Günün Tarihi / 30 Temmuz
30 TEMMUZ’DA NELER KUTLANIYOR?
30 Temmuz Türkiye’de resmî bayram ya da tatil değil. Dünyada ise Birleşmiş Milletlerin insan ticareti ve dostluk için ilan ettiği iki uluslararası gün yaşanıyor; Vanuatu bağımsızlığını, Fas kralın tahta çıkışını kutluyor. 2026’da ayrıca Dünya Limit Aşım Günü’nün 30 Temmuz’a rastlaması, tarihe oldukça karanlık bir anlam daha yüklüyor.
İnsan ticaretine karşı mücadelede 2026’nın odağında dolandırıcılık merkezlerinde zorla çalıştırılan insanlar var
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, insan ticareti mağdurlarının durumuna dikkat çekmek ve devletleri bu suçla daha etkili mücadeleye çağırmak amacıyla 2013’te 30 Temmuz’u Dünya İnsan Ticaretiyle Mücadele Günü ilan etti. İlk küresel anma 2014’te yapıldı.
2026 kampanyasının teması “Dolandırıcılığın Ardında Tutsak” olarak belirlendi. Sahte iş ilanlarıyla başka ülkelere götürülen, belgelerine el konulan ve şiddet tehdidi altında internet dolandırıcılığı yapmaya zorlanan insanlar, insan ticaretinin hızla büyüyen yeni mağdur grubunu oluşturuyor. Bir zamanlar yalnızca dolandırıcıların bulunduğu suç merkezleri olarak görülen bu tesislerin içinde, kendileri de suç örgütlerinin esiri olan binlerce insanın çalıştırıldığı ortaya çıktı.
Dünya Dostluk Günü farklı toplumlar arasında barışın kişisel ilişkilerle başlayabileceğini hatırlatıyor
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 2011’de 30 Temmuz’u Uluslararası Dostluk Günü ilan etti. Günün amacı yalnızca insanların yakın arkadaşlarını hatırlaması değil; halklar, ülkeler, kültürler ve farklı topluluklar arasında güven ve dayanışma köprüleri kurulması.
Birleşmiş Milletler özellikle gençlerin farklı kültürlerden insanlarla buluşmasını sağlayan eğitim ve toplum etkinliklerini destekliyor. Dostluk böylece özel hayatın duygusal bir ilişkisi olmanın ötesinde, önyargıları ve düşmanlığı azaltabilecek bir barış aracı olarak ele alınıyor.
İnsanlık 2026’da Dünya’nın bir yıllık doğal kaynak bütçesini 30 Temmuz’da tüketiyor
Her yıl değişen Dünya Limit Aşım Günü, 2026’da 30 Temmuz’a rastlıyor. Bu tarih, insanlığın Dünya’nın bir yıl içinde yenileyebileceği doğal kaynak ve ekolojik hizmetlerin tamamını tükettiği günü gösteriyor. Yılın kalan beş ayında ormanları, toprağı, suyu ve atmosferin karbon tutma kapasitesini gelecek yıllardan borçlanarak kullanacağız.
Global Footprint Network ile York Üniversitesinin hesaplamasına göre insanlık doğayı, ekosistemlerin kendisini yenileyebileceğinden yüzde 73 daha hızlı tüketiyor. Başka bir ifadeyle bugünkü yaşam ve üretim düzenini sürdürebilmek için 1,73 Dünya’ya ihtiyaç duyuluyor.
Limit Aşım Günü’nün 2025’e göre altı gün geç gelmesi ise gerçek bir iyileşme anlamına gelmiyor. Değişikliğin büyük bölümü okyanusların karbon tutma kapasitesine ilişkin verilerin yeniden hesaplanmasından kaynaklandı; gerçek tüketim eğilimi kötüleşmeye devam etti. 2026, kayıtlardaki en yüksek küresel ekolojik aşım düzeyine ulaşılan yıl oldu.
Vanuatu iki sömürge gücünden aynı anda kurtulduğu bağımsızlık gününü kutluyor
Güney Pasifik’teki ada ülkesi Vanuatu, 30 Temmuz 1980’de Britanya ve Fransa’nın ortak sömürge yönetiminden ayrılarak bağımsızlığını ilan etti. “Yeni Hebridler” adıyla yönetilen adalarda iki ülkenin ayrı idare, hukuk, eğitim ve güvenlik sistemlerinin yan yana bulunması, sömürge düzenini son derece karmaşık hâle getirmişti.
Bağımsızlık hareketinin lideri Walter Lini, ülkenin ilk başbakanı oldu. Vanuatu’da 30 Temmuz; törenler, geleneksel danslar, müzik, spor karşılaşmaları ve yerel kültürü ifade eden “kastom” etkinlikleriyle kutlanıyor.
Fas Kralı VI. Muhammed’in tahta çıkışını ülkenin en büyük resmî törenlerinden biriyle kutluyor
Fas’ta 30 Temmuz, Taht Günü olarak kutlanıyor. Kral II. Hasan’ın 23 Temmuz 1999’da ölmesinin ardından tahta çıkan VI. Muhammed, ilk taht konuşmasını 30 Temmuz’da yaptı ve bu tarihin her yıl Taht Günü olarak kutlanmasını istedi.
Kutlamalarda kralın halka seslenişi, devlet yöneticilerinin bağlılık sunduğu geleneksel biat töreni, askerî mezuniyetler ve resmî kabul törenleri öne çıkıyor. Fas yönetimi tarafından ulusal birlik günü olarak sunulan bayram, aynı zamanda monarşinin ülkenin siyasal sistemi içindeki belirleyici konumunu görünür kılıyor.
