Günün Tarihi / 21 Ekim
21 EKİM’DE NELER KUTLANIYOR?
İYOT EKSİKLİĞİNİ ÖNLEME GÜNÜ: AZ TUZ, İYOTLU TUZ
21 Ekim, Küresel İyot Eksikliği Bozukluklarını Önleme Günü olarak anılıyor. Tiroid hormonlarının üretiminde gerekli olan iyodun yetersizliği, guatrın yanı sıra özellikle bebeklerde ve çocuklarda gelişim sorunlarına yol açabiliyor. Kocaeli İl Sağlık Müdürlüğünün de bilgilendirmeler yaptığı günün temel mesajı, tuz tüketimini düşük tutarken iyotlu tuz tercih edilmesi. Türkiye’de iyot yetersizliğini önlemeye yönelik program 1994’ten beri yürütülüyor.
MEME ONARIMI FARKINDALIK GÜNÜ: AMELİYAT SONRASI SEÇENEKLERİ BİLMEK
Meme kanseri nedeniyle memesi alınan kadınların, meme onarımı seçenekleri hakkında doğru bilgiye ulaşmasını amaçlayan Meme Onarımı Farkındalık Günü, bu yıl 21 Ekim’e denk geliyor. Ekim ayının üçüncü çarşambasında düzenlenen gün, uluslararası alanda “BRA Day” adıyla biliniyor. Kadınların kendilerine uygun seçenekleri hekimleriyle değerlendirebilmesi ve bilgiye erişimdeki eşitsizliklerin azaltılması öne çıkarılıyor.
ENERJİ TASARRUFU GÜNÜ: EVDE DE FABRİKADA DA AYNI İHTİYAÇ
21 Ekim, çeşitli kuruluşların takvimlerinde Dünya Enerji Tasarrufu Günü olarak yer alıyor. Gereksiz elektrik tüketiminin azaltılması, enerjinin verimli kullanılması ve doğal kaynakların korunması amaçlanıyor. Konu, ev bütçelerinden fabrikaların üretim maliyetlerine kadar uzanıyor; sanayinin yoğun olduğu Kocaeli için de günlük hayatın ve ekonominin önemli başlıklarından birini oluşturuyor.
KÜRESEL ŞİFRELEME GÜNÜ: MESAJLARIMIZI VE BİLGİLERİMİZİ KORUYAN TEKNOLOJİ
Küresel Şifreleme Günü, internette güvenli iletişimin ve kişisel bilgilerin korunmasının önemini hatırlatıyor. Mesajlaşmadan bankacılığa kadar pek çok alanda kullanılan şifreleme, bilgilerin yetkisiz kişilerce okunmasına karşı koruma sağlıyor. İlk kez 2021’de düzenlenen gün kapsamında Internet Society ve Küresel Şifreleme Koalisyonu, güçlü şifrelemenin ve haberleşme gizliliğinin korunması için çalışmalar yürütüyor.
KLİNİK MÜHENDİSLİK GÜNÜ: HASTANE CİHAZLARININ ARKASINDAKİ UZMANLAR
21 Ekim, Küresel Klinik Mühendislik Günü olarak kutlanıyor. Solunum cihazlarından hasta monitörlerine kadar sağlık hizmetlerinde kullanılan teknolojilerin güvenli ve verimli çalışmasında klinik mühendisleri önemli görevler üstleniyor. Gün, hastanelerde çoğu zaman hastaların doğrudan karşılaşmadığı bu uzmanların, tıbbi cihazların seçimi, yönetimi ve güvenli kullanımına sağladığı katkıyı görünür kılmayı amaçlıyor.
BEDENİNİ SEV GÜNÜ: GÜZELLİK KALIPLARINA İTİRAZ
Ekim ayının üçüncü çarşambasında düzenlenen Bedenini Sev Günü, 2026’da 21 Ekim’e denk geliyor. ABD’de NOW Vakfının yürüttüğü kampanya; reklamların, moda dünyasının ve medyanın dayattığı dar güzellik kalıplarını sorguluyor. Özellikle kadınların ve kız çocuklarının değerinin dış görünüşleriyle ölçülmesine karşı çıkan gün, farklı yaşlara, bedenlere ve görünüşlere saygıyı savunuyor.
