Günün Tarihi / 4 Kasım
4 KASIM’DA NELER KUTLANIYOR
KIZILAY HAFTASI’NIN SON GÜNÜ: YARDIMLAŞMAYI HATIRLAMA ZAMANI
Türkiye’de 29 Ekim’de başlayan Kızılay Haftası, 4 Kasım’da sona eriyor. Hafta boyunca özellikle okullarda yardımlaşmanın, gönüllülüğün ve zor durumdaki insanlara destek olmanın önemi anlatılıyor. Afet yardımlarından kan bağışına kadar uzanan çalışmaların tanıtıldığı bu hafta, dayanışmanın yalnızca felaket günleriyle sınırlı kalmaması gerektiğini hatırlatıyor.
ORGAN BAĞIŞI VE NAKLİ HAFTASI: BİR BAĞIŞ, YENİ BİR HAYAT
Türkiye’de 3-9 Kasım tarihleri, Organ Bağışı ve Nakli Haftası olarak değerlendiriliyor. Organ nakli bekleyen hastaların yaşadığı zorluklara dikkat çekilen haftada, bağış konusunda doğru bilgilerin yaygınlaştırılması amaçlanıyor. Sağlık kuruluşlarında yapılan bilgilendirme çalışmaları, organ bağışının önemini anlatırken toplumdaki bilgi eksikliğinin giderilmesine de katkı sağlıyor.
LÖSEMİLİ ÇOCUKLAR HAFTASI: UMUDUN RENGİ TURUNCU
2-8 Kasım Lösemili Çocuklar Haftası, 4 Kasım’da da devam ediyor. LÖSEV’in öncülük ettiği farkındalık çalışmalarında, lösemiyle mücadele eden çocukların ve ailelerinin yaşadıkları güçlükler gündeme taşınıyor. Haftanın simgesi olan turuncu renk, çocuklara verilen desteği görünür kılıyor. Amaç, hastalık hakkında doğru bilgiyi yaymak ve tedavi sürecindeki ailelerin yanında olmak.
RUSYA’DA ULUSAL BİRLİK GÜNÜ
Rusya’da 4 Kasım, Ulusal Birlik Günü olarak kutlanıyor. 2005’ten bu yana kutlanan bayram, 1612’de Kuzma Minin ve Dmitri Pojarski önderliğindeki halk kuvvetlerinin Moskova’yı Polonya işgalinden kurtarmasını anıyor. Ülkede resmî tatil olan günün merkezinde, farklı toplulukların ortak bir amaç çevresinde bir araya gelmesi düşüncesi bulunuyor.
İTALYA’DA ULUSAL BİRLİK VE SİLAHLI KUVVETLER GÜNÜ
İtalya’da 4 Kasım, Ulusal Birlik ve Silahlı Kuvvetler Günü olarak anılıyor. Ülkenin birliği ve silahlı kuvvetlerde görev yapanların hizmetleri törenlerle hatırlanıyor. Resmî anma takviminde yer alan bugün, İtalya’da genel tatil anlamına gelmiyor.
2026’DA 4 KASIM’A DENK GELİYOR: STRES FARKINDALIK GÜNÜ
Kasım ayının ilk çarşambasında düzenlenen Stres Farkındalık Günü, 2026’da 4 Kasım’a rastlıyor. Uluslararası Stres Yönetimi Derneğinin öncülük ettiği gün, günlük yaşamda ve çalışma hayatında stresin fark edilmesine, ruhsal iyilik hâlinin desteklenmesine dikkat çekiyor. Takvimdeki yeri yıldan yıla değiştiği için her yıl 4 Kasım’da kutlanan günlerden biri değil.
4 KASIM’IN TUHAF GÜNLERİ
Bu bölümdekiler, özel gün takvimlerinde yer alan gayriresmî kutlamalar.
SAĞDUYUNU KULLAN GÜNÜ: BİR DURUP DÜŞÜNMEYE NE DERSİNİZ?
4 Kasım’ın sıra dışı günlerinden biri, “Sağduyunu Kullan Günü”. Amerikalı mizahçı ve oyuncu Will Rogers’ın doğum gününe denk gelen bugünün çağrısı oldukça basit: Karar verirken biraz düşünmek, gündelik sorunlara akılcı yaklaşmak. Bir söylentiye hemen inanmamak ya da öfkeyle gönderilecek bir mesajı yeniden okumak, günün ruhuna uygun küçük adımlar olabilir.
ŞEKERLEME GÜNÜ: BUGÜNÜN KONUSU UYKU DEĞİL, ŞEKER!
ABD’de 4 Kasım, “Ulusal Şekerleme Günü” adıyla özel gün takvimlerinde yer alıyor. Buradaki şekerleme, kısa bir uyku anlamına gelmiyor; çikolatalardan bonbonlara kadar tatlı atıştırmalıkları kapsıyor. Günün kim tarafından ve ne zaman başlatıldığı kesin olarak bilinmiyor. Bizim içinse akide şekerlerini, bayramlık şekerlikleri ve çocukluğun bakkal tezgâhlarını hatırlamak için hoş bir vesile.
TUTANKAMON GÜNÜ: BİR BASAMAĞIN ARDINDAKİ BÜYÜK KEŞİF
Bazı özel gün takvimlerinde 4 Kasım, “Tutankamon Günü” olarak anılıyor. Tarihin seçilmesinin somut bir nedeni var: Howard Carter’ın ekibi, 4 Kasım 1922’de Mısır’daki Krallar Vadisi’nde Tutankamon’un mezarına uzanan merdivenin ilk basamağını ortaya çıkardı. Ancak o gün mezarın bütün hazineleri görülmüş değildi. Carter’ın ön odaya ilk kez baktığı ünlü an, 26 Kasım’da yaşandı.
4 KASIM’DA NELER OLDU?
1515 – DİYARBEKİR EYALETİNİN İLK BEYLERBEYİ ATANDI
Osmanlı yönetimine giren Diyarbakır’da, merkezi o dönemde Âmid adıyla anılan şehir olmak üzere Diyarbekir Beylerbeyiliği kuruldu. İlk beylerbeyliğine 4 Kasım 1515’te Bıyıklı Mehmet Paşa getirildi. Bu düzenleme, Osmanlıların doğu ve güneydoğudaki hâkimiyetini yerleştirmesinde önemli bir adımdı. Diyarbakır, sonraki yüzyıllarda geniş bir bölgenin askerî ve idari merkezi olarak önemini korudu.
1737 – AVRUPA’NIN KÖKLÜ OPERA SAHNELERİNDEN SAN CARLO AÇILDI
İtalya’nın Napoli kentindeki San Carlo Tiyatrosu, 4 Kasım 1737’de perdelerini açtı. Kral Carlo’nun isteğiyle yaptırılan tiyatronun ilk gösterisi, Domenico Sarro’nun bestelediği “Achille in Sciro” operasıydı. Avrupa opera tarihinin en eski sahnelerinden biri olan San Carlo, gösteri salonunun mimarisi ve müzik tarihindeki yeriyle Napoli’nin simgeleri arasına girdi.
1757 – III. MUSTAFA, EYÜP SULTAN’DA KILIÇ KUŞANDI
30 Ekim’de Osmanlı tahtına çıkan III. Mustafa için, 4 Kasım 1757’de kılıç kuşanma töreni düzenlendi. Padişah, tören alayıyla Eyüp Sultan Türbesi’ne gitti; duaların ardından kendisine kılıç kuşatıldı. Osmanlı’da tahta çıkışı izleyen bu gelenek, yeni hükümdarın saltanatının önemli törenlerinden biriydi. III. Mustafa’nın alayı Eyüp’e kara yoluyla ulaşmış, padişah törenin ardından deniz yoluyla saraya dönmüştü.
1783 – MOZART’IN BİRKAÇ GÜNDE BESTELEDİĞİ SENFONİ İLK KEZ ÇALINDI
Wolfgang Amadeus Mozart’ın “Linz Senfonisi”, 4 Kasım 1783’te Avusturya’nın Linz kentinde ilk kez seslendirildi. Eşiyle birlikte kentte konaklayan Mozart, vereceği konser için yanında bir senfoni bulunmadığını fark etmişti. Babasına yazdığı mektupta, bu nedenle hızla yeni bir eser hazırladığını anlattı. Yalnızca birkaç gün içinde ortaya çıkan senfoni, bestecinin en dikkat çekici çalışma hikâyelerinden biri olarak müzik tarihine geçti.
1847 – AĞRISIZ AMELİYATLARA GİDEN YOLDA KLOROFORM DENEYİ
İskoç hekim James Young Simpson ve iki meslektaşı, 4 Kasım 1847 akşamı Edinburgh’daki evinde kloroformun etkisini kendi üzerlerinde denedi. Deney, maddenin anestezide kullanılmasının önünü açtı. Simpson, birkaç gün sonra bir doğumda kloroform uyguladı. Henüz yeni gelişmekte olan anestezi için önemli bir adım olan bu çalışma, ameliyat ve doğum sırasında ağrının azaltılması arayışında dönüm noktalarından biri oldu.
