Günün Tarihi / 5 Eylül
5 EYLÜL’DE NELER KUTLANIYOR?
ULUSLARARASI HAYIRSEVERLİK GÜNÜ
Birleşmiş Milletler, yoksulluk ve insani krizlerle mücadelede yardım kuruluşlarının, gönüllülerin ve bireysel dayanışmanın önemini hatırlatmak amacıyla 5 Eylül’ü Uluslararası Hayırseverlik Günü ilan etti. Tarih, yaşamını yoksullara yardıma adayan ve 5 Eylül 1997’de hayatını kaybeden Rahibe Teresa’nın ölüm yıl dönümü olması nedeniyle seçildi.
DÜNYA OMURİLİK YARALANMALARI GÜNÜ
Uluslararası Omurilik Derneğinin girişimiyle 2016’dan bu yana 5 Eylül, Dünya Omurilik Yaralanmaları Günü olarak değerlendiriliyor. Trafik ve iş kazalarından düşmelere kadar çok sayıda nedenle meydana gelebilen omurilik yaralanmalarına karşı önlem alınması; yaralanma yaşayan insanların tedavi, rehabilitasyon, erişilebilirlik ve toplumsal hayata katılım hakları konusunda farkındalık oluşturulması amaçlanıyor.
KOCAELİ’NİN 300’ÜNCÜ KUŞ TÜRÜNÜN DE GÜNÜ VAR
Her yıl eylül ayının ilk cumartesi günü Uluslararası Akbaba Farkındalık Günü olarak değerlendiriliyor; 2026’da bu tarih 5 Eylül’e denk geliyor. Doğadaki leşleri ortadan kaldırarak hastalıkların yayılmasını sınırlayan akbabalar, buna rağmen dünyanın en fazla tehdit altındaki kuş grupları arasında bulunuyor. Günün Kocaeli için ayrı bir anlamı da var: Temmuz 2026’da Kartepe Kuzuyayla’da görüntülenen kara akbaba, kentte kayda geçen 300’üncü kuş türü oldu.
2026’DA İLK KEZ: DÜNYA YERLİ KADINLAR VE KIZ ÇOCUKLARI GÜNÜ
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 2025’te aldığı kararla 5 Eylül’ü Dünya Yerli Halklara Mensup Kadınlar ve Kız Çocukları Günü ilan etti; gün 2026’da ilk kez resmen anılıyor. Tarih, İspanyol sömürge yönetimine karşı mücadele eden Aymara lider Bartolina Sisa’nın 5 Eylül 1782’de idam edilmesinin yıl dönümünden geliyor. Gün; yerli kadınların haklarına, kültürel mirasın korunmasındaki rollerine ve uğradıkları ayrımcılığa dikkat çekiyor.
AMAZON GÜNÜ
Brezilya’da 5 Eylül, Amazon ormanlarının iklim, su kaynakları ve biyolojik çeşitlilik açısından taşıdığı önemi hatırlatmak amacıyla Amazon Günü olarak kutlanıyor. 2007’de yasayla kabul edilen tarih, Brezilya İmparatoru II. Pedro’nun 5 Eylül 1850’de Amazonas eyaletinin öncüsü olan Amazonas Vilayetini kurmasına dayanıyor. Amazonlar dokuz ülkeye yayılsa da ormanların yaklaşık yüzde 60’ı Brezilya sınırları içinde bulunuyor.
HİNDİSTAN’DA ÖĞRETMENLER GÜNÜ
Hindistan, ülkenin ikinci cumhurbaşkanı, filozof ve eğitimci Sarvepalli Radhakrishnan’ın doğum günü olan 5 Eylül’ü 1962’den beri Öğretmenler Günü olarak kutluyor. Radhakrishnan, doğum gününün kendisine ayrılması yerine bütün öğretmenlere adanmasını istemişti. Bazı okullarda büyük öğrencilerin bir günlüğüne öğretmenlerinin yerine ders vermesi de kutlamaların dikkat çeken gelenekleri arasında bulunuyor. Dünya Öğretmenler Günü ise 5 Eylül değil, 5 Ekim’de kutlanıyor.
5 EYLÜL’ÜN TUHAF GÜNLERİ
2026’DA 5 EYLÜL: DÜNYA SAKAL GÜNÜ
Her yıl eylül ayının ilk cumartesi günü kutlanan gayriresmî Dünya Sakal Günü, 2026’da 5 Eylül’e denk geliyor. Sakalların, bıyıkların ve farklı yüz kılı tarzlarının kutlandığı günde bazı ülkelerde sakal yarışmaları, berber etkinlikleri ve yardım kampanyaları düzenleniyor. Günün belirli bir kurucusu veya resmî bir kuruluşu bulunmadığı gibi, internette anlatılan “Vikinglerden kalma bir gelenek” iddiasını doğrulayan ciddi bir tarihsel kanıt da yok.
BİR ŞEYE GEÇ KALMA GÜNÜ
ABD’de 1956’da kurulan Erteleyenler Kulübü, insanları sürekli saate yetişme baskısından bir günlüğüne kurtarmak amacıyla 5 Eylül’ü “Bir Şeye Geç Kalma Günü” ilan etti. Günün amacı insanları bekletmekten çok, koşuşturmayı azaltıp çevrede olup bitenleri fark etmek. Tuhaf takvimin ironisi ise bunun hemen ertesi günü, 6 Eylül’de “Ertelemeyle Mücadele Günü”nün kutlanması.
PEYNİRLİ PİZZA GÜNÜ
Amerikan yemek takvimlerinde 5 Eylül, Peynirli Pizza Günü olarak geçiyor. Kutlama, pizzayı sucuk, sosis, mantar, zeytin ya da başka malzemeler olmadan; yalnızca domates sosu ve bol peynirle yemeyi öneriyor. Bu iştah açıcı günün kim tarafından ve ne zaman başlatıldığı ise bilinmiyor; muhtemelen restoranların ve internet takvimlerinin ortak eseri.
DÜNYA SAMOSA GÜNÜ
Güney Asya mutfağının içi patates, sebze veya etle doldurulan üçgen biçimli hamur işi samosa, 5 Eylül’de kendi gayriresmî gününü kutluyor. Hindistan’la özdeşleşmiş olsa da adını Farsça “sanbosag” sözcüğünden alan yiyeceğin kökleri Orta Doğu ve Orta Asya’ya kadar uzanıyor. Dünya Samosa Günü’nün kurucusu ve başlangıç tarihi bilinmiyor; ancak börek ve muska böreğine aşina Türk okurlar için listedeki en tanıdık yabancı lezzetlerden biri olduğu kesin.