21 EKİM’İN TUHAF GÜNLERİ
GELECEĞE DÖNÜŞ GÜNÜ: MARTY’NİN GELECEĞİ ARTIK GEÇMİŞTE
Geleceğe Dönüş II filminde Marty McFly ile Doktor Emmett Brown, zaman makinesi DeLorean’la 21 Ekim 2015’e gidiyordu. Filmin hayranları da bu tarihi Geleceğe Dönüş Günü olarak benimsedi. Uçan otomobillerin, havada ilerleyen kaykayların ve kendiliğinden bağlanan ayakkabıların hatırlandığı günün eğlenceli tarafı şu: Bir zamanlar uzak gelecek olarak izlediğimiz tarih, artık geçmişte kaldı.
WONDER WOMAN GÜNÜ: AMAZON PRENSESİ 85 YAŞINDA
Çizgi romanların en tanınmış kadın kahramanlarından Wonder Woman, ilk kez 21 Ekim 1941’de, All Star Comics’in sekizinci sayısında okurların karşısına çıktı. Yayıncısı DC, bu tarihi Wonder Woman Günü olarak kutluyor. Amazon prensesi Diana’nın çizgi romanlardan televizyona ve sinemaya uzanan yolculuğu, 2026’da 85 yılı geride bırakıyor.
ELMA GÜNÜ: YEREL ÇEŞİTLERE SAHİP ÇIKMA ZAMANI
İngiltere’de Common Ground kuruluşunun 21 Ekim 1990’da başlattığı Elma Günü, yerel elma çeşitlerine ve meyve bahçelerine dikkat çekiyor. İlk kutlama Londra’nın Covent Garden bölgesinde yapıldı. Zamanla tadımların, meyve suyu hazırlamanın, budama ve aşılama etkinliklerinin düzenlendiği bir sonbahar geleneğine dönüştü. Elma, burada yöresel üretimin ve kaybolma tehlikesi altındaki çeşitliliğin simgesi olarak kullanılıyor.
ULUSLARARASI NACHO GÜNÜ: PEYNİRLİ MISIR CİPSİNİN DE GÜNÜ VAR
Üzerine eritilmiş peynir, biber ve çeşitli soslar eklenen mısır cipsleriyle hazırlanan nacho, 21 Ekim’de kendisine ayrılan gayriresmî lezzet günüyle anılıyor. Atıştırmalığın ortaya çıkışı, 1943’te Meksika’nın Piedras Negras kentinde çalışan Ignacio “Nacho” Anaya’ya dayanıyor. Hazırlayan kişinin lakabını taşıyan yemek, zamanla restoranlardan sinema salonlarına kadar yayılan bir lezzete dönüştü.
SÜRÜNGENLERİ TANIMA GÜNÜ: DOĞANIN SOĞUKKANLI SAKİNLERİ
ABD’de Sürüngenler Hakkında Farkındalık Günü olarak anılan 21 Ekim; yılanları, kertenkeleleri, kaplumbağaları ve diğer sürüngenleri daha yakından tanımaya ayrılıyor. Hayvanat bahçeleri ve doğa kuruluşlarının etkinliklerinde bu canlıların yaşam alanlarının korunması ve haklarında doğru bilgi edinilmesi öne çıkarılıyor. Korku filmlerinin alışılmış oyuncularına, bu kez doğanın bir parçası olarak bakılıyor.
DÜNYA TOPRAK SOLUCANI GÜNÜ: TOPRAĞIN GÖRÜNMEZ İŞÇİLERİ
Britanya Solucan Derneği, 2016’da 21 Ekim’i Dünya Toprak Solucanı Günü olarak belirledi. Ekim ayının seçilmesinde, Charles Darwin’in solucanların toprağın oluşumundaki rolünü ele aldığı kitabının bu ayda yayımlanması etkili oldu. Organik maddelerin ayrışmasına ve toprağın yapısına katkı sağlayan bu küçük canlıların, bahçelerin ve tarım alanlarının sağlığındaki büyük payı hatırlatılıyor.
HAGFISH GÜNÜ: ÇİRKİNLERİN DE GÜNÜ VAR!
