Günün Tarihi / 19 Ağustos
19 AĞUSTOS’TA NELER KUTLANIYOR?
Afganistan Bağımsızlık Günü
Afganistan’da 19 Ağustos, ülkenin Bağımsızlık Günü olarak anılıyor. Tarih, Afganistan’ın 1919’daki Üçüncü İngiliz-Afgan Savaşı’nın ardından dış ilişkileri üzerindeki İngiliz denetiminden kurtularak tam bağımsızlığını kazanmasını simgeliyor. Afganistan Dışişleri Bakanlığı da 19 Ağustos 1919’u modern bağımsız Afgan devletinin kuruluşundaki temel tarih olarak kabul ediyor.
Bağımsızlık mücadelesinin başındaki Emanullah Han, daha sonra ülkeyi modernleştirmeye yönelik kapsamlı reformlara girişti. 19 Ağustos günümüzde de Afganistan’daki mevcut yönetim tarafından Bağımsızlık Günü olarak anılıyor; 2026 resmî tatil takvimlerinde de 19 Ağustos yer alıyor.
Dünya İnsani Yardım Günü
Birleşmiş Milletler tarafından kabul edilen Dünya İnsani Yardım Günü, her yıl 19 Ağustos’ta savaş, afet ve kriz bölgelerinde çalışan yardım görevlilerini ve insani yardıma ihtiyaç duyan insanları hatırlatmak amacıyla düzenleniyor.
Tarihin seçilmesinin arkasında trajik bir olay var. 19 Ağustos 2003’te Bağdat’taki Canal Hotel’de bulunan Birleşmiş Milletler merkezine düzenlenen bombalı saldırıda 22 kişi öldü. Hayatını kaybedenler arasında BM’nin Irak Özel Temsilcisi Sergio Vieira de Mello da bulunuyordu. BM Genel Kurulu beş yıl sonra 19 Ağustos’u Dünya İnsani Yardım Günü ilan etti; ilk anma 2009’da gerçekleştirildi.
Dünya Fotoğraf Günü
19 Ağustos aynı zamanda Dünya Fotoğraf Günü olarak kutlanıyor. Günün kökeni doğrudan fotoğraf tarihinin en önemli dönüm noktalarından birine dayanıyor: 19 Ağustos 1839’da Louis Daguerre’in geliştirdiği dagerreyotipi yöntemi Paris’te bilim ve sanat akademilerinin ortak toplantısında ayrıntılarıyla dünyaya açıklandı.
Fransız hükümeti Daguerre ve Niépce ailesine maaş bağlayarak yöntemin kullanımını büyük ölçüde serbest bırakmıştı. Bugünkü Dünya Fotoğraf Günü de fotoğrafın sanat, bilim, gazetecilik ve gündelik yaşam üzerindeki etkisini hatırlatmayı amaçlayan gayriresmî bir küresel gün.
ABD Ulusal Havacılık Günü
ABD’de 19 Ağustos resmî olarak National Aviation Day – Ulusal Havacılık Günü. Tarih tesadüfi değil: Motorlu ve kontrollü uçuşun öncülerinden Orville Wright 19 Ağustos 1871’de doğdu.
Başkan Franklin D. Roosevelt, 1939’da yayımladığı bildiriyle Orville Wright’ın doğum günü olan 19 Ağustos’u Ulusal Havacılık Günü ilan etti ve sonraki yıllarda da aynı tarihte kutlanmasını istedi. Yani gün, internette sonradan ortaya çıkmış tuhaf bir özel gün değil; kökeni 1939 tarihli başkanlık kararına dayanıyor.
Dünya Orangutan Günü
19 Ağustos, orangutanların ve hızla yok olan yaşam alanlarının korunmasına dikkat çekmek amacıyla Dünya Orangutan Günü olarak da anılıyor. Borneo ve Sumatra yağmur ormanlarında yaşayan orangutanlar özellikle ormansızlaşma, yasa dışı avcılık ve tarım alanlarının genişlemesi nedeniyle ciddi tehdit altında.
“Orangutan” sözcüğünün Malayca ve Endonezcede yaklaşık olarak “orman insanı” anlamına gelmesi de günün hoş ayrıntılarından biri. Koruma kuruluşları 19 Ağustos’u bu yakın akrabalarımızın korunmasına yönelik farkındalık yaratmak için kullanıyor.
19 AĞUSTOS’UN TUHAF GÜNLERİ
Patates Günü
ABD’de 19 Ağustos Ulusal Patates Günü olarak kutlanıyor. Kimin başlattığı tam olarak bilinmiyor; National Day Calendar, günün en az 2006’dan beri bu tarihte kutlandığını belirtiyor.
Patatesin kızartması, püresi, cipsi ve fırınlanmış hali zaten dünya çapında yeterince taraftar buluyor olmalı ki, insanlar bir de takvimde özel gün ayırmış. Güney Amerika’da binlerce yıl önce evcilleştirilen patates bugün dünyanın temel gıda ürünlerinden biri.
Yumuşak Dondurma Günü
19 Ağustos ABD’de Yumuşak Dondurma Günü olarak da anılıyor. Günün kesin yaratıcısı bilinmiyor; fakat yumuşak dondurmanın tarihindeki en meşhur hikâye Tom Carvel’e ait. Carvel’in dondurma kamyonu 1934’te arızalanınca erimeye başlayan dondurmaları yol kenarında satması gerekmiş, müşterilerin yumuşamış dondurmaya gösterdiği ilgi ona yeni bir iş fikri vermişti.
Yani bugün zincir mağazalarda makineden helezon biçiminde çıkan “soft serve” dondurmanın yükselişinin arkasında, anlatıya göre, bozulan bir kamyon ve erimekte olan dondurmalar var.
Acılı ve Baharatlı Yiyecekler Günü
Acı sevenler için 19 Ağustos ayrıca ABD’de National Hot and Spicy Food Day adıyla anılıyor. Ne zaman ve kim tarafından başlatıldığı bilinmiyor; dolayısıyla resmî bir gün olmaktan çok özel gün takvimlerinin mutfak bahanelerinden biri.
Türkiye açısından uyarlaması ise oldukça kolay: Urfa isotundan Maraş biberine, Adana kebabından acılı ezmeye kadar bugünü kutlayacak malzeme konusunda pek sıkıntımız yok.
Jar Jar Binks Gibi Konuşma Günü
19 Ağustos’un en gereksiz ama en eğlenceli özel günlerinden biri de “Talk Like Jar Jar Binks Day”. Amaç, Star Wars evreninin en tartışmalı karakterlerinden Jar Jar Binks gibi konuşmak. Gün bazı eğlenceli özel gün takvimlerinde 19 Ağustos’a yerleştirilmiş durumda.
Burada biraz dikkatli olmak gerekiyor: Washington Post’un binlerce gayriresmî özel günü incelediği araştırmada Jar Jar Binks Gibi Konuşma Günü’nün yalnızca bir büyük özel gün takviminde bulunduğu ve neredeyse hiç aranmadığı ortaya çıkmış. Yani “gün” dediğimiz şeyin kendisi bile parodi sınırında. Tam da bu nedenle “Tuhaf Günler” bölümüne yakışıyor.