30 TEMMUZ’UN TUHAF GÜNLERİ
30 Temmuz’un gayriresmî takviminde nakış işleyenlerden şnorkelle yüzenlere, kayınpederlerden stajyerlere kadar oldukça kalabalık bir topluluk bulunuyor. Bu günlerin bazıları gerçek bir tarihsel olaya dayanıyor; bazıları kişisel bir acıdan doğuyor, bazılarıysa bir internet sitesindeki çalışanın fikriyle ortaya çıkıyor.
İsveçli nakışçılar iğne ve ipliği dünya barışının aracına dönüştürdü
Dünya Nakış Günü, İsveç Nakışçılar Birliğine bağlı küçük bir grubun girişimiyle ilk kez 30 Temmuz 2011’de Vismarlöv kasabasında kutlandı. Hazırlanan manifestoda nakışın yalnızca süsleme ya da hobi olmadığı; kimliği, toplumsal eşitsizlikleri, başkaldırıyı ve ortak hafızayı anlatabilen bir ifade biçimi olduğu savunuldu.
Kurucular, dünyanın farklı bölgelerinde nakış işleyen insanların ipliklerini sembolik olarak birbirine bağlayarak barış, özgürlük ve eşitlik için yaratıcı bir hareket oluşturmayı amaçladı. Sessiz ve geleneksel görünen bir el sanatına neredeyse devrimci bir görev yüklenmesi, Dünya Nakış Günü’nü benzer kutlamalardan ayırıyor.
Cep Kitabı Günü edebiyatı tren istasyonlarına ve milyonlarca insanın cebine taşıyan devrimi anıyor
30 Temmuz, Cep Kitabı Günü olarak da anılıyor. Tarih, Penguin Books’un ilk on cep kitabını 30 Temmuz 1935’te İngiltere’de satışa çıkarmasına dayanıyor. Ucuz kâğıt kapaklı kitaplar daha önce de vardı ancak çoğu kötü basılmış, düşük nitelikli yayınlar olarak görülüyordu.
Yayıncı Allen Lane, Agatha Christie’yi ziyaret ettikten sonra Exeter tren istasyonunda okuyacak nitelikli ve uygun fiyatlı bir kitap bulamayınca bu düzeni değiştirmeye karar verdi. İlk Penguin kitapları bir paket sigara fiyatına, altı peniye satıldı. Agatha Christie, Ernest Hemingway ve André Maurois gibi yazarların eserlerini kitapçıların yanı sıra tren istasyonlarına ve tütün dükkânlarına taşıyan yayınevi, ilk yılında üç milyon kitap sattı.
Muhbirleri Koruma Günü’nün arkasından işkenceyi bildiren iki denizcinin hikâyesi çıktı
ABD’de 30 Temmuz, Muhbirleri Takdir Günü olarak anılıyor. Tarihin kökeni 1777’de Amerikan donanmasında görev yapan Richard Marven ve Samuel Shaw adlı iki denizcinin, komutanları Esek Hopkins’i İngiliz savaş esirlerine işkence yapmakla suçlamasına dayanıyor.
Hopkins iki denizciye karşı dava açınca Kıta Kongresi onları yalnız bırakmadı. 30 Temmuz 1778’de kamu görevlilerinin yolsuzluk ve kötü davranışlarını yetkili makamlara bildirmeyi yurttaşlık görevi sayan ve ihbarda bulunanların korunmasını öngören karar kabul edildi. ABD Senatosu 2013’ten beri 30 Temmuz’u yıllık kararlarla Muhbirleri Takdir Günü olarak tanıyor; ancak gün henüz kalıcı bir federal bayram değil.
Şnorkel Günü önce bir blog ilanıyla ortaya çıktı, ardından kendisine 1932’den tarihsel bir dayanak buldu
Dünya Şnorkel Günü’nün oldukça tuhaf bir geçmişi var. Maldivler üzerine yayın yapan bir seyahat sitesi, “Hemen her şeyin bir günü var” diyerek 30 Temmuz 2016’yı kendi kararıyla Dünya Şnorkel Günü ilan etti. Gün zamanla çeşitli internet takvimlerine yayıldı.
Daha sonraki anlatılarda 30 Temmuz’un rastgele seçilmediği, Joseph L. Belcher’ın su altındaki kişiye yüzeyden hava ulaştıran solunum düzeneği için 30 Temmuz 1932’de patent başvurusu yaptığı belirtildi. Patent kaydı gerçek olsa da bu tarih ile 2016’daki ilan arasında belgelenmiş bir bağ bulunmuyor. Kısacası Şnorkel Günü, önce yaratılıp geçmişi sonradan bulunan internet çağının tipik kutlamalarından biri gibi görünüyor.
Bir baba eşini ve oğlunu kaybettiği günü sarılma çağrısına dönüştürdü
Sarılmayı Paylaşma Günü, Kanadalı Mike Brundritt’in kişisel trajedisinden doğdu. Brundritt, 30 Temmuz 2017’de meydana gelen zincirleme trafik kazasında eşi Lacie ile 14 yaşındaki oğlu Kyle’ı kaybetti.
Kazanın birinci yıl dönümünde 30 Temmuz’un yalnızca ailesinin ölümünü hatırlatan bir tarih olarak kalmasını istemediğini açıkladı ve insanları sevdiklerine sarılmaya çağırdı. Ailesinde sarılmanın önemli bir sevgi gösterisi olduğunu söyleyen Brundritt’in çağrısı, internet takvimlerinde “Share a Hug Day” adıyla yaygınlaştı.
