Günün Tarihi / 29 Ağustos
29 AĞUSTOS’TA NELER KUTLANIYOR?
NÜKLEER DENEMELERE KARŞI ULUSLARARASI GÜN
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 2009 yılında aldığı kararla 29 Ağustos’u Nükleer Denemelere Karşı Uluslararası Gün ilan etti. İlk kez 2010 yılında düzenlenen gün; nükleer silah denemelerinin insan sağlığına, çevreye ve gelecek kuşaklara verdiği zararları hatırlatmayı, nükleer denemelerin tamamen sona erdirilmesi yönündeki çabaları güçlendirmeyi amaçlıyor.
Tarihin seçilmesinin Türk dünyası açısından da özel bir anlamı var. Sovyetler Birliği’nin en büyük nükleer deneme alanlarından biri olan Kazakistan’daki Semipalatinsk sahası, 29 Ağustos 1991’de kapatıldı. Kazakistan’ın girişimiyle hazırlanan kararın Birleşmiş Milletler tarafından kabul edilmesiyle bu tarih uluslararası bir farkındalık gününe dönüştü.
TÜRKİYE’DE 29 AĞUSTOS: ZAFER HAFTASI’NIN EN KRİTİK GÜNLERİNDEN BİRİ
29 Ağustos, Türkiye’de tek başına bir resmî bayram değildir; ancak 26-30 Ağustos Zafer Haftası içinde yer alır. Büyük Taarruz sırasında Türk ordusu, 29 Ağustos 1922’de Yunan kuvvetlerinin büyük bölümünü kuzeyden, doğudan, güneyden ve güneybatıdan kuşatmış; ertesi gün kazanılacak Başkomutan Meydan Muharebesi’nin şartlarını hazırlamıştı.
Bu nedenle 29 Ağustos, özellikle Afyonkarahisar ve çevresinde yürüyüşler, şehitlik ziyaretleri ve 30 Ağustos Zafer Bayramı’na hazırlık etkinlikleriyle anılır. Resmî bayram ise 30 Ağustos Zafer Bayramı ve Türk Silahlı Kuvvetleri Günü’dür.
KATOLİK TAKVİMİNDE VAFTİZCİ YAHYA’NIN ÖLDÜRÜLÜŞÜ ANILIYOR
Katolik Kilisesi, 29 Ağustos’ta Vaftizci Yahya’nın öldürülüşünü ve şehitliğini anıyor. Hristiyan kaynaklarına göre dönemin hükümdarı Herodes’in evliliğine karşı çıktığı için hapsedilen Vaftizci Yahya’nın başı kesilerek öldürülmüştü.
Vaftizci Yahya, İslam inancında peygamber kabul edilen Hz. Yahya ile aynı kişidir. Bununla birlikte 29 Ağustos, Müslümanlara ait bir dinî gün değildir; Hristiyan litürjik takvimindeki bir anmadır.
SLOVAK ULUSAL AYAKLANMASI GÜNÜ
Slovakya’da 29 Ağustos, ülkenin resmî millî günlerinden biri olan Slovak Ulusal Ayaklanması Günü olarak anılıyor. Tarih, 29 Ağustos 1944’te Nazi Almanyası’nın desteklediği Slovak yönetimine karşı başlayan silahlı direnişin yıl dönümünü simgeliyor.
Ayaklanma askerî bakımdan bastırılmış olsa da Slovakya’nın faşizme karşı direnişinin ve ülkenin savaş sonrası demokratik kimliğinin en önemli sembollerinden biri haline geldi.
UKRAYNA’DA HAYATINI KAYBEDEN SAVUNUCULARI ANMA GÜNÜ
Ukrayna’da 29 Ağustos, ülkenin bağımsızlığı, egemenliği ve toprak bütünlüğü için hayatını kaybeden asker ve gönüllülerin anıldığı Ukrayna Savunucularını Anma Günüdür. Gün, 2019 yılında devlet başkanlığı kararnamesiyle oluşturuldu.
Tarihin seçilmesinde, 29 Ağustos 2014’te Donbas’taki İlovaysk çevresinde çok sayıda Ukraynalı askerin hayatını kaybetmesi belirleyici oldu. Ukrayna’da bugün kutlamadan çok yas, saygı duruşu ve anma törenleriyle geçiriliyor.
HİNDİSTAN ULUSAL SPOR GÜNÜ
Hindistan’da 29 Ağustos, ülkenin en ünlü çim hokeyi oyuncularından Binbaşı Dhyan Chand’ın doğum günü nedeniyle Ulusal Spor Günü olarak kutlanıyor. Dhyan Chand, Hindistan’ın 1928, 1932 ve 1936 Olimpiyatlarında kazandığı üç çim hokeyi altın madalyasının başlıca mimarlarından biriydi.
Gün boyunca spor karşılaşmaları, gençlik etkinlikleri ve fiziksel hareketliliği teşvik eden kampanyalar düzenleniyor. Hindistan hükümeti de 2026 yılı etkinliklerini gençlerin spora katılımı ve ülkenin spor altyapısının geliştirilmesi temaları üzerine kurdu.
TELUGU DİLİ GÜNÜ
Hindistan’da 29 Ağustos aynı zamanda Telugu Dili Günü olarak kutlanıyor. Gün, Telugu dilinin daha anlaşılır ve günlük hayatta kullanılabilir hale gelmesi için çalışan dilbilimci, yazar ve eğitimci Gidugu Venkata Ramamurthy’nin doğum yıl dönümüne dayanıyor.
Telugu Dili Günü’nde dilin korunması, genç kuşaklara aktarılması ve edebiyatta sade dil kullanımının önemi vurgulanıyor. Yaklaşık 80 milyondan fazla kişi tarafından konuşulan Telugu, Hindistan’ın en yaygın dillerinden biri kabul ediliyor.
2026’DA 29 AĞUSTOS’A DENK GELEN GAİ JATRA FESTİVALİ
Nepal’in özellikle Katmandu Vadisi’nde kutlanan Gai Jatra, ay takvimine göre her yıl farklı bir tarihe geliyor. Festival, 2026 yılında 29 Ağustos Cumartesi gününe denk geliyor.
“İnek Festivali” anlamına gelen Gai Jatra’da, son bir yıl içinde yakınlarını kaybeden aileler süslenmiş bir ineği ya da inek kostümü giydirilmiş bir çocuğu geçit törenine çıkarıyor. İneklerin ölen kişinin ruhuna öteki dünyaya giderken yol göstereceğine inanılıyor. Festivalin en dikkat çekici yanı, yasın mizah, sokak gösterileri ve toplumsal hicivle birleştirilmesi.
2026’DA ULUSLARARASI YARASA GECESİ DE 29 AĞUSTOS’TA BAŞLIYOR
Her yıl ağustos ayının son tam hafta sonunda düzenlenen Uluslararası Yarasa Gecesi, 2026’da 29-30 Ağustos tarihlerine denk geliyor. EUROBATS öncülüğünde 1997’den beri gerçekleştirilen etkinliklerde gece yürüyüşleri, yarasa gözlemleri, ultrasonik ses dinleme etkinlikleri ve doğa koruma programları düzenleniyor.
Amaç, korku filmlerinde uğursuzlaştırılan yarasaların ekosistemdeki gerçek rolünü anlatmak ve yaşam alanlarının korunmasına dikkat çekmek.
29 AĞUSTOS’UN TUHAF GÜNLERİ
Aşağıdaki günlerin büyük bölümü Birleşmiş Milletler ya da devletler tarafından tanınmış resmî günler değil; özellikle ABD’de yayımlanan özel gün takvimlerinden doğmuş gayriresmî ve eğlence amaçlı günlerdir.
KURALLARA GÖRE OYNAYANLARIN GÜNÜ: “HOYLE’A GÖRE”
29 Ağustos, İngilizcede “According to Hoyle Day”, yani “Hoyle’a Göre Günü” olarak anılıyor. Gün, iskambil ve masa oyunlarının kurallarını sistemli biçimde yazan 18. yüzyıl İngiliz yazarı Edmond Hoyle’un 29 Ağustos 1769’daki ölüm yıl dönümüne dayanıyor.
Hoyle’un kitapları o kadar güvenilir kabul edilmişti ki İngilizcede “according to Hoyle” sözü, zamanla yalnız kart oyunlarında değil, “kurallara ve kabul edilmiş usule tam uygun biçimde” anlamında kullanılmaya başlandı. Günümüzde bu tuhaf gün, kart oyuncuları kadar kurallara düşkün insanlara da ithaf ediliyor.
KÖKENİ BİLE BİRBİRİNE KARIŞMIŞ YEMEĞİN GÜNÜ: CHOP SUEY
ABD’de 29 Ağustos, Chop Suey Günü olarak kutlanıyor. Et, sebze ve çeşitli malzemelerin birlikte pişirilmesiyle hazırlanan bu Çin-Amerikan yemeğinin nerede ve kim tarafından bulunduğu ise hâlâ tartışmalı.
En meşhur hikâyeye göre yemek, Çinli diplomat Li Hongzhang’ın 29 Ağustos 1896’da New York’ta verdiği bir yemekte, Çinli ve Amerikalı konukların ortak damak zevkine uyacak bir tabak hazırlamak amacıyla ortaya çıktı. Ancak tarihçiler bunun büyük ölçüde bir şehir efsanesi olduğunu; chop suey’in muhtemelen Kanton mutfağındaki, adı “karışık parçalar” anlamına gelen tsap seui yemeğinden uyarlandığını düşünüyor.
LİMON SUYU GÜNÜ: TAKVİMİN EN EKŞİ GÜNLERİNDEN BİRİ
29 Ağustos, ABD merkezli özel gün takvimlerinde Ulusal Limon Suyu Günü olarak geçiyor. Bu gayriresmî gün; limon suyunun yemeklerde, içeceklerde, reçel ve konservelerde, hatta ev temizliğinde kullanılabilen çok yönlü bir ürün olmasını kutlamak amacıyla ortaya çıkarıldı.
Günün kim tarafından ve hangi yıl başlatıldığına ilişkin güvenilir bir kayıt bulunmuyor. Dolayısıyla limon suyunun geçmişi çok eski olsa da ona ayrılan 29 Ağustos tarihi, esas olarak modern internet takvimlerinin ürünü.
DAHA ÇOK AROMATİK OT, DAHA AZ TUZ GÜNÜ
29 Ağustos’un en açık biçimde “üretilmiş” günlerinden biri de Daha Çok Aromatik Ot, Daha Az Tuz Günü. Gün; yemeklerde tuz yerine fesleğen, kekik, biberiye, nane ve benzeri bitkilerin kullanılmasını teşvik ediyor.