Tehlike karşısında bol miktarda sümüksü madde salgılamasıyla bilinen hagfish için de özel bir gün düzenleniyor. Deniz eğitimi kuruluşu WhaleTimes’ın 2009’da başlattığı gün, ekim ayının üçüncü çarşambasında kutlanıyor ve 2026’da 21 Ekim’e denk geliyor. Kampanyanın fikri, “çirkinliğin güzelliği”: Sevimli görünmeyen deniz canlılarının da doğada önemli bir yeri bulunduğunu hatırlatmak.
BULMACA VE AKIL OYUNLARIYLA MARTIN GARDNER’I ANMA GÜNÜ
Matematiği bulmacalar, oyunlar ve şaşırtıcı sorularla geniş kitlelere sevdiren yazar Martin Gardner’ın doğum günü, “Celebration of Mind” etkinlikleriyle anılıyor. 21 Ekim ve çevresindeki günlerde düzenlenen buluşmalar; bulmacaları, eğlenceli matematiği, illüzyonu ve merakı bir araya getiriyor. Katılmak için matematik uzmanı olmak gerekmiyor; düşünmeye ve şaşırmaya istekli olmak yeterli.
21 EKİM’DE NELER OLDU?
1096 – YALOVA YAKINLARINDA HAÇLI ÖNCÜLERİ YENİLDİ
Anadolu Selçuklu Sultanı I. Kılıç Arslan’ın kuvvetleri, Birinci Haçlı Seferi’nin öncü gruplarını Yalova yakınlarındaki Drakon Muharebesi’nde ağır yenilgiye uğrattı. Hersek çevresinde gerçekleşen savaş, “Halkın Haçlı Seferi” olarak bilinen hareketin sonunu getirdi. Bölge, Anadolu’daki Türk ve Haçlı orduları arasındaki mücadelenin önemli sahnelerinden biri oldu.
1520 – MACELLAN, ADINI TAŞIYACAK BOĞAZA ULAŞTI
Ferdinand Macellan’ın komutasındaki gemiler, Güney Amerika’nın güneyinde bugün Macellan Boğazı olarak bilinen geçide ulaştı. Atlas Okyanusu’ndan Büyük Okyanus’a geçiş sağlayan bu yolun bulunması, keşif seferinin en önemli dönüm noktalarından biriydi. Macellan yolculuğu tamamlayamadan ölecek, seferden dönen Victoria gemisi ise dünyanın çevresini dolaşan ilk deniz yolculuğunu tamamlayacaktı.
1600 – JAPONYA’YI İKİ BUÇUK ASIRDAN FAZLA YÖNETECEK HANEDANIN YOLU AÇILDI
Tokugawa Ieyasu, Japonya’nın geleceğini belirleyen Sekigahara Muharebesi’nde rakiplerini yendi. Zafer, ülkedeki uzun iktidar mücadelelerinin ardından Tokugawa’nın üstünlüğünü sağlamlaştırdı. 1603’te kurulan Tokugawa yönetimi, Japonya’yı iki buçuk asırdan fazla yönetecek; samuraylar, şogunlar ve dış dünyaya sınırlı açılım politikasıyla anılan bir döneme damgasını vuracaktı.
1805 – NELSON’UN ÖLDÜĞÜ SAVAŞTA İNGİLİZ DONANMASI KAZANDI
Amiral Horatio Nelson komutasındaki İngiliz donanması, İspanya’nın Trafalgar Burnu açıklarında birleşik Fransız ve İspanyol filosunu yendi. Ancak Nelson, savaş sırasında vurularak hayatını kaybetti. Trafalgar Zaferi, Britanya’nın denizlerdeki üstünlüğünü pekiştirirken Nelson’u da ülkenin en tanınmış tarihî kahramanlarından birine dönüştürdü.
1854 – FLORENCE NIGHTINGALE, ÜSKÜDAR’A GELMEK ÜZERE YOLA ÇIKTI
Modern hemşireliğin öncülerinden Florence Nightingale, beraberindeki 38 hemşireyle Kırım Savaşı’nda yaralanan askerlere yardım etmek üzere İngiltere’den ayrıldı. Ekip, 4 Kasım’da Üsküdar’daki Selimiye Kışlası’na ulaşacaktı. Nightingale’in burada yaptığı çalışmalar, hastane koşullarının iyileştirilmesi ve hemşireliğin eğitim gerektiren bir meslek olarak gelişmesi açısından önemli bir dönemin başlangıcı oldu.