Cheesecake, kayınpeder, stajyer ve acılı sosisli aynı güne sığdı
ABD çıkışlı kutlama takvimlerinde 30 Temmuz hem Ulusal Cheesecake Günü hem de Kayınpeder Günü olarak geçiyor. İkisinin de ilk kez kim tarafından ve hangi gerekçeyle başlatıldığı güvenilir biçimde bilinmiyor. Cheesecake Günü restoran kampanyalarıyla büyürken Kayınpeder Günü’nün, daha eski olan Kayınvalide Günü’ne karşılık üretildiği tahmin ediliyor.
2026’da 30 Temmuz’un ayın son perşembesine denk gelmesi, listeye Stajyerler Günü ile Chili Dog Günü’nü de ekliyor. Stajyerler Günü, kariyer platformu WayUp tarafından 2017’de başlatıldı; şirketler stajyerlerine teşekkür etmeye ve iyi staj programlarını ödüllendirmeye çağrılıyor. Chili Dog Günü ise sosislinin üzerine kıymalı, baharatlı sos dökülen Amerikan sokak yemeğine ayrılmış durumda.
Aynı gün kutlanan “Dağa Tırmanma Günü”nün geçmişi daha da açık: Gün, 2023’te National Day Calendar adlı internet sitesinde çalışan Chris’in kişisel önerisi üzerine site tarafından oluşturuldu. Böylece 30 Temmuz, insan ticaretinden ekolojik krize kadar dünyanın en ağır sorunlarıyla cheesecake, kayınpeder ve bir çalışanın dağa çıkma fikrini aynı takvim yaprağında buluşturuyor.
762 – İslam dünyasının büyük bilim ve kültür merkezine dönüşecek Bağdat’ın kuruluşuna başlandı
Abbasi Halifesi Ebu Cafer el-Mansur, Dicle kıyısında yeni başkentinin temelini attı. Medinetü’s-Selam adı verilen ve dairesel planıyla “Yuvarlak Şehir” olarak tanınan Bağdat, kısa sürede Abbasilerin siyasal merkezi oldu; bilim, tıp, felsefe, matematik ve çeviri çalışmalarının yoğunlaştığı çağının en büyük şehirlerinden birine dönüştü.
1419 – Hussit Savaşları’nı ateşleyecek olayda Prag’ın belediye yöneticileri pencereden atıldı
Katolik Kilisesi’nde reform isteyen Jan Hus taraftarları, tutuklu Hussitlerin serbest bırakılması talepleri reddedilince Prag’daki Yeni Şehir Belediye Binası’nı bastı. Belediye yöneticileri pencereden aşağı atılarak öldürüldü. “Birinci Prag Defenestrasyonu” adı verilen olay, yaklaşık 15 yıl sürecek Hussit Savaşları’nın başlangıç noktası oldu.
1688 – Osmanlı’nın Balkanlardaki kilit kalesi Belgrad’da Habsburg kuşatması başladı
- Viyana Kuşatması’nın ardından süren Kutsal İttifak Savaşları sırasında, Bavyera Elektörü II. Maximilian Emanuel komutasındaki Habsburg kuvvetleri Osmanlı yönetimindeki Belgrad’ı kuşattı. Tuna ile Sava nehirlerinin birleştiği noktada bulunan şehir, Osmanlı’nın Balkan savunması ve Orta Avrupa bağlantısı açısından en önemli kalelerinden biriydi.
Yaklaşık beş hafta süren kuşatmanın ardından Belgrad, 6 Eylül’de Habsburg kuvvetlerinin eline geçti. Ancak işgal kalıcı olmadı; Osmanlı ordusu şehri 1690’da Köprülüzade Fazıl Mustafa Paşa komutasında geri aldı.
1811 – Meksika’nın bağımsızlık mücadelesini başlatan Miguel Hidalgo kurşuna dizildi
Rahip Miguel Hidalgo, 16 Eylül 1810’daki “Dolores Çağrısı” ile halkı İspanyol sömürge yönetimine karşı ayaklanmaya çağırmıştı. Yakalanarak Chihuahua’da idam edilen Hidalgo’nun başı, isyancılara gözdağı vermek amacıyla Guanajuato’daki Alhóndiga de Granaditas binasında 1821’e kadar sergilendi. Bugün Meksika’da “Ulusun Babası” kabul ediliyor.
1818 – Tek romanıyla dünya edebiyatında iz bırakan Emily Brontë doğdu
Emily Brontë, İngiltere’nin Yorkshire bölgesindeki Thornton’da dünyaya geldi. 1847’de erkek adı izlenimi veren “Ellis Bell” imzasıyla yayımladığı Uğultulu Tepeler, ilk çıktığında sert eleştiriler aldı. Brontë, romanının sonraki kuşaklar üzerindeki büyük etkisini göremeden 1848’de, henüz 30 yaşındayken yaşamını yitirdi.
1863 – Otomobili geniş kitlelerin ulaşabileceği bir ürüne dönüştüren Henry Ford doğdu
Henry Ford otomobili icat etmedi ancak Model T ve 1913’te otomobil üretimine uyguladığı hareketli montaj hattıyla seri üretimi değiştirdi. Model T’nin fiyatı 1908’de 825 dolarken 1925’te 260 dolara kadar düştü. “Fordizm” adı verilen üretim anlayışı bütün sanayiyi etkiledi. Bununla birlikte Ford’un antisemitik yayınları ve sert işçi denetimi, mirasının karanlık ve tartışmalı tarafını oluşturdu.