Bugünü devletler, sağlık kuruluşları ya da uluslararası bir kurum ortaya çıkarmadı. Thomas ve Ruth Roy adlı Amerikalı çiftin kurduğu Wellcat Holidays adlı girişim, kendi hazırladığı çok sayıdaki tuhaf takvim gününden biri olarak bu tarihi belirledi. Mesajı makul; fakat günün hiçbir resmî niteliği yok.
ŞİŞE FIRINI GÜNÜ: SON DEV SERAMİK FIRINININ HATIRASI
İngiltere’nin seramik üretimiyle ünlü Stoke-on-Trent kentinde 29 Ağustos, Potteries Bottle Oven Day, yani Potteries Şişe Fırını Günü olarak anılıyor. Buradaki “şişe”, dev tuğla yapının şişeye benzeyen biçimini ifade ediyor.
Kömürle çalışan geleneksel seramik fırınlarından biri, kaybolmak üzere olan üretim tekniklerinin belgelenebilmesi için 29 Ağustos 1978’de son kez yakıldı. O günün yıl dönümü, 2018’den bu yana kentte kalan tarihî fırınların ve bölgenin endüstriyel mirasının anıldığı yerel bir güne dönüştü.
2026’DA 29 AĞUSTOS AYNI ZAMANDA COSPLAY GÜNÜ
Her yıl ağustos ayının son cumartesi günü düzenlenen Uluslararası Cosplay Günü, 2026 yılında 29 Ağustos’a denk geliyor. Anime, çizgi roman, sinema, televizyon ve video oyunu karakterlerinin kostümlerini hazırlayarak onlar gibi davranma sanatı olan cosplay, bugün dolayısıyla etkinlikler ve çevrim içi paylaşımlarla kutlanıyor.
Gün sabit olarak 29 Ağustos’ta kutlanmıyor; tarihin 2026’da 29 Ağustos’a gelmesinin nedeni, günün o yıl ağustos ayının son cumartesi gününe denk düşmesi.
29 AĞUSTOS’TA NELER OLDU?
1526 – MOHAÇ’TA İKİ SAATTE AVRUPA’NIN DENGESİ DEĞİŞTİ
Kanuni Sultan Süleyman’ın komutasındaki Osmanlı ordusu, 29 Ağustos 1526’da Mohaç Ovası’nda Macar ordusunu kesin bir yenilgiye uğrattı. Yaklaşık iki saat süren savaşta Macar ordusu dağıldı; ordunun komutanı Pál Tomori hayatını kaybetti, Macar ve Bohemya Kralı II. Lajos ise savaş alanından kaçarken Csele deresinde boğuldu. Macar devletinin askerî ve siyasi seçkinlerinin önemli bir bölümü de Mohaç’ta öldü.
Mohaç Zaferi, bağımsız Orta Çağ Macar Krallığı’nın sonunu hazırlarken Osmanlılara Orta Avrupa’nın kapılarını açtı. Macar topraklarının daha sonra Osmanlılar, Habsburglar ve Osmanlı himayesindeki Macar yönetimi arasında bölünmesine uzanan süreç başladı; Osmanlılarla Habsburglar arasında yaklaşık 150 yıl sürecek mücadele de bu savaşın ardından şekillendi. 29 Ağustos 2026, Avrupa tarihinin yönünü değiştiren Mohaç Muharebesi’nin 500. yıl dönümü.
1541 – MOHAÇ’TAN 15 YIL SONRA BUDİN OSMANLI TOPRAKLARINA KATILDI
Kanuni Sultan Süleyman, 29 Ağustos 1541’de Budin’i kalıcı olarak Osmanlı hâkimiyetine aldı. Tarih tesadüf değildi: O gün, Mohaç Zaferi’nin tam 15. yıl dönümüydü. Habsburgların Budin’i ele geçirme girişiminin püskürtülmesinin ardından Kanuni şehrin doğrudan Osmanlı yönetimine bağlanmasına karar verdi. Macar ileri gelenleri ve çocuk yaştaki János Zsigmond, padişahın ordugâhında bulunduğu sırada yeniçeriler şehre girerek stratejik noktaları kontrol altına aldı ve Budin ciddi bir çatışma yaşanmadan Osmanlıların eline geçti. Macar tarih kaynakları da olayın tarihini açıkça 29 Ağustos 1541 olarak veriyor.
Fetihten sonra Budin merkezli bir Osmanlı eyaleti kuruldu ve şehir Orta Avrupa’daki Osmanlı hâkimiyetinin en önemli idarî ve askerî merkezlerinden biri haline geldi. Budin’in doğrudan Osmanlı yönetimine geçmesi, Macaristan’ın Habsburgların denetimindeki batı-kuzey bölgesi, Osmanlı yönetimindeki orta kesimi ve Osmanlı hâkimiyetini tanıyan Erdel arasında bölünmesini kalıcılaştırdı. Budin, 1686’ya kadar yaklaşık 145 yıl Osmanlı yönetiminde kaldı.
1756 – PRUSYA SAKSONYA’YA GİRDİ, YEDİ YIL SAVAŞLARI AVRUPA’YA YAYILDI
Prusya Kralı II. Frederick, 29 Ağustos 1756’da Saksonya’yı işgal ederek Yedi Yıl Savaşları’nın Avrupa’daki büyük çatışma dönemini başlattı. Britanya ile Fransa arasındaki mücadele Kuzey Amerika’da daha önce başlamıştı; ancak Prusya’nın saldırısıyla savaş Avrupa’ya yayıldı ve Avusturya, Fransa, Rusya ve Britanya gibi dönemin büyük güçlerini karşı karşıya getirdi.
1756-1763 arasındaki savaş Avrupa’nın yanı sıra Kuzey Amerika, Karayipler, Afrika ve Hindistan’da da sürdüğü için bazı tarihçiler tarafından “ilk dünya savaşı” olarak nitelendirilir. Savaş sonunda Prusya büyük güç konumunu pekiştirirken Britanya da küresel sömürge üstünlüğü yolunda önemli bir avantaj elde etti.
1793 – HAİTİ DEVRİMİNDE KÖLELİĞİN KALDIRILMASINA GİDEN TARİHÎ KARAR
Fransız sömürgesi Saint-Domingue’da, bugünkü Haiti’de görev yapan komiser Léger-Félicité Sonthonax, 29 Ağustos 1793’te kuzey bölgesindeki bütün kölelerin özgür bırakıldığını ilan etti. Karar başlangıçta yalnız kuzey eyaletini kapsıyordu; kısa süre sonra özgürlük koloninin diğer bölgelerine de yayıldı ve Fransa 4 Şubat 1794’te kolonilerindeki köleliği resmen kaldırdı. 1791’de başlayan Haiti Devrimi’nin ortasında alınan 29 Ağustos kararı, köleliğin kaldırılması tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri oldu; Haiti 1804’te bağımsızlığını kazanarak köle ayaklanması sonucunda kurulan ilk bağımsız devlet haline geldi.
1825 – PORTEKİZ, BREZİLYA’NIN BAĞIMSIZLIĞINI RESMEN TANIDI
Portekiz ile Brezilya arasında 29 Ağustos 1825’te Rio de Janeiro’da imzalanan Barış, Dostluk ve İttifak Antlaşması, Brezilya’nın bağımsız bir imparatorluk olarak Portekiz tarafından resmen tanınmasını sağladı. Brezilya bağımsızlığını 1822’de ilan etmişti; ancak eski sömürgeci güç Portekiz’in tanıması üç yıl sonra geldi. Antlaşma, iki ülke arasındaki siyasi kopuşu resmileştirirken Brezilya’nın uluslararası alanda bağımsız devlet olarak kabul edilmesinin de önünü açtı.
1831 – FARADAY’IN KEŞFİ ELEKTRİK ÇAĞININ TEMELİNİ ATTI
İngiliz bilim insanı Michael Faraday, 29 Ağustos 1831’de elektromanyetik indüksiyonu deneysel olarak gösterdi. Demir bir halka üzerine sardığı iki ayrı tel bobini kullanan Faraday, bir bobindeki elektrik akımının değişmesinin diğer bobinde kısa süreli bir akım oluşturduğunu gözlemledi. Royal Institution kayıtları da bu ilk başarılı deneyi açıkça 29 Ağustos 1831’e tarihlendiriyor.
Bu keşif, elektrik jeneratörlerinin ve transformatörlerin çalışma ilkesinin temelini oluşturdu. Başka bir deyişle bugün santrallerde elektrik üretilmesinden elektriğin şehirler arasında taşınmasına kadar modern elektrik sisteminin büyük bölümü Faraday’ın o gün ortaya koyduğu fiziksel ilkeye dayanıyor.
1833 – İNGİLTERE ÇOCUKLARI FABRİKALARDA ÇALIŞTIRMAYA SINIR GETİRDİ
Sanayi Devrimi’nin ağır çalışma koşullarına karşı çıkarılan 1833 Fabrika Yasası, 29 Ağustos’ta kraliyet onayını aldı. Yasayla tekstil fabrikalarında dokuz yaşından küçük çocukların çalıştırılması yasaklandı; 9-13 yaşındakilerin çalışma süresi günde dokuz saatle sınırlandırıldı, çocuklara günde iki saat eğitim zorunluluğu getirildi ve yasayı denetlemek üzere fabrika müfettişleri görevlendirildi. Uygulamadaki sorunlara rağmen düzenleme, modern çalışma hayatında çocuk işçiliğine karşı devlet denetiminin gelişmesindeki önemli dönüm noktalarından biri kabul ediliyor.
1842 – NANKİNG ANTLAŞMASI: ÇİN, HONG KONG’U BRİTANYA’YA BIRAKTI
Çin ile Britanya arasında 29 Ağustos 1842’de imzalanan Nanking Antlaşması, I. Afyon Savaşı’nı sona erdirdi. Anlaşmayla Çin, Hong Kong Adası’nı Britanya’ya bıraktı, Kanton dahil beş limanı İngiliz ticaretine açtı ve yüksek miktarda tazminat ödemeyi kabul etti.
Bu antlaşma, Çin tarihinde Batılı devletlerin dayattığı “eşitsiz antlaşmalar” döneminin başlangıcı kabul edilir. Çin’in ekonomik ve siyasi egemenliğinin giderek aşındığı bu süreç, ülkenin 19. yüzyıldaki en büyük kırılmalarından biri oldu.