19 AĞUSTOS’TA NELER OLDU?
1630 – Evliya Çelebi’nin meşhur “Seyahat ya Resulallah” rüyası
Evliya Çelebi, kendi anlatımına göre 19 Ağustos 1630 gecesi İstanbul’daki Ahi Çelebi Camii’nde hayatının yönünü değiştiren ünlü rüyasını gördü. Rüyasında Hz. Muhammed’e “Şefaat ya Resulallah” demek isterken heyecanla “Seyahat ya Resulallah” dediğini, bunun üzerine kendisine seyahat etmesi için dua edildiğini anlatır. Daha sonra on ciltlik Seyahatnâme’ye dönüşecek yolculuk hikâyesinin başlangıcını da bu rüyaya bağladı.
Ancak sık tekrarlanan bir yanlış var: Evliya Çelebi 19 Ağustos 1630’da hemen dünya seyahatine çıkmadı. Önce İstanbul’u dolaşıp yazmaya başladı; İstanbul dışındaki ilk büyük yolculuğunu yaklaşık on yıl sonra Bursa’ya yaptı.
1692 – Salem cadı yargılamalarında beş kişi aynı gün asıldı
Amerika’daki Salem cadı yargılamalarının en karanlık günlerinden biri 19 Ağustos 1692’de yaşandı. George Burroughs, Martha Carrier, George Jacobs, John Proctor ve John Willard büyücülük suçlamasıyla idam edildi. Salem yargılamalarında toplam 19 kişi asılarak öldürüldü; olay sonraki yüzyıllarda kitlesel korku, söylenti ve adaletsiz yargılamanın simgelerinden biri haline geldi.
1787 – Osmanlı Devleti Rusya’ya savaş ilan etti
Kırım’ın 1783’te Rusya tarafından ilhak edilmesi ve Rusya’nın Karadeniz çevresindeki yayılması Osmanlı-Rus ilişkilerini giderek gerginleştirdi. Rusya’ya verilen altı maddelik ültimatomun kabul edilmemesi ve diplomatik görüşmelerin sonuçsuz kalmasının ardından Osmanlı yönetimi savaş kararı aldı. 19 Ağustos 1787, Osmanlı-Rus Savaşı’nın başlangıç tarihi olarak kabul edilen tarihlerden biri oldu. Rusya’nın İstanbul elçisi Yakov Bulgakov da Yedikule’ye kapatıldı.
Osmanlı Devleti’nin temel hedeflerinden biri, birkaç yıl önce Rusya’ya kaptırdığı Kırım üzerindeki hâkimiyetini yeniden kurmaktı. Ancak savaş Osmanlı açısından ağır sonuçlandı; 1788’de Avusturya da Rusya’nın yanında savaşa girdi. 1792’de imzalanan Yaş Antlaşması ile Osmanlı Devleti Kırım’ın Rusya’ya ilhakını resmen tanımak zorunda kaldı ve Rusya Karadeniz’in kuzeyindeki konumunu daha da güçlendirdi.
1819 – Stetoskopu tıp dünyasına tanıtan eser yayımlandı
Fransız hekim René Laënnec, birkaç yıl önce geliştirdiği stetoskopla yaptığı çalışmaları 19 Ağustos 1819’da yayımlanan kitabında bilim dünyasına sundu. Doktorların kalp ve akciğer seslerini hastanın göğsüne doğrudan kulak dayamadan dinleyebilmesini sağlayan yöntem, modern tıbbın en tanıdık muayene araçlarından biri olan stetoskopun yaygınlaşmasının önünü açtı.
1821 – Navarin’de teslim olan binlerce Türk katledildi
Mora İsyanı sırasında aylarca kuşatma altında kalan Navarin Kalesi’ndeki Türk ve Müslüman halk, açlık ve hastalığın ağırlaşması üzerine teslim olmayı kabul etti. Yapılan anlaşmaya göre kalede bulunanların can güvenliği sağlanacak ve isteyenlerin Mısır’a gitmesine izin verilecekti. Ancak kale kapılarının 19 Ağustos 1821’de açılmasının ardından anlaşma uygulanmadı ve yaklaşık 2 bin ila 3 bin Türk ve Müslüman öldürüldü.
Katliam kadınları ve çocukları da kapsadı. Dönemin tarihçilerinin aktardığı tanıklıklarda denize kaçmaya çalışan insanların vurulduğu, çocukların öldürüldüğü ve cesetlerin kıyıda yığıldığı anlatılıyor. Navarin’de yaşananlar, 1821 Mora İsyanı sırasında bölgedeki Müslüman nüfusa yönelik katliamların en ağır örneklerinden biri oldu.
Editoryal not: 1821’deki Navarin Katliamı, 1827’de aynı bölgede Osmanlı-Mısır donanmasının İngiliz, Fransız ve Rus filoları tarafından imha edildiği Navarin Deniz Muharebesi ile karıştırılmamalı. Aynı yer, iki farklı tarih ve iki ayrı önemli olay.
1878 – Saraybosna, şiddetli direnişin ardından Avusturya-Macaristan tarafından işgal edildi
1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından toplanan Berlin Kongresi, Osmanlı toprağı olan Bosna-Hersek’in yönetimini Avusturya-Macaristan’a bıraktı. Ancak karar bölgede büyük tepki yarattı. Osmanlı yönetiminin çekilmesinin ardından özellikle Bosnalı Müslümanların öncülüğünde, Ortodoksların da katıldığı yerel direniş güçleri Avusturya-Macaristan ordusuna karşı silaha sarıldı.
Avusturya-Macaristan birlikleri 19 Ağustos 1878’de Saraybosna’ya saldırdı. Yaklaşık 14 bin kişilik kuvvet, kenti savunan binlerce direnişçiyle saatler süren sokak çatışmalarına girdi. Direniş kırıldı ve aynı gün Saraybosna işgal edildi. Böylece Bosna-Hersek’te Osmanlı hâkimiyeti fiilen sona ererken bölge Avusturya-Macaristan yönetimine geçti. Bosna-Hersek hukuken bir süre daha Osmanlı toprağı sayılacak, 1908’de Avusturya-Macaristan tarafından resmen ilhak edilecekti.
1895 – Bugünkü Yeni Asır gazetesi Selanik’te “Asır” adıyla yayın hayatına başladı
Türk basın tarihinin en uzun ömürlü gazetelerinden Yeni Asır, 19 Ağustos 1895’te Selanik’te Asır adıyla yayımlanmaya başladı. Gazete 1908’de Yeni Asır adını aldı; Cumhuriyet döneminde İzmir’e taşınarak yayınını sürdürdü. Böylece Osmanlı döneminde başlayan bir gazete, üç ayrı yüzyıla tanıklık eden yayınlardan biri haline geldi.
1902 – Bursa’da Anadolu’nun ilk müzelerinden biri kuruldu
Bursa Müzesi, 19 Ağustos 1902’de Müze-i Hümayun’un bir şubesi olarak Bursa Erkek Lisesi’nin bir bölümünde kuruldu. Osman Hamdi Bey döneminde Osmanlı müzeciliğinin İstanbul dışına yayılmasının önemli adımlarından biri olan kurum, daha sonra Bursa’daki arkeoloji ve müzecilik çalışmalarının temelini oluşturdu. Kültür ve Turizm Bakanlığı kayıtları da kuruluş tarihini 19 Ağustos 1902 olarak veriyor.
1908 – Haydarpaşa’nın bugün bildiğimiz anıtsal gar binası hizmete girdi
İstanbul’un simgelerinden Haydarpaşa Garı’nın yeni ve görkemli binası, 19 Ağustos 1908’de hizmet vermeye başladı. Haydarpaşa’dan İzmit’e uzanan demiryolu hattının büyümesi ve Bağdat Demiryolu projesi nedeniyle eski istasyonun yetersiz kalması üzerine Alman mimarlar tarafından tasarlanan yapı inşa edilmişti. Garın resmî açılış töreni ise daha sonra gerçekleştirildi.
