Günün Tarihi / 22 Ağustos
22 AĞUSTOS’TA NELER KUTLANIYOR?
Din veya İnanç Temelli Şiddet Mağdurlarını Anma Uluslararası Günü
Birleşmiş Milletler, 22 Ağustos’u Din veya İnanç Temelli Şiddet Mağdurlarını Anma Uluslararası Günü olarak kabul ediyor. BM Genel Kurulu tarafından 2019’da ilan edilen gün; dini, mezhebi ya da inancı nedeniyle saldırıya uğrayan, öldürülen veya ayrımcılığa maruz kalan insanları hatırlatmayı ve ibadet özgürlüğünü savunmayı amaçlıyor. BM özellikle terörizmin veya şiddet içeren aşırıcılığın herhangi bir dinle özdeşleştirilmemesi gerektiğini vurguluyor.
Dünya Folklor Günü
22 Ağustos, birçok ülkede Dünya Folklor Günü olarak anılıyor. Tarihin seçilmesinin çok somut bir nedeni var: İngiliz araştırmacı William John Thoms, bugün bütün dünyada kullanılan “folklore” sözcüğünü ilk kez 22 Ağustos 1846 tarihli The Athenaeum dergisinde yayımlanan bir mektubunda kullandı. Türkiye Kültür ve Turizm Bakanlığı yayınlarında da kelimenin ortaya çıkışı aynı tarihle kaydediliyor.
Dünya Folklor Günü BM veya UNESCO tarafından ilan edilmiş resmî bir uluslararası gün değil; ancak tarihsel dayanağı birçok “uydurma dünya günü”nden çok daha sağlam. Üstelik folklor yalnız halk oyunları demek değil; türkülerden masallara, atasözlerinden yemeklere, geleneklerden halk inanışlarına kadar kuşaktan kuşağa aktarılan kültürün tamamını kapsıyor. Bu nedenle Türkiye gibi çok zengin bir halk kültürüne sahip bir ülke açısından 22 Ağustos ayrıca anlamlı.
22 AĞUSTOS’UN TUHAF GÜNLERİ
Dünya Bitkisel Süt Günü
22 Ağustos, Dünya Bitkisel Süt Günü – World Plant Milk Day adıyla da anılıyor. Gün, vegan yaşamı savunan Plant Based News ile ProVeg tarafından 2017’de başlatıldı; yani Birleşmiş Milletler tarafından ilan edilmiş resmî bir dünya günü değil. Amaç badem, soya, yulaf, hindistancevizi gibi bitkilerden hazırlanan süt alternatiflerini tanıtmak. Birkaç yıl içinde bir kampanyadan uluslararası özel gün takvimlerine giren bir başlığa dönüştü.
“Bir Günlüğüne Melek Ol” Günü
ABD kökenli Be An Angel Day – Melek Ol Günü, insanları 22 Ağustos’ta bir başkası için küçük bir iyilik yapmaya çağırıyor. Günün yaratıcısı Jayne Howard Feldman, kutlamayı 1993’te başlattığını belirtiyor. Resmî bir gün değil; fikri son derece basit: Birine yardım et, güzel bir söz söyle veya karşılık beklemeden küçük bir iyilik yap.
Diş Perisi Günü
22 Ağustos, Amerikan gayriresmî gün takvimlerinde Diş Perisi Günü olarak da geçiyor. Çocukların düşen süt dişini yastığın altına bırakması ve gece gelen “diş perisinin” yerine para veya küçük bir hediye koyması geleneğini kutluyor. Günün kim tarafından ve neden tam 22 Ağustos’ta başlatıldığı ise güvenilir biçimde belgelenmiş değil; yani tam anlamıyla “tuhaf günler” kategorisine ait.
Bao Günü
ABD’de 22 Ağustos bir de Bao Günü. Çin mutfağının içi et, sebze veya tatlı dolgularla hazırlanan buharda pişmiş hamur işi “bao”ya adanan günü, Chicago merkezli Wow Bao restoran zinciri başlattı. Üstelik tarih rastgele seçilmedi: Şirketin ilk bao restoranı 22 Ağustos’ta açılmıştı. Yani eski bir Çin yemeğinin “ulusal günü”, aslında 2017’de bir Amerikan restoran markasının girişimiyle doğdu.
Şeftali Yeme Günü
Amerikan özel gün takvimlerinin daha doğrudan olanlarından biri de Eat a Peach Day – Şeftali Yeme Günü. 22 Ağustos’ta yapılması gereken şey, adından da anlaşılacağı gibi, şeftali yemek. Günün kesin yaratıcısı bilinmiyor; ağustosun ABD’de şeftali hasadının yoğun olduğu dönemlerden birine denk gelmesi nedeniyle yaygınlaştığı düşünülüyor.
Kedinizi Veterinere Götürme Günü
22 Ağustos bazı hayvan sağlığı kuruluşlarının takvimlerinde Take Your Cat to the Vet Day – Kedinizi Veterinere Götürme Günü olarak yer alıyor. Amaç özellikle hastalık belirtisi göstermediği sürece veterinere daha seyrek götürülen kedilerin düzenli kontrollerini hatırlatmak. Amerikan Hayvan Hastaneleri Birliği de 22 Ağustos’u bu adla veterinerlik farkındalık takviminde kullanıyor.
22 AĞUSTOS’TA NELER OLDU?
1642 – İngiliz İç Savaşı başladı
İngiltere Kralı I. Charles, Parlamento ile uzun süredir devam eden iktidar mücadelesinin ardından 22 Ağustos’ta Nottingham’da kraliyet sancağını kaldırarak destekçilerini silah altına çağırdı. Bu olay, Kral yanlıları ile Parlamento güçleri arasındaki İngiliz İç Savaşı’nın resmî başlangıcı kabul ediliyor. Savaş yılları sonunda monarşi geçici olarak kaldırıldı, I. Charles idam edildi ve Oliver Cromwell’in önderliğinde İngiltere bir süre cumhuriyetle yönetildi.