1869 – BİLİM DÜNYASININ ÜNLÜ DERGİSİ NATURE YAYINA BAŞLADI
Bilim dergisi Nature’ın ilk sayısı, 4 Kasım 1869’da yayımlandı. İlk sayıda Güneş tutulmasından bitkilere, kimyadan bilim eğitimine kadar farklı konular ele alınıyordu. Sonraki yıllarda önemli araştırmaların dünyaya duyurulduğu yayınlardan biri hâline gelen dergi, bilim tarihinin yakından izlenen buluşma noktalarından oldu. Bugün bilim haberlerinde sıkça karşılaşılan Nature adının yolculuğu, bu ilk sayıyla başladı.
1879 – KASADAKİ PARA EKSİLİNCE YAZAR KASA DOĞDU
ABD’nin Ohio eyaletinde işletmecilik yapan James Ritty, satışlardan gelen paranın bir bölümünün çalışanlar tarafından alıkonulmasını önlemek istiyordu. Kardeşiyle geliştirdiği, satış tutarlarını kaydeden mekanizma için 4 Kasım 1879’da patent alındı. Bu buluş, yazar kasaların başlangıcı kabul ediliyor. Küçük bir işletmenin hesaplarını denetleme ihtiyacından doğan cihaz, zamanla dünyanın dört bir yanındaki dükkânların vazgeçilmezlerinden biri hâline geldi.
1899 – FREUD’UN RÜYALARI TARTIŞMAYA AÇAN KİTABI YAYIMLANDI
Sigmund Freud’un “Rüyaların Yorumu” adlı kitabı, 4 Kasım 1899’da yayımlandı. Kitabın üzerinde ise yayın yılı olarak 1900 yazıyordu. Rüyaları insanın bilinçdışı düşünceleri ve istekleri üzerinden açıklamaya çalışan eser, psikanalizin temel kitaplarından biri oldu. Sonradan büyük ün kazanmasına rağmen ilk baskısı yalnızca 600 adet yapılan kitap, başlangıçta çok yavaş satıldı. İkinci baskının çıkması için yıllar geçmesi gerekti.
1909 – HAYDARPAŞA GARI’NIN YENİ BİNASI İÇİN AÇILIŞ TÖRENİ YAPILDI
Haydarpaşa Garı’nın yeni binası için 4 Kasım 1909’da açılış töreni düzenlendi. Ancak bu tarih, garın ilk kez yolcu kabul ettiği gün değildi: Bina 19 Ağustos 1908’de hizmete girmiş, ardından yaşanan yangın ve onarım sürecinden geçmişti. İzmit üzerinden Anadolu’ya uzanan demiryolunun İstanbul’daki başlangıç noktası olan Haydarpaşa, kuşaklar boyunca yolculukların, ayrılıkların ve kavuşmaların simgesi oldu.
1919 – MUSTAFA KEMAL’DEN GÜNEYDEKİ İŞGALLERE KARŞI PROTESTO ÇAĞRISI
Mustafa Kemal Paşa, Heyet-i Temsiliye adına yayımladığı 4 Kasım 1919 tarihli genelgede, Urfa, Antep ve Maraş’ın Fransızlar tarafından işgalinin protesto edilmesini istedi. Müdafaa-i Hukuk teşkilatlarıyla belediye başkanlıklarına gönderilen çağrıda, İtilaf devletleri temsilcilerine telgraflar çekilmesi ve işgallerin Avrupa ile Amerika kamuoyuna duyurulması talep edildi. Genelge, Millî Mücadele’nin güneydeki işgallere karşı yürüttüğü örgütlenme ve kamuoyu oluşturma çalışmalarının belgelerinden biri oldu.
1922 – SON OSMANLI HÜKÛMETİ İSTİFA ETTİ
Saltanatın 1 Kasım’da kaldırılmasının ardından, Sadrazam Tevfik Paşa başkanlığındaki son Osmanlı hükûmeti 4 Kasım 1922’de istifa etti. Böylece İstanbul’daki Osmanlı hükûmetinin varlığı da sona erdi. Aynı gün, Osmanlı Devleti’nin resmî gazetesi Takvim-i Vekayi’nin son sayısı yayımlandı. Hükûmetin çekilmesi ve resmî gazetenin kapanması, Ankara merkezli yeni yönetim dönemine geçişin önemli işaretleriydi.
1933 – ATATÜRK’ÜN SELANİK’TE DOĞDUĞU EVE HATIRA LEVHASI KONULDU
Atatürk’ün Selanik’te doğduğu evin kapısına, 4 Kasım 1933’te düzenlenen törenle bir hatıra levhası yerleştirildi. Türkçe, Yunanca ve Fransızca hazırlanan levhada, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusunun bu evde dünyaya geldiği belirtiliyordu. Cumhuriyet’in onuncu yılına rastlayan girişim, Türk-Yunan yakınlaşmasının simgesel adımlarından biriydi. Evin Türkiye’ye teslim edilmesi ise 1937’de gerçekleşti.
1937 – ATATÜRK’E MARK TWAIN MADALYASI
Uluslararası Mark Twain Cemiyetinin başkanı Cyril Clemens, 4 Kasım 1937 tarihli mektubuyla Atatürk’e cemiyetin madalyasını takdim ettiklerini bildirdi. Ödülün gerekçesinde, Atatürk’ün Türk halkının yaşamına kattığı sevinç ve umut vurgulanıyordu. Bu nedenle olay, yalnızca bir devlet adamına verilen ödül olarak değil, Atatürk’ün toplumsal dönüşümdeki rolüne yönelik uluslararası bir takdir olarak da dikkat çekti.
1942 – EL ALAMEYN’DE SAVAŞIN SEYRİNİ DEĞİŞTİREN ZAFER
Mısır’da 23 Ekim’de başlayan İkinci El Alameyn Muharebesi, 4 Kasım 1942’de Müttefiklerin zaferiyle sonuçlandı. İngiliz Sekizinci Ordusu karşısında ağır kayıplar veren Alman ve İtalyan birlikleri geri çekilmek zorunda kaldı. Sonuç, İkinci Dünya Savaşı’nın Kuzey Afrika cephesindeki dengeleri değiştirdi. Mısır ve Süveyş Kanalı üzerindeki tehdit gerilerken, Mihver kuvvetlerinin Kuzey Afrika’dan çıkarılmasına uzanan süreçte önemli bir aşama geçildi.
1946 – UNESCO’NUN KURULUŞ SÖZLEŞMESİ YÜRÜRLÜĞE GİRDİ
Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü UNESCO’nun kuruluş sözleşmesi, 4 Kasım 1946’da yürürlüğe girdi. Türkiye, sözleşmeyi onaylayan ilk 20 ülke arasında yer aldı. İkinci Dünya Savaşı’nın ardından oluşturulan örgüt, eğitim, bilim ve kültür alanındaki iş birliğiyle barışı güçlendirmeyi amaçlıyordu. Kuruluş sözleşmesi 16 Kasım 1945’te imzalanmış, gerekli onayların tamamlanmasıyla yaklaşık bir yıl sonra yürürlüğe girmişti.
1950 – TÜRKİYE, AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ’Nİ İMZALADI
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, 4 Kasım 1950’de Roma’da imzaya açıldı. Türkiye, sözleşmeyi ilk gün imzalayan ülkeler arasında yer aldı. Yaşam hakkı, adil yargılanma ve ifade özgürlüğü gibi temel hakları güvenceye almayı amaçlayan metin, Avrupa’daki insan hakları koruma sisteminin temelini oluşturdu. Sözleşme genel olarak 1953’te, Türkiye bakımından ise 18 Mayıs 1954’te yürürlüğe girdi.
1950 – DİN DERSLERİ İLKOKUL PROGRAMINA ALINDI
Millî Eğitim Bakanlığının 4 Kasım 1950 tarihli düzenlemesiyle, ilkokullarda daha önce program dışında okutulan din dersleri ders programının içine alındı. Çocuklarının bu derse katılmasını istemeyen velilerin okul yönetimine yazılı bildirimde bulunması öngörüldü.
1952 – II. DÜNYA SAVAŞI’NIN ÜNLÜ KOMUTANI EISENHOWER, ABD BAŞKANI SEÇİLDİ
İkinci Dünya Savaşı’nda Müttefik kuvvetlere komuta eden Dwight Eisenhower, 4 Kasım 1952’de yapılan ABD başkanlık seçimini kazandı. Cumhuriyetçi Parti adayı Eisenhower, Demokrat rakibi Adlai Stevenson karşısında açık farkla üstünlük sağladı. Zafer, Cumhuriyetçileri uzun bir aradan sonra yeniden Beyaz Saray’a taşıdı. Savaş yıllarının tanınmış komutanı, bundan sonra Soğuk Savaş döneminin başlıca siyasi liderlerinden biri olacaktı.