Haydarpaşa, yalnızca bir tren istasyonu olmadı; Anadolu’dan İstanbul’a gelişin, asker uğurlamalarının ve yıllarca Yeşilçam filmlerindeki “İstanbul’a vardık” sahnelerinin simgesi haline geldi. İzmit-Haydarpaşa demiryolu nedeniyle Kocaeli ulaşım tarihi açısından da özel bir öneme sahip.
1915 – Mustafa Kemal XVI. Kolordu Komutanlığına atandı
Çanakkale Savaşları sırasında Anafartalar’daki başarılarıyla öne çıkan Mustafa Kemal Bey, 19 Ağustos 1915’te XVI. Kolordu Komutanlığına atandı. Mustafa Kemal bir süre daha Anafartalar’daki görevini sürdürdü; XVI. Kolordu daha sonra Doğu Cephesi’ne gönderildi. Bu görev, Mustafa Kemal’in Çanakkale’den sonraki askerî kariyerinin önemli aşamalarından biri oldu.
1920 – TBMM, Sevr Antlaşması’nı reddetti
Osmanlı Devleti’ni parçalamayı öngören Sevr Antlaşması’nın 10 Ağustos 1920’de imzalanmasının ardından Ankara’dan çok sert bir tepki geldi. TBMM, 19 Ağustos’ta antlaşmayı kabul etmediğini ortaya koyarken Sevr’i imzalayan ve onaylayanların vatan haini sayılması yönündeki karar benimsendi. Böylece Millî Mücadele yönetimi, İstanbul Hükümeti’nin imzaladığı Sevr’i hiçbir şekilde tanımayacağını ilan etmiş oldu.
Sevr hiçbir zaman uygulanamadı. Millî Mücadele’nin kazanılmasının ardından yerini, yeni Türk devletinin uluslararası sınırlarını ve bağımsızlığını tanıyan 1923 Lozan Antlaşması’na bıraktı.
1929 – Atatürk Yalova’ya ilk kez geldi
Mustafa Kemal Atatürk, 19 Ağustos 1929 Pazartesi günü Ertuğrul Yatı ile İstanbul’dan hareket ederek saat 16.00’da Yalova’ya geldi. Bu, Atatürk’ün Yalova’ya ilk ziyaretiydi. Yanındaki heyetle Termal Kaplıcaları’nı gezen Atatürk, bölgenin geliştirilmesiyle ilgili çalışmalar yapılmasını istedi.
Atatürk daha sonraki yıllarda Yalova’ya sık sık gelecek, kentin gelişimiyle yakından ilgilenecek ve burada uzun süreler çalışacaktı. Bu nedenle 19 Ağustos, Yalova’nın modern tarihinde önemli bir dönüm noktası kabul ediliyor.
1934 – Hitler’in Almanya’daki mutlak iktidarı referandumla pekiştirildi
Almanya Cumhurbaşkanı Paul von Hindenburg’un ölümünden sonra Adolf Hitler, cumhurbaşkanlığı ve başbakanlık yetkilerini kendi elinde birleştirdi. Bu karar 19 Ağustos 1934’te referanduma götürüldü. Nazi rejiminin yoğun baskı ve propagandası altında yapılan, özgür ve adil olmayan oylamada yaklaşık yüzde 90 oranında “evet” sonucu açıklandı.
Böylece Hitler’in “Führer” olarak Almanya üzerindeki diktatörlüğü hukuki görüntü altında pekiştirildi. Bundan sonra devletin bütün önemli güç merkezleri doğrudan Hitler’e bağlandı.
1943 – ABD ve İngiltere atom bombası için gizli Quebec Anlaşması’nı imzaladı
ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt ile İngiltere Başbakanı Winston Churchill, Kanada’da düzenlenen Quebec Konferansı sırasında Quebec Anlaşması’nı imzaladı. İkinci Dünya Savaşı’nın en gizli anlaşmalarından biri olan belge, iki ülkenin nükleer silah geliştirme çalışmalarını birleştirmesinin ve İngiliz Tube Alloys projesinin Amerikan Manhattan Projesi ile bütünleşmesinin önünü açtı.
Anlaşmaya göre ABD ve İngiltere atom bombası çalışmalarında bilgi ve kaynaklarını paylaşacak, nükleer silahı birbirlerine karşı kullanmayacak ve diğer tarafın onayı olmadan üçüncü bir ülkeye karşı kullanmayacaktı. Bu gizli iş birliği, iki yıl sonra Hiroşima ve Nagazaki’ye atılacak atom bombalarının geliştirilmesinde önemli rol oynadı; Quebec Anlaşması gereği Japonya’ya karşı kullanım konusunda İngiliz onayı da alındı.
1945 – Tevfik Fikret’in Aşiyan’daki evi müze oldu
Türk edebiyatının büyük şairlerinden Tevfik Fikret’in İstanbul Boğazı’na bakan Aşiyan’daki evi, ölümünün tam 30. yıldönümü olan 19 Ağustos 1945’te Edebiyat-ı Cedide Müzesi adıyla ziyarete açıldı. Daha sonra Aşiyan Müzesi adını alan yapı bugün de Tevfik Fikret ve dönemin önemli edebiyatçılarına ait eser ve eşyaları barındırıyor.
İlginç tarih tesadüfü şu: Tevfik Fikret 19 Ağustos 1915’te öldü; evi tam 30 yıl sonra yine bir 19 Ağustos günü müzeye dönüştü.
1945 – Viet Minh Hanoi’da yönetimi ele geçirdi; Vietnam’ın bağımsızlık yolu açıldı
Ho Chi Minh liderliğindeki Viet Minh, Japonya’nın İkinci Dünya Savaşı’nda teslim olmasının ardından başlayan Ağustos Devrimi sırasında Hanoi’de kitlesel bir ayaklanmayla yönetimi ele geçirdi. 19 Ağustos’taki bu başarı, ülke çapındaki iktidar değişiminin en önemli dönüm noktalarından biri oldu; birkaç gün içinde Viet Minh Vietnam’ın büyük bölümünde kontrol sağladı.
Süreç, İmparator Bao Dai’nin 25 Ağustos’ta tahttan çekilmesiyle monarşinin sona ermesine, 2 Eylül 1945’te ise Ho Chi Minh’in Hanoi’de Vietnam Demokratik Cumhuriyeti’nin bağımsızlığını ilan etmesine uzandı. Fransa’nın sömürge yönetimini yeniden kurmaya çalışması daha sonra Birinci Çinhindi Savaşı’nı, uzun vadede ise Vietnam Savaşı’na uzanan çatışmalar zincirini doğuracaktı.
1953 – İran Başbakanı Musaddık darbeyle devrildi
İran petrolünü millîleştiren Başbakan Muhammed Musaddık, 19 Ağustos 1953’te gerçekleşen darbeyle iktidardan uzaklaştırıldı. ABD ve İngiliz istihbarat servislerinin desteklediği operasyonun ardından Şah Muhammed Rıza Pehlevi’nin ülkedeki gücü önemli ölçüde arttı. ABD Dışişleri Bakanlığının daha sonra yayımladığı belgeler de Musaddık’ın devrilmesiyle sonuçlanan gizli Amerikan operasyonunu ayrıntılarıyla ortaya koydu.