1885 – DAIMLER, DÜNYANIN İLK MOTOSİKLETİNİN PATENTİNİ ALDI
Alman mucit Gottlieb Daimler’in benzinli motorla çalışan “Reitwagen” adlı aracı, 29 Ağustos 1885 tarihinden itibaren patent korumasına alındı. Daimler ve Wilhelm Maybach’ın geliştirdiği, ahşap gövdeli ve denge tekerlekleri bulunan araç, Alman Patent ve Marka Ofisi tarafından da dünyanın ilk motosikleti olarak kabul ediliyor. Saatte yaklaşık 12 kilometre hıza ulaşabilen Reitwagen, içten yanmalı motorun yalnız otomobillerde değil iki tekerlekli ulaşımda da kullanılabileceğini göstererek modern motosikletin öncüsü oldu.
1898 – DÜNYANIN EN TANINMIŞ LASTİK MARKALARINDAN GOODYEAR KURULDU
Goodyear Tire & Rubber Company, 29 Ağustos 1898’de Frank ve Charles Seiberling kardeşler tarafından ABD’nin Ohio eyaletindeki Akron kentinde kuruldu. Adını kauçuğun vulkanizasyonunda öncü olan mucit Charles Goodyear’dan alan şirket, ilk yıllarında bisiklet ve at arabası lastikleri, nal pedleri ve çeşitli kauçuk ürünler üretiyordu. Otomobilin yaygınlaşmasıyla hızla büyüyen Goodyear, zamanla dünyanın en tanınmış lastik markalarından birine dönüştü. Şirketin kendi tarihçesine göre kuruluş sermayesi 100 bin dolardı; üretim ise aynı yıl yalnızca 13 çalışanla başladı.
1907 – QUEBEC KÖPRÜSÜ ÇÖKTÜ, 76 İŞÇİ HAYATINI KAYBETTİ
Kanada’da St. Lawrence Nehri üzerine inşa edilmekte olan Quebec Köprüsü’nün güney bölümü, 29 Ağustos 1907’de çalışmalar sürerken çöktü. Kanada hükümetinin kayıtlarına göre faciada 76 işçi hayatını kaybetti; ölenlerin 33’ü Kahnawake Mohawk topluluğundandı. Yapıdaki deformasyon işçiler tarafından daha önce fark edilmiş olmasına rağmen inşaat durdurulmamıştı. Felaketin ardından oluşturulan soruşturma komisyonu tasarım ve denetimde ağır hatalar saptadı; facia mühendislik tarihinin en çok incelenen yapısal çöküşlerinden biri haline geldi.
1910 – KORE, JAPONYA TARAFINDAN RESMEN İLHAK EDİLDİ
Japonya ile Kore arasında 22 Ağustos’ta imzalanan İlhak Antlaşması, 29 Ağustos 1910’da ilan edilerek yürürlüğe girdi ve Kore’nin Japon sömürge yönetimi altındaki dönemi başladı. Antlaşmayla Kore hükümdarının egemenlik hakları Japon imparatoruna devredildi ve Japon yönetimi ülkenin bütün idaresini üstlendi. Japon sömürge yönetimi 1945’e kadar yaklaşık 35 yıl sürdü ve Kore tarihinin bugün de son derece hassas olan en büyük kırılmalarından birini oluşturdu.
1919 – MUSTAFA KEMAL, SİVAS KONGRESİ İÇİN ERZURUM’DAN YOLA ÇIKTI
Erzurum Kongresi’nin ardından Millî Mücadele’yi bütün ülkeyi kapsayan bir harekete dönüştürecek yeni aşama için Mustafa Kemal Paşa, 29 Ağustos 1919’da Erzurum’dan Sivas’a hareket etti. Heyet-i Temsiliye üyelerinden bazılarıyla çıktığı yolculuğun ardından 2 Eylül’de Sivas’a ulaştı; Sivas Kongresi 4 Eylül’de çalışmalarına başladı. Erzurum’da bölgesel nitelikte başlayan örgütlenmenin Sivas’ta bütün Anadolu ve Rumeli’yi kapsayan millî bir teşkilata dönüşmesi açısından 29 Ağustos, Millî Mücadele kronolojisinin önemli geçiş günlerinden biri.
1920 – UŞAK YUNAN İŞGALİNE GİRDİ
Yunan ordusu, Anadolu içlerine doğru ilerleyişi sırasında 29 Ağustos 1920’de Uşak’ı işgal etti. Uşak Valiliğinin resmî tarihçesine göre şehir iki yıl iki gün işgal altında kaldı; bazı siviller öldürüldü, yüzlerce kişi sürgüne gönderildi ve geri çekilme sırasında çok sayıda bina yakıldı. Büyük Taarruz’un ardından Türk birlikleri 1 Eylül 1922’de Uşak’ı kurtardı.
1924 – ALMANYA’NIN SAVAŞ BORÇLARI DAWES PLANI’YLA YENİDEN DÜZENLENDİ
Alman Parlamentosu 29 Ağustos 1924’te, I. Dünya Savaşı’nın ardından Almanya’ya yüklenen savaş tazminatlarının ödenmesini yeniden düzenleyen Dawes Planı’nı kabul etti. Amerikalı bankacı ve siyasetçi Charles G. Dawes başkanlığındaki uluslararası uzman heyetince hazırlanan plan, Almanya’nın ödemelerini ekonomik gücüne göre kademelendirdi, ülkeye büyük miktarda Amerikan kredisi sağlanmasının önünü açtı ve Fransız-Belçika birliklerinin Ruhr’dan çekilmesini öngördü. Plan 1 Eylül 1924’te yürürlüğe girdi ve birkaç yıl için Avrupa’daki tazminat krizini hafifletti; ancak Almanya ekonomisini Amerikan sermayesine daha bağımlı hale getirdi.
1928 – YENİ TÜRK ALFABESİ DOLMABAHÇE’DE SON ŞEKLİNİ ALDI
Harf Devrimi hazırlıklarının en önemli toplantılarından biri 29 Ağustos 1928’de Dolmabahçe Sarayı’nda Mustafa Kemal’in katılımıyla gerçekleştirildi. Yeni harflerin öğretimi için 1 ve 25 Ağustos’ta yapılan çalışmaların ardından düzenlenen üçüncü toplantıyla 29 harften oluşan yeni Türk alfabesi son şeklini aldı ve hazırlanan kanun tasarısıyla birlikte TBMM’ye sunuldu. Latin esaslı Türk harflerinin kabulüne ilişkin kanun daha sonra 1 Kasım 1928’de Meclis’te kabul edildi. Bu nedenle 29 Ağustos, Harf Devrimi’nin doğrudan hazırlık tarihindeki en önemli günlerden biri.
1929 – GRAF ZEPPELIN 21 GÜNDE DÜNYANIN ÇEVRESİNİ DOLAŞTI
Alman hava gemisi Graf Zeppelin, 29 Ağustos 1929’da ABD’nin Lakehurst kentine dönerek dünya çevresindeki tarihî yolculuğunu tamamladı. 8 Ağustos’ta Lakehurst’tan başlayan rota Almanya, Tokyo ve Los Angeles üzerinden yeniden Lakehurst’a ulaştı; yolculuk 21 gün 7 saat 34 dakika sürdü. Dev zeplin böylece dünya çevresinde herhangi bir ulaşım aracıyla yapılan en hızlı yolculuk rekorunu kırdı. 1920’lerin havacılık dünyasında büyük sansasyon yaratan sefer, kıtalararası yolcu taşımacılığında hava gemilerinin geleceğin ulaşım aracı olabileceği düşüncesini güçlendirdi.
1936 – BUGÜNKÜ ATATÜRK KÖPRÜSÜ’NÜN TEMELİ ATILDI
İstanbul’da Haliç üzerindeki eski Unkapanı Köprüsü’nün yerini alacak yeni köprünün temel atma töreni 29 Ağustos 1936’da İçişleri Bakanı Şükrü Kaya’nın katılımıyla yapıldı. İnşaat başladığında yapı “Gazi Köprüsü” adıyla anılıyordu; daha sonra Atatürk Köprüsü adı benimsendi.
1938 – NÂZIM HİKMET’E TOPLAM 28 YIL 4 AY HAPİS CEZASI
Nâzım Hikmet, 29 Ağustos 1938’de sonuçlanan Donanma Davası’nda “askerî isyana teşvik” suçlamasıyla 20 yıl ağır hapse mahkûm edildi; yasal indirimle bu ceza 13 yıl 4 aya düşürüldü. Aynı yıl Harp Okulu Davası’nda aldığı 15 yıllık cezanın da eklenmesiyle ünlü şairin toplam cezası 28 yıl 4 ay ağır hapis oldu. Nâzım Hikmet, yaklaşık 12 yıl cezaevinde kaldıktan sonra 1950’de çıkarılan genel afla özgürlüğüne kavuştu.
1943 – DANİMARKA DONANMASI GEMİLERİNİ NAZİLERE BIRAKMAMAK İÇİN BATIRDI
Nazi Almanyası’nın işgali altındaki Danimarka’da direniş ve grevlerin büyümesi üzerine Alman ordusu 29 Ağustos 1943 sabahı Danimarka silahlı kuvvetlerini etkisiz hale getirmek için “Safari Operasyonu”nu başlattı. Danimarka hükümeti Alman taleplerini reddederek fiilen görevini bırakırken, donanma gemilerinin Almanların eline geçmesini önlemek amacıyla 30 savaş gemisini batırdı veya kullanılmaz hale getirdi; 13 gemi ise tarafsız İsveç’e kaçmayı başardı. O gün, Danimarka’nın Nazi işgaline karşı direniş tarihinde temel dönüm noktalarından biri kabul ediliyor.
1947 – PLÜTONYUMLA ÇALIŞAN İLK HIZLI NÜKLEER REAKTÖR DÜNYAYA DUYURULDU
ABD’deki Los Alamos Laboratuvarı, 29 Ağustos 1947’de “Clementine” adlı deneysel reaktörde plütonyumun hızlı nötronlarla kontrollü zincirleme fisyonunun başarıyla gerçekleştirildiğini kamuoyuna açıkladı. Dönemin haberlerinde “kontrollü atom bombası” benzetmesi yapılan Clementine, gerçekte 1946’da kritik seviyeye ulaşmıştı; 29 Ağustos’ta yapılan şey keşfin kendisi değil, daha önce gizli tutulan başarının açıklanmasıydı. Dünyanın ilk plütonyum yakıtlı hızlı reaktörü olan Clementine, nükleer enerjinin elektrik üretiminde kullanılmasına yönelik sonraki araştırmaların öncülerinden oldu.