1956 – SOVYET TANKLARI MACAR AYAKLANMASINI BASTIRMAK İÇİN HAREKETE GEÇTİ
Sovyet birlikleri, 4 Kasım 1956’da Budapeşte ve Macaristan’ın diğer bölgelerinde geniş çaplı saldırı başlattı. Ekim ayında başlayan, daha özgür bir yönetim ve Sovyet etkisinden kurtulma taleplerini taşıyan ayaklanma askerî müdahaleyle bastırıldı. Başbakan İmre Nagy, saldırıyı radyo aracılığıyla dünyaya duyurdu. Olay, Soğuk Savaş döneminde Doğu Avrupa’daki özgürlük mücadelelerinin en çarpıcı örneklerinden biri oldu.
1960 – BİR ŞEMPANZENİN KULLANDIĞI DAL PARÇASI, İNSANA BAKIŞI DEĞİŞTİRDİ
Jane Goodall, 4 Kasım 1960’ta bugünkü Tanzanya’nın Gombe bölgesinde bir şempanzenin termitleri çıkarmak için bitki saplarını alet olarak kullandığını gözlemledi. Şempanzeler, dalların yapraklarını ayıklayarak onları kullanışlı araçlara da dönüştürüyordu. Alet yapmayı insanı diğer hayvanlardan ayıran temel özelliklerden biri sayan düşünce, bu gözlemlerle sarsıldı. Küçük bir dal parçasıyla yapılan iş, hayvanların zihinsel yeteneklerine ilişkin araştırmalarda büyük önem kazandı.
1963 – JOHN LENNON’DAN KRALİYET LOCASINA MÜCEVHER ŞAKASI
The Beatles, 4 Kasım 1963’te Londra’daki Royal Variety gösterisinde sahneye çıktı. Anne Kraliçe Elizabeth’in de izlediği gecede John Lennon, son şarkı öncesinde ucuz koltuklarda oturanlardan alkışlamalarını, diğerlerinden ise mücevherlerini şıkırdatmalarını istedi. Şaka, grubun en çok hatırlanan sahne anlarından biri oldu. Gösterinin televizyon yayını ise aynı gece değil, 10 Kasım’da yapıldı.
1966 – FLORANSA’YI SEL VURDU, SANAT ESERLERİ İÇİN DÜNYA SEFERBER OLDU
İtalya’nın Floransa kentinde Arno Nehri, 4 Kasım 1966’da taşarak sokakları, evleri, müzeleri ve tarihî yapıları sular altında bıraktı. Sel, insanların hayatını aldığı gibi kentin paha biçilmez kültür mirasına da ağır zarar verdi. Tabloları, kitapları ve tarihî eserleri kurtarmak için farklı ülkelerden binlerce gönüllü Floransa’ya geldi. Felaketin ardından başlayan kurtarma çalışmaları, uluslararası kültürel dayanışmanın unutulmaz örneklerinden biri oldu.
1969 – DEMOKRAT PARTİLİLERİN SİYASİ HAKLARI İÇİN SENATODAN İLK ONAY
Cumhuriyet Senatosunun 4 Kasım 1969 tarihli birleşiminde, eski Demokrat Partililerin siyasi haklarının iadesini amaçlayan anayasa değişikliği ilk görüşmede kabul edildi. Düzenleme, 27 Mayıs 1960 darbesinden sonra mahkûm edilen eski Demokrat Parti mensuplarının yeniden milletvekili seçilebilmesinin önünü açmayı hedefliyordu. Gece yarısını aşan görüşmeler, Türkiye’nin yıllardır tartıştığı siyasi yasaklar konusunda önemli bir aşamaydı. Değişikliğin son kabulü 6 Kasım’da gerçekleşti; kanun 12 Kasım’da Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
1973 – HOLLANDA’DA OTOMOBİLLER DURDU, OTOYOLLARA BİSİKLETLER ÇIKTI
Petrol krizinin yaşandığı Hollanda’da, yakıt tüketimini azaltmak amacıyla 4 Kasım 1973’te otomobilsiz pazar uygulaması başlatıldı. Özel izin verilenler dışında otomobillerin pazar günleri trafiğe çıkması yasaklandı. Normalde araçlarla dolu otoyollarda bisiklete binenler, paten kayan çocuklar ve piknik yapan gençler görülmeye başladı. Ocak 1974’e kadar süren uygulama, petrol krizinin gündelik hayatı nasıl değiştirdiğini gösteren unutulmaz görüntüler bıraktı.
1977 – IRKÇI GÜNEY AFRİKA YÖNETİMİNE ZORUNLU SİLAH AMBARGOSU
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, 4 Kasım 1977’de aldığı 418 sayılı kararla Güney Afrika’ya zorunlu silah ambargosu uyguladı. Oybirliğiyle kabul edilen karar, ülkedeki ırk ayrımcılığına dayalı apartheid yönetimine karşı uluslararası baskının önemli adımlarından biriydi. Böylece Güney Afrika’ya silah satışının durdurulması, devletlerin tercihine bırakılan bir çağrının ötesine geçerek bağlayıcı bir yaptırıma dönüştü.
1979 – TAHRAN’DA 444 GÜNLÜK REHİNE KRİZİ BAŞLADI
İran’da devrim yanlısı bir grup öğrenci, 4 Kasım 1979’da ABD’nin Tahran Büyükelçiliğini işgal ederek çalışanları rehin aldı. Devrilen Şah’ın tedavi amacıyla ABD’ye kabul edilmesi, baskının gerekçeleri arasındaydı. İran yönetiminin de desteklediği eylem, iki ülke arasında büyük bir diplomatik krize dönüştü. Rehine krizi, 444 gün sonra, 20 Ocak 1981’de sona erdi.
1980 – RONALD REAGAN, ABD BAŞKANLIK SEÇİMİNİ KAZANDI
Cumhuriyetçi Parti adayı Ronald Reagan, 4 Kasım 1980’de yapılan seçimde Başkan Jimmy Carter’ı yenerek ABD’nin 40’ıncı başkanı seçildi. Elli eyaletin 44’ünde kazanan Reagan, açık farkla elde ettiği zaferle Amerikan siyasetinde muhafazakârların güçlendiği yeni bir dönemi başlattı. Başkanlığı sırasında vergi indirimleri, devletin ekonomideki rolünün azaltılması ve askerî harcamaların artırılması öne çıktı. Sovyetler Birliği’ne karşı izlediği sert politika da 1980’lerin uluslararası ilişkilerinde belirleyici başlıklardan biri oldu.
1981 – YÖK DÜZENİNİN TEMELİNİ ATAN KANUN KABUL EDİLDİ
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, 4 Kasım 1981’de kabul edildi. Üniversitelerin yönetiminden öğretim elemanlarına, eğitimden yükseköğretimin planlanmasına kadar geniş bir alanı düzenleyen kanun, Yükseköğretim Kurulunun kurulmasının hukuki temelini oluşturdu. Kanun 6 Kasım’da Resmî Gazete’de yayımlandı. Bu nedenle 4 Kasım kanunun kabul tarihi, 6 Kasım ise YÖK’ün kuruluşuyla anılan tarihtir.
1989 – DOĞU BERLİN’DE YÜZ BİNLERCE KİŞİ ÖZGÜRLÜK İÇİN TOPLANDI
Doğu Berlin’in Alexanderplatz Meydanı, 4 Kasım 1989’da ülke tarihinin en büyük protesto gösterilerinden birine sahne oldu. Yüz binlerce kişi demokratik haklar, ifade özgürlüğü ve tek parti yönetiminin sona ermesi için toplandı. Tiyatrocuların ve başka sanatçıların hazırlanmasına katkı verdiği gösteride yazarlar, oyuncular ve muhalifler konuştu. Meydanı dolduran kalabalık, Doğu Almanya’da değişim isteyenlerin ne kadar güçlendiğini ortaya koydu.
1992 – FENERBAHÇE, SIGMA OLOMOUC’A 7-1 YENİLDİ
Fenerbahçe, UEFA Kupası ikinci tur rövanşında 4 Kasım 1992’de deplasmanda karşılaştığı Sigma Olomouc’a 7-1 yenildi. İstanbul’daki ilk maçı 1-0 kazanan sarı-lacivertliler, ağır mağlubiyetin ardından Avrupa kupalarına veda etti. Fenerbahçe’nin tek golünü Aykut Kocaman attı. Karşılaşma, farklı skor nedeniyle Türk futbolunun uzun yıllar konuşulan Avrupa maçlarından biri oldu.
1993 – EMEKLİ BİNBAŞI CEM ERSEVER’İN CESEDİ BULUNDU
Emekli Jandarma Binbaşı Ahmet Cem Ersever’in cesedi, 4 Kasım 1993’te Ankara’nın Elmadağ ilçesinde bulundu. Başından vurularak öldürülen Ersever, ölümünden önce JİTEM ve Güneydoğu’daki faaliyetlere ilişkin açıklamalarıyla gündeme gelmişti. Cinayet, Türkiye’nin 1990’lı yıllardaki faili meçhul olayları arasında uzun süre tartışıldı. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, 2013’te, aradan 20 yıl geçmesine rağmen soruşturmanın sürdürülmesine karar verdi.