1953 darbesi, yalnız İran tarihini değil İran ile ABD arasındaki ilişkileri de onlarca yıl etkileyecek bir kırılma yarattı. Darbenin hatırası 1979 İran Devrimi sırasında Batı karşıtı öfkenin önemli kaynaklarından biri olacaktı.
1960 – Belka ve Strelka uzaya çıktı, Dünya yörüngesinden sağ dönen ilk canlılar oldu
Sovyetler Birliği, Sputnik-5 (Korabl-Sputnik 2) uzay aracını içinde Belka ve Strelka adlı iki köpek, bir tavşan, 40 fare, 2 sıçan, meyve sinekleri ve çeşitli bitkilerle uzaya gönderdi. Araç Dünya yörüngesinde yaklaşık 24 saat kaldıktan sonra 20 Ağustos’ta başarıyla geri döndü. Böylece Belka ve Strelka, Dünya çevresinde yörünge uçuşu yaptıktan sonra sağ salim geri getirilen ilk hayvanlar olarak tarihe geçti. Bu deney, Sovyetlerin insanlı Vostok uçuşları için yaşam destek ve dönüş sistemlerini sınamasında kritik bir aşamaydı; Yuri Gagarin yalnızca sekiz ay sonra uzaya çıkacaktı.
Hikâyenin Soğuk Savaş’a yakışan ilginç bir devamı da vardı: Strelka daha sonra yavruladı ve yavrularından Pushinka, Sovyet lideri Nikita Kruşçev tarafından ABD Başkanı John F. Kennedy’nin kızı Caroline Kennedy’ye hediye edildi.
1960 – U-2 pilotu Francis Gary Powers Sovyetler Birliği’nde 10 yıl hapse mahkûm edildi
Sovyetler Birliği üzerinde casus uçuş yaparken 1 Mayıs 1960’ta düşürülen Amerikan U-2 keşif uçağının pilotu Francis Gary Powers, Moskova’da casusluktan suçlu bulunarak 3 yılı hapishanede, 7 yılı çalışma kampında olmak üzere 10 yıl hapse mahkûm edildi. Uçağın düşürülmesi, Washington’ın önce bunun bir meteoroloji uçağı olduğunu ileri sürmesi ve Sovyet lideri Nikita Kruşçev’in pilotun sağ ele geçirildiğini açıklaması, ABD’yi diplomatik açıdan zor durumda bıraktı. Olay, Paris’te yapılması planlanan ABD-Sovyet zirvesini de fiilen çökertti ve Soğuk Savaş’ın en büyük casusluk krizlerinden birine dönüştü.
Powers cezasının tamamını çekmedi. 10 Şubat 1962’de, Berlin’deki Glienicke Köprüsü’nde ABD’de yakalanmış Sovyet istihbaratçı Rudolf Abel ile yapılan ünlü casus takasında serbest bırakıldı. Bu değişim daha sonra Steven Spielberg’ün 2015 yapımı “Bridge of Spies / Casuslar Köprüsü” filminde de anlatıldı.
1964 – Dünyanın ilk jeostasyoner uydusu Syncom-3 fırlatıldı
NASA, Syncom-3 haberleşme uydusunu 19 Ağustos 1964’te uzaya gönderdi. Uydu gerekli yörünge manevralarının ardından Dünya üzerinde aynı noktada sabit görünmesini sağlayan jeostasyoner yörüngeye yerleşen ilk uydu oldu.
Syncom-3 aynı yıl Tokyo Olimpiyatları’ndan televizyon görüntülerinin Pasifik üzerinden aktarılmasında kullanıldı. Bugünkü uydu televizyonları ve küresel haberleşme sistemlerine giden yolun önemli adımlarından biriydi.
1964 – Beatles, Amerika’yı çılgına çeviren ilk büyük turnesine başladı
The Beatles, 19 Ağustos 1964’te San Francisco’daki Cow Palace konseriyle ilk Kuzey Amerika turnesine başladı. 17 bin kişilik salon tamamen doldu; grubun sahneye çıkmasının ardından seyircilerin çığlıkları yüzünden Beatles yaklaşık beş dakika boyunca çalmaya başlayamadı.
Turne, dünyayı saran “Beatlemania” çılgınlığının en görünür anlarından biri oldu ve Beatles’ın Amerika’daki popülerliğini kalıcı hale getirdi.
1966 – Varto depreminde 2 bin 396 kişi hayatını kaybetti
Muş’un Varto ilçesi 19 Ağustos 1966’da saat 14.22’de meydana gelen 6,9 büyüklüğündeki depremle yıkıldı. Kandilli Rasathanesi kayıtlarına göre depremde 2 bin 396 kişi hayatını kaybetti, yaklaşık 20 bin yapı hasar gördü.
Varto depremi, Cumhuriyet döneminde Türkiye’nin yaşadığı en ağır deprem felaketlerinden biri olarak hafızalara kazındı. Bölge aynı yılın mart ayında da başka bir yıkıcı deprem yaşamıştı.
1978 – Cinema Rex yangınında yüzlerce kişi öldü
İran’ın Abadan kentindeki Cinema Rex, 19 Ağustos 1978’de gösterim sırasında ateşe verildi. Kapıların açılamaması nedeniyle sinemanın içindeki yüzlerce insan yanarak veya dumandan zehirlenerek hayatını kaybetti.
Yangının arkasında kimin bulunduğu konusu yıllarca tartışıldı ve birbirinden farklı iddialar ortaya atıldı. Ancak olayın siyasi etkisi tartışmasızdı: Şah yönetimine duyulan öfkeyi büyüttü ve 1979 İran Devrimi’ne giden süreçte ülkeyi sarsan olaylardan biri haline geldi.
1980 – Uçak piste sağlam indi, ancak içindeki 301 kişi kurtarılamadı
Havacılık tarihinin en sıra dışı facialarından biri 19 Ağustos 1980’de Riyad’da yaşandı. Saudi Arabian Airlines’ın 163 sefer sayılı uçağının kargo bölümünde havada yangın çıktı. Pilotlar uçağı Riyad Havalimanı’na geri getirerek başarılı biçimde indirdi.
Ancak uçak indikten sonra tahliye zamanında gerçekleştirilemedi. Yangın ve yoğun duman nedeniyle uçaktaki 301 kişinin tamamı hayatını kaybetti. Facia, uçağın yere güvenli biçimde inmesine rağmen hiç kimsenin kurtarılamaması nedeniyle havacılık tarihinin en çarpıcı kazalarından biri olarak kaldı.
1981 – ABD ile Libya arasında Sidra Körfezi’nde hava çatışması çıktı
Libya’nın kendi karasuları saydığı Sidra Körfezi’nde tatbikat yapan ABD Donanması’na ait iki F-14 Tomcat, Libya Hava Kuvvetleri’ne ait iki Sovyet yapımı Su-22 savaş uçağıyla karşı karşıya geldi. Amerikan Donanması kayıtlarına göre Libyalı uçaklardan biri F-14’lere füze ateşledi; bunun üzerine USS Nimitz uçak gemisinden havalanan F-14’ler iki Su-22’yi de düşürdü. Çatışma yaklaşık bir dakika sürdü.