5 EYLÜL’DE NELER OLDU?
1666 – LONDRA’YI KÜLE ÇEVİREN BÜYÜK YANGIN SONA ERDİ
Londra’da 2 Eylül’de başlayan Büyük Yangın’ın ana evresi dört gün sonra sona erdi. Yaklaşık 13 bin 200 ev, 87 kilise, Kraliyet Borsası ve eski St. Paul Katedrali’nin de aralarında bulunduğu çok sayıda yapı yandı; felaket, Londra’nın mimarisini ve yangın güvenliği anlayışını kökten değiştirdi.
1698 – ÇAR PETRO SAKALA VERGİ KOYDU
Avrupa gezisinden ülkesine dönen Rus Çarı I. Petro, Rus toplumunu Batı Avrupa’ya benzetme çabalarının bir parçası olarak 5 Eylül 1698’de sakal vergisi uygulamasını başlattı. Uzun sakalı eski Rus düzeninin simgelerinden biri olarak gören Petro, sakalını kesmek istemeyen erkeklerden toplumsal konumlarına göre para alınmasını istedi; ödeme yapanlara daha sonra üzerinde sakal resmi bulunan bakır jetonlar verildi. Din adamları uygulamanın dışında tutulurken köylüler yıllık vergi ödemiyor, ancak sakallarıyla şehirlere girerken küçük bir ücret veriyordu. İlginç bir rastlantıyla, 2026’nın Dünya Sakal Günü de 5 Eylül’e denk geliyor.
1774 – AMERİKAN DEVRİMİ’NE GİDEN YOLDA İLK ORTAK KONGRE TOPLANDI
Britanya’nın Kuzey Amerika’daki 13 kolonisinden 12’sinin temsilcileri, Philadelphia’da Birinci Kıta Kongresi’ni topladı. Kolonilerin Britanya yönetimine karşı ilk büyük ortak siyasi hareketlerinden biri olan kongre, Amerikan Bağımsızlık Savaşı’na ve ABD’nin kuruluşuna giden yolun önemli dönüm noktalarından biri oldu.
1781 – AMERİKAN BAĞIMSIZLIĞININ KADERİNİ DEĞİŞTİREN DENİZ ZAFERİ
Fransız donanması, Chesapeake Muharebesi’nde İngiliz filosunu geri püskürterek İngilizlerin Yorktown’daki birliklerine yardım göndermesini engelledi. Bu deniz zaferi, İngiliz ordusunun Yorktown’da teslim olmasının ve Amerikan Bağımsızlık Savaşı’nın sona yaklaşmasının önünü açtı.
1795 – ABD, CEZAYİR’E YILLIK HARAÇ ÖDEMEYİ KABUL ETTİ
Amerika Birleşik Devletleri, 5 Eylül 1795’te Osmanlı Devleti’ne bağlı olmakla birlikte büyük ölçüde özerk hareket eden Cezayir Dayılığıyla barış ve dostluk antlaşması imzaladı. Cezayir korsanlarının Amerikan ticaret gemilerine saldırması ve denizcileri esir alması üzerine ABD; esirlerin serbest bırakılması, gemilerinin dokunulmadan geçmesi ve barışın korunması karşılığında 642 bin 500 dolarlık toplu ödeme ile her yıl 12 bin Cezayir altını değerinde denizcilik malzemesi vermeyi kabul etti. Olay sık sık “ABD’yi Osmanlı vergiye bağladı” şeklinde anlatılsa da antlaşmanın doğrudan tarafı Osmanlı merkezî hükümeti değil, Cezayir Dayısı Hasan Paşa’ydı.
1800 – NAPOLYON’UN MALTA İŞGALİ İKİ YILDA SONA ERDİ
Napolyon Bonapart’ın 1798’de Saint Jean Şövalyelerinden aldığı Malta’daki Fransız yönetimi, 5 Eylül 1800’de sona erdi. Maltalıların başlattığı ayaklanmanın ardından yaklaşık iki yıl boyunca kuşatma ve İngiliz ablukası altında kalan Valletta’daki Fransız garnizonu, açlık ve hastalık nedeniyle teslim oldu. Böylece Malta’da daha sonra resmen tanınacak İngiliz egemenliğinin yolu açıldı.
1882 – BİR GRUP OKUL ÇOCUĞU TOTTENHAM HOTSPUR’U KURDU
İngiliz futbolunun en köklü kulüplerinden Tottenham Hotspur’un temeli, 5 Eylül 1882’de Kuzey Londra’da atıldı. Hotspur Kriket Kulübünün genç üyeleri, kış aylarında da spor yapabilmek için altışar peni aidat toplayarak Hotspur Football Club’ı kurdu. Takım 1884’te Tottenham Hotspur adını aldı; 1963’te Avrupa Kupa Galipleri Kupası’nı kazanarak bir UEFA organizasyonunda şampiyonluğa ulaşan ilk Britanya kulübü oldu.
1905 – RUS-JAPON SAVAŞI PORTSMOUTH ANTLAŞMASI’YLA SONA ERDİ
Rusya ile Japonya arasında yaklaşık bir buçuk yıldır devam eden savaş, ABD’nin Portsmouth kentinde imzalanan antlaşmayla sona erdi. ABD Başkanı Theodore Roosevelt’in arabuluculuğunda yapılan antlaşma, Japonya’yı büyük devletler arasına taşırken Uzak Doğu’daki güç dengesini de değiştirdi.
1914 – PARİS’İN DÜŞMESİNİ ÖNLEYEN MARNE MUHAREBESİNİN İLK ÇATIŞMALARI BAŞLADI
Alman ordusunun Paris’e doğru ilerleyişi sırasında Birinci Marne Muharebesi’nin ilk çatışmaları 5 Eylül’de Ourcq Nehri çevresinde başladı ve ertesi gün geniş bir cepheye yayıldı. Fransız ve İngiliz kuvvetlerinin Alman ilerleyişini durdurması, Birinci Dünya Savaşı’nın kısa sürede biteceği beklentisini ortadan kaldırdı.
1918 – SOVYET RUSYA “KIZIL TERÖR” KARARNAMESİNİ YAYIMLADI
Bolşevik yönetimi, rejim karşıtlarının toplama kamplarına gönderilmesini ve silahlı direnişle ilişkilendirilen kişilerin infazını öngören Kızıl Terör Kararnamesi’ni yayımladı. Kararname, devrim sonrasında zaten yaşanan siyasi şiddeti devletin resmî politikasına dönüştüren en önemli belgelerden biri oldu.
1920 – 49 KİŞİNİN FİRARI İKİNCİ YOZGAT AYAKLANMASINI TETİKLEDİ
Birinci Yozgat Ayaklanması’nın ardından affedilenlerden oluşturulan 500 kişilik Akdağmadeni Alayı, cepheye gönderilmek üzere Yozgat’a getirildi. Ancak alaydan 49 kişinin, Kuva-yı Seyyare emrinde savaşmak istemeyerek 5 Eylül’ü 6 Eylül’e bağlayan gece firar etmesi, Yozgat, Zile ve Akdağmadeni çevresine yayılan yeni bir silahlı hareketi başlattı. Ankara Hükümeti’nin yeniden bölgeye kuvvet göndermesine yol açan İkinci Yozgat Ayaklanması, aylar süren çatışmaların ardından 30 Aralık 1920’de tamamen bastırıldı.