1703 – III. Ahmed Osmanlı tahtına çıktı
Osmanlı tarihindeki Edirne Vakası adı verilen büyük ayaklanmanın sonunda II. Mustafa tahttan indirildi ve kardeşi III. Ahmed 22 Ağustos’ta Edirne Sarayı’ndan çıkarılarak padişah oldu; resmî biat töreni ertesi gün yapıldı. III. Ahmed’in 27 yıl sürecek saltanatı, özellikle Nevşehirli Damat İbrahim Paşa dönemindeki Lale Devri, matbaanın kurulması ve Avrupa’yla ilişkilerin yoğunlaşmasıyla Osmanlı tarihinin en dikkat çekici dönemlerinden birine sahne oldu.
1770 – James Cook, Avustralya’nın doğu kıyısını Britanya adına sahiplendi
İngiliz denizci James Cook, 22 Ağustos’ta Avustralya’nın kuzeyindeki Possession Adası’nda Britanya bayrağını çekerek doğu kıyısının tamamını Kral III. George adına sahiplendi ve bölgeye New South Wales adını verdi. Avustralya’da on binlerce yıldır yaşayan yerli halkların varlığına rağmen yapılan bu ilan, 1788’de başlayacak İngiliz kolonizasyonunun önemli adımlarından biri oldu.
1780 – James Cook’un son keşif seferi İngiltere’ye döndü
İngiliz kâşif James Cook’un Resolution ve Discovery gemileri, yıllar süren Pasifik seferinin ardından 22 Ağustos’ta Britanya’ya ulaştı. Cook ise dönüşü göremedi; 1779’da Hawaii’de öldürülmüştü. Kuzeybatı Geçidi’ni bulamayan sefer buna rağmen Hawaii, Alaska ve Kuzey Pasifik’e ilişkin çok daha ayrıntılı haritalar ve bilgiler sağlayarak keşifler tarihinde önemli bir yer edindi.
1791 – Haiti Devrimi’ni başlatan büyük köle ayaklanması başladı
Fransız sömürgesi Saint-Domingue’de köleleştirilmiş binlerce insan 22 Ağustos gecesi ayaklandı. Yıllarca süren savaş sonunda kölelik kaldırıldı ve 1804’te Haiti bağımsızlığını ilan etti. Böylece Haiti, kölelerin ayaklanarak kurduğu ilk bağımsız devlet ve Latin Amerika’nın ilk bağımsız ülkelerinden biri oldu.
1812 – Kayıp kent Petra Batı dünyası tarafından yeniden keşfedildi
İsviçreli araştırmacı Johann Ludwig Burckhardt, “Şeyh İbrahim” adıyla Arap kıyafetleri içinde seyahat ederken 22 Ağustos’ta bugünkü Ürdün’deki Petra’ya ulaştı. Yerel halkın zaten bildiği antik kent, yüzyıllardır Avrupalıların gözünden uzak kalmıştı; Burckhardt’ın ziyareti Petra’yı yeniden Batı bilim dünyasının gündemine taşıdı. Üstelik Petra o sırada Osmanlı egemenliğindeki topraklarda bulunuyordu; Burckhardt da bölgeye gelmeden önce Halep’te yıllarca Arapça ve İslam kültürü üzerine çalışmıştı. Bugün UNESCO Dünya Mirası listesindeki Petra, dünyanın en ünlü arkeolojik alanlarından biri.
1846 – ABD, New Mexico’yu topraklarına kattığını ilan etti
Meksika-Amerika Savaşı sırasında Santa Fe’yi savaşmadan ele geçiren ABD Generali Stephen W. Kearny, 22 Ağustos’ta New Mexico’nun artık ABD’ye ait olduğunu ilan etti. Meksika bu ilhakı o sırada kabul etmedi; bölgenin ABD’ye bırakılması 1848 Guadalupe Hidalgo Antlaşması’yla hukuken kesinleşti. Savaş sonunda Meksika bugünkü California, Nevada, Utah ve New Mexico dahil ülke topraklarının yaklaşık yarısını ABD’ye bırakmak zorunda kaldı.
1849 – Venedik’e bombalı balonlarla tarihin ilk hava saldırılarından biri düzenlendi
Avusturya kuvvetleri, kuşatma altındaki Venedik’e patlayıcı taşıyan yaklaşık 200 pilotsuz sıcak hava balonu gönderdi. Bazıları Vulcano adlı gemiden bırakılan balonların zaman ayarlı bombaları şehrin üzerinde düşürmesi planlanmıştı; ancak değişen rüzgâr birçok balonu hedeften uzaklaştırdı, hatta bazılarını Avusturya hatlarına geri sürükledi. Temmuz ayında da benzer denemeler yapıldığı için 22 Ağustos saldırısını kesin biçimde “ilk” diye nitelemek tartışmalı olsa da olay savaşta insansız hava araçlarının ve uzaktan hava bombardımanının en erken örneklerinden biri kabul ediliyor.
1851 – Dünyanın en eski uluslararası spor kupasının hikâyesi başladı
Amerikan America yatı, İngiltere’de Isle of Wight çevresinde düzenlenen yarışı 22 Ağustos’ta kazanarak 100 Pound Cup adlı kupayı ABD’ye götürdü. Kupa daha sonra kazanan teknenin adıyla America’s Cup olarak anılmaya başladı ve bugün hâlâ düzenlenen dünyanın en eski uluslararası spor kupasına dönüştü.
