Günün Tarihi / 4 Ağustos
4 AĞUSTOS’TA KUTLANAN GÜNLER
Cook Adaları Anayasa Günü
Cook Adaları’nda 4 Ağustos, ülkenin Yeni Zelanda ile serbest birlik içinde kendi kendini yönetmeye başladığı 1965 tarihinin yıl dönümü olarak kutlanıyor. Resmî tatil olan Anayasa Günü, yerel dilde Te Maeva Nui adı verilen kültür festivallerinin, dansların, müzik gösterilerinin ve geleneksel törenlerin merkezini oluşturuyor.
Burkina Faso Ağustos Devrimi’ni Anma Günü
Burkina Faso’da 4 Ağustos, Yüzbaşı Thomas Sankara öncülüğündeki 1983 devriminin yıl dönümü olarak anılıyor. Sankara yönetimi bir yıl sonra, 4 Ağustos 1984’te ülkenin sömürge döneminden kalan Yukarı Volta adını “Onurlu İnsanlar Ülkesi” anlamındaki Burkina Faso olarak değiştirmiş; bayrak, millî marş ve devlet simgeleri de yenilenmişti. 4 Ağustos, ülkede Ağustos Devrimi’ni anma günü ve resmî tatil olarak kabul ediliyor.
ABD Sahil Güvenlik Günü
Amerika Birleşik Devletleri’nde 4 Ağustos, Sahil Güvenlik teşkilatının kuruluş günü olarak kutlanıyor. Teşkilatın kökleri, Başkan George Washington’ın 4 Ağustos 1790’da gümrük yasalarını uygulamak ve kaçakçılığı önlemek üzere on silahlı gelir gemisinin kurulmasına izin vermesine dayanıyor. Günümüzde kutlamalar özellikle Sahil Güvenlik personeli, emeklileri ve ailelerinin katıldığı törenlerle gerçekleştiriliyor.
Matica Slovenská Günü
Slovakya’da 4 Ağustos, ülkenin en eski millî kültür ve bilim kuruluşu Matica Slovenská’ya ayrılıyor. Slovak dilini, edebiyatını ve millî kimliğini korumak amacıyla 4 Ağustos 1863’te kurulan kurumun yıl dönümü, 1993’te çıkarılan yasayla resmî anma günü kabul edildi.
Uluslararası Bulutlu Pars Günü
Güney ve Güneydoğu Asya ormanlarında yaşayan, bulut biçimindeki benekleri ve ağaçlara tırmanma yeteneğiyle tanınan bulutlu pars için 4 Ağustos’ta farkındalık etkinlikleri düzenleniyor. Gün, türün yaşam alanlarının kaybına ve kaçak avcılığa dikkat çekmek amacıyla Aspinall Vakfı tarafından 2018’de başlatıldı.
Uluslararası Baykuş Farkındalık Günü
4 Ağustos, baykuşların doğadaki rolüne, yaşam alanlarının korunmasına ve bu kuşlarla ilgili yanlış inanışlara dikkat çekmek amacıyla Uluslararası Baykuş Farkındalık Günü olarak değerlendiriliyor. Hayvan koruma kuruluşları gün boyunca eğitim etkinlikleri ve baykuşların doğal ortamlarını korumaya yönelik çalışmalar düzenliyor.
Yardımcı Köpekler Günü
Görme ve işitme engellilere rehberlik eden, hareket güçlüğü yaşayan kişilere yardımcı olan veya yaklaşan sağlık krizlerini haber verebilen eğitimli köpekler 4 Ağustos’ta anılıyor. Uluslararası Yardımcı Köpekler Haftası kapsamında düzenlenen gün, bu hayvanların engelli bireylerin bağımsız yaşamına katkısını ve onları yetiştiren eğitmenlerin çalışmalarını görünür kılmayı amaçlıyor.
4 AĞUSTOS’UN TUHAF GÜNLERİ
Aşağıdaki günlerin resmî veya uluslararası bir statüsü bulunmuyor. Çoğu ABD merkezli özel gün takvimleri, meslek örgütleri, üreticiler ve sosyal medya aracılığıyla yaygınlaşan eğlencelik kutlamalardan oluşuyor.
Çikolata Parçacıklı Kurabiye Günü
4 Ağustos, Amerikan mutfağının en tanınmış tatlılarından çikolata parçacıklı kurabiyeye ayrılıyor. Kurabiyenin 1930’larda Massachusetts’te Toll House Inn’i işleten Ruth Wakefield tarafından geliştirildiği bilinse de özel günün kim tarafından başlatıldığı belirlenemiyor. Kutlama için önerilen temel faaliyet şaşırtıcı değil: Bol miktarda kurabiye pişirmek ve yemek.
Bekâr Çalışan Kadınlar Günü
Evli olmayan ve çalışma hayatını kendi imkânlarıyla sürdüren kadınların ekonomik ve toplumsal katkılarına dikkat çekmek amacıyla 4 Ağustos’ta Bekâr Çalışan Kadınlar Günü kutlanıyor. Gün, Amerikalı girişimci Barbara Payne tarafından kurulan Single Working Women’s Affiliate Network tarafından başlatıldı ve daha sonra özel gün takvimlerine girdi. Resmî kadın hakları günlerinden biri olmamasına rağmen alışılmadık derecede belirli bir toplumsal gruba adanmasıyla dikkat çekiyor.