Olayın arkasında daha büyük bir egemenlik kavgası vardı. Libya lideri Muammer Kaddafi, Sidra Körfezi’nin büyük bölümünü Libya’nın iç suları ilan ederken ABD bu iddiayı tanımıyor ve bölgede seyrüsefer serbestisini göstermek amacıyla askerî faaliyet yürütüyordu. 19 Ağustos çatışması, F-14 Tomcat’lerin ABD hizmetindeki ilk hava zaferi oldu ve Reagan döneminde ABD-Libya geriliminin ilerleyen yıllarda daha da sertleşeceğinin ilk işaretlerinden birini verdi.
1989 – Bir piknik, Demir Perde’nin yıkılışının simgelerinden biri oldu
Macaristan ile Avusturya sınırında 19 Ağustos 1989’da “Pan-Avrupa Pikniği” adı verilen barış gösterisi düzenlendi. Etkinlik sırasında sınır kapısı sembolik olarak birkaç saatliğine açılınca yaklaşık 600 Doğu Alman vatandaşı Macaristan üzerinden Avusturya’ya geçti.
Macar sınır görevlilerinin kaçanlara ateş açmaması, Doğu Bloku’ndaki sınır sisteminin artık çözüldüğünün güçlü işaretlerinden biri oldu. Olaydan yalnızca birkaç ay sonra Berlin Duvarı yıkıldı.
1990 – Gagavuz Türkleri Gagavuzya Cumhuriyeti’ni ilan etti
Moldova’nın güneyinde yaşayan Gagavuz Türkleri, merkezi Komrat olmak üzere Gagavuzya Cumhuriyeti’nin kurulduğunu ilan etti. Gagavuz yönetimi Moldova Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nden ayrılmayı, ancak Sovyetler Birliği içinde kalmayı öngörüyordu. Moldova Yüksek Sovyeti ise ilanı anayasaya aykırı sayarak tanımadı. Karar, Sovyetler Birliği’nin çözülme sürecinde Moldova’daki milliyetçi hareketlerin güçlendiği ve Romanya ile birleşme ihtimalinin tartışıldığı bir dönemde alındı.
Çoğunluğu Ortodoks Hristiyan olan Oğuz Türklerinden oluşan Gagavuzlar ile Moldova yönetimi arasındaki kriz, Transdinyester’dekinin aksine büyük çaplı bir savaşa dönüşmeden çözüldü. Moldova Parlamentosu 23 Aralık 1994’te Gagavuzya’ya özel hukuki statü tanıdı; böylece bölge Moldova sınırları içinde geniş kültürel ve idarî yetkilere sahip özerk bir yapıya kavuştu. Bugün Gagauz Yeri, başkenti Komrat olan Moldova’ya bağlı özerk bölgedir.
1991 – Sovyetler Birliği’nde komünist muhafazakârlar Gorbaçov’a karşı darbe girişimi başlattı
Sovyetler Birliği’nde KGB, ordu ve Komünist Parti’nin reform karşıtı üst düzey isimlerinden oluşan bir grup, Mihail Gorbaçov’u Kırım’daki yazlığında tecrit ederek yönetime el koymaya çalıştı. Kendilerini “Devlet Olağanüstü Hal Komitesi” olarak ilan eden darbeciler, Gorbaçov’un görevini yerine getiremeyeceğini öne sürdü, olağanüstü hâl ilan etti ve tankları Moskova sokaklarına çıkardı. Girişimin amacı Gorbaçov’un glasnost ve perestroyka reformlarını, Sovyet cumhuriyetlerinin artan bağımsızlık hareketlerini ve Birliği gevşetecek yeni anlaşmayı durdurmaktı.
Darbe girişiminin simge görüntüsü ise Rusya Federasyonu Başkanı Boris Yeltsin’in Moskova’daki Beyaz Saray önünde bir tankın üzerine çıkarak halka ve askerlere darbeye direnme çağrısı yapması oldu. Darbeciler yeterli destek bulamayınca girişim 21 Ağustos’ta çöktü. Ancak Gorbaçov yeniden görevine dönse de siyasi gücü büyük ölçüde eridi, Yeltsin öne çıktı ve başarısız darbe Sovyetler Birliği’nin dört ay sonra dağılmasını hızlandıran başlıca kırılma noktalarından biri oldu.
1995 – Mike Tyson hapisten sonraki ilk maçını 89 saniyede bitirdi
Boks tarihinin en büyük yıldızlarından Mike Tyson, cezaevinden çıktıktan sonraki ilk profesyonel maçına 19 Ağustos 1995’te Peter McNeeley karşısında çıktı. Las Vegas’taki karşılaşma büyük bir medya gösterisine dönüştü.
Ancak haftalarca konuşulan maç yalnızca 89 saniye sürdü. McNeeley’nin köşesinin havlu atmasıyla Tyson teknik nakavtla kazandı. Karşılaşma, Tyson’ın dünya boksunun merkezine dönüşünün başlangıcı oldu.
2002 – Çeçen savaşçılar Rus Mi-26 helikopterini düşürdü; 127 kişi hayatını kaybetti
İkinci Çeçen Savaşı sırasında Rus askerlerini taşıyan Mil Mi-26 ağır nakliye helikopteri, Grozni yakınlarındaki Hankala askerî üssüne yaklaşırken Çeçen savaşçılar tarafından omuzdan atılan bir hava savunma füzesiyle vuruldu. Kontrolünü kaybeden helikopter üs yakınındaki mayınlı araziye acil iniş yaptı ve çıkan yangında 127 kişi yaşamını yitirdi. Olay, helikopter havacılığı tarihindeki en yüksek can kayıplı felaket olarak kayıtlara geçti.
Helikopterin ayrıca kapasitesinin çok üzerinde yolcu taşıdığı ortaya çıktı; uçakta mürettebatla birlikte 147 kişi bulunuyordu. Facia, Rusya’nın Çeçenistan’daki askerî operasyonlarının güvenliği ve birliklerin taşınma biçimi konusunda da büyük tartışma yarattı.
2004 – Google borsaya açıldı
İnternet dünyasının en büyük şirketlerinden Google’ın hisseleri 19 Ağustos 2004’te Nasdaq’ta işlem görmeye başladı. Şirket hisselerinin halka arz fiyatı 85 dolar olarak belirlendi.
Aradan geçen yıllarda Google; arama motorunun çok ötesine geçerek reklamcılık, video, mobil işletim sistemleri, haritalar, bulut teknolojileri ve yapay zekâ alanlarında dünyanın en büyük teknoloji şirketlerinden birine dönüştü.
2015 – Laodikeia’da 1900 yıllık “kaçak su yasası” ortaya çıkarıldı
Denizli’deki Laodikeia Antik Kenti’nde bulunan yaklaşık 1900 yıllık su yasası, 19 Ağustos 2015’te kamuoyuna tanıtıldı. Mermer üzerine yazılan kurallarda içme suyunu kirletenlere, su borularına zarar verenlere ve kaçak su kullananlara ağır para cezaları verileceği belirtiliyordu.
Üstelik yasa, kuralları çiğneyenleri ihbar edenlere ödül verilmesini de öngörüyordu. Kısacası kaçak su, boruya izinsiz bağlantı ve suyu kirletme sorunu yaklaşık iki bin yıl önce de belediyelerin gündemindeydi.
KOCAELİ TARİHİNDE 19 AĞUSTOS
1873 – Türk basınının öncülerinden Agâh Efendi İzmit Mutasarrıflığından ayrıldı
Türkiye’de özel gazeteciliğin öncü isimlerinden, Tercümân-ı Ahvâl gazetesinin kurucularından Agâh Efendi, bir dönem İzmit Mutasarrıfı olarak görev yaptı. Haydarpaşa-İzmit demiryolunun tamamlandığı yıllarda kentte bulunan Agâh Efendi, 19 Ağustos 1873 tarihli hatıra notunda görevden ayrılışını ve yerine yapılan atamayı anlattı.