1922 – TÜRK ORDUSUNUN BATI ANADOLU’DAKİ KURTULUŞ İLERLEYİŞİ SÜRDÜ: NAZİLLİ, ALAŞEHİR VE SUSURLUK AYNI GÜN KURTULDU
Başkomutanlık Meydan Muharebesi’nin ardından çekilen Yunan kuvvetlerini İzmir yönünde takip eden Türk ordusu, 5 Eylül 1922’de Nazilli, Alaşehir ve Susurluk’a girdi. Nazilli’de 27 aydır süren işgal sona ererken Türk birlikleri, geri çekilen Yunan askerlerince büyük bölümü yakılan Alaşehir’e ulaştı; Susurluk da aynı gün işgalden kurtarıldı. Batı Anadolu’nun birbirinden uzak üç noktasının aynı gün geri alınması, Büyük Taarruz’dan sonra Türk ordusunun farklı yönlerde ne kadar hızlı ilerlediğini gösteriyordu.
1930 – SERBEST FIRKANIN İZMİR ZİYARETİNDE KAN DÖKÜLDÜ
Serbest Cumhuriyet Fırkası lideri Fethi (Okyar) Bey’in bir gün önce İzmir’e gelişi, yeni muhalefet partisinin gördüğü beklenmedik halk desteğini ortaya çıkardı. 5 Eylül’de yükselen siyasi gerilim sırasında iktidardaki Cumhuriyet Halk Fırkasının il merkezi ile onu destekleyen Anadolu gazetesinin binası taşlandı; güvenlik güçlerinin kalabalığa ateş açması sonucu 14 yaşındaki Necati hayatını kaybetti, çok sayıda kişi yaralandı. Türkiye’nin çok partili hayata geçiş denemesindeki bu kanlı kırılma, Fethi Bey’in mitinginin 7 Eylül’e ertelenmesine yol açtı ve Serbest Cumhuriyet Fırkasının yalnızca üç ay sonra kendini feshetmesiyle sonuçlanacak sürecin dönüm noktalarından biri oldu.
1938 – ATATÜRK VASİYETİNİ KENDİ EL YAZISIYLA KALEME ALDI
Hastalığı ağırlaşan Mustafa Kemal Atatürk, 5 Eylül 1938 Pazartesi sabahı Dolmabahçe Sarayı’nda vasiyetini kendi el yazısıyla tek sayfaya yazdı. Nakit parasını, hisse senetlerini ve Çankaya’daki mal varlığını belirli koşullarla Cumhuriyet Halk Partisine bırakan Atatürk; gelirlerden kız kardeşi Makbule Hanım’a, manevi kızlarına ve İsmet İnönü’nün çocuklarının eğitimine pay ayrılmasını, kalan miktarın ise Türk Tarih Kurumu ile Türk Dil Kurumuna eşit olarak verilmesini istedi. Ertesi gün kapalı zarfla İstanbul Altıncı Noteri İsmail Kunter’e teslim edilen vasiyet, Atatürk’ün ölümünden 18 gün sonra, 28 Kasım 1938’de Ankara Üçüncü Sulh Hukuk Hâkimi Osman Selçuk tarafından açıldı.
1938 – HATAY DEVLETİ’NİN İLK HÜKÜMETİ KURULDU
Bağımsız Hatay Devleti’nin ilan edilmesinden üç gün sonra, Abdurrahman Melek başkanlığındaki ilk hükûmet göreve başladı. Yaklaşık on ay yaşayan Hatay Devleti, 1939’da Türkiye’ye katılarak tarih sahnesinden çekildi.
1945 – MİLLÎ KALKINMA PARTİSİNE HÜKÜMETTEN YEŞİL IŞIK
Başbakan Şükrü Saracoğlu, 5 Eylül 1945’te sanayici ve havacılık girişimcisi Nuri Demirağ’ın öncülüğündeki Millî Kalkınma Partisinin kurulmasına izin verileceğini açıkladı. Adındaki “Millî” kelimesi için gereken resmî izni 22 Eylül’de alarak faaliyete geçen parti, 1930’dan beri süren tek partili dönemin ardından kurulan ilk muhalefet partisi oldu. Demirağ’ın Kanarya Köşkü’nde gazetecilere verdiği kuzu ziyafetleri nedeniyle basında “Kuzu Partisi” diye anılan MKP, birkaç ay sonra kurulan Demokrat Partinin gölgesinde kaldı.
1945 – BİR ŞİFRE MEMURUNUN İLTİCASI SOĞUK SAVAŞ’IN PERDESİNİ ARALADI
Sovyetler Birliği’nin Ottawa Büyükelçiliğinde şifre memuru olarak çalışan Igor Gouzenko, yüzden fazla gizli belgeyi yanına alarak Kanada’ya sığındı. Belgeler Sovyet casusluk ağlarının Kanada, İngiltere ve ABD’ye kadar uzandığını gösterdi; olay, Soğuk Savaş’ın ilk büyük casusluk krizlerinden biri sayılıyor.
1955 – İSTANBUL’UN YARIM ASIRLIK ADLİYESİ HİZMETE GİRDİ
Sultanahmet’teki yeni İstanbul Adliye Sarayı, 5 Eylül 1955’te Başbakan Adnan Menderes’in de katıldığı törenle açıldı. Cumhuriyet dönemi mimarlığının iki önemli ismi Sedad Hakkı Eldem ile Anıtkabir’in mimarlarından Emin Onat’ın tasarladığı yapı, modern çizgileri geleneksel Türk mimarisinden alınan geniş saçak ve revaklarla birleştiriyordu. Alanda ortaya çıkan arkeolojik kalıntılar nedeniyle büyük projenin yalnızca mahkemeler bloğu tamamlanabildi; bina, yargı birimlerinin 2011’de Çağlayan’a taşınmasına kadar İstanbul’un hukuk hayatının başlıca merkezlerinden biri oldu.
1957 – BEAT KUŞAĞININ SİMGESİ “YOLDA” YAYIMLANDI
Jack Kerouac’ın özgürlük, yolculuk ve arayış temalarını işlediği Yolda adlı romanı yayımlandı. Amerikan Beat Kuşağı’nın en etkili eserlerinden birine dönüşen kitap, sonraki yıllarda karşı kültürü, müziği ve gençlik edebiyatını derinden etkiledi.