1864 – İlk Cenevre Sözleşmesi imzalandı
12 devlet, 22 Ağustos’ta savaşlarda yaralanan askerlerin ve onlara yardım eden sağlık personelinin korunmasını öngören ilk Cenevre Sözleşmesi’ni imzaladı. Sözleşme, modern uluslararası insancıl hukukun temel taşlarından biri oldu ve beyaz zemin üzerindeki kırmızı haçı sağlık hizmetlerinin koruyucu simgesi olarak kabul etti.
Osmanlı Devleti de sözleşmeye 1865’te katıldı. 1868’de bugünkü Türk Kızılayı’nın öncülü kuruldu; Osmanlı-Rus Savaşı sırasında kullanılmaya başlanan kırmızı hilal ise zamanla uluslararası insancıl yardım hareketinin resmî sembollerinden biri haline geldi.
1876 – Feshane’nin kadın işçileri ödenmeyen ücretleri için Babıali’ye yürüdü
İstanbul Feshane’de çalışan yaklaşık 50 Rum ve Ermeni kadın işçi, aylardır alamadıkları ücretlerini istemek için 22 Ağustos’ta Babıali’ye yürüyerek Sadrazama dilekçe verdi. Olay, Osmanlı işçi hareketinin ve özellikle Türkiye’de kadınların çalışma hayatındaki hak arayışlarının en erken örneklerinden biri olarak dikkat çekiyor.
1902 – Kaşgar yakınlarında meydana gelen büyük deprem binlerce kişiyi öldürdü
Bugünkü Çin’in Sincan bölgesinde, Kaşgar yakınlarında meydana gelen yaklaşık 7,7 büyüklüğündeki depremde binlerce insan hayatını kaybetti. Can kaybına ilişkin tahminler kaynaklara göre yaklaşık 5 bin 500 ile 10 bin arasında değişiyor. Deprem, 20. yüzyılın başındaki en ölümcül Asya depremlerinden biri oldu.
1902 – Cadillac Motor Company kuruldu
Henry M. Leland öncülüğünde Detroit’te kurulan Cadillac, adını kentin kurucusu Fransız kâşif Antoine de la Mothe Cadillac’dan aldı. Hassas üretim ve standartlaştırılmış değiştirilebilir parçalar konusundaki öncülüğüyle otomobil sanayisinin gelişiminde önemli rol oynayan şirket, daha sonra elektrikli marş ve seri üretim V8 motor gibi yeniliklerle Amerikan lüks otomobilinin simgelerinden biri haline geldi. General Motors, Cadillac’ı 1909’da bünyesine kattı.
1910 – Japonya, Kore’yi ilhak eden antlaşmayı imzaladı
Japonya ile Kore arasında 22 Ağustos’ta imzalanan antlaşmayla Kore’nin bütün egemenlik hakları Japon İmparatorluğu’na devredildi. Antlaşma 29 Ağustos’ta ilan edilerek yürürlüğe girdi ve Kore’nin Japon sömürge yönetimi altında kalacağı 35 yıllık dönem başladı. Japon hâkimiyeti, İkinci Dünya Savaşı’nın sonunda 1945’te sona erdi.
1914 – Fransız ordusu tarihinin en kanlı günlerinden birini yaşadı
Birinci Dünya Savaşı’nın henüz ilk haftalarında, Almanya ile yapılan Sınırlar Muharebesi sırasında 22 Ağustos 1914’te yaklaşık 27 bin Fransız askeri öldü. Fransa’nın askerî tarihinde tek bir günde verilen en ağır kayıplardan biri olan bu bilanço, savaşın daha başlangıcında nasıl bir insan kıyımına dönüşeceğini gösteriyordu.
1932 – BBC düzenli deneysel televizyon yayınlarına başladı
BBC, John Logie Baird’in geliştirdiği mekanik televizyon sistemiyle 22 Ağustos’ta Londra’dan düzenli deneysel yayınlara başladı. Görüntü kalitesi bugünün ölçüleriyle son derece düşüktü; ancak bu yayınlar televizyonun laboratuvar deneyi olmaktan çıkıp düzenli bir kitle iletişim aracına dönüşmesinin erken adımlarından biri oldu.
1935 – Atatürk’ün direktifiyle Alacahöyük kazıları başladı
Türk Tarih Kurumu, Atatürk’ün isteğiyle 22 Ağustos’ta Çorum’daki Alacahöyük’te Cumhuriyet döneminin ilk büyük Türk arkeoloji kazılarından birini başlattı. Kazılarda ortaya çıkarılan kral mezarları, güneş kursları ve Hitit öncesi Anadolu uygarlıklarına ait eserler, Türkiye arkeolojisinin en önemli keşifleri arasına girdi.
1942 – Brezilya, Almanya ve İtalya’ya karşı savaşa girdi
Alman denizaltılarının birkaç gün içinde Brezilya kıyılarında beş yolcu gemisini batırarak yüzlerce insanın ölümüne yol açmasının ardından Getúlio Vargas hükûmeti, 22 Ağustos’ta Almanya ve İtalya ile savaş halinde olduğunu ilan etti. Böylece Brezilya, İkinci Dünya Savaşı’nda Müttefiklerin yanında yer aldı; daha sonra yaklaşık 25 bin askerden oluşan Brezilya Sefer Kuvveti Avrupa’ya gönderilerek İtalya’da Alman birliklerine karşı savaştı.
1944 – Alman işgal kuvvetleri Girit’te Kedros Katliamı’nı gerçekleştirdi
Nazi birlikleri 22 Ağustos’ta Girit’in Amari Vadisi’ndeki köylere girerek 164 sivili öldürdü, evleri yağmaladı ve çok sayıda köyü ateşe verdi. Katliam, Alman işgal yönetiminin Yunanistan’daki direniş hareketlerine karşı gerçekleştirdiği en ağır toplu misillemelerden biri oldu.