Beyaz Şarap Günü
Özellikle ABD’deki yiyecek ve içecek takvimleri, 4 Ağustos’u Beyaz Şarap Günü olarak gösteriyor. Kutlamanın bilinen bir kurucusu veya tarihsel gerekçesi bulunmuyor; yaz mevsiminin ortasında soğuk beyaz şarap tüketimini teşvik eden ticari ve eğlencelik bir gün niteliği taşıyor.
Kuru Üzümlü Kepek Gevreği Günü
4 Ağustos’un en zorlama özel günlerinden biri de kuru üzüm ile kepek gevreğinin birleşiminden oluşan kahvaltılık ürüne ayrılıyor. İngilizce takvimlerde Raisin Bran Day adıyla yer alan günün ne zaman, kim tarafından ve hangi gerekçeyle başlatıldığı bilinmiyor. Kutlama önerisi ise yalnızca bir kâse kuru üzümlü kepek gevreği yemekle sınırlı.
Çocuklara “Yaşasın” Günü
İngilizce adıyla Hooray for Kids Day, çocukların ailelerine ve topluma kattığı neşeyi kutlamak amacıyla 4 Ağustos’a yerleştirilen internet kökenli özel günlerden biri. Belirli bir kuruluşu veya resmî geçmişi bulunmayan gün, yetişkinlere çocuklarla oyun oynama, birlikte zaman geçirme ve onları takdir ettiklerini açıkça söyleme çağrısı yapıyor.
1578 – Osmanlı destekli Fas ordusu Portekizlileri Vadi’l-Mehazin’de bozguna uğratarak Kuzey Afrika’daki yayılmalarını durdurdu
Portekiz Kralı Don Sebastian, tahttan indirilen Fas Sultanı Muhammed el-Mütevekkil’i yeniden iktidara getirmek ve Portekiz nüfuzunu Kuzey Afrika’da genişletmek amacıyla büyük bir orduyla Fas’a çıktı. Osmanlı desteğiyle tahta geçen Sultan Abdülmelik’in kuvvetleri, Portekiz ordusunu Vadi’l-Mehazin’de kuşatarak neredeyse tamamen imha etti. Don Sebastian, Abdülmelik ve Muhammed el-Mütevekkil’in de hayatını kaybetmesi nedeniyle “Üç Kral Savaşı” olarak anılan zafer, Portekiz’i ağır bir hanedan krizine sürükledi ve ülkenin birkaç yıl sonra İspanya hâkimiyetine girmesinin yolunu açtı.
1789 – Fransız Devrimi feodal ayrıcalıkları kaldırarak hukuk önünde eşitliğin yolunu açtı
Fransız Ulusal Kurucu Meclisi, 4 Ağustos gecesi düzenlediği tarihî oturumda soyluların, ruhban sınıfının, şehirlerin ve eyaletlerin yüzyıllardır sahip olduğu ayrıcalıkları kaldırma kararı aldı. Derebeylik mahkemeleri, angarya yükümlülükleri, vergi ayrıcalıkları ve kiliseye ödenen aşar gibi uygulamaları hedef alan kararların bir bölümü daha sonra çıkarılan kararnamelerle kesinleştirildi. “4 Ağustos Gecesi” olarak tarihe geçen oturum, feodal toplum düzeninden yurttaşların hukuk önünde eşitliğine geçişin en önemli adımlarından biri oldu.
1791 – Osmanlı ile Avusturya arasındaki yüzyıllık savaş dönemini sona erdiren Ziştovi Antlaşması imzalandı
Osmanlı Devleti ile Avusturya arasında üç yılı aşkın süren savaşı bitiren Ziştovi Antlaşması, İngiltere, Prusya ve Hollanda’nın arabuluculuğuyla imzalandı. Avusturya, savaş sırasında ele geçirdiği toprakların büyük bölümünü Osmanlı Devleti’ne geri verirken yalnızca sınırlı bazı sınır kazanımları elde etti. Antlaşma, Osmanlı ile Avusturya arasındaki son büyük savaşı sona erdirdi; iki devletin yüzyıllar süren askerî rekabetinin yerini giderek Rusya’ya karşı yakınlaşmaya bırakmasının başlangıcı oldu. Osmanlı Devleti’nin Rusya’yla savaşı ise 1792’de imzalanan Yaş Antlaşması’na kadar sürdü.
1870 – Britanya Kızılhaçının temeli, savaşta yaralanan askerlere taraf gözetmeden yardım etmek amacıyla atıldı
Fransa-Prusya Savaşı’nın başlamasının ardından Londra’da düzenlenen toplantıda, savaş sırasında hasta ve yaralı askerlere yardım edecek ulusal bir kuruluş oluşturulması kararlaştırıldı. 1864 Cenevre Sözleşmesi’nin ilkelerine göre kurulan Savaşta Hasta ve Yaralılara Yardım Britanya Ulusal Derneği, cephede hangi tarafta savaştığına bakılmaksızın yaralılara yardım etmeyi amaçlıyordu. Kurum daha sonra Britanya Kızılhaçı adını alarak ülkenin en önemli insani yardım kuruluşlarından birine dönüştü.
