İnsanoğlunun yapması gereken işleri sürekli ertelemesi modern yaşamda sık görülen davranış kalıpları arasındadır. Bahsedilen durum tembellik belirtisi sayılmaktan ziyade zihnin anlık haz arayışı ile gelecekteki ödülleri algılama şeklindeki çatışmadan meydana gelir. Beyin zorlayıcı veya kaygı uyandıran görevlerle karşılaştığında savunma mekanizmasını devreye sokarak kişiyi kısa vadede rahatlatıcı aktivitelere yönlendirir. Peki, neden sürekli erteliyorum? Ertelemek psikolojik bir bozukluk mu?
Psikolojide Üşengeçlik
Psikoloji bilimi üşengeçlik kavramını karakter özelliği saymak yerine ruhsal dinamiklerin yansıması şeklinde ele alır. Bireyin eyleme geçme motivasyonunun kırılması, tükenmişlik sendromu veya gizli kaygılar bu durumu tetikler. Kişi başarısız olmaktan çekindiği anlarda savunma mekanizması geliştirebilir. Çünkü zihin başarısızlık ihtimalinin yaratacağı acıdan korunmak maksadıyla kişiyi eylemsizliğe sevk eder.
Hedeflerin belirsizliği, depresif ruh hali veya ödül mekanizmasındaki düzensizlikler bireyin enerjisini tüketebilir. Toplumda tembellik unvanıyla nitelendirilen bu davranış temelde duygusal regülasyon problemleri ile yürütücü işlev bozukluklarından kaynaklanmaktadır. Ruh sağlığı uzmanları kalıcı eylemsizlik durumunun aşılması yönünde irade zorlamasından ziyade kökte yatan zihinsel engellerin çözülmesini gerekli görür.
Sürekli Ertelemek Neden Olur?
Erteleme davranışı kişinin yapması gereken işi veya sorumluluğu haklı gerekçe olmaksızın sonraya bırakması durumunu ifade eder. Kronik hale gelen bu alışkanlık zaman yönetimi probleminden ziyade duygu düzenleme mekanizmasındaki aksaklıklardan kaynaklanır. Bireyler görevin yaratacağı olumsuz hislerden kaçmak adına anlık rahatlamayı seçer. Sürecin sürekli tekrarlanması işlevselliği baltalarken stres seviyesini yükseltir.
Erteleme sebepleri şu şekildedir:
- Başarısızlık korkusu: Kişi üstlendiği görevi kusursuz şekilde tamamlayamayacağından endişe duyduğunda eyleme geçmeyi geciktirir. Hata yapma kaygısı adımı engeller.
- Mükemmeliyetçilik: Yüksek standartlara ulaşma arzusu işe başlama aşamasında felce uğratan baskı yaratır. En iyi koşulların oluşmasını beklemek süreci uzatır.
- Anlık haz arayışı: Zorlayıcı ödevlerin getirdiği sıkıntı yerine anında keyif verecek sosyal medya etkinliklerine yönelim gözlenir. Kısa vadeli ödül seçilir.
- Öz güven eksikliği: Yeteneklere duyulan inancın zayıf seyretmesi karmaşık projelerin ertelenmesine zemin hazırlar. Başarma güdüsü azalır.
- Belirsizlik: İşin nasıl yapılacağına dair net plan bulunmaması kafa karışıklığı yaratarak motivasyonu düşürür. İlk adımın ne olacağı bilinmez.
- Enerji düşüklüğü: Fiziksel yorgunluk yahut zihinsel tükenmişlik odaklanmayı zorlaştırınca sorumluluklar ötelenir. Beden dinlenmek ister.
Ertelemek Psikolojik Bir Bozukluk mu?
Erteleme davranışı tıbbi literatürde tek başına psikolojik bozukluk veya hastalık sınıfında yer almaz. Psikiyatri kılavuzlarında bağımsız tanı kriteri bulunmayan bu durum kronik eylemsizlik döngüsüdür. Çünkü kaygı bozukluğu, depresyon, odaklanma sorunları yaşayan kişilerin vakalarında alt semptom vazifesi görür.
Bireyin sorumluluklarını sürekli ötelemesi ruhsal rahatsızlıkların işareti sayılsa bile kendi başına klinik teşhis konulmasını sağlamaz. Durum temelde mükemmeliyetçilik yahut motivasyon eksikliği kaynaklı gelişen davranışsal alışkanlıktır. Günlük yaşam konforunu zedelediği evrelerde profesyonel destek alınması önerilir.
Sürekli Ertelemekten Nasıl Kurtulurum?
Erteleme döngüsünden kurtulmak, zihinsel süreçleri ve davranış modellerini değiştirmeyi gerektirir. Sorumlulukları erteleme alışkanlığı, anlık kararlarla değil planlı adımlarla aşılabilir. Kişinin kendi çalışma ritmini keşfetmesi, iş organizasyonunu doğru kurgulaması bu süreçte kritik rol oynar. Zamanı verimli kullanmayı sağlayan yöntemler, eyleme geçiş sürecini kolaylaştırarak motivasyonu artırır.
- Görevleri küçük parçalara bölmek: Büyük, karmaşık projeler göz korkutarak eylemsizliğe yol açar. İşleri 15 veya 20 dakikalık küçük alt başlıklara ayırmak başlama direncini kırar. Tamamlanan her küçük aşama, sonraki adım adına teşvik edici olur.
- 5 saniye kuralını uygulamak: Zihin, zorlayıcı göreve başlamamak adına bahaneler üretmeden önce harekete geçilmelidir. İçten içe geri sayım yaparak 5, 4, 3, 2, 1 dedikten hemen sonra işe başlamak kararsızlığı ortadan kaldırır. Düşünme süresini azaltmak eylemi hızlandırır.
- Pomodoro tekniğini kullanmak: Zaman yönetimini disipline sokmak adına 25 dakika odaklanarak çalışıp 5 dakika mola vermek etkilidir. Bu döngü 4 kez tekrarlandıktan sonra 30 dakikalık uzun dinlenme arası verilir. Süreli çalışma modeli zihnin odağını korur.
- Çalışma alanını düzenlemek: Odak dağıtan unsurların ortadan kaldırılması konsantrasyonu artırır. Telefonu sessize alıp uzaklaştırmak, masadaki gereksiz eşyaları kaldırmak işe başlamayı kolaylaştırır. Sade ortam zihinsel berraklık sağlar.
- İlk adımı kolaylaştırmak: Günün en zor işini ilk sıraya koymak yerine, ilk 5 dakika sürecek basit bir görevle güne başlanabilir. Başarı hissi uyandıran küçük adımlar, büyük sorumluluklara geçişte ivme kazandırır.
- Net hedefler belirlemek: “Bugün çalışacağım” ifadesi yerine “Bugün saat 14.00’te raporun ilk 3 sayfasını yazacağım” şeklinde planlama yapılmalıdır. Belirsizlik ortadan kalktığında beynin erteleme eğilimi zayıflar.
Yasal Not: Burada yer alan bilgiler sağlık tavsiyesi değildir. Sağlınız için lütfen bir hekime başvurunuz.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