1946 – Türkiye, Sovyetler Birliği’nin Boğazlar üzerindeki taleplerini reddetti
Sovyetler Birliği, İstanbul ve Çanakkale boğazlarının savunmasının Türkiye ile birlikte yürütülmesini ve Boğazlar rejiminde kendisine özel haklar tanınmasını istedi. Türkiye, 22 Ağustos’ta verdiği cevapla bu talepleri egemenlik haklarıyla bağdaşmadığı gerekçesiyle reddetti. Boğazlar Krizi, Türkiye’nin Sovyet baskısına karşı Batı’ya yaklaşmasında ve daha sonra NATO’ya üyeliğine uzanan süreçte önemli bir dönüm noktası oldu.
1961 – Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu kuruldu
Üniversite öğrencilerinin barınma ve maddi destek ihtiyacını karşılamak amacıyla çıkarılan 351 sayılı Kanun, 22 Ağustos’ta yürürlüğe girdi ve Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu (KYK) kuruldu. Kurum, öğrenci yurtlarının işletilmesi ve öğrenim kredisi verilmesi görevlerini üstlenerek sonraki yıllarda milyonlarca üniversite öğrencisinin hayatına doğrudan dokunan Türkiye’nin en önemli yükseköğrenim kurumlarından biri haline geldi.
1962 – Fransa Cumhurbaşkanı Charles de Gaulle suikasttan kurtuldu
Cezayir’in bağımsızlığına karşı çıkan aşırı sağcı OAS örgütü, Paris yakınlarındaki Petit-Clamart’ta de Gaulle’ün otomobilini çapraz ateşe tuttu. De Gaulle, eşiyle birlikte saldırıdan yara almadan kurtuldu. Suikastın en ilginç ayrıntılarından biri, kurşunlarla lastikleri patlayan Citroën DS’nin hidropnömatik süspansiyonu sayesinde sürücünün kontrolü kaybetmeden kaçabilmesi oldu. Saldırıdan kısa süre sonra de Gaulle, cumhurbaşkanının halk tarafından doğrudan seçilmesini sağlayacak anayasa değişikliğini gündeme getirdi.
1962 – Dünyanın ilk nükleer ticaret gemisi NS Savannah ilk seferini tamamladı
ABD’nin “Barış İçin Atom” programı kapsamında geliştirilen nükleer enerjili yolcu ve yük gemisi NS Savannah, ilk yolculuğunun sonunda 22 Ağustos’ta adını aldığı Savannah kentine ulaştı. Yakıt ikmali yapmadan çok uzun mesafeler gidebilen gemi, nükleer enerjinin yalnız silahlarda değil sivil ulaşımda da kullanılabileceğini göstermeyi amaçlıyordu. Teknik açıdan başarılı olsa da yüksek maliyeti nedeniyle nükleer ticaret gemileri beklenen yaygınlığa ulaşmadı.
1963 – X-15 roket uçağı 108 kilometre yüksekliğe çıktı
NASA pilotu Joe Walker, X-15 ile yaklaşık 108 kilometreye çıkarak programın irtifa rekorunu kırdı ve uzayın kabul edilen sınırlarından birini aştı. X-15 programında elde edilen bilgiler daha sonra Mercury, Gemini, Apollo ve Uzay Mekiği projelerinde kullanıldı; Walker da uzaya birden fazla kez çıkan ilk insanlardan biri oldu.
1965 – Sadun Boro yelkenliyle dünya turuna çıktı
Sadun Boro, eşi Oda Boro ile birlikte 10,5 metrelik Kısmet adlı yelkenlisiyle 22 Ağustos’ta İstanbul’dan dünya turuna başladı. Cebelitarık’tan Pasifik’e, Hint Okyanusu’ndan Kızıldeniz’e uzanan yolculuk 2 yıl 10 ay sürdü ve Boro 15 Haziran 1968’de İstanbul’a dönerek yelkenlisiyle dünyanın çevresini dolaşan ilk Türk denizci oldu. Kanarya Adaları’nda tekneye katılan kedileri Miço da yolculuğun simgelerinden biri haline geldi; Boro’nun seyir yazıları daha sonra Pupa Yelken adıyla kitaplaştırıldı.
1970 – Sendikacı Necmettin Giritlioğlu Aliağa’daki grev sırasında öldürüldü
Yapı İşçileri Sendikası Genel Başkanı 26 yaşındaki Necmettin Giritlioğlu, İzmir Aliağa Rafinerisi inşaatında başlayan grevin ilk günü işyeri önünde vurularak hayatını kaybetti. Giritlioğlu’nun ölümü, 1970’lerde Türkiye’de giderek sertleşen işçi hareketi ve siyasi çatışmaların simge olaylarından biri haline geldi.
1978 – Sandinistalar Nikaragua Ulusal Sarayı’nı bastı
Asker kılığına giren küçük bir Sandinista gerilla grubu, başkent Managua’daki Ulusal Saray’ı ele geçirerek milletvekilleri ve devlet görevlileri dahil yüzlerce kişiyi rehin aldı. Somoza yönetimi siyasi tutukluları serbest bırakmak ve gerillaların ülkeyi terk etmesine izin vermek zorunda kaldı. Operasyon, bir yıl sonra diktatörlüğü devirecek Nikaragua Devrimi’nin en sansasyonel eylemlerinden biri oldu.
1979 – Türk Başkonsolos Niyazi Adalı’ya Cenevre’de bombalı saldırı düzenlendi
Türkiye’nin Cenevre Başkonsolosu Niyazi Adalı’nın otomobiline 22 Ağustos’ta bomba atıldı. Adalı saldırıdan yara almadan kurtulurken iki İsviçreli yaralandı. Olay, 1970 ve 1980’lerde yurt dışındaki Türk diplomat ve temsilciliklerini hedef alan saldırı dalgasının örneklerinden biriydi.