1949 – SOVYETLER İLK ATOM BOMBASINI PATLATTI, ABD’NİN NÜKLEER TEKELİ SONA ERDİ
Sovyetler Birliği, 29 Ağustos 1949’da Kazakistan’daki Semipalatinsk deneme sahasında RDS-1 adlı ilk atom bombasını başarıyla test etti. Yaklaşık 22 kilotonluk patlama, ABD’nin 1945’ten beri elinde tuttuğu nükleer silah tekelini sona erdirerek Soğuk Savaş’taki nükleer silahlanma yarışının önemli dönüm noktalarından biri oldu. Semipalatinsk’te daha sonra yüzlerce nükleer deneme gerçekleştirildi; tesisin 29 Ağustos 1991’de kapatılması üzerine aynı tarih Birleşmiş Milletler tarafından Nükleer Denemelere Karşı Uluslararası Gün olarak seçildi.
1950 – MÜZEYYEN SENAR’DAN DÜMBÜLLÜ’YE: İSTANBUL’UN YILDIZLARI AYNI GECEDE BULUŞTU
29 Ağustos 1950 gecesi İstanbul Açıkhava Tiyatrosu, dönemin en büyük eğlence organizasyonlarından “Büyük Tiyatro Bayramı”na ev sahipliği yaptı. Türk Sahne Sanatkârları Derneğinin hazırladığı gecenin programında Müzeyyen Senar, İsmail Dümbüllü, Halide Pişkin, Aziz Basmacı ve Şemsi Yastıman gibi dönemin çok sevilen isimlerinin yanı sıra varyete ve bale toplulukları da yer aldı. Hürriyet gazetesi etkinliği birkaç gün önce “İstanbul’un her sene beklenen en büyük eğlence gecesi” diye ilan ediyordu.
1952 – PİYANİST 4 DAKİKA 33 SANİYE TEK NOTA ÇALMADI, MÜZİK TARİHİNE GEÇTİ
Amerikalı besteci John Cage’in “4′33″” adlı eseri, 29 Ağustos 1952’de New York yakınlarındaki Woodstock’ta ilk kez seslendirildi. Piyanist David Tudor üç bölüm boyunca piyanoda hiçbir nota çalmadı; yalnızca bölümlerin başlangıç ve bitişlerini belirtmek için piyano kapağını açıp kapattı. Ancak Cage’in amacı “hiçbir şey dinletmek” değildi: rüzgârın, yağmurun ve seyircilerin çıkardığı sesler eserin kendisine dönüşüyordu. 4′33″, müziğin ve sessizliğin ne olduğuna ilişkin sınırları sorgulayan 20. yüzyıl sanatının en ünlü ve tartışmalı yapıtlarından biri haline geldi.
1955 – TÜRKİYE, KIBRIS MESELESİNDE İLK KEZ ULUSLARARASI MASAYA OTURDU
İngiltere, Türkiye ve Yunanistan’ın katıldığı Londra Konferansı, 29 Ağustos 1955’te başladı. Görüşmelerin resmî gündemi Doğu Akdeniz’in güvenliği olsa da konferansın esas konusu Kıbrıs’ın geleceğiydi. Yunanistan adanın kendisine bağlanmasını hedefleyen Enosis tezini savunurken Türkiye buna karşı çıktı; Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu başkanlığındaki Türk heyeti, Kıbrıs üzerindeki Türk haklarını uluslararası platformda açık biçimde ortaya koydu. Sonuç alınamadan dağılan konferansın en önemli sonucu, Türkiye’nin Kıbrıs meselesinin üç temel devletinden biri olarak uluslararası müzakere masasına resmen girmesi oldu. Bu nedenle 1955 Londra Konferansı, Türkiye’nin Kıbrıs politikasında bir dönüm noktası kabul ediliyor.
1964 – KIBRIS PROTESTOSU İZMİR FUARI’NDA OLAYLARA DÖNÜŞTÜ
29 Ağustos 1964 gecesi, Kıbrıs krizinde ABD’nin Türkiye’ye karşı tutumunu protesto etmek amacıyla İzmir Enternasyonal Fuarı’nda başlayan gösteriler kontrolden çıktı. Amerikan ve Sovyet pavyonları tahrip edildi; İngiltere, Çekoslovakya ve Birleşik Arap Cumhuriyeti pavyonları da saldırıya uğradı, Yunanistan Konsolosluğu’nda hasar meydana geldi. Dönemin Yeni Asır gazetesine göre olaylarda beş kişi yaralandı, yüze yakın kişi gözaltına alındı. Gösteriler, 1964 Kıbrıs bunalımının ve özellikle ABD’nin tutumuna karşı Türkiye’de yükselen tepkinin en çarpıcı sokak olaylarından biri olarak tarihe geçti.
1966 – SEYYİD KUTUB İDAM EDİLDİ
Mısırlı yazar ve düşünür Seyyid Kutub, 29 Ağustos 1966’da Cemal Abdünnasır yönetimi tarafından idam edildi. Müslüman Kardeşler’in önde gelen fikir insanlarından biri olan Kutub, örgütü yeniden canlandırma faaliyetlerine katılmak ve devlete karşı komplo hazırlamak suçlamalarıyla yargılanmıştı. İdamı İslam dünyasında geniş yankı uyandırdı; özellikle Yoldaki İşaretler ve Fî Zılâli’l-Kur’ân adlı eserleri, ölümünden sonra siyasal İslam düşüncesi üzerinde çok güçlü ve aynı zamanda tartışmalı bir etki bıraktı.
1966 – THE BEATLES SON BİLETLİ KONSERİNİ VERDİ
The Beatles, 29 Ağustos 1966’da San Francisco’daki Candlestick Park’ta son biletli konserini verdi. Yıllardır süren Beatlemania, konserlerde grubun kendi müziğini bile duyamayacağı kadar güçlü çığlıklar, güvenlik sorunları ve müzikal olarak stüdyo çalışmalarına yönelme isteği nedeniyle grup turnelere son verdi. Beatles daha sonra 30 Ocak 1969’da Apple binasının çatısında ünlü sürpriz konserini gerçekleştirecekti; dolayısıyla Candlestick Park gösterisi grubun son canlı performansı değil, son ücretli ve planlanmış konseriydi.
1967 – 78 MİLYON KİŞİ “KAÇAK”IN FİNALİNİ İZLEDİ
ABD televizyonunun kült dizilerinden The Fugitive/Kaçak’ın final bölümü 29 Ağustos 1967’de yayımlandı ve 78 milyondan fazla kişi ekran başına geçti. Dört yıl boyunca karısını öldürmekle suçlanarak kaçan Dr. Richard Kimble’ın hikâyesinin nasıl sona ereceğini görmek isteyen seyirciler, o sırada açık olan televizyonların yaklaşık yüzde 72’sini aynı kanalda buluşturdu. Bölüm, o tarihe kadar bir televizyon dizisinin ulaştığı en yüksek reytingi elde etti ve televizyon dünyasında büyük “dizi finali”nin başlı başına bir medya olayına dönüşmesinin öncü örneklerinden biri oldu.
1982 – 109 NUMARALI ELEMENT KEŞFEDİLDİ: MEITNERIUM
Almanya’nın Darmstadt kentindeki GSI araştırma merkezinde çalışan bilim insanları, 29 Ağustos 1982’de atom numarası 109 olan yeni bir element üretti. Bizmut ve demir çekirdeklerinin çarpıştırılmasıyla oluşturulan son derece kararsız elemente daha sonra nükleer fisyon çalışmalarının öncülerinden Lise Meitner’in onuruna “meitnerium” adı verildi. Keşif, insan eliyle oluşturulan süper ağır elementlerin araştırılmasındaki önemli aşamalardan biri oldu.
1988 – ENFAL HAREKÂTINDAN KAÇAN BİNLERCE IRAKLI KÜRT TÜRKİYE SINIRINA DAYANDI
Irak ordusunun Saddam Hüseyin yönetimi altında yürüttüğü Enfal Harekâtı’nın son büyük saldırılarından kaçan binlerce Iraklı Kürt, 29 Ağustos 1988’de Türkiye sınırına ulaştı. İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün kayıtlarına göre Irak’ın kuzeyindeki köyler boşaltılıyor, yakılıp yıkılıyor ve bazı bölgelerde kimyasal silahlar kullanılıyordu. Türkiye ilk iki gün sınırı kapalı tuttu; ancak büyüyen insani kriz üzerine 30 Ağustos’ta sınırın açılmasına karar verdi. Sonraki haftalarda Türkiye’ye geçenlerin toplam sayısının 60 bini aştığı tahmin ediliyor.
1991 – SOVYET KOMÜNİST PARTİSİNİN FAALİYETLERİ DURDURULDU
Mihail Gorbaçov’a karşı düzenlenen başarısız darbe girişiminden yalnızca birkaç gün sonra, SSCB Yüksek Sovyeti 29 Ağustos 1991’de Sovyetler Birliği Komünist Partisinin bütün ülkedeki faaliyetlerini askıya aldı. Yaklaşık yetmiş yıl boyunca Sovyet siyasal sisteminin merkezinde bulunan partinin fiilen devre dışı bırakılması, Sovyet rejiminin çözülüşünün en açık göstergelerinden biri oldu. SSCB de dört ay sonra, Aralık 1991’de tarihe karıştı.
1994 – “BİR SONBAHAR HİKÂYESİ” İSKENDERİYE’DEN ÜÇ ÖDÜLLE DÖNDÜ
Yavuz Özkan’ın yazıp yönettiği “Bir Sonbahar Hikâyesi”, 29 Ağustos 1994’te 10. İskenderiye Uluslararası Film Festivali’nde üç önemli ödül kazandı. Film, Yavuz Özkan’a En İyi Senaryo, Zuhal Olcay’a En İyi Kadın Oyuncu, Can Togay’a ise En İyi Erkek Oyuncu ödülünü getirdi. 1980 sonrasının değişen toplumsal değerleri içinde bir evliliğin çözülüşünü anlatan film, aynı yıl Ankara Film Festivali’nde de En İyi Film, Yönetmen, Senaryo, Kadın Oyuncu ve Erkek Oyuncu dahil çok sayıda ödül kazanarak 1994’ün en başarılı Türk filmlerinden biri olmuştu.
1996 – NORVEÇ TARİHİNİN EN ÖLÜMCÜL UÇAK KAZASINDA 141 KİŞİ ÖLDÜ
Rus Vnukovo Havayolları’na ait Tupolev Tu-154M tipi yolcu uçağı, 29 Ağustos 1996’da Moskova’dan Norveç’e bağlı Svalbard takımadalarındaki Longyearbyen’e giderken Operafjellet Dağı’na çarptı. Uçaktaki 130 yolcu ile 11 mürettebatın tamamı, 141 kişi hayatını kaybetti. Yolcuların büyük bölümünü Svalbard’daki Rus maden yerleşimlerinde çalışacak işçiler ve aileleri oluşturuyordu. Norveç Kaza Araştırma Kurulu, kazanın yaklaşma sırasında yapılan bir dizi seyrüsefer hatası sonucunda uçağın doğru rotadan saparak dağa çarpmasıyla meydana geldiğini belirledi. Kaza, Norveç topraklarında yaşanan en ölümcül havacılık faciası olarak tarihe geçti.