1871 – Kocaeli’nin İstanbul ve Anadolu’yla bağlantısını değiştirecek Haydarpaşa–İzmit demiryolunun yapımına başlandı
Haydarpaşa’dan İzmit’e uzanacak demiryolu hattının döşenmesine 4 Ağustos tarihli padişah iradesiyle başlandı. Tuzla, Gebze, Tavşancıl, Hereke ve İzmit güzergâhından geçen hat, zorlu arazi koşullarına rağmen yaklaşık iki yılda tamamlanarak 3 Mayıs 1873’te ulaşıma açıldı. Daha sonra Ankara ve Bağdat yönünde genişletilecek Anadolu demiryollarının ilk halkalarından biri olan hat, Kocaeli’nin ticaretini, sanayisini ve İstanbul’la ilişkisini kökten değiştirdi.
1875 – Masalları dünya çocuklarının ortak hafızasına dönüşen Hans Christian Andersen hayatını kaybetti
Danimarkalı yazar Hans Christian Andersen, 70 yaşında Kopenhag yakınlarında hayatını kaybetti. Çirkin Ördek Yavrusu, Küçük Deniz Kızı, Karlar Kraliçesi, Kibritçi Kız ve İmparatorun Yeni Giysileri gibi masallarıyla çocuk edebiyatının sınırlarını aşarak insanın yalnızlığını, dışlanmayı, umudu ve dönüşümü anlattı. Yüzü aşkın dile çevrilen eserleri sinemadan tiyatroya, baleden animasyona kadar sayısız sanat yapıtına esin kaynağı oldu.
1892 – Babasıyla üvey annesinin baltayla öldürülmesi, beraat eden Lizzie Borden’ı bir çocuk tekerlemesinin kahramanına dönüştürdü
Andrew ve Abby Borden, Massachusetts eyaletindeki evlerinde küçük bir baltayla öldürülmüş hâlde bulundu. Cinayetlerle suçlanan Andrew Borden’ın kızı Lizzie, aleyhindeki delillerin büyük ölçüde dolaylı olması nedeniyle ertesi yıl beraat etti; ancak gerçek katil hiçbir zaman belirlenemedi. Kamuoyunun suçlu olduğuna inanmaya devam ettiği Lizzie Borden’ın adı bir çocuk tekerlemesine, filmlere, dizilere ve kitaplara girerek gerçek suç tarihinin en tuhaf ve ünlü bilmecelerinden birine dönüştü.
1901 – Cazı toplu icradan güçlü bireysel doğaçlamaya taşıyacak Louis Armstrong doğdu
Caz tarihinin en etkili müzisyenlerinden Louis Armstrong, New Orleans’ta dünyaya geldi. Trompet çalışı, güçlü doğaçlamaları ve kendine özgü sesiyle caz müziğinde solisti öne çıkaran Armstrong, scat söyleyişinin yaygınlaşmasına da öncülük etti. What a Wonderful World, Hello, Dolly! ve La Vie en Rose yorumlarıyla cazın dışındaki milyonlarca dinleyiciye ulaştı. Armstrong yaşamı boyunca 4 Temmuz 1900’de doğduğuna inanmış, gerçek doğum tarihinin 4 Ağustos 1901 olduğu ölümünden sonra bulunan vaftiz kaydıyla anlaşılmıştı.
1912 – Tartışmalı Sopalı Seçimlerin ardından Osmanlı Meclis-i Mebusanı feshedildi
İttihat ve Terakki’nin baskı ve usulsüzlük iddialarının gölgesinde büyük çoğunluk kazandığı 1912 seçimlerinin ardından siyasal kriz derinleşti. Halâskâr Zâbitân Grubunun baskısıyla İttihatçı hükûmet devrildi; Gazi Ahmed Muhtar Paşa hükûmetinin girişimiyle Meclis-i Mebusan feshedildi. Balkan Savaşı nedeniyle yeni seçimlerin yapılamaması üzerine Osmanlı parlamentosu 1914’e kadar yeniden toplanamadı.
1914 – Britanya’nın Almanya’ya savaş ilan etmesi Birinci Dünya Savaşı’nı küresel bir çatışmaya dönüştürdü
Alman ordusunun tarafsız Belçika topraklarına girmesi üzerine Britanya, Almanya’dan askerlerini geri çekmesini istedi. Ültimatomun karşılıksız kalmasının ardından 4 Ağustos gecesi savaş ilan edildi. Britanya İmparatorluğu’nun savaşa girmesiyle Kanada, Avustralya, Yeni Zelanda, Hindistan ve imparatorluğa bağlı geniş coğrafyalardan milyonlarca insan çatışmanın parçası oldu; Avrupa’da başlayan savaş gerçek anlamda küresel bir boyut kazandı.
1917 – İç Rusya ve Sibirya Türk-Tatarları millî ve kültürel özerkliklerini ilan etti
Kazan’da toplanan kongrede, Sadri Maksudi’nin başkanlığında İç Rusya ve Sibirya Müslüman Türk-Tatarlarının millî ve kültürel özerkliği ilan edildi. Eğitim, kültür, din ve millî kurumların Türk-Tatar toplumunun kendi yönetimine bırakılmasını amaçlayan hareketin önde gelen isimleri arasında Ayaz İshakî de bulunuyordu. Karar, birkaç ay sonra Ufa’da Millî Meclisin toplanmasına ve özerk bir İdil-Ural yönetimi kurulması girişimine uzanan sürecin önemli adımlarından biri oldu.