1907 – BİR İŞÇİNİN BULDUĞU ÇENE KEMİĞİ İNSANLIK TARİHİNE IŞIK TUTTU
Almanya’nın Mauer kasabasındaki kum ocağında çalışan Daniel Hartmann, çok eski bir insana ait alt çene kemiği buldu. Yaklaşık 610 bin yıllık olduğu belirlenen fosil, daha sonra Homo heidelbergensis adı verilen insan türünün tanımlanmasına temel oluşturdu. Bir işçinin dikkati sayesinde bulunan kemik, Avrupa’nın tarih öncesi insanlarını anlamak için önemli kanıtlardan biri oldu.
1915 – İNSAN SESİ ATLANTİK’İ KABLOSUZ AŞTI
ABD’nin Virginia eyaletindeki Arlington’dan gönderilen insan sesi, Paris’teki Eyfel Kulesi’nde dinlendi. Bell System mühendislerinin gerçekleştirdiği deney, Atlantik üzerinden kablosuz ses iletiminin mümkün olduğunu gösterdi. Bu, herkesin kullanabildiği bir telefon hizmeti değildi; ancak okyanusun iki yakasındaki insanların konuşabilmesine giden yolda önemli bir teknik adımdı.
1920 – OSMANLI DEVLETİ’NİN SON HÜKÜMETİ KURULDU
Ahmet Tevfik Paşa, Damat Ferit Paşa’nın ardından Osmanlı Devleti’nin son hükümetini kurdu. Ankara’da TBMM’nin açıldığı, İstanbul ile Anadolu arasındaki siyasi ayrılığın kesinleştiği dönemde göreve gelen hükümet, saltanatın kaldırılmasına kadar varlığını sürdürdü. Tevfik Paşa, 4 Kasım 1922’de istifa ederek Osmanlı sadrazamları zincirinin son halkası oldu.
1923 – GÖKYÜZÜ BİR KUBBENİN İÇİNE TAŞINDI
Dünyanın ilk modern projeksiyonlu planetaryumunun gösterimi, Münih’teki Deutsches Museum’da yapıldı. Zeiss tarafından geliştirilen cihaz, yıldızları ve gök cisimlerinin hareketlerini bir kubbenin iç yüzeyine yansıtıyordu. Böylece insanlar gündüz vakti de yıldızlı bir gökyüzünü izleyebiliyor, astronomi bilgileri görsel gösterilerle anlatılabiliyordu. Bugünkü gökyüzü gösterim merkezlerinin tarihinde önemli bir sayfa açılmıştı.
1940 – HEMINGWAY’İN ÇANLAR KİMİN İÇİN ÇALIYOR ROMANI YAYIMLANDI
Ernest Hemingway’in Çanlar Kimin İçin Çalıyor romanı ABD’de yayımlandı. İspanya İç Savaşı sırasında Cumhuriyetçiler safında savaşan Amerikalı Robert Jordan’ın hikâyesini anlatan eser; aşkı, dayanışmayı, ölümü ve savaşın insanlara yüklediği sorumlulukları ele alıyordu. Roman, Hemingway’in en tanınmış eserlerinden biri oldu.
1941 – NAZİLER, ÖĞRENCİLERİN DE BULUNDUĞU BİNLERCE SİVİLİ KATLETTİ
Alman işgali altındaki Sırbistan’ın Kragujevac kentinde, aralarında öğrenciler ve öğretmenlerin de bulunduğu siviller topluca kurşuna dizildi. Alman askerlerine yönelik saldırılara misilleme olarak gerçekleştirilen infazlar, çevre köylerdeki öldürmelerle birlikte binlerce kişinin hayatına mal oldu. Katliam, Nazi işgalinin Balkanlar’daki en ağır sivil kıyımlarından biri olarak hafızalara yerleşti.