1997 – NETFLIX ŞİRKET OLARAK DOĞDU; HİZMETE BİR YIL SONRA BAŞLADI
Bugün küresel televizyon ve sinema sektörünü dönüştüren şirketlerden biri olan Netflix, 29 Ağustos 1997’de ABD’nin Delaware eyaletinde şirket olarak tescil edildi. İlk şirket adı Kibble Inc. idi; Netflix’in fiilî faaliyetleri ise 14 Nisan 1998’de internet üzerinden DVD kiralama hizmetiyle başladı. Yıllar sonra çevrim içi yayıncılığa geçen şirket, izleme alışkanlıklarını ve televizyon dizilerinin üretim-dağıtım modelini dünya çapında değiştirdi.
2003 – NECEF’TE CAMİ ÇIKIŞINDA BOMBALI SUİKAST: AYETULLAH EL-HEKİM ÖLDÜRÜLDÜ
Irak’ın önde gelen Şii liderlerinden Ayetullah Muhammed Bakır el-Hekim, 29 Ağustos 2003’te Necef’teki İmam Ali Türbesi’nin çıkışında düzenlenen bombalı saldırıda öldürüldü. Cuma namazının ardından meydana gelen saldırıda ölü sayısı kaynaklara göre değişmekle birlikte 80’in üzerinde kişi hayatını kaybetti, yüzlerce kişi yaralandı. Saddam Hüseyin döneminde uzun yıllar İran’da sürgünde yaşayan ve rejimin devrilmesinin ardından Irak’a dönen el-Hekim’in öldürülmesi, ABD işgalinden sonraki Irak’ta mezhep geriliminin hızla tırmanacağının en çarpıcı işaretlerinden biri oldu.
2005 – KATRINA KASIRGASI NEW ORLEANS’I SULAR ALTINDA BIRAKTI
Katrina Kasırgası, 29 Ağustos 2005’te 3. kategori şiddetinde Louisiana kıyılarına ulaştı ve ABD tarihinin en büyük doğal afetlerinden birine yol açtı. Fırtına dalgaları New Orleans’ı koruyan setlerin yıkılmasına neden oldu; kentin yaklaşık yüzde 80’i sular altında kaldı, yüz binlerce kişi evini terk etmek zorunda kaldı. NOAA’nın güncellenmiş verilerine göre Katrina’ya 1.392 ölüm atfediliyor ve kasırganın ABD’de yol açtığı ekonomik zarar 2005 değerleriyle yaklaşık 125 milyar dolar olarak hesaplanıyor. Böylece Katrina, ABD tarihinin hem en ölümcül hem de en pahalı kasırgalarından biri olarak tarihe geçti.
2024 – ANTALYA AÇIKLARINDA 3 BİN 600 YILLIK MİNOS HANÇERİ BULUNDUĞU AÇIKLANDI
Kültür ve Turizm Bakanlığı, 29 Ağustos 2024’te Antalya’nın Kumluca ilçesi açıklarındaki su altı kazılarında yaklaşık 3 bin 600 yıllık, gümüş perçinli tunç bir hançer bulunduğunu duyurdu. Girit-Minos uygarlığına ait olduğu belirlenen eser, yaklaşık 50 metre derinlikteki Tunç Çağı batığında ortaya çıkarıldı. Batıkta daha önce Kıbrıs’taki Trodos Dağları kökenli olduğu düşünülen bakır külçeler de bulunmuştu; hançerin keşfi Tunç Çağı’nda Girit, Kıbrıs ve Anadolu arasındaki deniz ticareti ve kültürel ilişkiler açısından önemli yeni bir kanıt olarak değerlendirildi.
KOCAELİ TARİHİNDE 29 AĞUSTOS
1911 – KARAMÜRSEL’DE 200 ÖĞRENCİLİ ERMENİ OKULUNA RESMÎ RUHSAT VERİLDİ
Karamürsel’in o dönem Merdigöz adıyla bilinen bugünkü Avcıköy yerleşimindeki Sahakyan Darvaryan Kız ve Erkek Mektebi’ne 29 Ağustos 1911’de resmî ruhsat verildi. Aslında 1811’den beri faaliyet gösteren ve altı yıllık eğitim veren okulda 1911 yılında 120 erkek ve 80 kız olmak üzere 200 öğrenci bulunuyordu. İzmit Ermeni Marhasalığı’na bağlı okul, Kocaeli’nin Osmanlı dönemindeki çok kültürlü eğitim hayatının bugün pek hatırlanmayan örneklerinden biriydi.
1920 – BAHÇECİK-YENİKÖY HATTINDA MİLLÎ MÜCADELE GERİLİMİ
Millî Mücadele sırasında 29 Ağustos 1920’de Bahçecik’in güneyi ile Yeniköy hattında yaklaşık 1.500 kişilik Yunan kuvveti ve onlarla birlikte hareket eden yerel silahlı unsurların tahkimat yaptığı askerî kayıtlara geçti. İzmit ve çevresi o dönemde İstanbul ile Anadolu arasındaki geçiş yollarını kontrol etmesi nedeniyle büyük stratejik önem taşıyordu. Bahçecik, Yeniköy ve daha sonra Servetiye çevresi de Kocaeli’deki Millî Mücadele’nin en hareketli bölgeleri arasına girdi.
1922 – KOCAELİ GRUBU, BÜYÜK TAARRUZ’A BURSA YÖNÜNDEN KATILDI
Büyük Taarruz bütün şiddetiyle sürerken Kocaeli Grubu da 29 Ağustos 1922 gecesi harekete geçti. Kocaeli Grup Komutanlığı’nın Orhangazi ile Gemlik arasından Bursa yönüne saldırma önerisinin Batı Cephesi Komutanlığı tarafından kabul edilmesi üzerine birliklere yürüyüş emri verildi. Yarbay Hüsnü komutasında oluşturulan Kocaeli Mürettep Müfrezesi de aynı gün harekâta katıldı.
Bu hareket, Kocaeli Grubu’nun Büyük Taarruz’daki rolünün başlangıcındaki önemli aşamalardan biriydi. Birlikler daha sonra Orhangazi, Gemlik, Mudanya ve Bandırma yönünde ilerleyerek çekilen Yunan kuvvetlerini takip etti. Böylece Büyük Taarruz yalnız Afyon-Dumlupınar hattında değil, Kocaeli ve Güney Marmara cephesinde de eş zamanlı olarak yürütülüyordu.
2004 – İSMETPAŞA’DA UNUTULMAZ MAÇ: 4-0’DAN 4-3’E
Beşiktaş ile Gaziantepspor, 29 Ağustos 2004’te İzmit İsmetpaşa Stadı’nda Türk futbol tarihinin en sıra dışı lig maçlarından birini oynadı. İnönü Stadı’ndaki yenileme nedeniyle karşılaşmayı İzmit’te oynayan Beşiktaş, 58. dakikada 4-0 geriye düştü. John Carew’in iki ve Ali Güneş’in bir golüyle birkaç dakika içinde skoru 4-3’e getirdi ancak beraberliği bulamadı. Gaziantepspor mücadeleyi 4-3 kazandı.
2009 – KOCAELİSPOR BAŞKANINI ELEKTRİĞİ KESİK SALONDA SEÇTİ
Kocaelispor’un ekonomik krizinin hafızalara kazınan görüntülerinden biri 29 Ağustos 2009’da yaşandı. KEV Sefa Sirmen Tesisleri’ndeki olağanüstü kongre öncesinde tesislerin elektriği ödenmeyen borç nedeniyle SEDAŞ tarafından kesilmişti. Delegeler salonun camlarından giren gün ışığında toplantıyı sürdürdü; ses sistemi çalışmadığından konuşmacılar seslerini bağırarak duyurmaya çalıştı. Tek aday olarak seçime giren Osman Nuri Yaman Kocaelispor başkanı seçildi. Kulübün yıllarca sürecek mali çöküşünün boyutunu tek bir sahnede anlatan, Kocaeli okuru için unutulmaması gereken yerel bir tarih ayrıntısı.
2013 – KOCAELİ STADYUMU’NUN İNŞAATI BAŞLADI
Bugün Kocaelispor’un maçlarını oynadığı Kocaeli Stadyumu’nun inşaat başlangıç tarihi 29 Ağustos 2013. TOKİ tarafından yaptırılan yaklaşık 33 bin seyirci kapasiteli stadın temel atma töreni ise daha sonra, 26 Eylül 2014’te gerçekleştirildi. 2018’de hizmete giren stadyum, İsmetpaşa Stadı’nın ardından Kocaelispor’un yeni evi oldu; burada oynanan Kocaelispor-Karşıyaka karşılaşmasında 2020 yılında 3. Lig seyirci rekoru da kırıldı.
2016 – İZMİT’TEN DÜNYAYA GÖNDERİLEN HYUNDAI SAYISI 1 MİLYONA ULAŞTI
29 Ağustos 2016’da açıklanan verilere göre Hyundai Assan’ın İzmit fabrikasından ihraç edilen otomobil sayısı 1 milyona ulaştı. Fabrikanın bir milyonuncu ihraç otomobili olan i20, Karayipler’deki Martinik’e gönderildi. 2002’de 4 bin 500 araçla ihracata başlayan İzmit fabrikasının yıllık ihracatı bu dönemde 245 bin otomobil seviyesine çıkarken, ihracattan sağlanan yıllık gelir de 2 milyar doların üzerine yükselmişti.
2019 – KOCAELİSPOR’DA 10 YILLIK TRANSFER YASAĞI SONA ERDİ
Kocaelispor tarihinin yakın dönemdeki en önemli günlerinden biri 29 Ağustos 2019 oldu. Mali sorunlar nedeniyle yaklaşık 10 yıldır transfer yapamayan yeşil-siyahlı kulübün transfer yasağı resmen kaldırıldı. Aynı gün yeni futbolcuların lisansları TFF sistemine işlenmeye ve sözleşmeler imzalanmaya başladı.