1920 – Çanakkale Boğazı’nın stratejik noktalarından Gelibolu Yunan ordusu tarafından işgal edildi
Millî Mücadele devam ederken Yunan birlikleri, Doğu Trakya’daki ilerleyişleri sırasında Gelibolu’yu işgal etti. Çanakkale Boğazı’nın Avrupa yakasında bulunan kent, İstanbul ile Anadolu arasındaki deniz ve kara bağlantıları bakımından stratejik öneme sahipti. Yaklaşık iki yıl işgal altında kalan Gelibolu, Türk ordusunun zaferi ve Mudanya Ateşkes Antlaşması’na uzanan süreçte 3 Ekim 1922’de işgalden kurtuldu.
1922 – Osmanlı’nın son dönemine damga vuran Enver Paşa, Türkistan’da Kızıl Ordu birlikleriyle çarpışırken hayatını kaybetti
İttihat ve Terakki’nin önde gelen yöneticilerinden, eski Harbiye Nazırı Enver Paşa, Türkistan’ın bağımsızlığı için Sovyet yönetimine karşı mücadele eden kuvvetlerin başına geçtikten sonra Belcuvan bölgesindeki Çegan Tepesi’nde öldürüldü. Kurban Bayramı sabahı karargâhına düzenlenen baskının ardından yanındaki az sayıdaki atlıyla çatışmaya giren Enver Paşa, ön safta savaşırken hayatını kaybetti. Trablusgarp ve Balkan savaşlarındaki başarılarıyla yükselen; Osmanlı’nın I. Dünya Savaşı’na girişindeki rolü ve Sarıkamış Harekâtı nedeniyle ağır biçimde eleştirilen Enver Paşa, Türk tarihinin en etkili ve tartışmalı asker-siyasetçilerinden biri olarak kaldı.
1923 – Lozan görüşmelerinde İsmet Paşa’yla anlaşmazlığa düşen Rauf Bey hükûmet başkanlığından ayrıldı
Millî Mücadele’nin son döneminde İcra Vekilleri Heyeti Reisliği görevini yürüten Rauf Bey, Lozan Barış Antlaşması’nın imzalanmasından kısa süre sonra istifa etti. Lozan görüşmeleri sırasında Türk heyetine başkanlık eden İsmet Paşa’nın hükûmetin talimatlarının dışına çıktığını düşünen Rauf Bey, antlaşmanın imzalanması için gerekli son yetkiyi vermemiş; yetki TBMM Başkanı Mustafa Kemal Paşa tarafından gönderilmişti. Bu anlaşmazlık, Millî Mücadele’nin önde gelen kadroları arasındaki ilk ciddi siyasi ayrılıklardan birine dönüştü. Rauf Bey’in ardından Ali Fethi Bey, 14 Ağustos’ta yeni İcra Vekilleri Heyetinin başına geçti.
1927 – İkinci Yeni’nin öncü şairlerinden Turgut Uyar doğdu
Türk şiirinin en etkili isimlerinden Turgut Uyar, Ankara’da dünyaya geldi. Hece ölçüsü ve toplumsal konularla başlayan şiirini Dünyanın En Güzel Arabistanı ile köklü biçimde değiştirerek İkinci Yeni’nin Edip Cansever ve Cemal Süreya’yla birlikte öncü şairlerinden biri oldu. Tütünler Islak, Her Pazartesi ve Divan gibi kitaplarında modern insanın yalnızlığını, aşkını ve çıkmazlarını özgün imgelerle anlattı; şiirleri daha sonra Büyük Saat adıyla bir araya getirildi.
1932 – Atatürk’ün dünya güzeli seçilen Keriman Halis’i kutlayan demeci yayımlandı
Keriman Halis’in 31 Temmuz’da Belçika’nın Spa kentinde Dünya Güzellik Kraliçesi seçilmesinin ardından Atatürk’ün Cumhuriyet gazetesine verdiği demeç yayımlandı. Atatürk, sonucu Türk kadınının ve Türkiye’nin uluslararası alandaki görünürlüğü bakımından önemli bularak Keriman Halis’i ve yarışmayı düzenleyen gazeteyi kutladı. Demeçte Keriman Halis’in bütün Türk kızlarından üstün olduğu iddiasında bulunmadığı da vurgulanırken Atatürk’ün kullandığı, “kraliçe” anlamındaki Ece adı daha sonra onun soyadı oldu.
1940 – İstanbul Belediyesi modern eğlenceyi halka ulaştırmak amacıyla Taksim Belediye Gazinosunu hizmete açtı
Mimar Rüknettin Güney tarafından tasarlanan Taksim Belediye Gazinosu, düzenlenen törenle işletmeye açıldı. İstanbul Belediyesinin halka uygun fiyatlarla nitelikli ve Batı tarzında eğlence sunma hedefiyle yaptırdığı mekânda yemekli programlar, danslar ve orkestra gösterileri düzenleniyordu. Açılışa Cumhurbaşkanı İsmet İnönü ile İstanbul Valisi ve Belediye Başkanı Lütfi Kırdar da katıldı. Döneminin en modern eğlence yapılarından biri olan gazino, zamanla İstanbul’un seçkin gece hayatının simgelerinden birine dönüştü.