1877 – Gazi Osman Paşa II. Plevne Muharebesi’nde kendisinden üstün Rus ordusunu püskürttü
Gazi Osman Paşa komutasındaki yaklaşık 33 bin kişilik Osmanlı kuvveti, Plevne’ye ikinci kez saldıran ve asker sayısı 60 bine yaklaşan Rus ordusunu geri çekilmek zorunda bıraktı. Yaklaşık 26 saat süren muharebede Osmanlı birliklerinin siperleri ve etkili ateş gücü belirleyici oldu. Zafer, Plevne’yi 93 Harbi’nin düğüm noktasına dönüştürürken Osman Paşa’nın ününü Avrupa’ya taşıdı.
1916 – Alman ajanlarının Black Tom sabotajı Özgürlük Heykeli’nin meşalesini ziyaretçilere kapattı
Alman ajanları, ABD henüz Birinci Dünya Savaşı’na girmemişken İngiltere ve Fransa’ya gönderilecek mühimmatın bulunduğu Black Tom deposunu havaya uçurdu. New York Limanı’nı sarsan patlamada dört kişi öldü, binlerce pencere kırıldı ve Özgürlük Heykeli hasar gördü. Heykelin meşalesindeki seyir balkonu bu sabotajdan sonra kapatıldı ve bir daha ziyaretçilere açılmadı.
1921 – Milyonlarca diyabet hastasının hayatını değiştirecek insülin yolunda ilk başarılı deneysel sonuç alındı
Frederick Banting ve Charles Best, pankreası alınmış diyabetli bir köpeğe hazırladıkları pankreas özütünü verdi. Köpeğin kan şekerindeki belirgin düşüş, araştırmacılara doğru yolda olduklarını gösterdi. Henüz saf insülin elde edilmemişti ancak bu deney, 1922’de ilk insan hastanın tedavi edilmesine uzanan sürecin belirleyici adımlarından biri oldu.
1922 – Türk karikatürüne çağdaş çizgi dilini kazandıran ve Abdülcanbaz’ı yaratan Turhan Selçuk doğdu
Turhan Selçuk, Muğla’nın Milas ilçesinde dünyaya geldi. İlk karikatürleri 1941’de yayımlandı. Yazılı esprilere dayanan geleneksel anlayıştan uzaklaşarak düşüncesini az çizgiyle ve çoğu zaman sözcüklere ihtiyaç duymadan anlatan “grafik mizah” yaklaşımının Türkiye’deki öncülerinden oldu.
1957’de yarattığı; dürüstlüğü, cesareti ve haksızlığa karşı mücadelesiyle tanınan İstanbul beyefendisi Abdülcanbaz, Türk çizgi romanının en unutulmaz kahramanları arasına girdi. Gazetelerde yayımlanan siyasal ve toplumsal karikatürleriyle yaklaşık 70 yıl boyunca Türkiye’nin yakın tarihine çizgileriyle tanıklık eden Selçuk, 2010’da yaşamını yitirdi.
1927 – İzmit’i Türkiye’nin kâğıt üretim merkezi yapacak Mehmet Ali Kâğıtçı mühendislik diplomasını aldı
Mehmet Ali Kâğıtçı, Fransa’daki Grenoble Üniversitesi Fen Fakültesi Yüksek Kâğıt Mühendisliği Bölümünü birincilikle tamamladı. Almanya ve Fransa’daki fabrikalarda edindiği deneyimle Türkiye’ye dönen Kâğıtçı, ülkenin ilk modern kâğıt fabrikasının İzmit’te kurulması için yıllarca mücadele etti. Projesini hazırladığı İzmit Kâğıt Fabrikası 1936’da üretime geçti ve kent SEKA’yla özdeşleşti.
1929 – Ressam Hoca Ali Rıza’nın kızı Kadriye Hanım’a yöneltilen Atatürk’e suikast suçlaması delilsiz kaldı
Kadriye Hanım, Türk resminin önde gelen manzara ressamlarından Üsküdarlı Hoca Ali Rıza’nın 36 yaşındaki kızıydı. Mısırlı doktor Mahmut Zeki Bey’le evlenerek beş yıl Mısır’da yaşamış, ayrıldıktan sonra Üsküdar Belediyesi muhasebecisi Faik Bey’le evlenmişti. Atatürk’e suikast hazırlamakla suçlandığı davada Ankara’ya; eski eşinden alamadığı paranın tahsili ve geçim sıkıntısı yaşayan ailesi için yardım istemeye gittiğini savundu. Savcı, ayrıntılı soruşturmaya rağmen sanıkların aleyhinde hiçbir delil bulunamadığını belirterek beraatlerini istedi. Mahkemenin kesin kararını sonraki duruşmada açıklaması bekleniyordu.
1930 – Futbol tarihinin ilk Dünya Kupası’nı ev sahibi Uruguay kazandı
Montevideo’daki Centenario Stadı’nda oynanan finalde Uruguay, ilk yarısını 2-1 geride kapattığı karşılaşmada Arjantin’i 4-2 mağlup etti. Böylece 13 ülkenin katıldığı ilk Dünya Kupası’nın ilk şampiyonu oldu. Arjantinli Guillermo Stábile ise sekiz golle turnuvanın ilk gol kralı unvanını aldı.
1932 – İlk Olimpiyat köyünün kurulduğu Los Angeles Yaz Olimpiyatları başladı
Büyük Buhran’ın gölgesinde düzenlenen X. Yaz Olimpiyat Oyunları, 30 Temmuz 1932’de Los Angeles’ta başladı. 37 ülkeden 1.332 sporcunun katıldığı oyunlarda erkek sporcular ilk kez tek bir Olimpiyat köyünde ağırlandı; madalya kürsüsü de Yaz Olimpiyatları’nda ilk kez kullanıldı.