1906 – 55 Alman turist Hereke Fabrika-i Hümayunu’nu gezdi
Osmanlı döneminin en önemli sanayi kuruluşlarından Hereke Fabrika-i Hümayunu, 19 Ağustos 1906’da 55 kişilik bir Alman turist grubunu ağırladı. O yıllarda fabrikayı görmek isteyen ziyaretçiler için özel tren seferleri bile düzenleniyordu. Alman konukların Hereke’nin kumaş, ipek ve halılarından çok etkilendiği; buna karşılık yemek yedikleri lokantadaki yavaş servis ve küçük porsiyonlardan şikâyet ettikleri dönemin anlatılarına yansıdı.
1916 – Millî Mücadele’de Gebze ve çevresinin simge isimlerinden olacak Yahya Kaptan tutuklandı
Daha sonra Mustafa Kemal’in emriyle Gebze ve çevresinde Kuvâ-yi Milliye teşkilatını kuracak olan Yahya Kaptan, Yakup Cemil’in giriştiği siyasî hareket nedeniyle 19 Ağustos 1916’da tutuklandı. Yakup Cemil idam edilirken Yahya Kaptan sürgün cezasıyla Musul’a gönderildi. Yahya Kaptan, birkaç yıl sonra Kocaeli yarımadasında Millî Mücadele’nin en önemli yerel isimlerinden biri haline gelecekti.
1917 – İbrahim Süreyya Yiğit İzmit Mutasarrıflığına atandı
Mustafa Kemal Atatürk’ün yakın çalışma arkadaşlarından ve Millî Mücadele’nin önemli isimlerinden İbrahim Süreyya Yiğit, 19 Ağustos 1917’de İzmit Mutasarrıfı oldu. İzmit’teki görevi sayesinde İstanbul ile Anadolu arasındaki kritik geçiş bölgesini yakından tanıyan Yiğit, daha sonra Erzurum ve Sivas kongrelerinde Mustafa Kemal’in yanında yer aldı, Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı ve TBMM’de milletvekilliği yaptı.
1930 – Gölcük’ün idarî kuruluşuna giden yolda İhsaniye nahiyesi oluşturuldu
19 Ağustos 1930’da İzmit merkez ilçesine bağlı İhsaniye nahiyesi kuruldu. Bu idarî düzenleme, bugünkü Gölcük ilçesinin oluşumuna giden sürecin önemli aşamalarından biri oldu. İhsaniye nahiyesi 1936’da kaldırıldı ve aynı bölgede Gölcük ilçesi kuruldu.
1966 – Gebze’de Körfez gazetesi yayın hayatına başladı
Gebze’nin yerel basın tarihinin önemli yayınlarından Körfez gazetesi, ilk sayısını 19 Ağustos 1966’da çıkardı. Gazete, hızla sanayileşen ve büyüyen Gebze’nin sorunlarını, kurumlarını, gençliğini ve spor hayatını gündeme taşıma iddiasıyla yola çıktı.
1976 – PETKİM Yarımca tesislerinde zehirlenme faciası yaşandı
PETKİM’in Yarımca Petrokimya Tesisleri’nde 19 Ağustos 1976’da meydana gelen iş kazasında beş işçi ve bir mühendis ağır biçimde zehirlendi; kimya mühendisi Fuat Tuncel hayatını kaybetti. Kimya Mühendisleri Odası’nın daha sonra yaptığı inceleme, olayda temel iş güvenliği kurallarının uygulanmadığı yönünde ciddi eleştiriler ortaya koydu. Aynı gün PETKİM öncülüğünde Türkiye’nin lastik sanayisinin önemli kuruluşlarından PETLAS da kuruldu.
1999 – Depremden iki gün sonra Kocaeli’de kurtarma çalışmaları ve TÜPRAŞ yangını sürüyordu
17 Ağustos Marmara Depremi’nin ardından 19 Ağustos’ta İzmit, Gölcük ve çevresinde uluslararası arama-kurtarma ekiplerinin enkaz çalışmaları devam ediyordu. Türkiye’ye 20’den fazla ülkeden ekip ulaşmış, yabancı kurtarma grupları Kocaeli’de enkaz altından canlı insanlara ulaşmaya çalışıyordu. İzmit TÜPRAŞ Rafinerisi’nde deprem sonrası başlayan büyük yangın da henüz tamamen söndürülememişti; yangın 20 Ağustos’ta kontrol altına alınabildi.
2019 – Herekeli tarihçi Prof. Dr. Ahmet Haluk Dursun hayatını kaybetti
1957 yılında Hereke’de doğan tarihçi, akademisyen ve Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı Prof. Dr. Ahmet Haluk Dursun, 19 Ağustos 2019’da Van’ın Erciş ilçesi yakınlarında geçirdiği trafik kazasında yaşamını yitirdi. Ayasofya Müzesi ve Topkapı Sarayı Müzesi başkanlığı da yapan Dursun, Türkiye’nin kültür ve tarih alanındaki tanınmış isimlerinden biriydi. Cenazesi doğduğu Hereke’de toprağa verildi.
2022 – Kocaeli Fotoğraf Teknolojileri Müzesi açıldı
Dünya Fotoğraf Günü olan 19 Ağustos 2022’de, SEKA Kâğıt Müzesi bünyesinde Kocaeli Fotoğraf Teknolojileri Müzesi açıldı. Koleksiyonun önemli bölümünü İzmitli fotoğrafçı İlker Kumral’ın yıllar boyunca topladığı fotoğraf makineleri ve ekipmanlar oluşturdu.
Müzede fotoğrafçılığın ilk dönemlerinden dijital çağa kadar kullanılan makineler ve çeşitli görüntüleme araçları sergileniyor. Böylece 19 Ağustos Dünya Fotoğraf Günü’nün Kocaeli tarihinde de doğrudan bir karşılığı oluştu.
