Listeria (Listeria monocytogenes), sıfırdan kendiliğinden oluşan bir canlı değildir. Doğada halihazırda bulunan ve uygun koşulları bulduğunda hızla çoğalan son derece dirençli bir bakteri türüdür. Peki, listeria bakterisi nelerde bulunur? Listeria neye sebep olur?
Listeria Nereden Bulaşır?
Listeria bakterisi insanlara çoğunlukla hijyenik olmayan koşullarda üretilen, işlenen veya depolanan gıdaların tüketilmesiyle bulaşır. En yaygın bulaşma kaynakları arasında pastörize edilmemiş (çiğ) süt ve bu sütlerden yapılan yumuşak peynirler, tüketime hazır şarküteri etleri (sosis, salam, füme etler), soğuk tütsülenmiş deniz ürünleri ile kirli su veya hayvan gübresiyle temas etmiş yeterince yıkanmamış çiğ sebze ve meyveler yer alır.
Bakteri ayrıca mutfakta veya gıda tesislerinde kontamine olmuş bıçak, kesme tahtası ve buzdolabı rafları üzerinden çapraz bulaşma yoluyla temiz gıdalara sıçrayabilir. Bunların yanı sıra enfekte anne adaylarından plasenta yoluyla doğrudan anne karnındaki bebeğe de geçebilen Listeria, buzdolabı sıcaklığında dahi üremeye devam edebildiği için özellikle uzun süre soğukta bekleyen hazır gıdalarda ciddi bir bulaşma riski oluşturur.
Listeria Bakterisi Nasıl Oluşur?
Bakterinin ana kaynağı toprak, su, hayvan gübreleri ve bazı çiftlik/yaban hayvanlarının bağırsak sistemidir. İnsanlara ve tükettiğimiz gıdalara ulaşma ve çoğalma süreci şu şekilde gerçekleşir:
- Toprak ve su yoluyla: Kirli suyla sulanan veya hayvan gübresiyle temas eden topraklarda yetişen sebze ve meyvelere doğrudan bulaşır.
- Hayvansal gıdalar: Bakteriyi taşıyan hayvanların sağımı sırasında çiğ süte geçer veya kesim sırasında etlere bulaşır. Pastörize edilmemiş sütler ve bu sütlerden yapılan yumuşak peynirler (feta, brie gibi) bakteri için ideal ortamlardır.
- Gıda işleme tesisleri ve çapraz bulaşma: Şarküteri ürünleri (salam, sosis, füme etler vb.) fabrikalarda veya bıçak, tezgah, dilimleme makinesi gibi ortak ekipmanlar üzerinden bakteriyi kapabilir.
- Buzdolabı sıcaklığında çoğalma yeteneği: Listeria’yı diğer pek çok bakteriden ayıran en tehlikeli özelliği soğukta yaşayabilmesidir. Çoğu bakteri buzdolabı sıcaklığında (0 derece – 4 derece) duraksarken, Listeria nemli ve soğuk ortamlarda üremeye ve sayıca artmaya devam edebilir.
Listeria Bakterisi Belirtileri
Listeria bakterisinin yol açtığı enfeksiyonun (listeriyoz) belirtileri, bakterinin vücutta ne kadar ilerlediğine ve kişinin bağışıklık sistemine bağlı olarak değişir. Sağlıklı yetişkinlerde hafif bir gıda zehirlenmesi veya grip benzeri seyreden bu durum; hamileler, yaşlılar ve bağışıklığı zayıf kişilerde bakterinin kan dolaşımına veya beyne sıçramasıyla çok daha ağır semptomlara dönüşebilir.
Hafif ve Erken Dönem Belirtileri (Gıda Zehirlenmesi Tipi)
- Hafif veya yüksek ateş ve buna eşlik eden titreme
- Kas ve eklem ağrıları, yaygın vücut halsizliği
- Mide bulantısı ve zaman zaman kusma
- İshal ve karın bölgesinde kramplar
İstilacı (Ciddi) Dönem Belirtileri
- Şiddetli baş ağrısı ve ensede sertleşme (boyun tutulması)
- Zihin bulanıklığı, kafa karışıklığı ve sersemlik hissi
- Denge kaybı, yürümede zorlanma ve koordinasyon bozukluğu
- Nöbet geçirme (kasılmalar)
Hamilelerde ve Yenidoğanlarda Belirtiler
- Hamile kadınlarda: Sırt ağrısı, hafif ateş ve halsizlik gibi sıradan bir grip gibi hissettirir. Anne adayı bunu hafif atlatsa da bakteri plasentaya geçerek bebek için hayati risk oluşturabilir.
- Yenidoğan bebeklerde: Emmede isteksizlik, aşırı huzursuzluk ve sürekli ağlama, solunum güçlüğü, vücut ısısını dengeleyememe (aşırı düşük veya yüksek ateş) ve ciltte döküntüler.
Listeria Nasıl Ölür?
Listeria bakterisi soğuğa ve tuzlu ortamlara dirençli bir bakteri olsa da yüksek ısıya, doğru dezenfektanlara ve antibiyotiklere karşı oldukça hassastır. Bakteriyi tamamen ortadan kaldıran temel yöntemler şunlardır:
Yüksek Isı
- Pişirme: Gıdaların iç sıcaklığı en az 70 derece ile 75 derece arasına ulaştığında ve bu sıcaklıkta en az birkaç dakika tutulduğunda Listeria bakterisi tamamen ölür. Şarküteri ürünleri, sosis veya buzdolabından çıkan önceden pişmiş yemekler tüketilmeden önce dumanı tütene kadar iyi ısınmalıdır.
- Pastörizasyon: Çiğ sütte bulunabilen bakteri, ticari pastörizasyon işlemi (genellikle 72 derecede 15 saniye) veya sütün iyice kaynatılmasıyla yok edilir.
Buzdolabı sıcaklığı (0-4 derece) Listeria’yı öldürmez, aksine bu ısıda üremeye devam eder. Dondurucuda dondurmak da bakteriyi öldürmez, sadece durumunu askıya alır. Gıda çözüldüğünde bakteri tekrar aktif hale gelir.
Kimyasal Temizlik ve Hijyen
- Dezenfektanlar: Mutfak tezgahları, buzdolabı rafları, kesme tahtaları ve bıçaklarda kullanılan çamaşır suyu (sodyum hipoklorit), alkol bazlı temizleyiciler ve hidrojen peroksit içeren hijyen ürünleri bakteriyi saniyeler içinde yok eder.
- Sıcak su ve sabun: Mutfak ekipmanlarının kullanım sonrası bol sıcak su ve deterjanla yıkanması bakterinin yüzeylerden arındırılmasında son derece etkilidir.
Antibiyotikler
Vücuda girip enfeksiyona (listeriyoz) yol açan Listeria bakterisi, bağışıklık sistemi veya mide asidiyle her zaman yok edilemez. İnsan vücudundaki bakteriyi öldürmek için doktor gözetiminde Ampisilin (veya Penisilin grubu) ile Gentamisin kombine antibiyotik tedavisi uygulanır.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