1944 – Anne Frank’ın saklandığı gizli bölme basıldı ve Holokost’un simgesine dönüşecek günlüğü yarım kaldı
Amsterdam’daki Nazi işgali sırasında iki yılı aşkın süredir gizlenen Anne Frank, ailesi ve aynı yerde saklanan dört kişi, Alman güvenlik güçleri ile onlara eşlik eden Hollandalı polisler tarafından tutuklandı. Toplama kamplarına gönderilen sekiz kişiden yalnızca Anne’nin babası Otto Frank hayatta kaldı. Anne ile ablası Margot, savaşın sona ermesinden kısa süre önce Bergen-Belsen toplama kampında tifüsten öldü. Saklandığı yıllarda tuttuğu ve çalışanlardan Miep Gies’in kurtardığı günlük, savaştan sonra yayımlanarak Holokost’un en güçlü kişisel tanıklıklarından biri hâline geldi.
1944 – Türk müziğinde kendine özgü bir ekol kurarak milyonların duygularına ses olacak Orhan Gencebay doğdu
Besteci, yorumcu, bağlama sanatçısı ve oyuncu Orhan Gencebay, Samsun’da dünyaya geldi. Küçük yaşta keman, mandolin, bağlama ve tambur çalmayı öğrenen Gencebay; Türk halk ve sanat müziğini Batı müziğinin armoni ve orkestrasyon anlayışıyla buluşturarak arabesk olarak adlandırılan müzik türünün biçimlenmesinde belirleyici rol oynadı. Bir Teselli Ver, Batsın Bu Dünya, Hatasız Kul Olmaz, Dil Yarası ve Benim Dünyam gibi eserlerle geniş kitlelere ulaşırken yüzlerce beste yaptı, onlarca filmde oynadı ve çok sayıda sinema filminin müziklerini hazırladı.
1950 – Türkiye’nin ilk özel sermayeli kalkınma ve yatırım bankası TSKB faaliyete başladı
Türkiye Sınai Kalkınma Bankası, Dünya Bankasının desteğiyle hükûmet, Merkez Bankası ve ticaret bankalarının iş birliği sonucunda İstanbul’da faaliyete başladı. Özel sektörün başta sanayi olmak üzere uzun vadeli yatırımlarını finanse etmek, yerli ve yabancı sermayenin üretime yönelmesini desteklemek ve yatırımcılara teknik danışmanlık sağlamak amacıyla kurulan TSKB, Türkiye’nin ilk özel sermayeli kalkınma ve yatırım bankası oldu. Banka, sonraki yıllarda otomotivden kimyaya, enerjiden sinemaya kadar birçok alandaki yatırımların finansmanında rol oynadı.
1958 – Doların 2 lira 80 kuruştan 9 liraya çıkarıldığı istikrar kararları Türkiye ekonomisinde yeni bir dönem başlattı
Demokrat Parti hükûmeti, büyüyen dış ticaret açığı, döviz darboğazı, yüksek enflasyon ve dış borçların çevrilememesi üzerine IMF’yle varılan anlaşma doğrultusunda 4 Ağustos İktisadi İstikrar Kararlarını yürürlüğe koydu. Türk lirası sert biçimde devalüe edilerek bir doların resmî karşılığı 2 lira 80 kuruştan 9 liraya yükseltildi. Kredi ve kamu harcamalarının sınırlandırılması, kamu ürünlerine zam yapılması ve dış ticaretin yeniden düzenlenmesi gibi önlemler de içeren program, Türkiye’nin IMF destekli istikrar politikaları döneminin başlangıç noktalarından biri oldu.
1958 – Billboard Hot 100 yayımlanmaya başlayarak popüler müziğin küresel ölçülerinden birine dönüştü
Billboard dergisi, plak satışları ve radyo yayınlarını birlikte değerlendiren Hot 100 listesinin ilk sayısını yayımladı. Listenin ilk bir numarası Ricky Nelson’ın Poor Little Fool şarkısı oldu. Zamanla dijital satışlar ve çevrim içi dinlenmeleri de hesaba katmaya başlayan Hot 100, hangi şarkıların döneme damga vurduğunu gösteren müzik endüstrisinin en etkili başarı ölçülerinden birine dönüştü.
1959 – İstanbul’a yağan yumurta büyüklüğündeki dolu yaralanmalara ve maddi hasara yol açtı
İstanbul’u etkisi altına alan şiddetli dolu yağışında, bazıları yumurta büyüklüğüne ulaşan dolu taneleri kentte paniğe neden oldu. Yağış sırasında bazı kişiler yaralanırken evlerde, iş yerlerinde ve çevrede maddi hasar meydana geldi. Olağan dışı hava olayı, dönemin İstanbul’unda uzun süre hatırlanan yaz fırtınalarından biri oldu.
1962 – Hollywood’un en büyük yıldızlarından Marilyn Monroe 36 yaşında hayatını kaybetti
Oyuncu Marilyn Monroe, Los Angeles’taki evinde aşırı dozda sakinleştirici ilaç alması sonucu hayatını kaybetti. Adli incelemede ölümün 4 Ağustos gecesi gerçekleştiği ve muhtemel intihar olduğu sonucuna varıldı; Monroe’nun cesedi ise 5 Ağustos sabahı bulundu. Niagara, Yaz Bekârı, Otobüs Durağı ve Bazıları Sıcak Sever gibi filmlerle dönemin en büyük sinema yıldızlarından birine dönüşen Monroe, Hollywood’un kadınlara dayattığı güzellik, şöhret ve cinsellik anlayışının da kalıcı simgelerinden biri oldu. Ölümünün çevresinde ortaya atılan komplo iddialarına rağmen cinayeti doğrulayan güvenilir bir kanıt bulunamadı.