Türkiye, yolun uzaklığı ve yüksek masraflar nedeniyle Los Angeles’a sporcu kafilesi göndermedi. Bununla birlikte ressam Mehmet Saip Tuna’nın bir eseri, o dönemde Olimpiyat programında bulunan sanat yarışmalarında Türkiye adına yer aldı ancak dereceye giremedi. Türkiye ilk Olimpiyat madalyalarını dört yıl sonra Berlin’de kazandı.
1945 – İkinci Dünya Savaşı’nın en büyük deniz facialarından birinde USS Indianapolis batırıldı
Hiroşima’ya atılacak atom bombasının parçalarını Tinian Adası’na ulaştıran Amerikan kruvazörü, Japon denizaltısı I-58 tarafından vurularak dakikalar içinde battı. Gemideki 1.195 kişiden yaklaşık 900’ü denize düşerken kurtarma ancak dört gün sonra gelebildi. Yaralanmalar, susuzluk, yakıcı güneş ve köpek balığı saldırıları nedeniyle toplam 879 kişi öldü; yalnızca 316 kişi kurtuldu.
1947 – Vücut geliştirmeden Hollywood yıldızlığına ve oradan da California valiliğine uzanan kariyeriyle Arnold Schwarzenegger doğdu
Arnold Schwarzenegger, Avusturya’nın Thal kasabasında dünyaya geldi. Henüz 20 yaşında Mr. Universe unvanını kazandı; yedi kez Mr. Olympia şampiyonu olarak vücut geliştirmenin dünya çapında tanınan simgelerinden birine dönüştü.
1968’de ABD’ye yerleşen Schwarzenegger, Conan the Barbarian ile sinemada çıkış yaptı; 1984’te Terminatör rolüyle aksiyon sinemasının en büyük yıldızları arasına girdi. 1983’te ABD vatandaşı oldu, Cumhuriyetçi Parti’den siyasete atılarak 2003-2011 yılları arasında iki dönem California valiliği yaptı.
1954 – Elvis Presley ilk resmî ilanlı sahne gösterisine çıkarak rock’n’roll tarihindeki yürüyüşünü başlattı
Henüz 19 yaşındaki Elvis Presley, Memphis’teki Overton Park Shell’de country yıldızı Slim Whitman’ın önünde sahne aldı. Birkaç hafta önce kaydettiği That’s All Right şarkısını seslendiren Elvis’in heyecandan titreyen bacakları seyircinin büyük ilgisini çekti. Bu hareketler daha sonra onun dünyaca tanınan sahne tarzının parçasına dönüştü.
1966 – Vietnam Savaşı’nda ABD uçakları iki Vietnam arasındaki askerden arındırılmış bölgeyi ilk kez bombaladı
Vietnam Savaşı’nın giderek tırmandığı dönemde ABD savaş uçakları, Kuzey ve Güney Vietnam arasında tampon bölge olarak oluşturulan askerden arındırılmış alandaki Kuzey Vietnam birliklerini hedef aldı. 1954 Cenevre Anlaşmaları’yla 17. paralelin iki yanında oluşturulan bölgede asker ve silah bulundurulmaması öngörülüyordu.
Saldırı, Kuzey Vietnam birliklerinin bölge üzerinden güneye geçmesi ve ABD deniz piyadeleriyle çatışmasının ardından gerçekleştirildi. Her iki tarafın askerî faaliyetleri ve 30 Temmuz’daki ilk ABD bombardımanıyla işlevini giderek yitiren bölge, sonraki yıllarda Vietnam Savaşı’nın en kanlı cephelerinden birine dönüştü.
1966 – Tartışmalı “Wembley golü”nün damga vurduğu finalde İngiltere ilk ve tek Dünya Kupası’nı kazandı
İngiltere, ev sahipliği yaptığı Dünya Kupası’nın Wembley’de oynanan finalinde Batı Almanya’yı uzatmalar sonunda 4-2 yenerek tarihindeki ilk ve bugüne kadarki tek dünya şampiyonluğuna ulaştı. Normal süresi 2-2 biten karşılaşmada Geoff Hurst üç gol attı.
Hurst’ün uzatmalarda üst direkten kale çizgisine düşen topunun gol sayılması, futbol tarihinin en uzun tartışmalarından birini başlattı. İngiltere’yi 3-2 öne geçiren pozisyon “Wembley golü” adıyla anılırken Hurst, son dakikada bir kez daha fileleri havalandırarak Dünya Kupası finalinde hat-trick yapan ilk futbolcu oldu.
1970 – Zaman, bellek ve gerçeklikle oynayan filmleriyle gişe sinemasını değiştiren Christopher Nolan doğdu
Christopher Edward Nolan, Londra’da dünyaya geldi. Düşük bütçeli ilk uzun metrajı Following ile başladığı yönetmenlik yolculuğunda, olayları geriye doğru anlatan Memento ile uluslararası çıkışını yaptı. Kara Şövalye üçlemesiyle çizgi roman uyarlamalarına daha karanlık ve ciddi bir anlatı kazandırdı; Başlangıç, Yıldızlararası, Dunkirk ve Tenet gibi filmlerinde zamanı, belleği ve insanın gerçeklik algısını büyük bütçeli sinemayla buluşturdu.