1960 – MUHAMMED ALİ, 18 YAŞINDA OLİMPİYAT ŞAMPİYONU OLDU
Henüz Cassius Clay adıyla ringe çıkan 18 yaşındaki Muhammed Ali, 5 Eylül 1960’ta Roma Olimpiyatları hafif ağır sıklet finalinde üç kez Avrupa şampiyonu olan Polonyalı Zbigniew Pietrzykowski’yi yenerek altın madalyaya ulaştı. Dünya çapındaki şöhretinin başlangıcı olan bu zaferin ardından Ali, ülkesine döndüğünde uğradığı ırkçı ayrımcılık üzerine madalyasını Ohio Nehri’ne attığını anlattı; madalyaya gerçekte ne olduğu kesinleşmedi ancak kendisine 1996 Atlanta Olimpiyatları’nda yeni bir altın madalya verildi.
1963 – İKİNCİ DARBE GİRİŞİMİ TALAT AYDEMİR’İ İDAMA GÖTÜRDÜ
Ankara 1 Numaralı Sıkıyönetim Mahkemesi, 20-21 Mayıs 1963’te İsmet İnönü hükümetini devirmeye yönelik girişime liderlik eden Kara Harp Okulu’nun eski komutanı emekli Kurmay Albay Talat Aydemir ile aralarında Binbaşı Fethi Gürcan’ın da bulunduğu yedi sanığı idama mahkûm etti. Aydemir, 22 Şubat 1962’deki ilk darbe girişiminin ardından affedilmiş ancak bir yıl sonra yeniden harekete geçmişti. Temyiz ve TBMM sürecinin sonunda Aydemir ile Gürcan’ın ölüm cezalarının uygulanması kararlaştırıldı; Gürcan 27 Haziran, Aydemir ise 5 Temmuz 1964’te idam edildi.
1972 – MÜNİH OLİMPİYATLARI KATLİAMA DÖNÜŞTÜ
Filistinli Kara Eylül örgütüne bağlı sekiz silahlı militan, 5 Eylül 1972 sabahı Münih Olimpiyat Köyü’nde İsrail kafilesinin kaldığı binaya girdi; güreş antrenörü Moshe Weinberg ile halterci Yossef Romano’yu öldürerek dokuz kafile üyesini rehin aldı. Saatler süren krizin ardından Batı Alman polisinin Fürstenfeldbruck Hava Üssü’nde giriştiği kurtarma operasyonu felaketle sonuçlandı; dokuz rehinenin tamamı, bir polis ve beş saldırgan öldü. İsrail Olimpiyat kafilesinden toplam 11 kişinin hayatını kaybettiği ve televizyonlardan bütün dünyaya yayılan saldırı, Olimpiyat tarihinin en karanlık olaylarından biri oldu.
1973 – DEVLET FİLM ARŞİVİNDE YANGIN: TÜRKİYE’NİN GÖRSEL HAFIZASINDAN EŞSİZ PARÇALAR YANDI
Fındıklı’daki Devlet Film Arşivi’nin 4 numaralı deposunda 5 Eylül sabaha karşı çıkan yangında tek kopyalı tarihî belgeseller, Atatürk’e ilişkin bazı filmler ve sinemacılar Hürrem Erman ile Memduh Ün’e ait yapımlar yandı. Üç çelik kapıyla korunan depodaki yangının bir patlamayla başladığı öne sürülünce sabotaj ihtimali de araştırıldı; sonraki anlatımlar ise açık bırakılan lambaları işaret etti. Nedeni üzerindeki soru işaretlerine rağmen felaketin sonucu açıktı: Türkiye’nin yeniden üretilemeyecek görsel belleğinin bir bölümü yok olmuştu.
1977 – İNSAN YAPIMI EN UZAK YOLCU VOYAGER 1 FIRLATILDI
NASA’nın Voyager 1 uzay aracı, Jüpiter ve Satürn’ü incelemek üzere Cape Canaveral’dan fırlatıldı. Görevini tamamladıktan sonra yolculuğunu sürdüren Voyager 1, yıldızlararası uzaya ulaşarak Dünya’dan en fazla uzaklaşan insan yapımı nesne oldu; üzerinde insanlığı ve gezegenimizi tanıtan Altın Plak’ı da taşıyor.
1978 – ORTA DOĞU’DA BARIŞIN KAPISINI AÇAN CAMP DAVID ZİRVESİ BAŞLADI
Mısır Cumhurbaşkanı Enver Sedat ile İsrail Başbakanı Menahem Begin, ABD Başkanı Jimmy Carter’ın ev sahipliğinde Camp David’de bir araya geldi. On üç gün süren görüşmeler, Mısır ile İsrail arasında imzalanacak barış antlaşmasının temelini oluşturdu.
1980 – DÖNEMİN DÜNYA REKORTMENİ GOTTHARD KARAYOLU TÜNELİ AÇILDI
İsviçre Alpleri’nin altından geçen 16,9 kilometrelik Gotthard Karayolu Tüneli, 5 Eylül 1980’de trafiğe açıldı. Göschenen ile Airolo’yu birbirine bağlayan tünel, açıldığı sırada dünyanın en uzun karayolu tüneliydi. Kuzey ve güney İsviçre arasında yıl boyunca kesintisiz ulaşım sağlayan yapı, Avrupa’nın kuzey-güney ulaşım hattının en önemli geçitlerinden biri hâline geldi.
1986 – PAN AM UÇAĞINDA KANLI REHİNE KRİZİ
Pan Am Havayollarına ait 73 sefer sayılı yolcu uçağı, Pakistan’ın Karaçi Havalimanı’nda silahlı kişiler tarafından kaçırıldı. Saatler süren rehine krizinde 21 kişi öldü, yaklaşık 120 kişi yaralandı; yolcuların kaçmasına yardım ederken hayatını kaybeden 22 yaşındaki kabin görevlisi Neerja Bhanot olayın kahramanı olarak anılıyor.
1990 – TBMM KÖRFEZ KRİZİ İÇİN HÜKÛMETE ASKERÎ YETKİ VERDİ
Irak’ın Kuveyt’i işgal etmesinin ardından toplanan TBMM, 108 sayılı kararla Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesi ve yabancı askerî kuvvetlerin Türkiye’de bulunması konusunda hükûmete izin verdi. Karar, Türkiye’nin Birinci Körfez Savaşı sürecindeki konumunu belirleyen önemli adımlardan biri oldu.
2005 – MANDALA 091 FACİASI: UÇAK MAHALLENİN ÜZERİNE DÜŞTÜ
Mandala Havayolları’nın Medan’dan Cakarta’ya giden 091 sefer sayılı Boeing 737’si, Polonia Havalimanı’ndan kalkışından saniyeler sonra yoğun yerleşimli bir bölgeye düştü. Uçaktaki 117 kişiden 100’ü ve yerdeki 49 kişi yaşamını yitirirken 17 kişi kurtuldu; Kuzey Sumatra Valisi Rizal Nurdin ile eski vali Raja Inal Siregar da ölenler arasındaydı. Resmî soruşturma, kanatların kalkışta kaldırma gücünü artıran flap ve slatların açılmadığını, kontrol listesinin doğru uygulanmadığını ve yapılandırma uyarısının çalışmamış olabileceğini belirledi.