19 AĞUSTOS’TA DOĞANLAR
1646 – John Flamsteed: İngiliz gök bilimci ve İngiltere’nin ilk Kraliyet Astronomu. Greenwich Gözlemevi’nin ilk yöneticisi olan Flamsteed, yıldızların konumlarını çok daha hassas biçimde belirleyen çalışmalarıyla modern astronominin gelişmesine katkı sağladı. (ö. 1719)
1830 – Julius Lothar Meyer: Alman kimyager. Elementleri özelliklerine göre sınıflandırarak periyodik tablonun ortaya çıkmasına öncülük eden bilim insanlarından biri oldu. Dmitri Mendeleyev’le aynı dönemde, birbirlerinden bağımsız biçimde elementler arasındaki periyodik ilişkiyi ortaya koydu. (ö. 1895)
1848 – Gustave Caillebotte: Fransız ressam ve koleksiyoner. Paris’in modernleşen sokaklarını ve gündelik yaşamını resmeden önemli Empresyonist sanatçılardan biri olmasının yanı sıra Monet, Renoir ve Degas gibi ressamları maddi olarak destekledi. (ö. 1894)
1871 – Orville Wright: İnsanlığın uçma hayalini gerçeğe dönüştüren Wright kardeşlerden biri. Orville ve Wilbur Wright, 1903’te motorlu ve kontrol edilebilir bir uçakla gerçekleştirdikleri tarihi uçuşla havacılık çağının başlamasında belirleyici rol oynadı. (ö. 1948)
1883 – Coco Chanel: Fransız moda tasarımcısı ve Chanel markasının kurucusu. Kadın giyimini ağır ve kısıtlayıcı kalıplardan uzaklaştıran tasarımlarıyla 20. yüzyıl modasını değiştirdi. Chanel No. 5 parfümü ve “küçük siyah elbise” gibi tasarımları moda tarihinin simgeleri arasına girdi. (ö. 1971)
1904 – Maurice Wilks: İngiliz mühendis ve otomobil tasarımcısı. Kardeşi Spencer Wilks ile birlikte savaş sonrasında geliştirilen ilk Land Rover’ın ortaya çıkmasını sağlayan isimlerden biri oldu. Bugün dünyanın en tanınmış arazi araçlarından biri olan Land Rover’ın hikâyesinin temelinde onun tasarımı bulunuyordu. (ö. 1963)
1906 – Philo Farnsworth: Amerikalı mucit. Henüz 20’li yaşlarının başındayken geliştirdiği sistemle elektronik televizyonun öncülerinden biri oldu. Bugünkü televizyon teknolojisinin temelini oluşturan elektronik görüntü aktarımının geliştirilmesinde büyük rol oynadı. (ö. 1971)
1916 – Orhan Hançerlioğlu: Türk yazar, düşünür ve araştırmacı. Romanlarının yanı sıra özellikle felsefe, düşünce ve kavram sözlükleriyle Türkiye’de geniş bir okur kitlesine ulaştı. Düşünce Tarihi ve Felsefe Ansiklopedisi en bilinen çalışmalarındandır. (ö. 1991)
1921 – Gene Roddenberry: Amerikalı senarist ve yapımcı. 1966’da başlayan ve daha sonra sinema filmleri, yeni diziler, kitaplar ve oyunlarla dev bir evrene dönüşen Star Trek’in yaratıcısı olarak popüler kültür tarihine geçti. (ö. 1991)
1923 – Edgar F. Codd: İngiliz bilgisayar bilimci. Bugün bankalardan internet sitelerine kadar hemen her yerde kullanılan modern veritabanlarının çalışma mantığının temelini oluşturan ilişkisel veri tabanı modelini geliştirdi. Çalışmaları bilgisayar çağının görünmeyen ama en önemli yapı taşlarından birini oluşturdu. (ö. 2003)
1924 – Willard Boyle: Kanadalı fizikçi. Dijital fotoğraf makineleri ve cep telefonu kameralarında görüntünün kaydedilmesini mümkün kılan teknolojilerin temelindeki CCD görüntü sensörünün ortak mucitlerinden biri oldu. Buluşu ona 2009 Nobel Fizik Ödülü’nü kazandırdı. (ö. 2011)
1939 – Ginger Baker: İngiliz müzisyen ve Cream grubunun efsanevi davulcusu. Rock müziğinde davulu yalnızca ritim tutan bir enstrüman olmaktan çıkarıp müziğin ön planına taşıyan isimlerden biri kabul edilir. (ö. 2019)
1945 – Ian Gillan: İngiliz rock müzisyeni. Deep Purple’ın solisti olarak rock tarihinin en tanınan seslerinden biri oldu. “Smoke on the Water” ve “Child in Time” gibi parçalarla milyonlarca dinleyiciye ulaştı.
1946 – Bill Clinton: Amerikalı siyasetçi. 1993-2001 yılları arasında iki dönem ABD Başkanı olarak görev yaptı. Soğuk Savaş’ın sona ermesinden sonraki dönemde Amerikan ve dünya siyasetinin en etkili isimlerinden biri oldu.
1946 – Fedon: İstanbul doğumlu Rum asıllı Türk şarkıcı. Özellikle 1990’lı yıllarda taverna müziğinin Türkiye’deki en tanınmış isimlerinden biri haline geldi; Rumca ve Türkçe şarkılarıyla geniş bir dinleyici kitlesine ulaştı.
1951 – John Deacon: İngiliz müzisyen ve Queen grubunun bas gitaristi. Yalnızca grubun önemli bir üyesi değildi; “Another One Bites the Dust” ve “I Want to Break Free” gibi Queen’in dünya çapındaki hitlerini de besteledi.
1951 – Gustavo Santaolalla: Arjantinli müzisyen ve film müziği bestecisi. Brokeback Mountain ve Babel filmlerinin müzikleriyle iki yıl üst üste Oscar kazandı. Daha genç kuşaklar onu özellikle The Last of Us oyun ve televizyon serisinin unutulmaz müzikleriyle tanıyor.
1959 – Derya Alabora: Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu. Özellikle Zeki Demirkubuz’un Masumiyet filmindeki Uğur karakteriyle Türk sinemasının unutulmaz performanslarından birine imza attı; tiyatro ve televizyon çalışmalarını da uzun yıllar sürdürdü.
1967 – Satya Nadella: Hint asıllı Amerikalı teknoloji yöneticisi. Microsoft’un CEO’su olarak şirketin özellikle bulut bilişim ve yapay zekâ alanındaki büyük dönüşümüne liderlik eden isimlerden biri oldu.
1968 – Merve Kavakçı: Türk akademisyen, siyasetçi ve diplomat. 1999 seçimlerinde milletvekili seçildikten sonra başörtüsüyle TBMM Genel Kurulu’na girmesi Türkiye siyasetinin en çok tartışılan olaylarından birine dönüştü. Daha sonraki yıllarda Türkiye’nin Kuala Lumpur Büyükelçisi olarak da görev yaptı.
1969 – Matthew Perry: Kanadalı-Amerikalı oyuncu. Dünya çapında büyük başarı kazanan Friends dizisindeki Chandler Bing karakteriyle televizyon tarihinin en tanınmış komedi oyuncularından biri oldu. Dizi, yayın hayatının sona ermesinden yıllar sonra bile yeni kuşaklar tarafından izlenmeye devam etti. (ö. 2023)
1986 – Saori Kimura: Japon voleybolcu. Japonya Millî Takımı’nın uzun yıllar en önemli oyuncularından biri olan Kimura, Türkiye’de de VakıfBank ve Galatasaray formaları giydi. Olimpiyatlarda Japonya ile bronz madalya kazandı.
1994 – Nafissatou Thiam: Belçikalı atlet. Kadınlar heptatlonda 2016 Rio, 2020 Tokyo ve 2024 Paris Olimpiyatları’nı üst üste kazanarak üç kez Olimpiyat şampiyonu oldu. Çok sayıda atletizm branşını tek yarışmada birleştiren heptatlonun tarihteki en başarılı sporcularından biri kabul ediliyor.