1994 – TRT Müzesi faaliyete geçti
Türkiye’de radyo ve televizyon yayıncılığının tarihî cihazlarını ve belgelerini korumak için daha önce başlatılan müzecilik çalışmaları, 22 Ağustos’ta TRT Müzesi adı altında kurumsallaştırıldı. İlk radyo mikrofonlarından televizyon kameralarına kadar çok sayıda eser, Türkiye’nin yayıncılık hafızasının parçaları olarak koruma altına alındı.
2004 – Dünyanın en ünlü tablolarından “Çığlık” silahlı soygunla çalındı
İki maskeli ve silahlı kişi, Oslo’daki Munch Müzesi’ne ziyaretçiler içerideyken girerek Edvard Munch’un “Çığlık” ve “Madonna” tablolarını duvardan söküp kaçtı. Sinema sahnesini andıran soygun dünya çapında gündem oldu; tablolar iki yıl sonra bulunarak müzeye geri döndü.
2006 – Poincaré problemini çözen matematikçi Perelman, Fields Madalyası’nı reddetti
Rus matematikçi Grigori Perelman, matematiğin yüzyılı aşkın süredir çözülemeyen en önemli problemlerinden Poincaré varsayımını çözdüğü için kendisine verilen Fields Madalyası’nı kabul etmedi ve 22 Ağustos’taki törene katılmadı. Perelman daha sonra aynı başarısı için verilen 1 milyon dolarlık ödülü de reddederek bilim dünyasının en sıra dışı isimlerinden birine dönüştü.
2010 – 17 gündür kayıp olan 33 Şilili madencinin hayatta olduğu anlaşıldı
Şili’de çöken San José madeninde yapılan sondaj 22 Ağustos’ta işçilerin bulunduğu galeriye ulaştı. Sondaj borusunun ucundan gelen notta, 33 madencinin tamamının sağ olduğu bildiriliyordu. Madenciler yerin yaklaşık 700 metre altında toplam 69 gün geçirdikten sonra, dünya çapında canlı yayımlanan büyük bir operasyonla kurtarıldı.
2017 – Rıza Kayaalp üçüncü kez dünya şampiyonu oldu
Türk millî güreşçi Rıza Kayaalp, Paris’te düzenlenen Dünya Güreş Şampiyonası’nda grekoromen stil 130 kilo finalinde Estonyalı Heiki Nabi’yi yenerek kariyerinin üçüncü dünya şampiyonluğunu kazandı. Kayaalp, sonraki yıllarda da madalyalarına yenilerini ekleyerek Türk güreş tarihinin en başarılı ağır sıklet sporcularından biri haline geldi.
2024 – Botswana’da bulunan 2.492 karatlık dev elmas dünyaya tanıtıldı
Botswana’daki Karowe madeninde çıkarılan 2.492 karatlık dev elmas, 22 Ağustos’ta kamuoyuna gösterildi. Taş, modern madencilik yöntemleriyle çıkarılmış dünyanın en büyük elmaslarından biri olarak kayıtlara geçti; büyüklüğü neredeyse bir avuç içini dolduruyordu.
KOCAELİ TARİHİNDE 22 AĞUSTOS
1812 – Kocaeli Sancağı Ahmed Aziz Paşa’ya verildi; eski “İzmit Kanalı” projesi yeniden gündeme geldi
Osmanlı kayıtlarına göre Kocaeli Sancağı 22 Ağustos’ta Trabzon Valisi Ahmed Aziz Paşa’ya bağlandı. Ahmed Aziz Paşa ertesi yıl, Sakarya Nehri’ni Sapanca Gölü’ne, gölü de İzmit Körfezi’ne bağlayacak bir kanal projesini yeniden gündeme getirdi. II. Mahmud döneminde mühendis ve keşif heyetlerinin de incelediği proje gerçekleşmedi; ancak bugün zaman zaman tartışılan Sakarya-Sapanca-İzmit su yolu fikrinin iki asırdan daha eski olduğunu gösteren dikkat çekici bir Kocaeli tarih ayrıntısı olarak kaldı.
1925 – İzmit’in ilk kadın belediye başkanı Leyla Atakan Maşukiye’de doğdu
Kocaeli siyasetinin simge isimlerinden Leyla Atakan, 22 Ağustos’ta bugünkü Kartepe’ye bağlı Maşukiye’de dünyaya geldi. Köyünde eğitim ve sosyal çalışmalarla başlayan siyasi hayatı onu 1968’de İzmit Belediye Başkanlığına taşıdı. Kentin altyapısı, su şebekesi, ulaşımı ve fuar alanının geliştirilmesi için çalışan Atakan, 1971’de geçirdiği trafik kazasında hayatını kaybetmesine rağmen Kocaeli’nin en güçlü yerel siyasi figürlerinden biri olarak hatırlanmaya devam ediyor.
1999 – Depremden beş gün sonra Kocaeli’de sağlık sistemi yeniden örgütlenmeye başladı
Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Dernekleri Federasyonunun raporuna göre, 17 Ağustos depreminin ardından Alman Kızılhaçının Gölcük’te kurduğu 150-200 yataklı acil durum hastanesi ile Norveç Kızılhaçının İzmit’te kurduğu yaklaşık 200 yataklı sahra hastanesi 22 Ağustos’ta hizmete girdi. İzmit’teki hastanede yabancı görevlilerin yanında yaklaşık 70 Türk sağlık çalışanı görev yapıyordu.
Aynı gün Türk Tabipleri Birliği de hasarlı Kocaeli Tabip Odası binası yerine Kocaeli Fuarı içinde TTB İzmit Koordinasyon Merkezi’ni faaliyete geçirdi. Merkez; hastaneler, sağlık ocakları, gönüllü ekipler ve çadır kentler arasındaki sağlık hizmetlerinin koordinasyonuna destek verdi. Böylece depremin beşinci gününde Kocaeli’de sağlık sistemini yeniden ayağa kaldırma mücadelesi de hız kazandı.