Uzun yıllar alt liglerde ve ekonomik sorunlarla mücadele eden Kocaelispor açısından 29 Ağustos, yeniden ayağa kalkış sürecinin sembolik tarihlerinden birine dönüştü. Nitekim dönemin kulüp yönetimi de günü Kocaelispor tarihinde bir dönüm noktası olarak nitelendiriyor.
2020 – DİLOVASI’NDA BİR GÜNDE 40 FABRİKA AÇILDI
Kocaeli’nin sanayi tarihinde dikkat çekici günlerden biri 29 Ağustos 2020’de yaşandı. Dilovası’ndaki İMES Organize Sanayi Bölgesi’nde 32, Makine İhtisas Organize Sanayi Bölgesi’nde ise 8 olmak üzere toplam 40 fabrikanın toplu açılışı gerçekleştirildi. Makine, metal, kimya, plastik, ambalaj ve elektrik gibi farklı sektörlerde faaliyet gösteren fabrikaların açılışı, Covid-19 salgını nedeniyle yatırımların dünya genelinde yavaşladığı bir dönemde yapıldı.
2023 – GÖLCÜK’ÜN MERKEZİNDE BÜYÜK KENTSEL DÖNÜŞÜM İÇİN TÖREN
Gölcük Merkez Mahallesi 1. Etap Kentsel Dönüşüm Projesi’nin resmî temel atma töreni 29 Ağustos 2023’te gerçekleştirildi. 1999 Marmara Depremi’nin merkez üssü olan Gölcük açısından ayrı bir anlam taşıyan projede 10 blokta 360 konut, 407 iş yeri ve iki katlı otopark yapılması planlandı. Zemindeki sıvılaşma riskine karşı yüzlerce metre uzunluğunda diyafram duvar ve kapsamlı zemin güçlendirme çalışmaları da projeye dahil edildi. Proje alanı daha önce, 2015 yılında “riskli alan” ilan edilmişti.
29 AĞUSTOS’TA DOĞANLAR
1632 – MODERN ÖZGÜRLÜK DÜŞÜNCESİNİN ÖNCÜLERİNDEN JOHN LOCKE DOĞDU
İngiliz filozof John Locke, 29 Ağustos 1632’de dünyaya geldi. İnsanların doğuştan sahip olduğu haklar, yönetimin halkın rızasına dayanması ve iktidarın sınırlandırılması üzerine geliştirdiği düşünceler, Aydınlanma Çağı’nı ve modern liberal siyaset anlayışını derinden etkiledi. Bilginin deneyimden doğduğunu savunan Locke, modern empirizmin de en önemli isimlerinden biri kabul ediliyor.
1780 – “TÜRK HAMAMI”NIN RESSAMI INGRES DOĞDU
Fransız ressam Jean-Auguste-Dominique Ingres, 29 Ağustos 1780’de doğdu. 19. yüzyıl Fransız neoklasisizminin en büyük temsilcilerinden olan Ingres; portreleri, Büyük Odalık ve özellikle Doğu’ya ilişkin Batılı hayal dünyasının en ünlü eserlerinden biri haline gelen “Türk Hamamı” tablosuyla sanat tarihine geçti.
1809 – “ANESTEZİ” SÖZCÜĞÜNÜ TIBBA KAZANDIRAN OLIVER WENDELL HOLMES DOĞDU
Amerikalı doktor, şair ve yazar Oliver Wendell Holmes, 29 Ağustos 1809’da doğdu. Holmes, 1843’te lohusa hummasının bulaşıcı olduğuna ilişkin çalışmasıyla mikrop kuramından yıllar önce önemli bir tıbbi gözlem yaptı; Amerika’da mikroskop kullanımının ve hasta başında tıp eğitiminin yaygınlaşmasına katkıda bulundu. Ayrıca cerrahide duyarsızlaştırma yönteminin yaygınlaşmaya başladığı dönemde “anesthesia/anestezi” ve “anesthetic/anestezik” terimlerinin kullanılmasını öneren kişi oldu. Bir yandan da 19. yüzyıl Amerikan edebiyatının tanınmış yazar ve şairlerinden biriydi.
1862 – NOBEL EDEBİYAT ÖDÜLLÜ MAETERLINCK DOĞDU
Belçikalı şair ve oyun yazarı Maurice Maeterlinck, 29 Ağustos 1862’de doğdu. Sembolizmin tiyatrodaki en önemli temsilcilerinden olan Maeterlinck, Pelléas et Mélisande ve Mavi Kuş gibi eserleriyle tanındı; 1911 Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazandı.
1876 – OTOMOBİLİ ELLE ÇALIŞTIRMA DEVRİNİ KAPATAN KETTERING DOĞDU
Amerikalı mucit Charles F. Kettering, 29 Ağustos 1876’da doğdu. DELCO’nun kurucularından ve uzun yıllar General Motors’un araştırma yöneticisi olan Kettering’in geliştirdiği elektrikli marş sistemi, otomobillerin tehlikeli ve zahmetli krank koluyla çalıştırılması dönemini sona erdirdi. Hayatı boyunca yüzü aşkın patente imza atan Kettering, modern otomobil teknolojisinin şekillenmesinde önemli rol oynadı.
1904 – KENDİ KALBİNE KATETER SOKAN DOKTOR FORSSMANN DOĞDU
Alman doktor Werner Forssmann, 29 Ağustos 1904’te doğdu. Henüz genç bir hekimken, 1929’da yöneticilerinin karşı çıkmasına rağmen kendi kol damarından bir kateter geçirerek kalbine kadar ilerletti ve bunu röntgenle görüntületti. Son derece tehlikeli bu deney, modern kalp kateterizasyonunun önünü açtı. Forssmann çalışmaları nedeniyle 1956’da Nobel Tıp Ödülü’nü paylaştı.
1905 – DOĞUM GÜNÜ HİNDİSTAN’DA ULUSAL SPOR GÜNÜ OLDU
Çim hokeyi tarihinin en büyük oyuncularından Dhyan Chand, 29 Ağustos 1905’te doğdu. Hindistan’ın 1928, 1932 ve 1936 Olimpiyatlarında kazandığı üç altın madalyanın başlıca yıldızlarından olan Chand’ın top kontrolü ona “Hokey Büyücüsü” lakabını kazandırdı. Hindistan, onun doğum günü olan 29 Ağustos’u her yıl Ulusal Spor Günü olarak kutluyor.
1910 – “MAVİ BEBEK” AMELİYATININ PERDE ARKASINDAKİ DEHA DOĞDU
Amerikalı cerrahi araştırmacı Vivien Thomas, 29 Ağustos 1910’da doğdu. Tıp fakültesine gidememesine rağmen Alfred Blalock ile yürüttüğü çalışmalar sonucunda, doğuştan kalp hastalığı bulunan ve “mavi bebekler” olarak bilinen çocukların yaşamını kurtaran ameliyat tekniğinin geliştirilmesinde belirleyici rol oynadı. Yıllarca hak ettiği akademik itibarı göremeyen Thomas’ın katkısı bugün Johns Hopkins tarafından da modern kalp cerrahisinin temel başarılarından biri olarak kabul ediliyor.
1915 – INGRID BERGMAN DOĞDU; 67 YIL SONRA AYNI GÜN ÖLDÜ
Casablanca başta olmak üzere sinema tarihinin unutulmaz filmlerinde rol alan İsveçli oyuncu Ingrid Bergman, 29 Ağustos 1915’te doğdu. Kariyeri boyunca üç Oscar kazanan Bergman’ın hayatında sıra dışı bir tarih tesadüfü de vardı: Ünlü oyuncu, 67. doğum günü olan 29 Ağustos 1982’de hayatını kaybetti.
1920 – CAZI DEĞİŞTİREN “BIRD” CHARLIE PARKER DOĞDU
Amerikalı alto saksofoncu Charlie Parker, 29 Ağustos 1920’de doğdu. “Bird” lakabıyla tanınan Parker, Dizzy Gillespie ile birlikte 1940’larda geliştirdiği hızlı, karmaşık ve doğaçlamaya dayalı bebop anlayışıyla cazın yönünü değiştirdi. Yalnızca 34 yıl yaşamasına rağmen modern cazın en etkili müzisyenlerinden biri haline geldi.
1922 – YAŞARKEN UNUTULAN, “STONER”LA ÖLÜMÜNDEN SONRA KEŞFEDİLEN JOHN WILLIAMS DOĞDU
Amerikalı romancı John Edward Williams, 29 Ağustos 1922’de doğdu. 1965’te yayımlanan Stoner, ilk baskısında yalnızca birkaç bin okura ulaşarak neredeyse unutuldu. Williams’ın ölümünden yıllar sonra yeniden basılan roman ise uluslararası bir edebiyat fenomenine dönüştü ve yazarı 20. yüzyıl Amerikan edebiyatının yeniden keşfedilen önemli isimlerinden biri yaptı. Williams’ın Augustus romanı da 1973’te ABD Ulusal Kitap Ödülü’nü kazandı.
1923 – “GANDHI”NİN OSCARLI YÖNETMENİ RICHARD ATTENBOROUGH DOĞDU
İngiliz oyuncu ve yönetmen Richard Attenborough, 29 Ağustos 1923’te doğdu. Yönetmenliğini ve yapımcılığını üstlendiği Gandhi, 1983 Oscarlarında sekiz ödül kazanırken Attenborough’ya En İyi Yönetmen ve En İyi Film Oscarlarını getirdi. Attenborough aynı zamanda The Great Escape ve yıllar sonra milyonlarca seyircinin onu yeniden tanıdığı Jurassic Park gibi filmlerde oyuncu olarak da unutulmaz roller üstlendi.
1930 – TÜRK CAZININ “MAFFY”Sİ AHMET MUVAFFAK FALAY DOĞDU
Türk caz trompetçisi Ahmet Muvaffak “Maffy” Falay, 29 Ağustos 1930’da doğdu. Dizzy Gillespie’den Quincy Jones’a, Don Cherry’den Kenny Clarke’a kadar dünya cazının önemli isimleriyle aynı çevrelerde çalışan Falay, uzun yıllar Avrupa’da müzik yaptı ve Türk cazının uluslararası alandaki öncülerinden biri oldu. 2005 İstanbul Caz Festivali’nde Yaşam Boyu Başarı Ödülü alan sanatçı, 2022’de hayatını kaybetti.
1935 – “ŞEYTAN”IN OSCARLI YÖNETMENİ WILLIAM FRIEDKIN DOĞDU
Amerikalı yönetmen William Friedkin, 29 Ağustos 1935’te doğdu. The French Connection ile En İyi Yönetmen Oscarını kazanan Friedkin, iki yıl sonra çektiği The Exorcist/Şeytan ile korku sinemasının tarihini değiştirdi. 1970’lerde “Yeni Hollywood” kuşağının en önemli yönetmenlerinden biri haline geldi.