1964 – Mississippi’de kaybolan üç insan hakları savunucusunun cesetleri 44 gün sonra bulundu
Siyah yurttaşların seçmen olarak kaydolmasına yardım eden James Chaney, Andrew Goodman ve Michael Schwerner’ın cesetleri, Mississippi’de bir çiftlikteki toprak setin altında bulundu. Üç genç, yerel güvenlik görevlilerinin de bağlantılı olduğu Ku Klux Klan üyeleri tarafından gözaltına alındıktan sonra takip edilerek öldürülmüştü. “Mississippi Burning” adıyla tarihe geçen olay, ABD’deki ırkçı şiddeti ülke gündeminin merkezine taşıdı ve sivil haklar mücadelesinin simgelerinden biri oldu.
1966 – Kocaeli sanayisinin büyük kuruluşlarından Nuh Çimento kuruldu
Nuh Çimento Sanayi AŞ, 30 milyon liralık kuruluş sermayesiyle ticaret siciline kaydedildi. Hereke’de kurulan fabrika 1969’da klinker ve çimento üretimine başlayarak Kocaeli’nin ağır sanayi merkezlerinden birine dönüşmesinde etkili oldu. Üretim kapasitesini ve liman tesislerini zamanla genişleten şirket, Türkiye’nin en büyük çimento üreticileri ve ihracatçıları arasına girdi.
1972 – İdi Amin Uganda’daki Asya kökenli nüfusa ülkeyi terk etmeleri için 90 gün süre verdi
Uganda Devlet Başkanı İdi Amin, ülkede yaşayan Asya kökenli insanların 90 gün içinde Uganda’dan ayrılmasını emretti. Büyük bölümü Hindistan ve Pakistan kökenli olan on binlerce kişi, doğdukları ülkeyi evlerini, iş yerlerini ve mallarını geride bırakarak terk etmek zorunda kaldı. El konulan işletmelerin yönetimin destekçilerine dağıtılması, Uganda ekonomisinin yıllarca sürecek bir çöküşe sürüklenmesinde de etkili oldu.
1977 – Sinir hücrelerinin elektriksel dilini çözerek modern nörobilimin temellerini atan Edgar Adrian hayatını kaybetti
Britanyalı elektrofizyolog Edgar Douglas Adrian, 87 yaşında Cambridge’de hayatını kaybetti. Sinir liflerindeki elektriksel uyarıları ölçerek uyaranın şiddetinin, tek tek sinir sinyallerinin büyüklüğüyle değil gönderilme sıklığıyla kodlandığını gösteren Adrian, nöronların çalışma biçiminin anlaşılmasında çığır açtı. Bu araştırmaları nedeniyle Charles Sherrington’la birlikte 1932 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nü kazandı. Daha sonra beynin elektriksel ritimleri ve elektroensefalografi üzerine çalışarak modern nöroloji ile beyin araştırmalarının gelişmesine katkıda bulundu.
1981 – Türkiye’de kadınların bilim dünyasına girmesine öncülük eden zoolog Fazıla Şevket Giz hayatını kaybetti
Türkiye’nin ilk kadın profesörlerinden zoolog Fazıla Şevket Giz, 78 yaşında İstanbul’da hayatını kaybetti. ABD’de biyoloji eğitimi aldıktan sonra İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesinde görev yapan Giz, 1944’te Hayvanat Enstitüsü profesörlüğüne yükseldi. Omurgalı anatomisi ve hücre bilimi üzerine çalışan, Genel Zooloji Enstitüsünün yöneticiliğini de üstlenen bilim insanı, Cumhuriyet’in ilk döneminde kadınların akademik hayatta yer edinmesine öncülük etti.
1988 – Karadeniz kıyılarına vuran zehirli atık varilleri Türkiye’nin en büyük çevre skandallarından birini başlattı
Samsun’un Alaçam ilçesi kıyılarında tehlikeli kimyasal atık taşıyan ilk variller bulundu. Sonraki aylarda Samsun ve Sinop başta olmak üzere Şile’den Rize’ye kadar yüzlerce varil sahile vurdu; bazı varillerde canlılara ve çevreye uzun süre zarar verebilen PCB türü zehirli maddeler tespit edildi. Daha sonra yapılan araştırmalar, atıkların İtalya’dan Romanya’ya taşındığını ve buradan gemilerle Karadeniz’e bırakıldığını ortaya koydu. Varillerin toplanması, saklanması ve imha edilmesi yıllarca çözülemeyen bir çevre ve halk sağlığı sorununa dönüştü.
1991 – Kaptanıyla bazı mürettebatın terk ettiği Oceanos’taki 571 kişiyi geminin müzisyenleri kurtardı
Güney Afrika açıklarında su almaya başlayan Yunan yolcu gemisi Oceanos’ta kaptan ve bazı mürettebat, yolcuların tahliyesini tamamlamadan gemiden ayrıldı. Yardım çağrısını gemide sahneye çıkan müzisyenler yaptı; yolcuların cankurtaran botlarına ve Güney Afrika helikopterlerine ulaştırılmasını da eğlence ekibi organize etti. Gemideki 571 yolcu ve mürettebatın tamamı kurtarılırken Oceanos ertesi sabah sulara gömüldü. Olay, “kaptan gemiyi en son terk eder” geleneğinin tersine çevrildiği en tuhaf denizcilik hikâyelerinden biri oldu.