22 AĞUSTOS’TA DOĞANLAR
1862 – Modern müziğin sesini değiştiren Claude Debussy doğdu: Fransız besteci Debussy, alışılmış armoni ve tonalite anlayışının dışına çıkarak 20. yüzyıl müziğinin önünü açan isimlerden biri oldu. Clair de Lune, La Mer ve Bir Faunun Öğleden Sonrasına Prelüd gibi eserleriyle klasik müziğin en etkili bestecileri arasına girdi.
1882 – Dünyanın ilk lisanslı kadın pilotu Raymonde de Laroche doğdu: Fransız havacı Raymonde de Laroche, 8 Mart 1910’da pilot lisansı alarak bunu başaran dünyadaki ilk kadın oldu. Havacılığın henüz emekleme döneminde olduğu yıllarda yarışlara katıldı, kadınlar için irtifa rekoru kırdı ve 1919’da bir test uçuşu sırasında hayatını kaybetti.
1902 – Sinema tarihinin en tartışmalı yönetmenlerinden Leni Riefenstahl doğdu: Alman yönetmen Riefenstahl, İradenin Zaferi ve 1936 Berlin Olimpiyatlarını anlatan Olympia filmlerinde kullandığı yenilikçi kamera ve kurgu teknikleriyle sinemayı etkiledi. Ancak eserlerini Hitler ve Nazi rejiminin propagandası için kullanması nedeniyle sanat ile propaganda arasındaki ilişkinin en tartışmalı figürlerinden biri olarak tarihe geçti.
1904 – Çin’i ekonomik olarak dönüştüren Deng Xiaoping doğdu: Mao Zedong’un ölümünden sonra Çin’in en güçlü siyasi figürü haline gelen Deng, 1970’lerin sonundan itibaren piyasa mekanizmalarına ve yabancı yatırıma açılan ekonomik reformları başlattı. Bugünkü Çin’in ekonomik yükselişinin temelini atan lider olarak görülüyor; ancak 1989 Tiananmen Meydanı protestolarının kanlı biçimde bastırıldığı dönem de onun yönetimine denk geldi. Deng, listelerde bazen yazıldığı gibi Çin Devlet Başkanı değildi.
1908 – Fotoğrafın “karar anı” ustası Henri Cartier-Bresson doğdu: Fransız fotoğrafçı Cartier-Bresson, gündelik hayatın bir an içinde bütün anlamını ortaya çıkaran görüntülerini “karar anı” yaklaşımıyla fotoğraf tarihine taşıdı. Robert Capa ve arkadaşlarıyla Magnum Photos’u kurdu; Gandhi’den Çin Devrimi’ne ve Paris’in kurtuluşuna kadar 20. yüzyılın önemli anlarını belgeledi.
1920 – “Fahrenheit 451”in yazarı Ray Bradbury doğdu: Amerikalı yazar Bradbury, bilimkurgu, fantastik edebiyat ve toplumsal eleştiriyi bir araya getiren eserleriyle 20. yüzyılın en çok okunan yazarlarından biri oldu. Kitapların yasaklandığı bir geleceği anlatan Fahrenheit 451, sansür ve düşünce özgürlüğü tartışmalarının dünya çapındaki klasiklerinden biri haline geldi.
1926 – Ümit Yaşar Oğuzcan doğdu: Aşk, ayrılık, yalnızlık ve ölüm üzerine yazdığı şiirlerle geniş bir okur kitlesine ulaşan Ümit Yaşar Oğuzcan, Cumhuriyet dönemi Türk şiirinin en popüler isimlerinden biri oldu. Çok sayıda şiiri bestelendi; oğlu Vedat’ın 1973’te intiharından sonra ölüm ve acı temaları eserlerinde daha da belirginleşti.
1928 – Elektronik müziğin öncülerinden Karlheinz Stockhausen doğdu: Alman besteci Stockhausen, elektronik sesler, mekânsal müzik ve deneysel besteleme teknikleriyle 20. yüzyıl müziğini kökten etkileyen isimlerden biri oldu. Çalışmaları yalnız klasik müziği değil, daha sonraki elektronik müzik, rock ve deneysel pop kuşaklarını da etkiledi.
1934 – Türkiye’nin dünyaca tanınan keman sanatçılarından Ayla Erduran doğdu: İstanbul’da doğan Erduran, Paris, ABD ve Moskova’da aldığı eğitimin ardından dünyanın birçok ülkesinde konserler verdi ve Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası’nın daimî solistleri arasında yer aldı. 1971’de Devlet Sanatçısı unvanı verilen Erduran, Türkiye’nin uluslararası klasik müzik sahnesindeki öncü isimlerinden biri oldu.
1934 – Körfez Savaşı’nın koalisyon kuvvetleri komutanı Norman Schwarzkopf doğdu: Amerikalı dört yıldızlı general Schwarzkopf, 1990’da Irak’ın Kuveyt’i işgal etmesinin ardından oluşturulan uluslararası koalisyonun askerî komutanlığını üstlendi. 1991’deki Çöl Fırtınası Harekâtı sırasında dünya çapında tanınan bir isim haline geldi.
1935 – Pulitzer ödüllü yazar Annie Proulx doğdu: Amerikalı yazar Proulx, The Shipping News ile Pulitzer ve National Book Award kazandı. Daha sonra sinemaya uyarlanan Brokeback Mountain öyküsü ise edebiyatın dışına taşarak 2000’lerin en çok tartışılan ve konuşulan kültürel eserlerinden birine dönüştü.