Dijital efektler yerine gerçek mekânları, fiziksel efektleri ve IMAX kameralarını tercih etmesiyle sinema salonu deneyiminin en güçlü savunucularından biri oldu. Oppenheimer, 2024’te En İyi Film dâhil yedi Oscar kazanırken Nolan da En İyi Yönetmen ve yapımcı olarak En İyi Film ödülleriyle kariyerinin ilk iki Oscar’ına ulaştı. Homeros’un destanını uyarladığı ve bütünüyle IMAX film kameralarıyla çektiği The Odyssey ise 2026’da gösterime girdi.
1971 – Ay otomobilini taşıyan Apollo 15 Hadley-Apennine bölgesine indi
David Scott ve James Irwin’ın bulunduğu Falcon adlı Ay modülü yüzeye başarıyla indi; Alfred Worden ise Ay yörüngesinde kaldı. Astronotlar ertesi gün insanlığın Dünya dışında kullandığı ilk motorlu araç olan Ay otomobilini çalıştırdı. Araçla 28 kilometre yol alan ekip, Dünya’ya yaklaşık 77 kilogram kaya ve toprak örneği getirdi.
1971 – Havacılık tarihinin o güne kadarki en ölümcül kazasında Japon yolcu uçağıyla savaş uçağı havada çarpıştı
Sapporo’dan Tokyo’ya giden All Nippon Airways’e ait 58 sefer sayılı Boeing 727, Iwate vilayetinin Shizukuishi kasabası üzerinde eğitim uçuşu yapan Japon Hava Öz Savunma Kuvvetlerine ait F-86F Sabre savaş uçağıyla çarpıştı. Havada parçalanan yolcu uçağındaki 155 yolcu ile 7 mürettebatın tamamı yaşamını yitirdi; savaş uçağının pilotu ise paraşütle kurtuldu.
162 kişinin öldüğü ve o tarihe kadar dünyanın en fazla can kaybına yol açan havacılık kazası olan facianın ardından Japonya Savunma Ajansı Başkanı ile Hava Kuvvetleri Komutanı istifa etti. Kaza, askerî eğitim alanlarıyla sivil hava yollarının birbirinden ayrılmasını sağlayan kapsamlı güvenlik düzenlemelerine yol açtı.
1973 – 2002 Dünya Kupası’nın unutulmaz isimlerinden Ümit Davala doğdu
Ümit Davala, Almanya’nın Mannheim kentinde dünyaya geldi. Galatasaray formasıyla dört lig şampiyonluğu yaşadı; 2000’de UEFA Kupası ve UEFA Süper Kupası’nı kazanan kadroda yer aldı. Türkiye’nin üçüncü olduğu 2002 Dünya Kupası’nda Japonya’ya karşı turu getiren golü attı, Senegal maçında İlhan Mansız’ın altın golünün hazırlayıcısı oldu.
1974 – Kıbrıs’ta iki ayrı özerk yönetimin varlığını kayda geçiren Cenevre Deklarasyonu imzalandı
Kıbrıs Barış Harekâtı’nın ardından Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık’ın katıldığı Birinci Cenevre Konferansı tamamlandı. Deklarasyonda Kıbrıs’ta fiilen iki ayrı ve özerk yönetimin bulunduğu kayda geçirildi; anayasal düzene dönüş için görüşmelerin sürdürülmesi kararlaştırıldı. Belge, harekâtın ardından oluşan yeni durumun ilk önemli diplomatik metni oldu.
1975 – ABD’nin en güçlü sendikalarından birini yöneten Jimmy Hoffa esrarengiz biçimde kayboldu
Kamyon ve taşımacılık işçilerini örgütleyen Teamsters Sendikasının eski başkanı Jimmy Hoffa, Detroit yakınlarındaki bir restoranda yapacağı görüşmeye gitmek üzere evinden ayrıldı ve bir daha görülmedi. Örgütlü suç çevreleriyle ilişkileriyle tanınan Hoffa’nın öldürüldüğü düşünülse de cesedi bulunamadı ve kayboluşu resmen çözülemedi. 1982’de hukuken ölü ilan edildi.
1977 – Türk basketbolunun ilk büyük Avrupa zaferlerinden biri geldi ve Yıldız Millî Takım şampiyon oldu
Türkiye, Fransa’da 22-30 Temmuz tarihleri arasında düzenlenen Avrupa Yıldızlar Basketbol Şampiyonası’nı Yugoslavya ve Sovyetler Birliği’nin önünde tamamladı. Millî takım böylece Avrupa şampiyonluğuna ulaştı. Turnuva bugün 16 Yaş Altı Avrupa Basketbol Şampiyonası adıyla düzenleniyor.
1990 – Yeşilçam’ın unutulmaz kötü adamı Hüseyin Peyda yaşamını yitirdi
Asıl adı Hüseyin Örmen olan Hüseyin Peyda, akciğer kanseri nedeniyle İstanbul’da hayatını kaybetti. 1950’de senaryosunu yazdığı, yönettiği, yapımcılığını ve başrolünü üstlendiği Söyleyin Anama Ağlamasın filmiyle sinemaya başladı; 200’den fazla yapımda rol aldı ve 19 film yönetti.
Özellikle ağa, eşkıya ve mafya babası rolleriyle Yeşilçam’ın en tanınan karakter oyuncularından biri oldu. Anadolu insanını ve gerçek mekânları beyazperdeye taşıyan öncü sinemacılar arasında yer alan Peyda, Kara Çarşaflı Gelin filmindeki rolüyle 1977 Antalya Film Festivali’nde En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu ödülünü kazandı.