1995 – İZMİR’DE SEL FELAKETİ: 63 KİŞİ HAYATINI KAYBETTİ
İzmir’de 4 Kasım 1995’te yaşanan sel, kentin en ağır afetlerinden biri oldu. Şiddetli yağışların ardından taşan dereler yerleşim alanlarını bastı; felakette 63 kişi hayatını kaybetti. TBMM kayıtlarına yansıyan değerlendirmelerde, dere yataklarının daraltılması, yetersiz köprü açıklıkları ve su akışını engelleyen atıklar üzerinde duruldu. Felaket, şehirleşme ile taşkın riskinin birlikte ele alınması gerektiğini acı biçimde gösterdi.
1995 – İSRAİL BAŞBAKANI RABİN, BARIŞ MİTİNGİNİN ARDINDAN ÖLDÜRÜLDÜ
İsrail Başbakanı İzak Rabin, 4 Kasım 1995’te Tel Aviv’de katıldığı barış mitinginin ardından silahlı saldırıya uğradı. Saldırgan, Filistinlilerle yürütülen barış sürecine karşı çıkan aşırı sağcı Yigal Amir’di. Hastaneye kaldırılan Rabin kurtarılamadı. Barış görüşmelerinin başlıca isimlerinden birinin öldürülmesi, İsrail’i sarsarken Ortadoğu’daki barış umutlarına da ağır darbe vurdu.
2001 – HARRY POTTER’IN SİNEMA YOLCULUĞU LONDRA’DA BAŞLADI
“Harry Potter ve Felsefe Taşı” filminin dünya galası, 4 Kasım 2001’de Londra’da yapıldı. Kitaplarıyla geniş bir okur kitlesine ulaşan genç büyücünün hikâyesi, böylece sinemadaki yolculuğuna başladı. Filmin oyuncuları da galada izleyicilerin karşısına çıktı. Türkiye’de de büyük ilgi gören serinin tarihinde bugün, ilk filmin dünya galasını ifade ediyor; Türkiye’de gösterime giriş tarihini değil.
2003 – GÜNEŞ’TEKİ PATLAMA, UYDULARIN ÖLÇÜM SINIRINI AŞTI
Güneş’te 4 Kasım 2003’te meydana gelen çok güçlü bir patlama, GOES uydularının X ışını algılayıcılarını ölçüm sınırına ulaştırdı. Cihazlar patlamanın en yüksek seviyesini doğrudan ölçemediği için bilim insanları büyüklüğünü sonradan hesaplamaya çalıştı. İlk değerlendirmelerde X28 olarak sınıflandırılan olay, uydu gözlemlerindeki en güçlü Güneş patlamaları arasında yer aldı. Güneş’in sakin görünen yüzünün ardında ne kadar şiddetli olaylar yaşanabildiğini gösteren çarpıcı örneklerden biri oldu.
2008 – ABD’DE BİR İLK: BARACK OBAMA BAŞKAN SEÇİLDİ
Barack Obama, 4 Kasım 2008’de yapılan seçimde Cumhuriyetçi rakibi John McCain’i yenerek ABD’nin ilk siyah başkanı seçildi. Seçim sonucu, kölelik ve ırk ayrımcılığı geçmişi bulunan ülkenin tarihinde simgesel bir dönüm noktası olarak görüldü. Obama, Beyaz Saray’daki görevini 20 Ocak 2009’da yemin ederek devraldı.
2010 – BİR KUYRUKLU YILDIZA 700 KİLOMETREDEN BAKIŞ
NASA’nın EPOXI görevi kapsamında kullanılan uzay aracı, 4 Kasım 2010’da Hartley 2 kuyruklu yıldızının yaklaşık 700 kilometre yakınından geçti. Gönderilen görüntüler, gökcisminin dar bir boyunla birleşen farklı bölümlerini ve yüzeyinden yükselen madde püskürmelerini gösterdi. Hartley 2, bir uzay aracının yakından ziyaret ettiği beşinci kuyruklu yıldız çekirdeği oldu.
2011 – ALTI KİŞİNİN 520 GÜNLÜK MARS PROVASI SONA ERDİ
Moskova’da yürütülen Mars500 deneyine katılan altı gönüllü, 4 Kasım 2011’de, 520 gün boyunca yaşadıkları kapalı tesisten çıktı. Deneyde Mars’a gidiş, gezegende çalışma ve Dünya’ya dönüş aşamaları canlandırılmıştı. Katılımcıların uzun süreli yalnızlığa, sınırlı alanda yaşamaya ve aynı insanlarla aylarca birlikte çalışmaya nasıl uyum sağladığı incelendi. Haberleşmeye bile gerçek bir Mars yolculuğundakine benzer gecikmeler eklendi. Gönüllüler Dünya’dan ayrılmadan, gelecekteki uzay yolculuklarının insan üzerindeki etkilerini sınadı.
2016 – DİYARBAKIR’DA PKK’NIN BOMBALI SALDIRISI: İKİ POLİS ŞEHİT OLDU
Diyarbakır’ın Bağlar ilçesinde, 4 Kasım 2016 sabahı saat 07.53’te PKK’lı teröristler tarafından bomba yüklü minibüsle saldırı düzenlendi. Aydın Arslan Bulvarı’nda, Terörle Mücadele ve Çevik Kuvvet şubelerinin bulunduğu emniyet yerleşkesini hedef alan saldırıda polis memurları Semih Turgut ve İsmail Mavitaş şehit oldu. Sivillerin de yaşamını yitirdiği saldırıda, daha sonra hazırlanan iddianameye göre toplam can kaybı 13’e ulaştı; yüzü aşkın kişi yaralandı. Patlama, emniyet binasıyla çevredeki ev ve iş yerlerinde ağır hasara yol açtı. Bomba imha uzmanı Semih Turgut, Nevşehir’in Gülşehir ilçesine bağlı Gümüşkent köyünde; İsmail Mavitaş ise Kayseri’nin Yahyalı ilçesinde düzenlenen törenlerle son yolculuklarına uğurlandı.
2016 – HDP EŞ GENEL BAŞKANLARI TUTUKLANDI
HDP Eş Genel Başkanları Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ, 4 Kasım 2016’da milletvekillerine yönelik soruşturmalar kapsamında gözaltına alındı ve aynı gün tutuklandı. Operasyonlarda başka HDP milletvekilleri hakkında da işlemler yapıldı. Mecliste temsil edilen bir partinin iki eş genel başkanının tutuklanması, Türkiye’nin yakın siyasi tarihindeki önemli gelişmeler arasında yer aldı.
2016 – PARİS İKLİM ANLAŞMASI YÜRÜRLÜĞE GİRDİ
Küresel iklim değişikliğiyle mücadele için hazırlanan Paris Anlaşması, 4 Kasım 2016’da yürürlüğe girdi. Anlaşma, dünyadaki ortalama sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme göre 2 derecenin belirgin biçimde altında tutmayı ve 1,5 dereceyle sınırlandırmak için çaba göstermeyi hedefledi. Ülkelerin sera gazı salımlarını azaltma planları hazırlamasını öngören metin, enerji, ulaşım ve sanayi politikaları açısından önemli bir dönüm noktası oldu.
2020 – ETİYOPYA’DA TİGRAY SAVAŞI BAŞLADI
Etiyopya’nın kuzeyindeki Tigray bölgesinde, 3 Kasım’ı 4 Kasım’a bağlayan gece çatışmalar başladı. Federal hükûmet, ordunun Kuzey Komutanlığına yönelik saldırının ardından 4 Kasım 2020’de askerî operasyon başlattı. Merkezî yönetim ile Tigray Halk Kurtuluş Cephesi arasında uzun süredir artan gerilim, geniş çaplı bir savaşa dönüştü. Çatışmalar, sivillerin ağır bedel ödediği ve bölgeyi büyük bir insani krize sürükleyen dönemin başlangıcı oldu.
2021 – COVİD-19’A KARŞI İLK AĞIZDAN ALINAN ANTİVİRAL İLACA ONAY
Birleşik Krallık’ın ilaç düzenleme kurumu MHRA, 4 Kasım 2021’de molnupiravir adlı ilacın kullanımına onay verdi. Böylece Covid-19 tedavisi için ağızdan alınan bir antiviral ilaç ilk kez onaylanmış oldu. Karar, hafif veya orta şiddette hastalığı bulunan ve ağır hastalık açısından risk taşıyan kişiler için alınmıştı. Gelişme, salgın sırasında aşıların yanı sıra tedavi seçenekleri geliştirme çalışmalarının önemli aşamalarından biri olarak kayda geçti.
2024 – BALIŞEYH BELEDİYE BAŞKANI HİLMİ ŞEN SİLAHLI SALDIRIDA ÖLDÜRÜLDÜ
Kırıkkale’nin Balışeyh ilçesinde Belediye Başkanı Hilmi Şen ve beraberindekiler, 4 Kasım 2024’te silahlı saldırıya uğradı. TOKİ konutlarının bulunduğu bölgede gerçekleşen saldırıda ağır yaralanan Şen ile makam şoförü, kaldırıldıkları hastanede hayatını kaybetti. Üç kişinin daha yaralandığı olayın ardından saldırının şüphelisi gözaltına alındı. Şen, aynı yıl yapılan yerel seçimlerde belediye başkanlığına seçilmişti.