1993 – Türkiye’de soyut resim ve gravür sanatının öncülerinden Sabri Berkel hayatını kaybetti
Üsküp doğumlu ressam ve sanat eğitimcisi Sabri Berkel, 86 yaşında İstanbul’da hayatını kaybetti. Belgrad ve Floransa’da aldığı sanat eğitiminin ardından Türkiye’ye yerleşen Berkel, Güzel Sanatlar Akademisinin Gravür Atölyesinde görev yaptı ve 1941’de d Grubu’na katıldı. Figüratif resimden geometrik soyutlamaya, hat sanatının çizgisel ritimlerinden bütünüyle soyut kompozisyonlara uzanan çalışmalarıyla modern Türk resminin gelişiminde etkili oldu. Akademide yetiştirdiği öğrenciler ve baskı sanatına yaptığı katkılarla Türkiye sanat tarihinde kalıcı bir iz bıraktı.
1995 – Hırvatistan’ın Fırtına Harekâtı Krajina’daki ayrılıkçı Sırp yönetimini sona erdirirken yaklaşık 200 bin kişiyi yerinden etti
Hırvat ordusu ve özel polis birlikleri, 1991’den beri ayrılıkçı Sırp Krajina Cumhuriyeti’nin denetiminde bulunan bölgeleri geri almak amacıyla geniş çaplı Fırtına Harekâtı’nı başlattı. Hırvat kuvvetleri birkaç gün içinde Krajina’nın merkezi Knin’i ve bölgenin büyük bölümünü ele geçirerek Hırvatistan Savaşı’nın askerî sonucunu belirledi. Ancak harekât sırasında ve sonrasında yaklaşık 150–200 bin Krajina Sırbı bölgeden kaçtı veya yerinden edildi; siviller öldürüldü, Sırplara ait evler yağmalandı ve çok sayıda yerleşim yakıldı. Hırvatistan’da zafer olarak kutlanan harekât, Sırplar açısından kitlesel göç ve büyük bir insani felaket olarak hatırlanıyor.
1997 – Doğrulanmış insan ömrü rekorunu 122 yıl 164 günle elinde tutan Jeanne Calment hayatını kaybetti
Fransız Jeanne Calment, doğduğu Arles kentindeki huzurevinde 122 yaşında hayatını kaybetti. 21 Şubat 1875’te doğan Calment, iki dünya savaşına, otomobilin ve sinemanın yaygınlaşmasına, insanın Ay’a çıkışına ve bilgisayar çağının başlangıcına tanıklık etti. Yaşı nüfus kayıtları ve aile belgeleriyle doğrulanan Calment, dünya tarihinin güvenilir biçimde belgelenmiş en uzun ömürlü insanı oldu; 122 yıl 164 günlük rekoru ölümünden sonra da aşılamadı.
2003 – Çocuk felci aşılarının geliştirilmesinin önünü açan Nobel ödüllü virolog Frederick Robbins hayatını kaybetti
Amerikalı hekim ve virolog Frederick Chapman Robbins, 86 yaşında hayatını kaybetti. John Enders ve Thomas Weller’la birlikte çocuk felci virüsünün insan dokusu kültürlerinde çoğaltılabildiğini göstererek hastalığın laboratuvarda araştırılmasını ve etkili aşıların geliştirilmesini kolaylaştırdı. Modern virolojinin temel yöntemlerinden birine dönüşen bu keşif, üç bilim insanına 1954 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nü kazandırdı.
2007 – Çeviri, fotoğraf ve yayıncılığı buluşturan kültür insanı Samih Rifat hayatını kaybetti
Mimar, çevirmen, yazar ve fotoğrafçı Samih Rifat, 61 yaşında İstanbul’da hayatını kaybetti. Üniversite yıllarında başladığı çeviri çalışmalarında René Char, Paul Valéry, Kavafis, Le Corbusier ve Amin Maalouf gibi isimlerin eserlerini Türkçeye kazandırdı. Fotoğraf ve belgesel çalışmalarının yanı sıra önemli sergilerde küratörlük ve danışmanlık yapan Rifat; Herakleitos, Akla Kara Arası ve çocukluk anılarını şiirsel bir dille anlattığı Ada kitaplarıyla kültür dünyasında iz bıraktı.
2007 – Mars’ın kutup bölgesindeki su buzunu inceleyecek Phoenix uzay aracı fırlatıldı
NASA’nın Phoenix iniş aracı, Florida’daki Cape Canaveral Üssü’nden Delta II roketiyle Mars’a gönderildi. Yaklaşık on aylık yolculuğun ardından Mars’ın kuzey kutup düzlüklerine inen araç, robot koluyla yüzeyin altını kazarak donmuş suyu ve toprağın kimyasal yapısını inceledi. Phoenix’in elde ettiği veriler, Mars’ın geçmişteki iklimi ve mikrobik yaşama elverişli koşullara sahip olup olmadığı konusundaki araştırmalara önemli katkı sağladı.
2011 – Müziği bıraktığını açıklayan Teoman 470 gün sonra kararından dönüp yeniden başladı
Rock müziğin önde gelen isimlerinden Teoman, resmî internet sitesinde yayımladığı açıklamayla çok yorulduğunu ve yaptığı işin artık kendisini tatmin etmediğini söyleyerek müziği bırakacağını duyurdu. Berlin’de vereceği konserin son sahne çalışması olacağını belirten sanatçı, uzun süre ya da bir daha hiç dönmemekten söz etti. Ancak 470 gün sonra kararında yanıldığını açıklayarak müziğe ve konserlere geri döndü; sonraki yıllarda da zaman zaman sahnelere ara verip yeniden dönmesiyle gündeme geldi.