19 AĞUSTOS’TA HAYATINI KAYBEDENLER
MS 14 – Augustus: Roma tarihinin en önemli hükümdarlarından ve Roma İmparatorluğu’nun ilk imparatoru. Julius Caesar’ın evlatlığı olan Augustus, uzun iktidarı boyunca Roma’nın yönetim sistemini kökten değiştirdi ve imparatorluk dönemini başlattı. Ağustos ayının adı da onun unvanından gelir. (d. MÖ 63)
1580 – Andrea Palladio: İtalyan mimar. Antik Yunan ve Roma mimarisinden esinlenen yapılarıyla Avrupa ve Amerika’daki klasik mimari anlayışını yüzyıllar boyunca etkileyen isimlerden biri oldu. Bugün “Palladyan mimari” adıyla anılan bir üslup onun adını taşır. (d. 1508)
1662 – Blaise Pascal: Fransız matematikçi, fizikçi ve düşünür. Olasılık teorisinin gelişmesine katkıda bulundu, ilk mekanik hesap makinelerinden birini yaptı ve sıvı basıncı üzerine önemli çalışmalar gerçekleştirdi. Bugün bilimde kullanılan “pascal” basınç birimi onun adını taşır. (d. 1623)
1691 – Köprülü Fazıl Mustafa Paşa: Osmanlı Sadrazamı. Avusturya ordusuna karşı yapılan Salankamen Muharebesi’nde savaşırken vurularak hayatını kaybetti. Ölümü Osmanlı ordusunda büyük moral ve komuta kaybına yol açtı; savaş ağır bir yenilgiyle sonuçlandı. (d. yaklaşık 1637)
1876 – George Smith: İngiliz Asurolog ve arkeolog. Mezopotamya’dan çıkarılan çivi yazılı tabletleri çözerek Gılgamış Destanı’ndaki büyük tufan hikâyesini modern dünyaya tanıtan kişi oldu. Çalışmaları insanlığın en eski yazılı edebiyat eserlerinin yeniden keşfedilmesini sağladı. (d. 1840)
1915 – Tevfik Fikret: Türk şiirinin ve Servet-i Fünun edebiyatının en önemli isimlerinden. Sis, Haluk’un Defteri ve Tarih-i Kadim gibi eserleriyle yalnız edebiyatı değil dönemin düşünce dünyasını da etkiledi. İstanbul’da Aşiyan’daki evi bugün müze olarak yaşatılıyor. (d. 1867)
1923 – Vilfredo Pareto: İtalyan iktisatçı ve sosyolog. Bugün iş ve ekonomi dünyasında sık kullanılan “80/20 kuralı” ya da Pareto İlkesi onun çalışmalarından doğdu: Sonuçların büyük bölümünün, nedenlerin küçük bir bölümünden kaynaklandığını savunan yaklaşım hâlâ yönetimden ekonomiye birçok alanda kullanılıyor. (d. 1848)
1936 – Federico García Lorca: İspanyol şair ve oyun yazarı. Kanlı Düğün, Yerma ve Bernarda Alba’nın Evi gibi eserleriyle dünya edebiyatının büyük isimleri arasına girdi. İspanya İç Savaşı’nın başlarında Franco yanlısı güçler tarafından öldürüldü; mezarı bugüne kadar bulunamadı. (d. 1898)
1967 – Hugo Gernsback: Lüksemburg doğumlu Amerikalı yayıncı ve yazar. Bilimkurgunun bağımsız bir edebiyat türü olarak yaygınlaşmasında büyük rol oynadı. Bugün bilimkurgu dünyasının en önemli ödüllerinden olan Hugo Ödülleri adını ondan alır. (d. 1884)
1968 – George Gamow: Ukrayna doğumlu Amerikalı fizikçi ve kozmolog. Büyük Patlama teorisinin geliştirilmesinde önemli rol oynayan bilim insanlarından biri oldu; evrenin ilk dönemleri ve elementlerin oluşumu üzerine öncü çalışmalar yaptı. (d. 1904)
1977 – Groucho Marx: Amerikalı oyuncu ve komedyen. Marx Kardeşler’in en tanınan üyesi olan Groucho, kalın kaşları, bıyığı, purosu ve hızlı esprileriyle 20. yüzyıl komedisinin simge isimlerinden biri haline geldi. (d. 1890)
1980 – Otto Frank: Anne Frank’ın babası ve Nazi toplama kamplarına götürülen Frank ailesinden sağ kurtulan tek kişi. Savaştan sonra kızının saklandıkları yıllarda tuttuğu günlüğün yayımlanmasını sağlayarak Anne Frank’ın Hatıra Defteri’nin Holokost’un en güçlü tanıklıklarından birine dönüşmesinde belirleyici rol oynadı. (d. 1889)
1994 – Linus Pauling: Amerikalı kimyager ve barış aktivisti. Hem Nobel Kimya Ödülü’nü hem de Nobel Barış Ödülü’nü tek başına kazanan tek kişi olarak tarihe geçti. Kimyasal bağların anlaşılmasına yaptığı katkılar modern kimyanın gelişiminde büyük rol oynadı. (d. 1901)
2002 – Halil Tunç: Türk sendikacı ve siyasetçi. İşçilikten başlayarak Türkiye’nin en büyük işçi konfederasyonlarından TÜRK-İŞ’in Genel Başkanlığına kadar yükseldi; Cumhuriyet Senatosu üyeliği de yaptı. Türkiye işçi hareketinin önemli isimlerinden biri olarak anılmaya devam ediyor. (d. 1928)
2003 – Sérgio Vieira de Mello: Brezilyalı diplomat ve Birleşmiş Milletler’in Irak Özel Temsilcisi. Bağdat’taki BM merkezine düzenlenen bombalı saldırıda 21 kişiyle birlikte hayatını kaybetti. Bu saldırının yıldönümü olan 19 Ağustos, daha sonra Dünya İnsani Yardım Günü ilan edildi. (d. 1948)
2012 – Tony Scott: İngiliz film yönetmeni. Top Gun, Days of Thunder, True Romance, Enemy of the State ve Man on Fire gibi çok izlenen filmlere imza attı. Yönetmen Ridley Scott’ın kardeşi olan Tony Scott, Hollywood’un aksiyon sinemasına damga vuran isimlerden biriydi. (d. 1944)
2013 – Reha Eken: Türk millî futbolcu ve teknik direktör. Uzun yıllar Galatasaray forması giydi, millî takımda oynadı ve futbolculuk kariyerinin ardından teknik direktörlük yaptı. Sarı-kırmızılı kulübün eski kuşak yıldızlarından biri olarak anılıyor. (d. 1925)
2014 – James Foley: Amerikalı savaş muhabiri. Suriye’de haber yaparken IŞİD tarafından kaçırıldı ve öldürüldü. Ölüm görüntülerinin yayımlanması dünya çapında büyük tepki yarattı ve Suriye-Irak savaşındaki gazetecilerin karşı karşıya olduğu tehlikelerin sembollerinden biri haline geldi. (d. 1973)
2018 – Güngör Uras: Türk ekonomist, gazeteci ve yazar. Ekonomiyi karmaşık kavramlarla değil, “Ayşe Teyze” ve “Ali Rıza Amca” gibi sıradan insanların hayatı üzerinden anlatmasıyla geniş bir okur kitlesine ulaştı. Uzun yıllar ekonomi yazılarıyla Türkiye’nin gündemini yorumladı. (d. 1933)
2021 – Sonny Chiba: Japon oyuncu ve dövüş sanatları ustası. Japon aksiyon sinemasının en tanınmış yıldızlarından biri olan Chiba, dünya çapında özellikle Quentin Tarantino’nun Kill Bill filmindeki Hattori Hanzo karakteriyle yeni kuşakların da tanıdığı bir isim haline geldi. (d. 1939)
2024 – María Branyas Morera: İspanya’da yaşayan ve Guinness Dünya Rekorları tarafından bir dönem dünyanın yaşayan en yaşlı insanı olarak kabul edilen María Branyas, 117 yaşında hayatını kaybetti. 1907’de doğan Branyas; iki dünya savaşı, İspanya İç Savaşı, 1918 grip salgını ve Covid-19 salgını gibi büyük tarihsel dönemlere tanıklık etti. (d. 1907)
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