1995 – Birinci Çeçen Savaşı’nı bitirmeyi amaçlayan askerî anlaşma Grozni’de imzalandı
Rusya ile Çeçen güçleri, Şamil Basayev’in Budyonnovsk’taki kanlı rehine eyleminin ardından başlayan görüşmeler sonucunda, AGİT gözetiminde bir askerî anlaşmaya vardı. Anlaşma; çatışmaların durdurulmasını, esirlerin karşılıklı serbest bırakılmasını, Çeçen birliklerinin silahsızlandırılmasını ve Rus askerlerinin büyük bölümünün aşamalı olarak çekilmesini öngörüyordu.
Ancak ateşkes kısa sürede ihlal edildi ve anlaşma savaşı sona erdiremedi. Birinci Çeçen Savaşı, 1996’da imzalanan Hasavyurt Anlaşması’yla fiilen son buldu.
2002 – Kongo ile Ruanda, milyonlarca insanın öldüğü savaşı sona erdiren süreçte Pretoria Anlaşması’nı imzaladı
Kongo Demokratik Cumhuriyeti ile Ruanda, Güney Afrika’nın başkenti Pretoria’da barış anlaşması imzaladı. 1998’de başlayan, dokuz Afrika ülkesini ve çok sayıda silahlı grubu karşı karşıya getirdiği için “Afrika’nın Dünya Savaşı” olarak anılan çatışma; doğrudan şiddetin yanı sıra açlık, hastalık ve kamu düzeninin çökmesi nedeniyle milyonlarca insanın ölümüne yol açtı.
Anlaşmayla Ruanda, askerlerini 90 gün içinde Kongo’dan çekmeyi; Kongo yönetimi ise ülkedeki eski Ruanda ordusu mensuplarıyla 1994 soykırımında rol oynayan Interahamwe güçlerini silahsızlandırmayı kabul etti. Ruanda yaklaşık 23 bin askerini aynı yılın ekim ayında çekti. Savaş hemen sona ermese de Pretoria Anlaşması, Aralık 2002’deki kapsamlı barış mutabakatının ve 2003’te geçiş hükümetinin kurulmasının yolunu açtı; Kongo’nun doğusundaki silahlı çatışmalar ise sonraki yıllarda da sürdü.
2003 – Soyu tükenmiş bir hayvan klonlanarak birkaç dakikalığına hayata döndürüldü
2000’de soyu tükenen Pirene dağ keçisinin bucardo adı verilen alt türünden saklanan hücreler kullanılarak bir klon üretildi. Sezaryenle canlı doğan yavru, akciğerindeki bozukluk nedeniyle yaklaşık yedi dakika sonra öldü. Bucardo, soyu tükendikten sonra klonlanarak canlı doğumu gerçekleştirilen ilk hayvan ve “iki kez soyu tükenen” tek alt tür oldu.
2003 – 21 milyondan fazla üretilen klasik Volkswagen Beetle bantlara veda etti
Almanya’daki üretimi yıllar önce sona ermesine rağmen Meksika’da üretilmeye devam eden klasik Volkswagen Beetle’ın son örneği, Puebla fabrikasındaki banttan indi. Halk arasında “Kaplumbağa” ve “Vosvos” adlarıyla da tanınan modelden 1938’den itibaren toplam 21 milyon 529 bin 464 adet üretildi.
2006 – Kadınların eşitlik mücadelesini ana akım basına taşıyan Duygu Asena yaşamını yitirdi
Gazeteci, yazar ve kadın hakları savunucusu Duygu Asena, iki yıldır tedavi gördüğü beyin tümörü nedeniyle İstanbul’da 60 yaşında hayatını kaybetti. 1978-1992 yılları arasında yönettiği Kadınca dergisinde kadınların aile, evlilik, çalışma hayatı, cinsellik ve şiddet gibi uzun süre konuşulmayan sorunlarını açık bir dille gündeme taşıdı.
1987’de yayımlanan ilk kitabı Kadının Adı Yok, bir yıl içinde 40 baskıya ulaştı. Kitap 1988’de “muzır” bulunarak yasaklandı ancak Asena’nın açtığı dava sonucunda 1991’de aklandı; Atıf Yılmaz tarafından da sinemaya uyarlandı. Duygu Asena, yazıları ve kitaplarıyla Türkiye’de kadın hareketinin geniş kitlelere ulaşmasını sağlayan en etkili isimlerden biri oldu.
2006 – Süper Kupa adıyla oynanan ilk karşılaşmayı Beşiktaş kazandı
Lig şampiyonu Galatasaray ile Türkiye Kupası sahibi Beşiktaş, Almanya’nın Frankfurt kentindeki Commerzbank Arena’da karşılaştı. Beşiktaş, Mert Nobre’nin 60. dakikada attığı golle maçı 1-0 kazanarak ilk Süper Kupa’nın sahibi oldu. Organizasyon, 1998’de sona eren Cumhurbaşkanlığı Kupası’nın sekiz yıllık aradan sonra yeni adıyla yeniden düzenlenmesiydi.
2007 – İnsan ruhunun karanlıklarını sinemanın merkezine taşıyan Ingmar Bergman yaşamını yitirdi
İsveçli yönetmen, senarist ve oyun yazarı Ingmar Bergman, 89 yaşında yaşadığı Fårö Adası’nda hayatını kaybetti. Ölüm, inanç, yalnızlık, aile ve insanın kendi benliğiyle çatışmasını işlediği filmleriyle modern sinemanın en etkili yönetmenlerinden biri oldu.