2012 – Susuz Yaz ve Sevmek Zamanı’yla Türk sinemasının yönünü değiştiren Metin Erksan hayatını kaybetti
Türk sinemasının öncü yönetmenlerinden Metin Erksan, 83 yaşında İstanbul’da hayatını kaybetti. Toplumsal gerçekçi sinemanın güçlü örneklerinden Yılanların Öcü, Acı Hayat ve Susuz Yaz filmlerini yöneten Erksan, Susuz Yaz ile Berlin Film Festivali’nde Altın Ayı kazanarak Türk sinemasına tarihindeki ilk büyük uluslararası festival ödüllerinden birini getirdi. Zamanla kült filme dönüşen Sevmek Zamanı’nda ise bir insanın kendisinden çok görüntüsüne duyulan aşkı anlatarak Yeşilçam kalıplarının dışında, şiirsel ve özgün bir sinema dili kurdu.
2013 – Bireysel acıyla toplumsal hafızayı buluşturan şair Ahmet Erhan hayatını kaybetti
Asıl adı Erhan Bozkurt olan şair, yazar ve eğitimci Ahmet Erhan, uzun süredir tedavi gördüğü gırtlak kanserinin ardından 55 yaşında İstanbul’da hayatını kaybetti. Gençliğinde Adana Demirspor altyapısında futbol oynayan Erhan, geçirdiği ağır sakatlıktan sonra şiire yöneldi. Alacakaranlıktaki Ülke, Yaşamın Ufuk Çizgisi, Ölüm Nedeni: Bilinmiyor ve Sahibinden Satılık gibi kitaplarında ölüm, yalnızlık, yoksulluk, kent hayatı ve Akdeniz’i kendine özgü hüzünlü bir dille anlattı. Şiirlerinin Ahmet Kaya, Yeni Türkü ve Teoman gibi sanatçılar tarafından bestelenmesiyle edebiyat çevrelerinin dışına da ulaşarak farklı kuşakların hafızasında yer edindi.
2019 – Dayton’daki silahlı saldırıda dokuz kişi yalnızca 32 saniye içinde hayatını kaybetti
ABD’nin Ohio eyaletindeki Dayton kentinin kalabalık Oregon eğlence bölgesinde bir saldırgan, otomatik tüfek görünümlü silah ve yüksek kapasiteli şarjörle çevredeki insanlara ateş açtı. Dokuz kişi hayatını kaybetti, 27 kişi yaralandı. Olay yerindeki polislerin 32 saniye içinde müdahale ederek saldırganı öldürmesi, daha büyük bir can kaybını önledi. FBI soruşturması, saldırganın tek başına hareket ettiğini ve belirli bir örgüt ya da ideolojik grupla bağlantısının bulunmadığını açıkladı.
2020 – Beyrut Limanı’ndaki dev patlama 218 kişinin ölümüne ve kentin büyük bölümünün yıkıma uğramasına yol açtı
Lübnan’ın başkenti Beyrut’un limanında çıkan yangının ardından, bir depoda yaklaşık altı yıldır güvenlik önlemleri alınmadan tutulan 2 bin 750 ton amonyum nitrat infilak etti. Modern tarihin en büyük nükleer olmayan patlamalarından biri olan faciada 218 kişi hayatını kaybetti, yaklaşık 7 bin kişi yaralandı ve 300 bine yakın insan evsiz kaldı. Patlama limanı ve çevresindeki mahalleleri harabeye çevirirken kilometrelerce uzaktaki binaları da ağır biçimde hasara uğrattı. Yetkililerin tehlikeli maddeden yıllardır haberdar olduğunun ortaya çıkması, felaketi Lübnan’daki yolsuzluk, ihmal ve yönetim krizinin simgelerinden birine dönüştürdü.
2021 – Muğla’daki büyük orman yangını Kemerköy Termik Santrali’ne ulaşarak geniş çaplı tahliyeye yol açtı
Milas çevresinde günlerdir devam eden orman yangını, rüzgârın etkisiyle Kemerköy Termik Santrali’nin yerleşkesine kadar ulaştı. Üretimin durdurulduğu santral tahliye edilirken yanıcı ve patlayıcı maddeler dışarı çıkarıldı; yakın çevredeki yurttaşların bir bölümü Deniz Kuvvetlerine ait çıkarma gemileriyle güvenli bölgelere taşındı. Gece boyunca süren müdahaleyle yangının ana bina ve üretim ünitelerine sıçraması önlendi; 624 santral çalışanı arasında can kaybı veya yaralanma yaşanmadı.
2024 – Eksik kalan olimpiyat altınını kazanan Novak Djokovic kariyer Altın Slam’ini tamamladı
Sırp tenisçi Novak Djokovic, Paris Olimpiyatları erkekler tekler finalinde İspanyol Carlos Alcaraz’ı iki tie-break seti sonunda yenerek ilk olimpiyat altın madalyasını kazandı. Dört Grand Slam turnuvasını daha önce en az birer kez kazanan Djokovic, olimpiyat şampiyonluğunu da ekleyerek kariyer Altın Slam’ini tamamladı. 37 yaşındaki sporcu, bu başarıya ulaşan Steffi Graf, Andre Agassi, Rafael Nadal ve Serena Williams’ın ardından beşinci tekler oyuncusu oldu.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