KOCAELİ TARİHİNDE 4 KASIM
1842 – İZMİT YÖRESİNDEN PATRİKLİĞE UZANAN BİR HAYAT: HOREN AŞIKYAN DOĞDU
İstanbul Ermeni Patrikliği görevini üstlenecek Horen Aşıkyan, 4 Kasım 1842’de dönemin İzmit yöresindeki Keremet köyünde doğdu. Dokuz yaşında Armaş Manastırı’na giren Aşıkyan, burada yetişti ve başrahipliğe kadar yükseldi. 1888’de İstanbul Ermeni Patriği seçildi. Hayatı, İzmit çevresindeki manastırların yalnızca ibadet yeri olmadığını, eğitim ve yayıncılık faaliyetleriyle de bölgenin kültürel yaşamında önemli yer tuttuğunu gösteriyor.
1911 – MİHALİÇ KÖYÜNDEKİ YANGINDA BEŞ ÇOCUK ÖLDÜ
Osmanlı arşiv belgelerine dayanan yangın kayıtlarına göre, 4 Kasım 1911’de Mihaliç köyünde çıkan yangın üç evi kül etti, beş çocuk hayatını kaybetti. Kurumuş demetlerin tutuşmasıyla başlayan yangın, küçük bir yerleşimde ağır bir faciaya dönüştü. Bu kayıt, Kocaeli tarihindeki afetlerin yalnızca büyük şehir yangınlarından oluşmadığını, köylerde yaşanan ve zamanla unutulan acı olayları da kapsadığını hatırlatıyor.
1911 – KANDIRA’DAN BAŞBAKANLIĞA: NİHAT ERİM DOĞDU
Nihat Erim, Kandıra’da dünyaya geldi. Hukuk profesörlüğünün ardından Kocaeli milletvekilliği, bakanlık ve başbakan yardımcılığı yaptı. Türkiye adına uluslararası görüşmelere katıldı, Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası’nın hazırlanmasında görev aldı. 12 Mart 1971 Muhtırası’nın ardından başbakanlığa getirilen Erim, Türkiye’nin çalkantılı bir döneminde iki hükûmet kurdu.
1922 – MİLLÎ MÜCADELE’NİN KOCAELİ GRUBU LAĞVEDİLDİ
Millî Mücadele sırasında görev yapan Kocaeli Grubu, 4 Kasım 1922’de lağvedildi. Grubun komutanı Halit Paşa, Batı Cephesi Komutanlığı emrine verildi. Kocaeli tarihine ilişkin akademik çalışmada, bu değişiklik Genelkurmayın komutan biyografilerine dayanılarak aktarılıyor. Millî Savunma Bakanlığının Halit Karsıalan biyografisi de yeni görevlendirmenin tarihini doğruluyor. Düzenleme, askerî zaferin ardından savaş dönemindeki birlik yapısının değiştiğini gösteren yerel tarih kayıtlarından biri.
2001 – İZMİT’TE YOKSULLUĞA, YOLSUZLUĞA VE SAVAŞA KARŞI MİTİNG
Kocaeli Sendikalar Birliğinin düzenlediği “Yolsuzluğa, Yoksulluğa ve Savaşa Hayır” mitingi, 4 Kasım 2001’de İzmit’te yapıldı. Farklı konfederasyonlara bağlı sendikaların yanı sıra meslek odaları, siyasi partiler ve vatandaşlar da mitinge katıldı. Yürüyüşte hükûmetin politikaları eleştirildi, çalışanların birlikte mücadele etmesi çağrısı yapıldı ve savaş karşıtı sloganlar atıldı. Miting, ekonomik krizin yaşandığı 2001 yılında Kocaeli’deki emek örgütlerinin ortak eylemlerinden biri oldu.
2014 – GEBZE TEKNİK ÜNİVERSİTESİ KURULDU
Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsünü Gebze Teknik Üniversitesine dönüştüren kanun, 4 Kasım 2014’te Resmî Gazete’de yayımlandı. Böylece 1992’de kurulan enstitünün eğitim ve araştırma birikimi, üniversite çatısı altında devam etti. Düzenleme, Kocaeli’nin yükseköğretim ve bilim tarihinde önemli bir dönüm noktası oldu. Burada iki tarihi ayırmak gerekiyor: Kanun TBMM’de 21 Ekim’de kabul edilmiş, 4 Kasım’da yayımlanmıştı.
2014 – LASTİK İŞÇİLERİNİN OTELİ İÇİN İLK KAZMA VURULDU
Lastik-İş Sendikasının Başiskele’de yaptıracağı beş yıldızlı otelin inşaatına 4 Kasım 2014’te başlandı. Sendikanın çalışma raporuna göre ilk kazmayı Genel Başkan Abdullah Karacan vurdu. Sendika yöneticileri ve üyelerinin katıldığı başlangıç töreninde, tesisin üyelerin eğitim ve konaklama ihtiyaçlarına hizmet etmesi hedefleniyordu. Proje, Kocaeli’de sendikaların fabrika dışındaki sosyal ve ekonomik yatırımlarının dikkat çekici örneklerinden biriydi.
2023 – YENİKÖY FABRİKASI’NDA YENİ DÖNEM BAŞLADI
Ford Otosan’ın kapsamlı yatırımlarla yenilediği Yeniköy Fabrikası, 4 Kasım 2023’te düzenlenen törenle açıldı. Fabrikanın kapalı alanı yaklaşık iki buçuk katına çıkarılırken üretimde otomasyon, dijital sistemler ve enerji verimliliği uygulamaları geliştirildi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın da katıldığı tören, Kocaeli’nin otomotiv sanayisindeki yerini güçlendiren yatırımın önemli aşamalarından biri oldu. Bu tarih, fabrikanın ilk kuruluşunu değil, yenilenen tesislerin açılışını ifade ediyor.
4 KASIM’DA GAZETELERDE KOCAELİ
1934 – KOCAELİ’NİN BATAKLIKLARI İÇİN İŞ MAKİNELERİ ARANIYORDU
Hâkimiyet-i Milliye, 4 Kasım 1934, sayfa 7
Gazetenin ilan sayfasında, Kocaeli Vilayeti Daimî Encümeninin bataklıkları kurutmak amacıyla açtığı ihale duyuruluyordu. Çalışmaların ekskavatörlerle, yani kazı makineleriyle yapılması öngörülmüş, ihale günü 19 Kasım olarak belirlenmişti. Kısa ilan, Cumhuriyet’in ilk yıllarında Kocaeli’de kamu çalışmalarının yol ve bina yapımıyla sınırlı kalmadığını, su altında kalan arazilerin düzenlenmesinin de gündemde olduğunu gösteriyor.
1936 – İZMİTLİ BEŞ BİSİKLETÇİ BURSA VE BALIKESİR YOLLARINDA
Cumhuriyet, 4 Kasım 1936, sayfa 8
“İzmit bisikletçileri faaliyette” başlıklı küçük haber, kentten beş bisikletçinin Bursa ve Balıkesir’e uzanan bir geziye çıktığını bildiriyordu. Başlarında yalnızca Orhan adıyla tanıtılan bir kişinin bulunduğu grup, yolculuğu bisikletleriyle gidip dönerek tamamlamayı planlıyordu. İzmit’ten 3 Kasım’da gönderilen haber, kentin spor geçmişinden farklı bir ayrıntı sunuyor: Uzun mesafeli bisiklet gezileri, yaklaşık bir asır önce de İzmitlilerin ilgi alanındaydı.
1937 – KARAMÜRSEL’DE DÜŞEN UÇAĞIN İKİ GÖREVLİSİNE VEDA
Ulus, 4 Kasım 1937, sayfa 1 ve 7
Ulus gazetesi, Karamürsel yakınlarında düşen Can-5 adlı uçakta hayatını kaybeden pilot Ekrem ile makinist Sami için İzmit’te düzenlenen cenaze törenini okuyucularına aktardı. Gazetenin “dün” ifadesiyle anlattığı tören 3 Kasım’da yapılmıştı. Aynı günün Cumhuriyet gazetesinde ise Ekrem’le kısa süre önce uçmuş bir gazetecinin hatıraları yayımlandı. Böylece haberler, kazanın ayrıntılarının yanında yaşamını yitiren genç havacıların mesleklerine bağlılığını da anlattı.
1952 – İZMİT BELEDİYESİ ŞEHİR OTELİ VE GAZİNO YAPTIRMAK İSTİYORDU
Son Posta, 4 Kasım 1952, sayfa 8
İzmit Belediyesinin ilanı, iki katlı bir gazino ve şehir oteli binası için yürütülen hazırlıkları duyuruyordu. Binanın gazino katına ilişkin önceki ihalede verilen fiyatlar uygun bulunmamış, 11 Kasım’da pazarlık usulüyle yeniden ihale yapılması kararlaştırılmıştı. İşin tahminî bedeli 76 bin 680 lira 19 kuruştu. İlan, 1950’lerin İzmit’inde belediyenin konaklama ve sosyal yaşam alanları oluşturma çabasını belgeleyen küçük ama anlamlı bir kayıt.