2012 – AFYONKARAHİSAR’DA MÜHİMMAT DEPOSU PATLADI: 25 ASKER ŞEHİT OLDU
Afyonkarahisar’daki Şehit Uzman Çavuş Mete Saraç Kışlası’nın 32 numaralı cephaneliğinde, mühimmat tasnif ve istif çalışmaları sırasında şiddetli bir patlama meydana geldi. Kentin pek çok noktasından duyulan patlamada 2 astsubay, 2 uzman çavuş ve 21 erbaş ve er olmak üzere 25 asker şehit oldu, 8’i asker 11 kişi yaralandı. Olayın ardından güvenlik önlemleri ve komuta sorumluluğu yıllarca yargı konusu olurken üç rütbeli, 2018’de taksirle birden fazla kişinin ölümüne ve yaralanmasına neden olmaktan hapis cezalarına çarptırıldı.
2014 – TATLISES TV’NİN YAYINI BORÇLARI NEDENİYLE KESİLDİ
İbrahim Tatlıses’e ait Tatlıses TV’nin yayını, Türksat’a olan borçlarının ödenmemesi nedeniyle durduruldu. Tatlıses karara sosyal medya üzerinden sert tepki gösterirken kanal yıllar sonra yeniden yayın hayatına döndü.
2016 – KUYRUKLU YILDIZDA KAYBOLAN PHILAE BULUNDU
Avrupa Uzay Ajansı, Rosetta uzay aracından ayrıldıktan sonra 67P kuyruklu yıldızına inen ancak konumu belirlenemeyen Philae’nin bulunduğunu açıkladı. Rosetta’nın çektiği görüntüler, küçük araştırma aracının karanlık bir yarıkta yan yatmış ve ayaklarından biri havada kalmış hâlde bulunduğunu gösterdi.
2021 – GİNE’DE DARBE: ALPHA CONDÉ’NİN 11 YILLIK İKTİDARI SONA ERDİ
Albay Mamady Doumbouya komutasındaki özel kuvvetler, Gine Cumhurbaşkanı Alpha Condé’yi gözaltına alarak yönetime el koydu; anayasa ile hükümetin feshedildiğini duyurdu. 2010’da ülkenin özgür seçimle işbaşına gelen ilk cumhurbaşkanı olan Condé, üçüncü kez aday olmasının yolunu açan tartışmalı anayasa değişikliğinin ardından 2020’de yeniden seçilmişti. Darbe, Condé’nin yaklaşık 11 yıllık iktidarını sona erdirirken Batı Afrika’da peş peşe yaşanan askerî müdahalelerin en dikkat çekici halkalarından biri oldu.
2022 – ÇİN’DEKİ LUDING DEPREMİNDE EN AZ 93 KİŞİ HAYATINI KAYBETTİ
Çin’in Sichuan eyaletindeki Luding ilçesi, Çin makamlarının 6,8, ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumunun ise 6,6 büyüklüğünde ölçtüğü depremle sarsıldı. Dağlık bölgede binaları yıkan, yolları kapatan ve çok sayıda heyelanı tetikleyen afet nedeniyle en az 93 kişi hayatını kaybetti, 400’den fazla kişi yaralandı ve 25 kişi kayboldu. 2017’den bu yana Sichuan’da meydana gelen en güçlü deprem olan sarsıntı, zorlu arazi koşulları nedeniyle kurtarma çalışmalarını da ciddi biçimde aksattı.
KOCAELİ TARİHİNDE 5 EYLÜL
1920 – O DÖNEM İZMİT’E BAĞLI YALOVA İKİNCİ KEZ İŞGAL EDİLDİ
5 Eylül 1920’de, o tarihte İzmit Mutasarrıflığına bağlı bir kaza olan Yalova, Yunan birliklerince ikinci kez işgal edildi. 9 Eylül’e kadar süren bu işgalin ardından aynı 11. Yunan Tümenine bağlı birlikler ay içinde İzmit ve çevresine getirildi; İngilizlerin bölgeyi aşamalı olarak boşaltmasıyla İzmit karargâh yapıldı, daha sonra Akmeşe, Derince ve Kandıra’ya asker yerleştirildi. Böylece Yalova’daki 5 Eylül işgali, Kocaeli’deki işgal düzeninin genişlediği sürecin de önemli eşiklerinden biri oldu.
1922 – BURSA’YA GİDEN YOLDA KOCAELİ GRUBU İÇİN KRİTİK EMİR
5 Eylül 1922 sabahı Albay Deli Halit komutasındaki Kocaeli Grubu, Orhangazi yönündeki taarruzunu sürdürdü; Şahin Tepe’de savaşan Bağımsız İzmit Taburu ile 18. Hücum Taburu, Yunan birliklerinin direnişi ve Gemlik Körfezi’ndeki savaş gemilerinin top ateşi karşısında geri çekilmek zorunda kaldı. Aynı gece saat 23.00’te Batı Cephesi Komutanlığı, Kocaeli Grubunun harekât bakımından Şükrü Naili Paşa’nın 3. Kolordusuna bağlanmasını emretti; 3. Kolorduya 7 Eylül’de ulaşan bu emir, Bursa ve çevresinin kurtuluş harekâtında komuta birliğinin kurulmasının önünü açtı.
1945 – SEKA’DA HİDROKLORİK ASİT ÜRETİMİ BAŞLADI
İzmit SEKA bünyesinde kurulan Alkali-Klor Tesisi’nin açılışı 17 Ağustos 1945’te Cumhurbaşkanı İsmet İnönü tarafından yapıldı; tesiste hidroklorik asit üretimine 5 Eylül’de geçildi. Bu yatırım, SEKA’nın yalnızca kâğıt üretimindeki değil, Kocaeli’nin gelişen kimya sanayisindeki öncü rolünün de önemli örneklerinden biri oldu.
1968–1975 – “SESİM” 5 EYLÜL’DE DOĞDU, 5 EYLÜL’DE SUSTU
Dündar Çiğit ile Şefik Güler’in çıkardığı İzmit merkezli bağımsız aktüalite dergisi Sesim, 5 Eylül 1968’de yayın hayatına başladı. İlk sayısının kapağında “Körfezdeki tehlike, deniz balık mezarlığı” başlığını taşıyan dergi; kent siyaseti, çevre, tarih, sanat, spor ve cemiyet hayatını izledi, hemen her sayısında Kocaelispor’a yer verdi. Sesim, ilginç bir tarih çakışmasıyla 139. ve son sayısını 5 Eylül 1975’te yayımlayarak, tam yedi yıl sonra yine aynı gün okuruna veda etti.