1939 – “FALLING DOWN” VE “BATMAN FOREVER”IN YÖNETMENİ JOEL SCHUMACHER DOĞDU
Listede atlanan önemli sinema isimlerinden Joel Schumacher, 29 Ağustos 1939’da New York’ta doğdu. Moda ve kostüm tasarımından sinemaya geçen Schumacher; The Lost Boys, Falling Down, The Client, Phone Booth, Batman Forever ve The Phantom of the Opera gibi birbirinden çok farklı filmlere imza attı.
1943 – NÖTRİNOLARIN KÜTLESİ OLDUĞUNU KANITLAYAN NOBELLİ FİZİKÇİ DOĞDU
Kanadalı fizikçi Arthur B. McDonald, 29 Ağustos 1943’te doğdu. Kanada’daki Sudbury Nötrino Gözlemevi’nde yürüttüğü çalışmalar, nötrinoların bir türden diğerine dönüşebildiğini ve dolayısıyla kütlelerinin sıfır olmadığını gösterdi. Standart Model’in temel varsayımlarından birinin gözden geçirilmesini gerektiren bu keşif, McDonald’a Takaaki Kajita ile birlikte 2015 Nobel Fizik Ödülü’nü getirdi.
1946 – BOB BEAMON 8,90 METREYLE İNSAN SINIRLARINI DEĞİŞTİRDİ
Amerikalı atlet Bob Beamon, 29 Ağustos 1946’da doğdu. 1968 Meksiko Olimpiyatları’nda uzun atlamada 8,90 metreye ulaşarak önceki dünya rekorunu tam 55 santimetre geliştirdi. O kadar olağanüstü bir sıçrayıştı ki dünya rekoru yaklaşık 23 yıl kırılamadı; Beamon’un 8,90’ı hâlâ Olimpiyat rekoru.
1947 – TEMPLE GRANDIN HAYVAN DAVRANIŞLARINA BAKIŞI DEĞİŞTİRDİ
Amerikalı hayvan bilimi uzmanı ve yazar Temple Grandin, 29 Ağustos 1947’de doğdu. Hayvancılık tesislerinin daha az stres ve korku yaratacak biçimde tasarlanmasına öncülük eden Grandin, aynı zamanda kendi otizm deneyimini anlatarak dünya çapında tanınan bir otizm sözcüsü haline geldi. Çalışmaları bilim, hayvan refahı ve nöroçeşitlilik alanlarını bir araya getirdi.
1947 – FORMULA 1’İN EN RENKLİ ŞAMPİYONLARINDAN JAMES HUNT DOĞDU
İngiliz Formula 1 pilotu James Hunt, 29 Ağustos 1947’de doğdu. Agresif sürüşü ve pist dışındaki sıra dışı yaşamıyla dönemin en popüler sporcularından biri olan Hunt, 1976’da McLaren ile Formula 1 Dünya Şampiyonu oldu. Niki Lauda ile o sezon yaşadığı unutulmaz rekabet, yıllar sonra Rush filmine de konu edildi.
1948 – TIPTA BİNDEN FAZLA PATENTİN ARDINDAKİ ROBERT LANGER DOĞDU
Dünyanın en etkili biyomühendislerinden Robert S. Langer, 29 Ağustos 1948’de doğdu. MIT’de yürüttüğü çalışmalar özellikle ilaçların vücuda kontrollü biçimde verilmesini sağlayan sistemler, biyomalzemeler ve doku mühendisliği alanlarında modern tıbbı değiştirdi. Langer’ın tek başına veya ortaklarıyla 1.300’ün üzerinde patente sahip olduğu belirtiliyor; geliştirdiği teknolojiler çok sayıda ilaç, tıbbi cihaz ve biyoteknoloji şirketinin temelini oluşturdu.
1958 – “POPUN KRALI” MICHAEL JACKSON DOĞDU
Müzik tarihinin en büyük pop yıldızlarından Michael Jackson, 29 Ağustos 1958’de Indiana’nın Gary kentinde doğdu. Jackson 5 ile çocuk yaşta başlayan kariyerini solo müzikte küresel bir fenomene dönüştürdü. Thriller albümü popüler müziğin en büyük başarılarından biri olurken Jackson kariyerinde 13 Grammy kazandı; 1984’te tek gecede sekiz Grammy alarak tarihe geçti.
1959 – UZAYDA YÜRÜYEN İLK KANADALI CHRIS HADFIELD DOĞDU
Kanadalı astronot Chris Hadfield, 29 Ağustos 1959’da doğdu. Üç uzay görevine katılan Hadfield, uzay yürüyüşü yapan ilk Kanadalı oldu ve daha sonra Uluslararası Uzay İstasyonu’nun komutanlığını üstlendi. Uzaydan yaptığı yayınlar ve müzik performansları sayesinde bilim iletişiminin de dünya çapında tanınan yüzlerinden birine dönüştü.
1973 – ŞAMPİYONLAR LİGİ ŞAMPİYONU TEKNİK DİREKTÖR THOMAS TUCHEL DOĞDU
Alman teknik direktör Thomas Tuchel, 29 Ağustos 1973’te doğdu. Mainz ve Borussia Dortmund’un ardından Paris Saint-Germain ve Chelsea gibi Avrupa devlerini çalıştıran Tuchel, Chelsea’yi 2021’de UEFA Şampiyonlar Ligi şampiyonluğuna taşıdı ve aynı sezon UEFA tarafından Yılın Erkek Teknik Direktörü seçildi.
1981 – AIRBNB’NİN KURUCU ORTAĞI BRIAN CHESKY DOĞDU
Dijital çağın turizm anlayışını değiştiren girişimcilerden Brian Chesky, 29 Ağustos 1981’de doğdu. Chesky, Joe Gebbia ve Nathan Blecharczyk ile birlikte kurduğu Airbnb’yi, birkaç şişme yatağın kiralanması fikrinden dünyanın yüzlerce ülke ve bölgesinde faaliyet gösteren küresel bir konaklama platformuna dönüştürdü. Halen şirketin kurucu ortağı ve CEO’su.
1983 – SAADET IŞIL AKSOY DOĞDU
Türk oyuncu Saadet Işıl Aksoy, 29 Ağustos 1983’te İstanbul’da doğdu. Semih Kaplanoğlu’nun Yumurta filmiyle sinemada dikkat çeken Aksoy, bu rolüyle Saraybosna ve Valdivia film festivallerinde En İyi Kadın Oyuncu ödüllerini kazandı. Daha sonra Başka Dilde Aşk, Muhteşem Yüzyıl ve uluslararası yapımlarda rol aldı; Twice Born filminde Penélope Cruz ile kamera karşısına geçti.
1986 – “ATTACK ON TITAN”IN YARATICISI HAJIME ISAYAMA DOĞDU
Japon manga sanatçısı Hajime Isayama, 29 Ağustos 1986’da doğdu. İlk uzun soluklu serisi Attack on Titan, 2009’da yayımlanmaya başladı ve kısa sürede dünya çapında bir fenomene dönüşerek tüm zamanların en çok satan manga serilerinden biri oldu. Anime uyarlaması da eserin etkisini Japonya’nın çok ötesine taşıdı.
1993 – ONE DIRECTION YILDIZI LIAM PAYNE DOĞDU
İngiliz şarkıcı Liam Payne, 29 Ağustos 1993’te Wolverhampton’da doğdu. 2010’da The X Factor yarışmasında oluşturulan One Direction’ın beş üyesinden biri olarak dünya çapında şöhrete ulaşan Payne, grubun ara vermesinin ardından solo kariyerine devam etti. One Direction dünya çapında yaklaşık 70 milyon kayıt sattı. Payne, 16 Ekim 2024’te Buenos Aires’te 31 yaşında hayatını kaybetti.
29 AĞUSTOS’TA HAYATINI KAYBEDENLER
886 – BİZANS’TA MAKEDON HANEDANI’NI KURAN I. BASİLEİOS ÖLDÜ
Bizans İmparatoru I. Basileios, 29 Ağustos 886’da hayatını kaybetti. Mütevazı bir aileden gelip imparatorluğun zirvesine yükselen Basileios, 867’de tahta çıkarak yaklaşık iki yüzyıl Bizans’a damgasını vuracak Makedon Hanedanı’nı kurdu. Ölümü de sıra dışıydı: Bir av sırasında kemerine boynuzu takılan geyiğin onu attan sürüklemesi sonucu ağır yaralandı ve kısa süre sonra öldü.
1135 – ABBASİ HALİFESİ MÜSTERŞİD-BİLLÂH SUİKASTLA ÖLDÜRÜLDÜ
Abbasi Halifesi Müsterşid-Billâh, 29 Ağustos 1135’te Merâga yakınlarında suikast sonucu öldürüldü. Selçuklu Sultanı Mesud’a karşı giriştiği mücadelede yenilip esir düşen halifenin Bağdat’a dönmesi için hazırlık yapılırken çadırına giren Bâtınîler tarafından öldürüldüğü kaynaklarda aktarılıyor. TDV İslâm Ansiklopedisi, suikastın arka planının tartışmalı olduğuna ve olayın Selçuklu iktidarının çıkarlarıyla da örtüştüğüne dikkat çekiyor.
1799 – FRANSIZ DEVRİMİ’NİN ESİR PAPASI VI. PIUS HAYATINI KAYBETTİ
Katolik Kilisesi’nin lideri Papa VI. Pius, 29 Ağustos 1799’da Fransa’nın Valence kentinde sürgünde hayatını kaybetti. Fransız Devrimi sonrasında Fransız birlikleri 1798’de Roma’yı işgal edip Papalık Devleti’ni ortadan kaldırınca yaşlı Papa Roma’dan çıkarılmış, uzun ve ağır bir yolculuğun ardından Fransa’ya götürülmüştü. Bir papanın Fransız devrimci yönetiminin elinde esirken ölmesi, Avrupa’da papalığın sonunun geldiği yönündeki beklentileri bile güçlendirmişti.
1877 – MORMONLARI UTAH’A TAŞIYAN BRIGHAM YOUNG ÖLDÜ
Mormon hareketinin kurucusu Joseph Smith’in ardından liderliği üstlenen Brigham Young, 29 Ağustos 1877’de Salt Lake City’de hayatını kaybetti. Young, binlerce Mormonun ABD’nin batısına göçüne önderlik ederek Utah’taki yerleşimin şekillenmesinde belirleyici rol oynadı; Utah Bölgesi’nin ilk valisi oldu ve daha sonra Brigham Young Üniversitesi’ne dönüşecek eğitim kurumunu kurdu. Aynı zamanda çok eşliliği savunması nedeniyle Amerikan tarihinin en tartışmalı dinî liderlerinden biri olarak kaldı.