4 KASIM’DA DOĞANLAR
1884 – TARIM MAKİNELERİNİ GELİŞTİREN MÜHENDİS HARRY FERGUSON
Mühendis ve mucit Harry Ferguson, bugünkü Kuzey İrlanda’da doğdu. Çiftçi bir ailede büyüyen Ferguson, tarım araçlarının daha hafif, güvenli ve kullanışlı olması için çalıştı. Pulluk gibi ekipmanları traktöre bağlayan üç noktalı bağlantı sistemini ve hidrolik kontrol düzenini geliştirdi. Bu yenilikler, çiftçinin ekipmanı daha kolay yönetmesini sağlarken traktörlerin devrilme riskini de azalttı. Tasarımları, modern tarım makinelerinin gelişiminde önemli yer tuttu.
1908 – ATOM BOMBASI PROJESİNDEN BARIŞ MÜCADELESİNE: JOSEPH ROTBLAT
Fizikçi Joseph Rotblat, Varşova’da doğdu. İkinci Dünya Savaşı sırasında atom bombasının geliştirildiği Manhattan Projesi’nde çalıştı; Nazi Almanyası’nın atom bombası yapamayacağı anlaşılınca projeden ayrıldı. Sonraki yıllarını nükleer silahların ortadan kaldırılması için çalışmaya adadı. Bilim insanlarını bu amaçla buluşturan Pugwash hareketindeki çalışmaları nedeniyle, 1995 Nobel Barış Ödülü’nü kuruluşla birlikte aldı.
1916 – BARBİE’NİN YARATICISI RUTH HANDLER
Dünyanın en tanınmış oyuncaklarından Barbie’nin yaratıcısı Ruth Handler, ABD’nin Denver kentinde doğdu. Mattel şirketinin kurucularından olan Handler, kızının oyunlarından esinlenerek çocukların yetişkin hayatına ilişkin hayaller kurabileceği bir bebek geliştirdi. Kızı Barbara’nın adını verdiği Barbie, 1959’da satışa çıktı. Bir oyuncak olarak başlayan hikâye, moda dünyasına ve sinemaya uzanan bir popüler kültür olgusuna dönüştü.
1916 – TELEVİZYON HABERCİLİĞİNİN SİMGE İSMİ WALTER CRONKITE
Amerikalı gazeteci ve haber sunucusu Walter Cronkite, Missouri eyaletinin Saint Joseph kentinde doğdu. İkinci Dünya Savaşı’nda muhabirlik yaptı; daha sonra televizyon haberciliğinin en tanınmış yüzlerinden biri oldu. CBS ana haberlerini 19 yıl boyunca sundu. Kennedy suikastından Ay’a ilk insanın inişine, Vietnam Savaşı’ndan Watergate skandalına kadar birçok önemli gelişmeyi izleyicilere aktardı. Güvenilirliğiyle öne çıkan Cronkite, televizyon gazeteciliğinde kalıcı bir iz bıraktı.
1921 – ROKET YAKITININ ARDINDAKİ KADIN: MARY SHERMAN MORGAN
Roket yakıtları üzerine çalışan Mary Sherman Morgan, ABD’nin Kuzey Dakota eyaletinde doğdu. Kimya eğitimi sırasında İkinci Dünya Savaşı için patlayıcı üretiminde çalışmaya başladı. Daha sonra, Amerikan roketlerine daha güçlü bir yakıt geliştiren ekibin teknik liderliğini üstlendi. Çalışmaları sonucunda ortaya çıkan Hydyne, ABD’nin ilk başarılı uydu fırlatışı olan Explorer 1 görevinde kullanıldı. Morgan’ın uzay çalışmalarına katkısı uzun süre geniş kitlelerce bilinmedi.
1923 – SAHNENİN VE SESLENDİRMENİN USTASI MÜCAP OFLUOĞLU
Tiyatro oyuncusu, yönetmen, yazar ve seslendirme sanatçısı Mücap Ofluoğlu, İstanbul’da doğdu. İstanbul Şehir Tiyatrolarında uzun yıllar çalıştı; “Cyrano de Bergerac” yorumuyla tiyatroseverlerin belleğinde yer etti. Sinemada Öztürk Serengil’i seslendirmesiyle de tanındı. Sanat yaşamını yalnızca oyunculukla sınırlamayan Ofluoğlu, Marko Paşa gazetesinde çalıştı; anı, şiir ve tiyatro üzerine kitaplar kaleme aldı.
1929 – “İNSAN BİLGİSAYAR” ŞAKUNTALA DEVİ
Zihinden yaptığı hesaplarla dünyayı şaşırtan Şakuntala Devi, Hindistan’ın Bangalore kentinde doğdu. “İnsan bilgisayar” olarak tanınan Devi, 1980’de Londra’daki Imperial College’da rastgele seçilen iki 13 basamaklı sayıyı yalnızca 28 saniyede doğru biçimde çarptı. Guinness kayıtlarına giren bu başarı, hesap makinesi olmadan insan zihninin neler yapabileceğinin en dikkat çekici örneklerinden biri oldu.
1933 – FİBER OPTİK İLETİŞİMİN ÖNCÜSÜ CHARLES KAO
Bugün internet bağlantılarında kullanılan fiber optik teknolojisinin öncülerinden Charles Kao, Şanghay’da doğdu. Çok saf cam liflerin ışık sinyallerini uzun mesafelere taşıyabileceğini gösteren çalışmaları, haberleşmede büyük bir değişimin önünü açtı. Bilginin ince cam lifler üzerinden iletilmesini mümkün kılan katkıları nedeniyle 2009 Nobel Fizik Ödülü’nü paylaşan bilim insanlarından biri oldu.
1938 – BEST MODEL YARIŞMALARIYLA TANINAN ERKAN ÖZERMAN
Organizatör ve sanatçı menajeri Erkan Özerman, İstanbul’da doğdu. Konserler, festivaller ve sahne organizasyonlarıyla Türkiye’nin eğlence dünyasında çalıştı. Geniş kitlelerce özellikle Best Model of Turkey ve Best Model of the World yarışmalarının kurucusu olarak tanındı. Bu yarışmalar, mankenliğin yanı sıra televizyon ve sinema dünyasına yönelen birçok ismin ilk kez kamuoyunun karşısına çıktığı organizasyonlar arasında yer aldı.
1942 – KATARAKT TEDAVİSİNE YENİ BİR YÖNTEM KAZANDIRAN PATRICIA BATH
Göz doktoru ve mucit Patricia Bath, New York’un Harlem semtinde doğdu. Görmeyi engelleyen kataraktın lazer yardımıyla giderilmesine yönelik bir cihaz ve yöntem geliştirdi; buluşunun patentini 1988’de aldı. Çalışmalarını yalnızca ameliyathane ve laboratuvarla sınırlamadı. Göz hastalıklarının erken teşhisi ve yoksul insanların göz sağlığı hizmetlerine ulaşabilmesi için de mücadele etti.
1945 – “SELVİ BOYLUM AL YAZMALIM”IN SENARİSTİ ALİ ÖZGENTÜRK
Yönetmen ve senarist Ali Özgentürk, Adana’da doğdu. Türk sinemasının unutulmaz filmlerinden “Selvi Boylum Al Yazmalım”ın senaryosunu yazdı. Yönetmen olarak “Hazal”, “At”, “Bekçi” ve “Su da Yanar” gibi filmlere imza attı. Yoksulluk, göç ve insanların toplumsal baskılar karşısındaki mücadelesini anlattığı yapımlarıyla, Türkiye’de olduğu kadar uluslararası festivallerde de dikkat çekti.
1953 – “DİLEK TAŞI”NIN SESİ GÜLDEN KARABÖCEK
Şarkıcı ve besteci Gülden Karaböcek, Ankara’da doğdu. Çocuk yaşta başladığı müzik yolculuğunda türkü, pop, arabesk ve fantezi müzik arasında kendine özgü bir çizgi oluşturdu. “Dilek Taşı” ve “Sevmek Nedir ki” gibi şarkılarla geniş bir dinleyici kitlesine ulaştı. Yalnızca yorumculuğuyla değil, besteleriyle de tanındı; “Dilek Taşı” adlı sinema filminde başrol oynadı.
1957 – GÜÇLÜ SESİYLE KUŞAKLARA ULAŞAN ZERRİN ÖZER
Şarkıcı Zerrin Özer, Ankara’da doğdu. Orhan Gencebay’ın “Gönül” şarkısına getirdiği yorumla büyük çıkış yaptı. Pop, arabesk, caz ve türkü gibi farklı alanlarda çalışmalar gerçekleştirdi. “Seni Seviyorum”, “Kırmızı” ve “Ve Böyle Bir Şey” gibi albümleriyle müzik yaşamını sürdürürken, güçlü sesi ve kendine özgü yorumuyla Türkiye’nin tanınmış kadın şarkıcıları arasında yer aldı.