1981 – KOCAELİSPOR İLE SAKARYASPOR İLK KEZ EN ÜST LİGDE KARŞILAŞTI
5 Eylül 1981’de Kocaelispor ile Sakaryaspor, bugün “Körfez derbisi” olarak anılan rekabette ilk kez Türkiye’nin en üst liginde karşı karşıya geldi. 1981-82 sezonunun açılış haftasında İzmit İsmetpaşa Stadı’nda oynanan karşılaşma 0-0 sona erdi; 1974’te başlayan ve daha önce alt lig ile Türkiye Kupası maçlarında yaşanan iki komşu kentin rekabeti, böylece en üst lig sahnesine taşındı.
5 EYLÜL’DE DOĞANLAR
1638 – “GÜNEŞ KRAL” XIV. LOUIS DOĞDU
Fransa Kralı XIV. Louis, 5 Eylül 1638’de Saint-Germain-en-Laye’de doğdu. Dört yaşında tahta çıkan ve 72 yılı aşkın süre hüküm süren “Güneş Kral”, Versailles’ı Avrupa siyasetinin ve saray kültürünün merkezi hâline getirdi; mutlak monarşinin en güçlü simgelerinden biri olurken savaşları ve gösterişli yönetimi Fransa’ya ağır bir mali miras da bıraktı.
1774 – ROMANTİK RESMİN BÜYÜK USTASI CASPAR DAVID FRIEDRICH DOĞDU
Doğayı insanın yalnızlığı, korkuları ve ruhsal arayışlarıyla birleştiren Alman ressam Caspar David Friedrich dünyaya geldi. Sis Denizi Üzerindeki Gezgin başta olmak üzere tabloları, romantik manzara resminin en tanınan örnekleri arasına girdi.
1847 – VAHŞİ BATI’NIN KANLI EFSANESİ JESSE JAMES DOĞDU
Jesse Woodson James, 5 Eylül 1847’de ABD’nin Missouri eyaletinde doğdu. Amerikan İç Savaşı sırasında Konfederasyoncu gerillalara katılan James, savaş sonrasında çetesiyle banka ve tren soygunları yaptı; gazeteler ve ucuz romanlar onu “zenginden alıp yoksula veren” bir halk kahramanına dönüştürse de tarihçiler bu Robin Hood anlatısını destekleyen bir kanıt bulunmadığını belirtiyor.
1912 – SESSİZLİĞİ MÜZİĞE DÖNÜŞTÜREN JOHN CAGE DOĞDU
Amerikalı besteci John Cage, 5 Eylül 1912’de Los Angeles’ta doğdu. Cage’in 1952 tarihli 4′33″ adlı eserinde icracı üç bölüm boyunca tek nota çalmaz; eser, dinleyiciyi salonun ve çevrenin rastlantısal sesleriyle baş başa bırakır. Şans yöntemleri ve hazırlanmış piyano deneyleriyle Cage, yalnız müzik yapma biçimini değil, “Müzik nedir?” sorusunu da değiştirdi.
1921 – ÇOKSESLİ TÜRK MÜZİĞİNİN ÖNCÜ KADINI NAZİFE GÜRAN DOĞDU
Nazife Aral Güran, 5 Eylül 1921’de Viyana’da doğdu. Cumhuriyet Türkiye’sinin çok sesli müzik alanındaki öncü kadın bestecilerinden olan Güran, piyano parçalarından şarkılara ve çocuk eserlerine uzanan geniş bir repertuvar bıraktı; uzun süre gölgede kalan notalarının ve kayıtlarının yeniden gün ışığına çıkarılması, Türk müzik tarihindeki yerini daha görünür hâle getiriyor.
1929 – UZAYA ÇIKAN ÇUVAŞ KOZMONOT NİKOLAYEV DOĞDU
Türk halklarından Çuvaşlara mensup Andriyan Nikolayev, 5 Eylül 1929’da Şorşelı köyünde doğdu. Nikolayev, 1962’de Vostok 3 ile yaklaşık dört gün yörüngede kalarak dönemin uzayda kalış rekorunu kırdı; üçüncü Sovyet kozmonotu ve uzaya çıkan ilk Türk kökenli insan olarak anılıyor. Vostok 4 ile eş zamanlı gerçekleştirilen uçuş, tarihin ilk eş zamanlı insanlı uzay görevi oldu.
1930 – TÜRK TİYATROSUNUN USTASI NEDRET GÜVENÇ DOĞDU
Nedret Güvenç, 5 Eylül 1930’da İzmir’in Çeşme ilçesinde doğdu. 1948’de profesyonel sahne yaşamına başlayan ve İstanbul Şehir Tiyatrolarında oyuncu ve yönetmen olarak uzun yıllar görev yapan Güvenç; sinema, seslendirme ve yazarlık çalışmalarıyla da Cumhuriyet dönemi Türk tiyatrosunun kuşaklar arasında köprü kuran büyük ustalarından biri oldu.
1932 – MODERN BİLGİSAYAR BELLEĞİNİN MUCİDİ ROBERT DENNARD DOĞDU
Tek transistörlü dinamik rastgele erişimli bellek hücresini, yani DRAM’i geliştiren Amerikalı mühendis Robert H. Dennard dünyaya geldi. Buluşu bilgisayarların daha küçük, hızlı ve ucuz hâle gelmesinin önünü açarken “Dennard ölçeklemesi” olarak bilinen çalışması da mikroişlemci teknolojisinin gelişimini etkiledi.
1939 – ROSA PARKS’TAN ÖNCE IRKÇILIĞA KARŞI DİRENEN CLAUDETTE COLVIN DOĞDU
ABD’de ırk ayrımcılığına karşı mücadelenin öncü isimlerinden Claudette Colvin dünyaya geldi. Colvin, 15 yaşındayken ve Rosa Parks’ın benzer eyleminden dokuz ay önce, otobüste yerini beyaz bir yolcuya vermeyi reddetti; daha sonra toplu taşıma araçlarındaki ayrımcılığı sona erdiren davanın davacılarından biri oldu.
1940 – BİR FİLM AFİŞİYLE DÖNEMİN SİMGESİ OLAN RAQUEL WELCH DOĞDU
Jo Raquel Tejada adıyla 5 Eylül 1940’ta Chicago’da doğan Raquel Welch, Fantastic Voyage ile dikkat çekti. One Million Years B.C. filminde yalnızca birkaç repliği bulunmasına rağmen kürklü kostümüyle hazırlanan afişi onu 1960’ların küresel popüler kültür simgelerinden birine dönüştürdü; Welch daha sonra The Three Musketeers filmindeki rolüyle Altın Küre kazandı.
1942 – SİNEMANIN SINIR TANIMAYAN YÖNETMENİ WERNER HERZOG DOĞDU
Alman yönetmen, senarist, oyuncu ve belgeselci Werner Herzog dünyaya geldi. Aguirre, Tanrının Gazabı, Fitzcarraldo ve Grizzly Man gibi yapımlarıyla tanınan Herzog, tehlikeli çekimleri, sıra dışı karakterleri ve insanın doğayla mücadelesini anlatan filmleriyle sinema tarihinde kendine özgü bir yer edindi.