Yedinci Mühür’de Ölüm’le satranç oynayan şövalyeyi sinema tarihinin unutulmaz imgelerinden birine dönüştüren Bergman; Yaban Çilekleri, Persona, Çığlıklar ve Fısıltılar ile Fanny ve Alexander gibi başyapıtlara imza attı. Yaklaşık 60 film ve televizyon yapımı hazırladı, 170’ten fazla tiyatro oyununu sahneledi. Yönettiği üç film İsveç’e Yabancı Dilde En İyi Film Oscar’ını kazandırdı.
2008 – Anayasa Mahkemesi AK Parti’yi kapatmadı ancak Hazine yardımının yarısını kesti
Anayasa Mahkemesinin 11 üyesinden 10’u AK Parti’nin “laikliğe aykırı eylemlerin odağı” olduğu yönünde oy kullandı. Altı üye partinin kapatılmasını istedi ancak kapatma için gereken yedi oya ulaşılamadı. Mahkeme bunun yerine AK Parti’nin 2008’de aldığı Hazine yardımının yarısından yoksun bırakılmasına karar verdi.
2020 – Mars’ta eski yaşamın izlerini arayacak Perseverance uzaya fırlatıldı
NASA’nın Perseverance keşif aracı, Florida’daki Cape Canaveral Üssü’nden Mars’a doğru yola çıktı. 18 Şubat 2021’de Jezero Krateri’ne inen araç, eski mikrobik yaşamın izlerini araştırmaya ve ileride Dünya’ya getirilmek üzere kaya örnekleri toplamaya başladı. Yanında taşıdığı Ingenuity helikopteri de başka bir gezegende kontrollü uçuş gerçekleştiren ilk araç oldu.
2020 – Nesli tehlike altındaki iki kızıl pandanın Darıca’da dünyaya geldiği duyuruldu
Darıca’daki Faruk Yalçın Hayvanat Bahçesi ve Botanik Parkı, kızıl panda çiftinin iki dişi yavrusu olduğunu açıkladı. Böylece hayvanat bahçesindeki kızıl panda sayısı dörde yükseldi. Doğal yaşamdaki sayıları 10 binin altına düşen kızıl pandaların üremesi, türün korunması açısından sevindirici bir gelişmeydi.
2023 – Altı yüz yüzücü İzmit Körfezi’nin iki yakasını kulaçlarıyla birleştirdi
Ulusal Açık Su Yüzme Yarışları’na katılan 14 ile 65 yaş arasındaki 600 sporcu, Derince sahilinden suya girerek Gölcük Değirmendere’deki Çınarlı sahiline kadar yüzdü. “Körfezin iki yakası bir araya geliyor” sloganıyla düzenlenen yarışın 2 bin 650 metrelik parkurunu ilk tamamlayan sporcu, 28 dakika 41 saniyelik derecesiyle Muhammed Yavuz Selim Oğuz oldu.
2023 – Yeşilçam’ın unutulmaz filmlerini yazan rekortmen senarist Safa Önal yaşamını yitirdi
Senarist, yönetmen ve yazar Safa Önal, İstanbul’da 92 yaşında hayatını kaybetti. Vesikalı Yarim, Ah Güzel İstanbul, Dila Hanım, Tatar Ramazan, Tatlı Nigâr ve Doktor Civanım gibi Türk sinemasının hafızasına yerleşen çok sayıda filmin senaryosunu kaleme aldı.
Filme çekilen 395 senaryosuyla Guinness Dünya Rekorları’na “en üretken senarist” olarak giren Önal, 1973’ten itibaren yönetmenlik de yaptı ve 40’a yakın film yönetti. Yeşilçam’ın aşklarını, aile çatışmalarını ve toplumsal değişimini geniş kitlelere ulaşan hikâyelere dönüştüren başlıca isimlerden biri oldu.
2025 – Zerzevan Kalesi’nde 1.800 yıllık su dağıtım sisteminin bulunduğu duyuruldu
Diyarbakır’daki Roma sınır garnizonu Zerzevan Kalesi’nde, büyük sarnıçlarda biriktirilen suyu konutlara ve Mithras Tapınağı’na taşıyan kanal ve boru sistemi ortaya çıkarıldı. Pişmiş toprak borular, suyun basınç kullanılarak yüksek bölgelere çıkarıldığını gösterdi. Kalede 63 sarnıç ve sekiz buçuk kilometre uzaktaki kaynaklardan su getiren kanallar bulunduğu açıklandı.
2025 – Modern ölçümlerde kaydedilen en büyük altıncı deprem Kamçatka açıklarını vurdu
Rusya’nın Uzak Doğu bölgesindeki Kamçatka Yarımadası’nın doğu açıklarında, yerel saatle 11.24’te moment büyüklüğü 8,8 olan deprem meydana geldi. Yaklaşık dört buçuk dakika süren sarsıntı, 2011’de Japonya’yı vuran depremden sonraki en güçlü ve modern ölçüm araçlarıyla kaydedilen en büyük altı depremden biri oldu.
Deniz tabanındaki kırılma, bütün Pasifik’e yayılan bir tsunami oluşturdu. Rusya kıyılarında suyun karada ulaştığı yükseklik bir noktada 19 metreyi bulurken Japonya’dan Hawaii’ye, California’dan Şili’ye kadar çok geniş bir bölgede tsunami alarmı verildi. Büyüklüğüne karşın deprem ve tsunami doğrudan can kaybına yol açmadı; Rusya’da yaralananlar ve hasar gören yapılar oldu, Japonya’daki tahliye sırasında ise bir kişi yaşamını yitirdi.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