1904 – TAHTTA YALNIZCA 93 GÜN KALAN V. MURAT ÖLDÜ
Osmanlı’nın 33. padişahı V. Murat, 29 Ağustos 1904’te Çırağan Sarayı’nda hayatını kaybetti. 30 Mayıs 1876’da tahta çıkan Murat, sağlık sorunları nedeniyle yalnızca yaklaşık üç ay sonra, 31 Ağustos’ta tahttan indirilmiş ve yerine kardeşi II. Abdülhamid geçirilmişti. Böylece Osmanlı tahtında en kısa süre kalan padişah oldu. Tahttan indirilmesinin ardından yaklaşık 28 yıl Çırağan Sarayı’nda gözetim altında yaşadı.
1938 – BÉLA KUN, STALİN’İN BÜYÜK TASFİYESİNDE KURŞUNA DİZİLDİ
1919’da kurulan kısa ömürlü Macaristan Sovyet Cumhuriyeti’nin fiilî lideri Béla Kun, 29 Ağustos 1938’de Moskova yakınlarındaki Kommunarka’da idam edildi. Macaristan’daki komünist yönetimin çökmesinin ardından Sovyetler Birliği’ne yerleşen Kun, Stalin’in Büyük Tasfiye döneminde tutuklandı ve kurşuna dizildi. Uzun yıllar ölüm tarihi 1939 olarak verilmişti; Sovyet arşivlerinin açılmasıyla 29 Ağustos 1938’de idam edildiği ortaya çıktı.
1972 – II. DÜNYA SAVAŞI’NIN ŞARKISI “LILI MARLEEN”İN SESİ SUSTU
Alman şarkıcı Lale Andersen, 29 Ağustos 1972’de Viyana’da hayatını kaybetti. Andersen’in 1939’da kaydettiği “Lili Marleen”, II. Dünya Savaşı sırasında cephelerde olağanüstü bir şöhrete ulaştı; şarkı yalnız Alman askerleri arasında değil, Müttefik birliklerinde de dinlenerek savaşın iki tarafının birden benimsediği ender popüler kültür eserlerinden biri oldu.
1975 – İRLANDA BAĞIMSIZLIĞININ EN ÖNEMLİ İSİMLERİNDEN ÉAMON DE VALERA ÖLDÜ
İrlanda bağımsızlık hareketinin önde gelen liderlerinden Éamon de Valera, 29 Ağustos 1975’te 92 yaşında hayatını kaybetti. 1916 Paskalya Ayaklanması’na katıldığı için ölüm cezasına çarptırılan ancak cezası müebbete çevrilen de Valera, daha sonra Fianna Fáil’i kurdu; uzun yıllar başbakanlık yaptı ve 1959-1973 arasında İrlanda Cumhurbaşkanı olarak görev yaptı. Modern İrlanda devletinin kuruluş ve biçimlenme sürecine yaklaşık yarım yüzyıl damga vurdu.
1976 – BANGLADEŞ’İN “İSYANCI ŞAİRİ” KAZI NAZRUL İSLAM ÖLDÜ
Bangladeş’in millî şairi Nazrul, 29 Ağustos 1976’da Dakka’da hayatını kaybetti. “İsyancı Şair” olarak tanınan Nazrul; sömürgeciliğe, baskıya, mezhepçiliğe ve toplumsal eşitsizliğe karşı şiirleri, romanları ve binlerce bestesiyle Bengal kültürünün en büyük isimlerinden biri oldu. Müslüman ve Hindu kültürlerinden unsurları aynı eserlerde birleştirmesi de onu Güney Asya’nın özgün sanatçılarından biri yaptı. 29 Ağustos 2026, ölümünün 50. yıl dönümü.
1982 – INGRID BERGMAN 67. DOĞUM GÜNÜNDE HAYATINI KAYBETTİ
Sinema tarihinin en büyük yıldızlarından Ingrid Bergman, doğduğu günün tam 67 yıl sonrasında, 29 Ağustos 1982’de Londra’da hayatını kaybetti. Casablanca, Gaslight, Anastasia ve Murder on the Orient Express gibi filmlerle sinema tarihine geçen İsveçli oyuncu, kariyerinde üç Oscar kazandı. Doğumunun ve ölümünün aynı güne denk gelmesi, 29 Ağustos listesinin en dikkat çekici ayrıntılarından biri.
1987 – OSCARLI “SERT ADAM” LEE MARVIN ÖLDÜ
Hollywood’un unutulmaz “sert adamlarından” Lee Marvin, 29 Ağustos 1987’de 63 yaşında hayatını kaybetti. The Dirty Dozen, Point Blank ve The Man Who Shot Liberty Valance gibi filmlerle tanınan Marvin, alışılmış sert adam imajını tiye aldığı Cat Ballou ile En İyi Erkek Oyuncu Oscarını kazanmıştı. II. Dünya Savaşı’nda Amerikan Deniz Piyadeleri’nde savaşmış ve Saipan’da yaralanmıştı.
1987 – “HANDALA”NIN YARATICISI NACİ EL-ALİ SUİKASTTAN BEŞ HAFTA SONRA ÖLDÜ
Filistinli karikatürist Naci el-Ali, 29 Ağustos 1987’de Londra’da hayatını kaybetti. El-Ali, 22 Temmuz’da çalıştığı gazetenin Londra bürosu önünde kimliği belirlenemeyen bir saldırgan tarafından vurulmuş ve beş haftayı komada geçirmişti. Arkasını dönmüş, ellerini arkasında bağlamış mülteci çocuk Handala karakterinin yaratıcısı olan sanatçı, yalnız İsrail’i değil Arap yönetimlerini ve Filistinli siyasi liderleri de sert biçimde eleştiriyordu. Suikastın faili kesin olarak ortaya çıkarılamadı.
2014 – “TOSUN PAŞA”NIN KÜÇÜK ENİŞTESİ TUNCAY GÜREL ÖLDÜ
Türk sinema ve tiyatro oyuncusu Tuncay Gürel, 29 Ağustos 2014’te 75 yaşında hayatını kaybetti. En çok Tosun Paşa filmindeki unutulmaz “Küçük Enişte Bekir” karakteriyle tanınan Gürel; Bizimkiler, Uzaylı Zekiye ve Yazlıkçılar gibi televizyon dizilerinde de rol aldı. Yaklaşık yarım asır tiyatro sahnelerinde çalışan sanatçı, yaşamının son dönemine kadar oyunculuğu sürdürdü.
2016 – EDEBİYAT VE SİNEMANIN USTA KALEMİ VEDAT TÜRKALİ ÖLDÜ
Yazar, şair ve senarist Vedat Türkali, 29 Ağustos 2016’da Yalova’da 97 yaşında hayatını kaybetti. Bir Gün Tek Başına başta olmak üzere romanlarıyla Türk edebiyatının önemli isimlerinden biri olan Türkali, sinemada da Karanlıkta Uyananlar, Bedrana, Kara Çarşaflı Gelin ve Güneşli Bataklık gibi yapımların senaryolarını yazdı. “Fatmagül’ün Suçu Ne?”nin ilk sinema senaryosu da Vedat Türkali’ye aitti. Edebiyat ile Yeşilçam arasında güçlü bir köprü kuran ender yazarlardan biri oldu.
2016 – WILLY WONKA’NIN UNUTULMAZ OYUNCUSU GENE WILDER ÖLDÜ
Amerikalı oyuncu ve senarist Gene Wilder, 29 Ağustos 2016’da 83 yaşında hayatını kaybetti. Willy Wonka & the Chocolate Factory filmindeki Willy Wonka rolünün yanı sıra Mel Brooks’un The Producers, Blazing Saddles ve Young Frankenstein filmleriyle komedi sinemasının unutulmaz yüzlerinden biri oldu. Wilder, Young Frankenstein senaryosuyla da Oscar’a aday gösterilmişti.
2021 – YEDİ EMMY ÖDÜLLÜ ED ASNER ÖLDÜ
Amerikan televizyonunun en tanınmış karakter oyuncularından Ed Asner, 29 Ağustos 2021’de 91 yaşında hayatını kaybetti. The Mary Tyler Moore Show ve ardından Lou Grant dizilerinde aynı karakteri hem komedide hem dramada oynayarak televizyon tarihinde sıra dışı bir başarıya imza attı. Yedi Emmy ile Primetime Emmy tarihinde en fazla ödül kazanan erkek oyunculardan biri olan Asner, genç kuşakların hafızasında ise Pixar’ın Up/Yukarı Bak filmindeki Carl Fredricksen’ın sesi olarak yer etti.
2021 – REGGAE VE DUB’IN ÖNCÜSÜ LEE “SCRATCH” PERRY ÖLDÜ
Jamaikalı müzisyen ve yapımcı Lee “Scratch” Perry, 29 Ağustos 2021’de 85 yaşında hayatını kaybetti. Stüdyoyu başlı başına bir müzik enstrümanına dönüştüren teknikleriyle dub müziğin kurucularından biri kabul edilen Perry; Bob Marley and the Wailers, The Congos ve çeşitli reggae sanatçılarıyla yaptığı çalışmalarla yalnız reggae’yi değil, hip-hop ve elektronik müziği de etkiledi.
2021 – OLİMPİYATLARI 12 YIL YÖNETEN JACQUES ROGGE ÖLDÜ
Uluslararası Olimpiyat Komitesi’nin eski başkanı Jacques Rogge, 29 Ağustos 2021’de 79 yaşında hayatını kaybetti. 2001-2013 yılları arasında IOC Başkanlığı yapan Belçikalı doktor, yöneticilikten önce üç Olimpiyat Oyunları’nda yelkenci olarak ülkesini temsil etmişti. Rogge döneminin kalıcı miraslarından biri, genç sporcular için oluşturulan Gençlik Olimpiyat Oyunları oldu.
2022 – “TRIANGLE OF SADNESS”IN GENÇ YILDIZI CHARLBI DEAN 32 YAŞINDA ÖLDÜ
Güney Afrikalı oyuncu Charlbi Dean, 29 Ağustos 2022’de New York’ta yalnızca 32 yaşında hayatını kaybetti. Ruben Östlund’un aynı yıl Cannes Film Festivali’nde Altın Palmiye kazanan Triangle of Sadness filmindeki başrollerden biri olan Dean, filmin dünya çapında gösterime girmesinden hemen önce öldü. Daha sonra ölüm nedeninin bakteriyel sepsis olduğu açıklandı.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