1943 – TÜRK İSTİHBARAT TARİHİNİN TARTIŞMALI İSMİ MEHMET EYMÜR DOĞDU
Eski MİT Kontrterör Dairesi Başkanı Mehmet Eymür, 5 Eylül 1943’te İstanbul’da doğdu. 1960’ların ortasında girdiği teşkilatta hazırladığı 1987 MİT Raporu ve 1990’lardaki istihbarat-siyaset-mafya tartışmalarındaki rolüyle kamuoyunun en çok tanıdığı, aynı zamanda en tartışmalı istihbaratçılardan biri hâline gelen Eymür, 13 Ocak 2024’te hayatını kaybetti.
1946 – ROCK TARİHİNİN BENZERSİZ SESİ FREDDIE MERCURY DOĞDU
Freddie Mercury, Farrokh Bulsara adıyla 5 Eylül 1946’da Zanzibar’da doğdu. Queen’in solisti olarak Bohemian Rhapsody, Somebody to Love ve We Are the Champions gibi şarkılara imza atan Mercury, 1985’teki Live Aid performansıyla rock tarihinin unutulmaz sahne gösterilerinden birini gerçekleştirdi. 1991’de 45 yaşında hayatını kaybeden sanatçı, bugün yaşasaydı 80 yaşına girecekti.
1951 – BATMAN’E KARANLIK YÜZÜNÜ VEREN MICHAEL KEATON DOĞDU
Michael John Douglas adıyla 5 Eylül 1951’de Pennsylvania’da doğan oyuncu, aynı adı taşıyan ünlü oyuncuyla karıştırılmamak için “Michael Keaton” adını kullanmaya başladı. Beetlejuice ile farklı bir yıldız profili çizen Keaton, Tim Burton’ın Batman filmleriyle süper kahraman sinemasında iz bıraktı; Birdman ise kendisine Altın Küre kazandırıp Oscar adaylığı getirdi. Keaton bugün 75 yaşına giriyor.
1973 – DUMAN’IN SESİ KAAN TANGÖZE DOĞDU
Duman grubunun solisti, gitaristi ve şarkı yazarı Kaan Tangöze, 5 Eylül 1973’te İstanbul’da doğdu. Duman’ın 1999’da yayımlanan Eski Köprünün Altında albümünden itibaren Tangöze’nin kendine özgü vokali, sert gitarları ve şehirli sözleri, grubun Türk alternatif rock müziğinin en etkili ve kalıcı topluluklarından biri olmasında belirleyici oldu.
1988 – BUNDESLIGA’DA 16 YAŞINDA TARİH YAZAN NURİ ŞAHİN DOĞDU
Nuri Şahin, 5 Eylül 1988’de Almanya’nın Lüdenscheid kentinde doğdu. Borussia Dortmund formasıyla 16 yaşında Bundesliga’nın o zamanki en genç futbolcusu, aynı yıl da en genç golcüsü olan Şahin; Dortmund’la şampiyonluk yaşadı, Real Madrid ve Liverpool gibi kulüplerde oynadı ve Türkiye A Millî Takımı’nın formasını 52 kez giydi. Futbolculuğun ardından teknik direktörlüğe geçti.
5 EYLÜL’DE HAYATINI KAYBEDENLER
1548 – VIII. HENRY’NİN SON EŞİ CATHERINE PARR HAYATINI KAYBETTİ
İngiltere Kralı VIII. Henry’nin altıncı ve son eşi Catherine Parr, 5 Eylül 1548’de 36 yaşında hayatını kaybetti. Kralın ölümünden sonra yeniden evlenen Parr, tek çocuğunu dünyaya getirmesinden altı gün sonra doğum komplikasyonları nedeniyle öldü. İyi eğitimli bir yazar olan Catherine Parr, İngiltere’de kendi adıyla özgün bir eser yayımlayan ilk kadın kabul ediliyor.
1857 – POZİTİVİZMİN KURUCUSU AUGUSTE COMTE ÖLDÜ
Fransız filozof Auguste Comte, 5 Eylül 1857’de Paris’te hayatını kaybetti. Pozitivizmin kurucusu olan Comte, toplumun da doğa bilimlerinde olduğu gibi gözlem ve bilimsel yöntemlerle incelenebileceğini savundu; sosyolojinin bağımsız bir bilim dalı hâline gelmesinde öncü rol oynadı.
1877 – LAKOTA DİRENİŞİNİN SİMGESİ ÇILGIN AT ÖLDÜRÜLDÜ
Oglala Lakotalarının efsanevi savaş lideri Çılgın At, 5 Eylül 1877’de ABD ordusunun kontrolündeki Fort Robinson’da öldürüldü. Lakota topraklarının ve kutsal Kara Tepeler’in işgaline karşı direnen, Little Bighorn Savaşı’ndaki Amerikan yenilgisinde önemli rol oynayan Çılgın At, tutuklanmak istenirken çıkan arbedede süngüyle ağır yaralandı ve aynı gece öldü.
1883 – AYASOFYA’NIN BÜYÜK ONARIMINI YAPAN GASPARE FOSSATI ÖLDÜ
İsviçreli-İtalyan mimar Gaspare Fossati, 5 Eylül 1883’te İsviçre’nin Morcote kasabasında öldü. Sultan Abdülmecid’in görevlendirdiği Fossati, kardeşi Giuseppe ile birlikte 1847-1849 yıllarında Ayasofya’nın kapsamlı onarımını gerçekleştirdi; yapıyı güçlendirirken yüzyıllardır sıva altında kalan mozaikleri açığa çıkarıp çizimlerle belgeledi. Fossati kardeşler Osmanlı topraklarında 50’yi aşkın projeye imza attı.
1902 – MODERN PATOLOJİNİN ÖNCÜSÜ RUDOLF VIRCHOW HAYATINI KAYBETTİ
Hastalıkların hücrelerde meydana gelen değişikliklerden kaynaklandığını ortaya koyarak hücresel patolojinin temellerini atan Alman bilim insanı Rudolf Virchow, 80 yaşında hayatını kaybetti. Virchow yalnızca tıp alanındaki çalışmalarıyla değil, salgın hastalıklarla yoksulluk ve kötü yaşam koşulları arasındaki ilişkiyi vurgulamasıyla da halk sağlığının öncülerinden biri oldu.
1906 – İSTATİSTİKSEL FİZİĞİN KURUCUSU BOLTZMANN HAYATINA SON VERDİ
Avusturyalı fizikçi Ludwig Boltzmann, 5 Eylül 1906’da Duino’da hayatına son verdi. Maddenin davranışını atomların olasılıksal hareketleriyle açıklayan çalışmaları, istatistiksel mekaniğin ve modern termodinamiğin temelini oluşturdu; yaşadığı dönemde şiddetle karşı çıkanlar bulunan atomcu yaklaşımı daha sonra bilim tarafından doğrulandı. Mezar taşında bugün de ünlü entropi formülü “S = k log W” yazılıdır.