1942 – Araştırmacı gazeteciliğin simge isimlerinden Uğur Mumcu doğdu: Kırşehir’de doğan Uğur Mumcu; siyaset, terör, silah kaçakçılığı, tarikatlar ve devlet ilişkileri üzerine yaptığı araştırmalarla Türkiye’de araştırmacı gazeteciliğin en etkili isimlerinden biri oldu. 24 Ocak 1993’te Ankara’daki evinin önünde otomobiline yerleştirilen bombanın patlaması sonucu öldürüldü; suikast Türkiye’nin yakın tarihinin hâlâ tartışılan olaylarından biri.
1944 – Ayşen Gruda doğdu: “Domates Güzeli” lakabıyla tanınan Ayşen Gruda, tiyatrodan televizyona ve Yeşilçam’a uzanan kariyerinde Türk komedisinin unutulmaz kadın oyuncularından biri oldu. Tosun Paşa, Süt Kardeşler, Çöpçüler Kralı gibi kuşaklar boyunca izlenen filmlerde Şener Şen, Kemal Sunal ve Adile Naşit gibi isimlerle birlikte rol aldı.
1985 – Le Mans’ta kazanan ilk Türk pilot Salih Yoluç doğdu: Türk otomobil yarışçısı Salih Yoluç, 2020’de dünyanın en prestijli dayanıklılık yarışlarından Le Mans 24 Saat’in GTE-Am sınıfını takım arkadaşlarıyla birlikte kazanarak Le Mans’ta birinciliğe ulaşan ilk Türk pilot oldu.
1995 – Dünya popunun yıldızlarından Dua Lipa doğdu: Londra’da Kosovalı Arnavut bir ailenin çocuğu olarak doğan Dua Lipa, “New Rules”, “Don’t Start Now” ve Future Nostalgia albümüyle 2010’ların sonu ve 2020’lerin dünya pop müziğinin önde gelen yıldızlarından biri haline geldi. Kariyerinde birçok Brit ve Grammy ödülü kazandı.
1997 – Lautaro Martínez doğdu: Arjantinli santrfor Lautaro Martínez, Inter’in kaptanlığına kadar yükselirken Arjantin Milli Takımı’yla 2022 Dünya Kupası ve Copa América şampiyonlukları yaşadı. Kulüp ve milli takım düzeyindeki başarılarıyla kendi kuşağının önde gelen golcülerinden biri oldu.
22 AĞUSTOS’TA HAYATINI KAYBEDENLER
1485 – İngiltere Kralı III. Richard savaş meydanında öldü: III. Richard, 22 Ağustos’ta Bosworth Muharebesi’nde Henry Tudor’un kuvvetleriyle savaşırken öldürüldü. Böylece İngiltere’de York hanedanının iktidarı sona erdi, Henry VII adıyla tahta çıkan rakibi Tudor hanedanını başlattı. Richard’ın ölümü daha sonra Shakespeare’in ünlü III. Richard oyunuyla dünya kültür tarihinin de en tanınmış kraliyet hikâyelerinden birine dönüştü.
1922 – İrlanda bağımsızlık mücadelesinin liderlerinden Michael Collins öldürüldü: İngiliz yönetimine karşı verilen bağımsızlık savaşının önde gelen isimlerinden Collins, İrlanda İç Savaşı sırasında Cork yakınlarındaki Béal na Bláth’ta pusuya düşürülerek 31 yaşında öldürüldü. Collins daha önce İngiltere ile İrlanda Serbest Devleti’nin kurulmasını sağlayan antlaşmayı müzakere etmiş, ancak bu anlaşma bağımsızlık hareketini ikiye bölerek iç savaşa yol açmıştı.
1929 – Çanakkale’de Osmanlı 5. Ordusu’na komuta eden Liman von Sanders öldü: Alman general Otto Liman von Sanders, 1913’ten itibaren Osmanlı ordusunda görev yaptı ve Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı mareşali rütbesiyle Çanakkale Cephesi’ndeki 5. Ordu’nun komutanlığını üstlendi. Mustafa Kemal’in de bağlı bulunduğu kuvvetlerin üst komuta kademesinde yer alan Sanders, Çanakkale Savaşları nedeniyle Türkiye tarihinin doğrudan parçası haline gelen yabancı askerlerden biri oldu.
1958 – Nobel ödüllü Fransız yazar Roger Martin du Gard öldü: Les Thibault – Thibaultlar roman dizisiyle tanınan Martin du Gard, bireylerin hayatlarını Birinci Dünya Savaşı öncesindeki Avrupa’nın siyasi ve toplumsal çalkantıları içinde anlattı. Edebiyatta insan çatışmalarını ve çağdaş yaşamı gerçekçi biçimde ele alması nedeniyle 1937 Nobel Edebiyat Ödülü’nü aldı.
1966 – Volkswagen Beetle ve Porsche tasarımlarında imzası bulunan Erwin Komenda öldü: Avusturyalı otomobil tasarımcısı Komenda, Ferdinand Porsche’nin en yakın çalışma arkadaşlarından biri olarak Volkswagen Beetle’ın gövde tasarımına ve ilk Porsche modellerinin biçimlenmesine önemli katkı sağladı. Porsche 356’dan daha sonra efsaneye dönüşecek Porsche 911’in ilk tasarım sürecine uzanan çalışmalarıyla otomobil tasarım tarihinin önemli isimlerinden biri oldu.
1972 – Beş Hececiler’den Orhan Seyfi Orhon öldü: Türk şiirinde sade Türkçe ve hece ölçüsünü benimseyen Beş Hececiler topluluğunun önemli isimlerinden Orhan Seyfi Orhon; şairliğinin yanı sıra gazetecilik, dergicilik ve milletvekilliği yaptı. Çok sayıda şiiri bestelendi; özellikle Zeki Müren’in de seslendirdiği “Veda” Türk sanat müziğinin klasiklerinden biri haline geldi. Orhon, son köşe yazısını yazmaya çalışırken geçirdiği kalp krizi sonucu 22 Ağustos 1972’de öldü.