1961 – “KARATE KİD”İN DANIEL’I RALPH MACCHIO
Oyuncu Ralph Macchio, ABD’nin New York eyaletinde doğdu. 1984 yapımı “Karate Kid” filminde canlandırdığı Daniel LaRusso karakteriyle dünya çapında tanındı. Bay Miyagi’den karate öğrenen genç Daniel’ın hikâyesi, Türkiye’de de bir kuşağın sevdiği filmler arasına girdi. Macchio, filmde lise öğrencisini oynadığında gerçekte 22 yaşındaydı.
1964 – FUTBOL SAHALARINDAN TELEVİZYON EKRANLARINA: SİNAN ENGİN
Eski futbolcu ve spor yorumcusu Sinan Engin doğdu. Futbola Beşiktaş altyapısında başladı ve siyah-beyazlı takımın A kadrosuna yükseldi. Kariyerinde Ankaragücü ve Sarıyer gibi kulüplerde de forma giydi. Futbolculuğunun ardından menajerlik yaptı ve televizyon programlarında yorumculuğa yöneldi. Sahada başlayan futbol yaşamını ekranlarda sürdüren Engin, özellikle futbol tartışmalarını izleyen geniş bir seyirci kitlesi tarafından tanındı.
1967 – MÜKREMİN ÇITIR’DAN VİZONTELE’YE YILMAZ ERDOĞAN
Oyuncu, yazar ve yönetmen Yılmaz Erdoğan, Hakkâri’de doğdu. “Bir Demet Tiyatro”daki Mükremin Çıtır karakteriyle geniş kitlelerce tanındı. Necati Akpınar’la birlikte Beşiktaş Kültür Merkezini kurdu. “Otogargara” ve “Sen Hiç Ateş Böceği Gördün mü?” gibi oyunların ardından “Vizontele”, “Organize İşler” ve “Kelebeğin Rüyası” gibi filmlerle sinemada da iz bıraktı.
1969 – “YILDIZLARARASI”NIN BAŞROLÜ MATTHEW MCCONAUGHEY
Amerikalı oyuncu Matthew McConaughey, Teksas’ta doğdu. Romantik komedilerle kazandığı şöhretini, sonraki yıllarda farklı türlerdeki rolleriyle geliştirdi. “Sınırsızlar Kulübü” filmindeki performansıyla 2014’te En İyi Erkek Oyuncu Oscar’ını kazandı. “True Detective” dizisindeki dedektif Rust Cohle ve “Yıldızlararası” filmindeki astronot Cooper rolleriyle Türkiye’de de geniş bir izleyici kitlesine ulaştı.
1972 – FUTBOLUN UNUTULMAZ YILDIZLARINDAN LUIS FIGO
Portekizli futbolcu Luis Figo, Almada’da doğdu. Sporting Lizbon, Barcelona, Real Madrid ve Inter formalarıyla dünya futbolunun önemli isimlerinden biri oldu. Barcelona’dan ezeli rakibi Real Madrid’e 2000’de yaptığı transfer büyük yankı uyandırdı. Aynı yıl Altın Top’u, 2001’de FIFA Yılın Futbolcusu ödülünü kazandı. Kanatlardaki tekniği, çalımları ve asistleriyle hatırlandı.
1989 – FENERBAHÇE’DE GOL KRALI OLAN ENNER VALENCIA
Ekvadorlu futbolcu Enner Valencia doğdu. Türkiye’de özellikle Fenerbahçe formasıyla tanındı. 2022-2023 sezonunda Süper Lig’de 29 gol atarak gol kralı oldu. Millî takımının kaptanlığını da üstlenen Valencia, Katar’daki 2022 Dünya Kupası’nın açılış maçında ev sahibi ülkeye iki gol attı; turnuvanın ilk golünü kaydeden futbolcu olarak da gündeme geldi.
1993 – “YARGI”NIN CEYLİN’İ PINAR DENİZ
Oyuncu Pınar Deniz, Adana’da doğdu. “Vatanım Sensin” dizisinde canlandırdığı Yıldız karakteriyle dikkat çekti. “Aşk 101” ve “Yargı” gibi yapımlarla tanınırlığını artırdı. Özellikle “Yargı”daki avukat Ceylin rolü, oyuncunun kariyerinde önemli bir yer tuttu. Televizyon çalışmalarının yanı sıra sinema filmlerinde ve dijital platform yapımlarında da rol aldı.
1998 – FAS’IN DÜNYA KUPASI BAŞARISININ YILDIZLARINDAN EŞREF HAKİMİ
Faslı futbolcu Eşref Hakimi, İspanya’nın başkenti Madrid’de doğdu. Faslı bir ailenin çocuğu olan Hakimi, Real Madrid altyapısında yetişti; Borussia Dortmund, Inter ve Paris Saint-Germain gibi kulüplerde oynadı. Hızı ve hücuma katkısıyla tanınan sağ bek, Fas Millî Takımı’nın 2022 Dünya Kupası’nda yarı finale yükselen kadrosunda yer aldı. Bu başarıyla Fas, turnuva tarihinde yarı finale çıkan ilk Afrika ülkesi oldu.
4 KASIM’DA HAYATINI KAYBEDENLER
1847 – DÜĞÜNLERİN VAZGEÇİLMEZ MELODİSİNİ BESTELEYEN FELIX MENDELSSOHN
Alman besteci, piyanist ve orkestra şefi Felix Mendelssohn, Leipzig’de 38 yaşında hayatını kaybetti. Adını bilmeyenlerin bile melodisini tanıdığı “Düğün Marşı”, Shakespeare’in “Bir Yaz Gecesi Rüyası” için hazırladığı sahne müzikleri arasında yer alıyordu. Senfonileri, konçertoları ve oda müziği eserleriyle klasik müziğin önemli isimlerinden olan Mendelssohn’un bu bestesi, dünyanın birçok ülkesinde evlilik törenlerinin simgelerinden biri oldu.
1918 – SAVAŞIN ACISINI ŞİİRLERİNE TAŞIYAN WILFRED OWEN
İngiliz şair ve asker Wilfred Owen, Birinci Dünya Savaşı’nın son günlerinde Fransa’da, Sambre-Oise Kanalı’nı geçmek için yapılan harekât sırasında hayatını kaybetti. Henüz 25 yaşındaydı. Cephede gördüğü korkuyu, yorgunluğu ve ölümü şiirlerine taşıyan Owen, savaşın kahramanlık söylemlerinin ardındaki acıları anlattı. Yaşarken yalnızca birkaç şiiri yayımlanmıştı; ölümünden sonra savaş edebiyatının en önemli şairlerinden biri olarak tanındı.
1924 – “REQUIEM”İN BESTECİSİ GABRIEL FAURÉ
Fransız besteci, piyanist ve eğitimci Gabriel Fauré, Paris’te 79 yaşında hayatını kaybetti. “Requiem” ve “Pavane” gibi eserleriyle tanınan Fauré, piyano ve oda müziği alanlarında da önemli besteler yaptı. Paris Konservatuvarında öğretmenlik ve yöneticilik görevlerinde bulundu; Maurice Ravel’in de aralarında olduğu müzisyenler yetiştirdi. Ölümünün ardından düzenlenen devlet töreninde, kendi bestelediği “Requiem” seslendirildi.
1940 – TİTANİK’TEN KURTULANLARI GEMİSİNE ALAN KAPTAN ARTHUR ROSTRON
İngiliz kaptan Arthur Rostron, 71 yaşında hayatını kaybetti. Rostron, 1912’de Titanik’in yardım çağrısını alan Carpathia gemisinin kaptanıydı. Gemisini felaket bölgesine yönlendirdi ve filikalardaki yüzlerce insanın kurtarılmasını yönetti. Titanik’in batışı çoğunlukla kayıplarıyla hatırlanırken, Rostron ve mürettebatı o gecenin hayat kurtaran isimleri olarak denizcilik tarihine geçti.
1968 – OSMANLI’DAN CUMHURİYET’E GAZETECİLİK YAPAN REFİ CEVAT ULUNAY
Gazeteci ve yazar Refi Cevat Ulunay, İstanbul’da hayatını kaybetti. Alemdar gazetesinde Millî Mücadele’ye karşı çıkan yazıları nedeniyle “Yüzellilikler” listesine alındı ve uzun yıllar yurt dışında yaşadı. Affın ardından Türkiye’ye dönerek gazeteciliğini sürdürdü. Eski İstanbul’un gündelik hayatını, insanlarını ve geleneklerini anlattığı yazılarıyla da tanınan Ulunay, basın tarihinin tartışmalı ve üretken isimlerinden biri oldu.
1974 – DÜNYA KUPASI’NIN İLK ÜÇ GOLLÜ KAHRAMANI BERT PATENAUDE
Amerikalı futbolcu Bert Patenaude, 65’inci doğum gününde hayatını kaybetti. Uruguay’da düzenlenen 1930 Dünya Kupası’nda Paraguay’a karşı üç gol atmıştı. Ancak gollerden birinin kime ait olduğu konusundaki anlaşmazlık yüzünden başarısı uzun süre resmen tanınmadı. FIFA, 2006’da kayıtları düzelterek Dünya Kupası tarihinde bir maçta üç gol atan ilk futbolcunun Patenaude olduğunu kabul etti.
