balls of Fire” ve “Whole Lotta Shakin’ Goin’ On” gibi şarkılarıyla rock and roll’un öncü yıldızları arasına girdi. Piyanoyu sert ve hareketli çalma biçimiyle, sahnedeki taşkın enerjisiyle tanındı. Kariyerinin sonraki döneminde country müzikte de başarılı çalışmalar yaptı.
2023 – “FRIENDS”İN CHANDLER’I MATTHEW PERRY
Oyuncu Matthew Perry, 54 yaşında hayatını kaybetti. “Friends” dizisinde on sezon boyunca canlandırdığı Chandler Bing karakteriyle dünya çapında tanındı. Alaycı esprilerinin arkasına kırılganlığını saklayan Chandler, dizinin en sevilen karakterlerinden biri oldu. Perry, oyunculuğunun yanında bağımlılıkla mücadelesini anlattığı kitabı ve iyileşme sürecindeki insanlara destek çalışmalarıyla da gündeme geldi.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