1976 – Brezilya’ya sıfırdan yeni bir başkent kurduran Juscelino Kubitschek öldü: 1956-1961 arasında Brezilya Devlet Başkanı olan Kubitschek, ülkeyi hızla sanayileştirmeyi hedefleyen “5 yılda 50 yıllık kalkınma” programıyla tanındı. En kalıcı mirası ise Oscar Niemeyer ve Lúcio Costa’nın tasarımlarıyla sıfırdan inşa edilen Brasília’yı ülkenin yeni başkenti yapmak oldu. Kubitschek 22 Ağustos 1976’da trafik kazasında hayatını kaybetti.
1978 – Bağımsız Kenya’nın kurucu lideri Jomo Kenyatta öldü: İngiliz sömürge yönetimine karşı Kenya milliyetçiliğinin en önemli isimlerinden Kenyatta, ülkenin 1963’te bağımsızlığını kazanmasının ardından önce başbakan, 1964’te cumhuriyet ilan edilince de Kenya’nın ilk devlet başkanı oldu. Ölümüne kadar ülkeyi yöneten Kenyatta, Afrika’nın sömürgecilikten çıkış döneminin simge liderlerinden biri olarak tarihe geçti.
1985 – İkinci Yeni’nin büyük şairlerinden Turgut Uyar öldü: Dünyanın En Güzel Arabistanı, Tütünler Islak ve Büyük Saat gibi eserleriyle modern Türk şiirinin dilini değiştiren isimlerden Turgut Uyar, 22 Ağustos’ta İstanbul’da hayatını kaybetti. Kocaeli açısından da küçük ama ilginç bir bağlantısı var: Uyar, askerlikten ayrıldıktan sonra bir süre Türkiye Selüloz ve Kâğıt Sanayii’nin SEKA Ankara İrtibat Bürosu’nda çalıştı.
1986 – Türkiye’nin üçüncü Cumhurbaşkanı Celâl Bayar öldü: Millî Mücadele’ye katılan, Atatürk döneminde başbakanlık yapan ve 1946’da Demokrat Parti’nin kurucuları arasında yer alan Celâl Bayar, 1950’de Türkiye’nin üçüncü Cumhurbaşkanı seçildi. 27 Mayıs 1960 darbesinin ardından Yassıada’da idama mahkûm edildi; yaşı nedeniyle cezası müebbete çevrildi. 103 yaşında hayatını kaybeden Bayar, Cumhuriyet’in kuruluş yıllarından çok partili hayata uzanan dönemin en önemli siyasi tanıklarından biriydi.
1989 – Kara Panter Partisi’nin kurucularından Huey P. Newton öldürüldü: Bobby Seale ile birlikte 1966’da Black Panther Party – Kara Panter Partisi’ni kuran Newton, ABD’de siyahların hakları, polis şiddeti ve ırkçılık tartışmalarının en sembolik ve tartışmalı isimlerinden biri oldu. 22 Ağustos 1989’da Oakland’da vurularak öldürüldü.
2000 – Azerbaycan’ın eski Cumhurbaşkanı Ebulfez Elçibey Ankara’da öldü: Sovyetler Birliği’nden bağımsızlığını kazanan Azerbaycan’ın ilk yıllarındaki en önemli siyasi liderlerden Elçibey, 1992’de cumhurbaşkanı seçildi. Türkiye ile çok yakın ilişkiler kurulmasını savundu; cumhurbaşkanı olduktan sonraki ilk resmî yurt dışı ziyaretini Türkiye’ye yaptı ve Anıtkabir’de Atatürk’e bağlılığını ifade eden sözleriyle hatırlandı. Elçibey 22 Ağustos 2000’de tedavi gördüğü Ankara GATA’da hayatını kaybetti.
2017 – Tekfen ve TÜSİAD’ın kurucularından Feyyaz Berker öldü: İnşaat mühendisi Feyyaz Berker, Necati Akçağlılar ve Ali Nihat Gökyiğit ile birlikte kurduğu şirketi zamanla Türkiye’nin büyük sanayi ve mühendislik gruplarından Tekfen Holding’e dönüştürdü. Aynı zamanda TÜSİAD’ın kurucu başkanlığını yapan Berker, Türkiye’nin Cumhuriyet sonrası özel sektör ve sanayileşme tarihinin önemli iş insanlarından biriydi.
2017 – Vergiyi halka anlatan Şükrü Kızılot öldü: Akademisyen, yazar ve vergi uzmanı Şükrü Kızılot, karmaşık vergi mevzuatını gazetelerde ve televizyonlarda sıradan vatandaşın anlayabileceği bir dille anlatmasıyla geniş kitlelerce tanındı. Yaklaşık 58 kitap ve 4 bin makaleye imza atan Kızılot, 22 Ağustos’ta Ankara’da hayatını kaybetti.
2022 – Çağdaş Türk resminin büyük ustalarından Adnan Çoker öldü: Soyut ve minimal resimleriyle Türk sanatında kendine özgü bir dil geliştiren Çoker, özellikle siyah zemin üzerinde kurduğu geometrik ve mimari biçimlerle tanındı; çalışmalarında Selçuklu ve Osmanlı mimarisinden de beslendi. Uzun yıllar İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nde ders verdi, İstanbul Resim ve Heykel Müzesi’ni yönetti ve kuşaklar boyunca sanatçı yetiştirdi. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi kaybını 22 Ağustos 2022’de duyurdu; farklı ikincil kaynaklarda tarih konusunda küçük bir karışıklık bulunsa da ağırlıklı kayıt 22 Ağustos yönünde.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