1970 – FORMULA 1’İN ÖLÜMÜNDEN SONRA ŞAMPİYON OLAN TEK PİLOTU HAYATINI KAYBETTİ
Avusturyalı Formula 1 pilotu Jochen Rindt, İtalya Grand Prix’si öncesinde Monza pistinde yapılan antrenman turlarında geçirdiği kazada öldü. Sezonun kalan yarışlarında rakipleri puanını geçemeyince Rindt, ölümünden sonra Formula 1 Dünya Şampiyonu ilan edilen ilk ve bugüne kadarki tek pilot oldu.
1975 – PASTÖRİZE SÜTÜN YAYGINLAŞMASINI SAĞLAYAN ALICE EVANS HAYATINI KAYBETTİ
Amerikalı mikrobiyolog Alice Catherine Evans, 94 yaşında hayatını kaybetti. Çiğ sütteki bakterilerin insanlara bruselloz bulaştırabildiğini gösteren araştırmaları başlangıçta küçümsense de daha sonra doğrulandı ve sütün pastörize edilmesinin yaygınlaşmasına önemli katkı sağladı.
1991 – DEV SOYUT TABLOLARIYLA DÜNYAYA AÇILAN FAHRELNİSSA ZEID ÖLDÜ
Türk modern resminin uluslararası ölçekteki öncü isimlerinden Fahrelnissa Zeid, 5 Eylül 1991’de Amman’da hayatını kaybetti. Halikarnas Balıkçısı Cevat Şakir Kabaağaçlı ile ressam Aliye Berger’in kardeşi olan Zeid, İslam ve Bizans sanatından izler taşıyan dev boyutlu soyut tablolarıyla Paris, Londra ve New York’ta sergiler açtı. Tate Modern, 2017’de düzenlediği büyük retrospektifle sanatçıyı yeniden dünya gündemine taşıdı.
1993 – MİLLÎ MÜCADELE’Yİ ROMANA TAŞIYAN SAMİM KOCAGÖZ ÖLDÜ
Toplumcu gerçekçi edebiyatın önemli isimlerinden Samim Kocagöz, 5 Eylül 1993’te hayatını kaybetti. Söke ve çevresindeki toprak mücadelesini, köylülerin yaşamını ve toplumsal değişimi romanlarına taşıyan Kocagöz; birbirinin devamı olan Kalpaklılar ve Doludizgin eserleriyle İzmir’in işgalinden Büyük Taarruz’a uzanan Millî Mücadele döneminin en kapsamlı edebî anlatılarından birini kurdu.
1997 – DÜNYANIN “YOKSULLARIN ANNESİ” DEDİĞİ RAHİBE TERESA ÖLDÜ
Osmanlı döneminde Üsküp’te doğan Arnavut kökenli Katolik rahibe Teresa, 5 Eylül 1997’de Kalküta’da öldü. Yoksullara ve ölüm döşeğindeki hastalara yardım amacıyla kurduğu Hayır Misyonerleri topluluğuyla küresel bir yardım simgesine dönüşen Teresa, 1979’da Nobel Barış Ödülü’nü aldı ve 2016’da azize ilan edildi. Bununla birlikte bakım evlerindeki sağlık koşulları, ağrı kesici kullanımı ve mali şeffaflık konularında ciddi eleştirilerin de odağında kaldı.
1997 – EFSANEVİ ORKESTRA ŞEFİ GEORG SOLTI HAYATINI KAYBETTİ
Macar asıllı İngiliz orkestra ve opera şefi Georg Solti, 84 yaşında hayatını kaybetti. Chicago Senfoni Orkestrası’nı dünyanın önde gelen topluluklarından biri hâline getiren Solti, kariyeri boyunca kazandığı 31 Grammy Ödülü ile klasik müzik tarihinin en fazla ödüllendirilen isimleri arasına girdi.
2012 – EDİZ BAHTİYAROĞLU 26 YAŞINDA HAYATINI KAYBETTİ
Eskişehirspor’un 26 yaşındaki savunma oyuncusu Ediz Bahtiyaroğlu, 5 Eylül 2012’de evinde geçirdiği kalp krizi sonucu hayatını kaybetti. Bursaspor altyapısında yetişen; Ankaraspor, Ankaragücü, Bucaspor ve Eskişehirspor formalarını giyen genç futbolcunun beklenmedik ölümü, Türk futbolunda büyük üzüntü yarattı.
2013 – HİTLER’İN SIĞINAK TELEFONCUSU ROCHUS MISCH ÖLDÜ
Adolf Hitler’in koruması, kuryesi ve Berlin’deki sığınağının telefon operatörü Rochus Misch, 5 Eylül 2013’te 96 yaşında öldü. Hitler’in son günlerine yakından tanıklık eden SS mensubu Misch, uzun yıllar “sığınağın son tanığı” olarak tanıtıldı; ancak daha sonra 2023’e kadar yaşayan başka bir sığınak görevlisinin bulunduğu anlaşıldı. Misch’in Nazi rejimiyle hesaplaşmaktan kaçınan açıklamaları da hayatının sonuna kadar tartışma yarattı.
2020 – BAĞIMSIZ GAZETECİLİĞİN SERT KALEMİ ERBİL TUŞALP ÖLDÜ
Gazeteci ve yazar Erbil Tuşalp, 5 Eylül 2020’de İzmir’de hayatını kaybetti. Mesleğe TRT’de haber kameramanı olarak başlayan Tuşalp; gazeteler, haber ajansları ve 32. Gün gibi televizyon programlarındaki çalışmalarının yanı sıra işkence, devlet ve insan hakları üzerine yazdığı kitaplarla tanındı. AİHM, 2012’de eleştirel yazıları nedeniyle tazminata mahkûm edilmesini ifade özgürlüğü ihlali saydı.
2024 – BOSSA NOVAYI DÜNYAYA TANITAN SÉRGIO MENDES HAYATINI KAYBETTİ
Brezilyalı besteci, piyanist ve şarkıcı Sérgio Mendes, 83 yaşında hayatını kaybetti. Brasil ’66 grubuyla dünya çapında ün kazanan ve Mas Que Nada yorumuyla bossa novayı geniş kitlelere ulaştıran Mendes, Brezilya müziğinin uluslararası alandaki en önemli temsilcilerinden biriydi.
2024 – OLİMPİYAT MARATONCUSU REBECCA CHEPTEGEI SALDIRI SONUCU ÖLDÜ
Ugandalı Olimpiyat maratoncusu Rebecca Cheptegei, eski partnerinin benzin dökerek ateşe verdiği saldırının ardından kaldırıldığı hastanede 33 yaşında hayatını kaybetti. Paris Olimpiyatları’nda ülkesini temsil eden Cheptegei’nin öldürülmesi, spor dünyasında kadına yönelik şiddete karşı uluslararası tepkiye yol açtı.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