1982 – TÜRK BASINININ DUAYENİ BURHAN FELEK
Gazeteci, yazar ve spor yöneticisi Burhan Felek, 93 yaşında hayatını kaybetti. Gündelik hayatı mizahla anlatan yazılarıyla geniş bir okuyucu kitlesine ulaştı. Türkiye Gazeteciler Cemiyetine toplam 26 yıl başkanlık yaptı; meslekteki kıdemi nedeniyle “Şeyhülmuharririn” unvanıyla anıldı. Gazeteciliğin yanı sıra atletizm ve olimpiyat çalışmalarında da görev alan Felek’in adı, basın hizmet ödülleriyle yaşatılıyor.
1982 – AZ KONUŞARAK ÇOK ŞEY ANLATAN KOMEDYEN JACQUES TATİ
Fransız oyuncu ve yönetmen Jacques Tati, 75 yaşında hayatını kaybetti. Yarattığı Mösyö Hulot karakteriyle modern hayatın telaşını, makinelerle insanların uyumsuzluğunu ve gündelik aksilikleri mizaha dönüştürdü. Diyalogdan çok hareketlere, seslere ve görüntülere dayanan komedisiyle farklı bir sinema dili kurdu. “Bay Hulot’nun Tatili”, “Dayım” ve “Playtime” en tanınmış filmleri arasında yer aldı; “Dayım” yabancı film dalında Oscar kazandı.
1983 – “TÜRKİYE’NİN DÜZENİ”NİN YAZARI DOĞAN AVCIOĞLU
Gazeteci ve araştırmacı Doğan Avcıoğlu, İstanbul’da hayatını kaybetti. Yön ve Devrim yayınlarıyla özellikle 1960’lı yılların düşünce ve siyaset tartışmalarında etkili oldu. Türkiye’nin ekonomik ve toplumsal yapısını ele aldığı “Türkiye’nin Düzeni”, en çok tanınan eseri oldu. “Millî Kurtuluş Tarihi” ve “Türklerin Tarihi” gibi kapsamlı çalışmalarıyla da tarih ve siyaset meraklılarının okuduğu yazarlar arasında yer aldı.
1984 – AŞK VE AYRILIK ŞİİRLERİNİN TANINMIŞ İSMİ ÜMİT YAŞAR OĞUZCAN
Şair Ümit Yaşar Oğuzcan, İstanbul’da 58 yaşında hayatını kaybetti. Aşkı, yalnızlığı ve ayrılığı anlaşılır bir dille anlattığı şiirleriyle geniş kitlelere ulaştı. Bankacılık ve yayıncılık da yapan Oğuzcan’ın bazı şiirleri bestelenerek şarkılara dönüştü. Münir Nurettin Selçuk’un bestelediği “Beni Kör Kuyularda Merdivensiz Bıraktın”, onun dizelerini şiir kitaplarının dışına taşıyan en bilinen eserlerden biri oldu.
1995 – ÇAĞDAŞ FELSEFENİN ETKİLİ İSİMLERİNDEN GILLES DELEUZE
Fransız filozof Gilles Deleuze, Paris’te 70 yaşında hayatını kaybetti. Felsefe tarihi üzerine çalışmalarının yanı sıra insanın düşünme biçimleri, arzuları ve toplumla ilişkisi üzerine yazdı. Félix Guattari ile birlikte kaleme aldığı “Anti-Ödipus”, en çok tartışılan eserlerinden biri oldu. Üniversitedeki dersleri ve kitaplarıyla geniş bir düşünsel etki yaratan Deleuze, yirminci yüzyılın ikinci yarısındaki felsefe tartışmalarının başlıca isimleri arasında yer aldı.
2008 – “JURASSIC PARK”IN YARATICISI MICHAEL CRICHTON
Amerikalı yazar, senarist ve yönetmen Michael Crichton, Los Angeles’ta 66 yaşında hayatını kaybetti. Tıp eğitimi alan Crichton, bilimsel gelişmelerden doğabilecek tehlikeleri sürükleyici hikâyelere dönüştürmesiyle tanındı. Dinozorların genetik yöntemlerle yeniden üretildiği “Jurassic Park” romanı, sinemaya uyarlanarak dünya çapında başarı kazandı. Türkiye’de “Acil Servis” adıyla tanınan “ER” dizisinin yaratıcısı da Crichton’dı.
2011 – ZAMANI DAHA HASSAS ÖLÇMEYE KATKI SAĞLAYAN NORMAN RAMSEY
Amerikalı fizikçi Norman Ramsey, 96 yaşında hayatını kaybetti. Atomların özelliklerini çok hassas biçimde ölçmeye yarayan yöntemler geliştirdi. Çalışmaları, zamanı olağanüstü bir doğrulukla ölçen atom saatlerinde kullanıldı. Bu alandaki buluşları nedeniyle 1989 Nobel Fizik Ödülü’nü paylaşan bilim insanlarından biri oldu. Ramsey, araştırmalarının yanı sıra uzun yıllar sürdürdüğü öğretim çalışmalarıyla da fizik dünyasında önemli bir yer edindi.
2015 – “KESTİM KARA SAÇLARIMI”NIN ŞAİRİ GÜLTEN AKIN
Şair Gülten Akın, Ankara’da 82 yaşında hayatını kaybetti. Avukatlık ve öğretmenlik de yapan Akın, kadınların yaşamını, yoksulluğu, doğayı ve toplumsal sorunları şiirlerine taşıdı. “Kestim Kara Saçlarımı”, “Kırmızı Karanfil” ve “Beni Sorarsan” tanınmış kitapları arasında yer aldı. Şiirleri birçok dile çevrildi; kırkı aşkın şiiri bestelendi. Türk şiirinin önemli kadın seslerinden biri olarak edebiyat tarihinde yerini aldı.
2015 – “E.T.”NİN HİKÂYESİNİ YAZAN MELISSA MATHISON
Amerikalı senarist Melissa Mathison, Los Angeles’ta 65 yaşında hayatını kaybetti. Steven Spielberg’in yönettiği “E.T.” filminde, küçük bir çocukla dünyada mahsur kalan bir uzaylının dostluğunu anlatan senaryoyu yazdı. Bu çalışmasıyla Oscar’a aday gösterildi. Çocukların dünyasını ve hayal gücünü öne çıkaran hikâyeleriyle tanınan Mathison, “The Black Stallion” ve “The BFG” filmlerinin senaryolarına da imza attı.
2019 – KOCAELİSPOR’UN ESKİ TEKNİK DİREKTÖRÜ YILMAZ GÖKDEL
Millî futbolcu ve teknik direktör Yılmaz Gökdel, 79 yaşında hayatını kaybetti. Galatasaray’da futbol oynayan ve A Millî Takım formasını giyen Gökdel, futbolculuğunun ardından teknik direktörlüğe geçti. Kocaelispor’da da görev yaptı; kulübün 1985-1986 sezonundaki teknik direktörüydü. 1984-1985 yıllarında A Millî Takımı çalıştıran Gökdel, Ümit Millî Takımda ve Türkiye Futbol Federasyonu bünyesinde de görev aldı.
2020 – URIAH HEEP’İN UNUTULMAZ MÜZİSYENİ KEN HENSLEY
İngiliz müzisyen, besteci ve söz yazarı Ken Hensley, 75 yaşında hayatını kaybetti. Uriah Heep grubunun 1970’lerdeki klasik kadrosunda klavye çaldı ve grubun müziğini belirleyen bestecilerden biri oldu. “Demons and Wizards” ve “The Magician’s Birthday” gibi albümlerde önemli katkıları bulunan Hensley, 1980’de gruptan ayrıldıktan sonra da solo albümler ve konserlerle müzik yaşamını sürdürdü.
2022 – SALGIN DÖNEMİNDE BİLGİSİNE BAŞVURULAN BİLİM İNSANI KENAN MİDİLLİ
Prof. Dr. Kenan Midilli, geçirdiği kalp krizi sonucu 59 yaşında hayatını kaybetti. Cerrahpaşa Tıp Fakültesinde viroloji alanında çalışan Midilli, Sağlık Bakanlığının Koronavirüs Bilim Kurulunda görev aldı. Covid-19 salgını sırasında yaptığı açıklamalarla hastalığın, virüsün ve korunma yollarının anlaşılmasına katkı sağladı. Meslektaşları onu bilimsel birikiminin yanı sıra edebiyat, tarih ve müziğe duyduğu ilgiyle de hatırladı.
2022 – “BENİ KALBİNDE ARA”NIN BESTECİSİ DURSUN KARACA
Besteci ve söz yazarı Dursun Karaca, 76 yaşında hayatını kaybetti. Zeki Müren’in yorumladığı “Beni Kalbinde Ara” ve Muazzez Abacı’nın seslendirdiği “Bitmemiş Gibi” gibi şarkılarla tanındı. TRT repertuvarına çok sayıda eser kazandıran Karaca, müzik eğitimi ve sanatçıların telif hakları konusunda da çalıştı. Uzun yıllar MESAM genel sekreterliği yapan sanatçı, bestelerinin yanı sıra müzik alanındaki örgütlenme çalışmalarına da katkı sağladı.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