1945 – FRANSIZ KADINLAR İLK KEZ ULUSAL SEÇİMDE OY KULLANDI
Fransa’da kadınlar, Kurucu Meclis seçimleri ve aynı gün yapılan referandum için sandığa gitti. Bu, Fransız kadınların ulusal düzeyde ilk oy kullanışıydı; seçimde 33 kadın milletvekili de Meclise girdi. Kadınlar seçme ve seçilme hakkını 1944’te kazanmış, ilk oylarını ise Nisan 1945’teki belediye seçimlerinde kullanmıştı.
1944 – BATILI MÜTTEFİKLER İLK BÜYÜK ALMAN KENTİNİ ELE GEÇİRDİ
Amerikan birlikleri, haftalar süren ağır çatışmaların ardından Aachen kentini ele geçirdi. Böylece Aachen, İkinci Dünya Savaşı’nda Batılı Müttefiklerin kontrolüne geçen ilk büyük Alman şehri oldu. Sokak sokak yürütülen savaşın ardından kentin düşmesi, Nazi Almanyası’nın kendi topraklarında da büyük şehirlerini savunmakta zorlandığını gösteren önemli bir dönüm noktasıydı.
1945 – SAVAŞIN ARDINDAN TÜRKİYE’NİN NÜFUSU SAYILDI
Türkiye’de genel nüfus sayımı yapıldı. İkinci Dünya Savaşı’nın sona erdiği yıl gerçekleştirilen sayımın sonuçlarına göre ülke nüfusu, TÜİK’in tarihsel serisinde 18 milyon 790 bin 174 kişi olarak yer aldı. Sayım; nüfusun illere dağılımı, eğitim durumu ve çalışma hayatı gibi alanlarda ülkenin durumunu ortaya koyan temel kaynaklardan biri oldu.
1959 – GUGGENHEIM MÜZESİ’NİN ÜNLÜ SPİRAL BİNASI AÇILDI
New York’taki Solomon R. Guggenheim Müzesi, mimar Frank Lloyd Wright’ın tasarladığı yeni binasında kapılarını açtı. Sarmal rampası ve alışılmış müze yapılarından ayrılan görünümüyle bina, zamanla içindeki eserler kadar tanınan bir mimarlık simgesine dönüştü. Müzenin bugünkü dünya çapındaki ününde, bu sıra dışı yapının da önemli payı oldu.
1961 – SEÇİMDEN ALTI GÜN SONRA YENİ DARBE PLANI: 21 EKİM PROTOKOLÜ
Silahlı Kuvvetler Birliği içindeki bir grup subay, İstanbul’daki Harp Akademileri’nde 21 Ekim Protokolü olarak bilinen belgeyi imzaladı. Plan, 15 Ekim seçimlerinin sonuçlarını geçersiz saymayı, siyasi partilerin faaliyetlerini yasaklamayı ve Meclis toplanmadan yönetime el koymayı öngörüyordu. Askerî ve siyasi görüşmelerin ardından girişim önlendi; TBMM 25 Ekim’de toplandı.
1965 – IKEYA-SEKI KUYRUKLU YILDIZI GÜNEŞİN ÇOK YAKININDAN GEÇTİ
Ikeya-Seki Kuyruklu Yıldızı, Güneş’e en yakın noktasına ulaştı. Güneş’in yüzeyinin yaklaşık 450 bin kilometre yakınından geçen gök cismi, olağanüstü parlaklığı sayesinde gündüz de gözlemlenebildi. İki Japon amatör astronomun adını taşıyan kuyruklu yıldız, 20. yüzyılın en dikkat çekici gökyüzü olaylarından birine dönüştü.
1966 – MADEN ATIĞI BİR OKULU YUTTU: ABERFAN FACİASI
Galler’in Aberfan köyünde, kömür madenciliğinden kalan atıkların biriktirildiği yığın çöktü. Büyük miktarda çamur ve moloz, evlerin yanı sıra Pantglas İlkokulu’nu da kapladı. Facianın sonunda 116’sı çocuk 144 kişi hayatını kaybetti. Aberfan, sanayi faaliyetlerinde ihmalin bir yerleşimin geleceğini nasıl yok edebileceğini gösteren en acı örneklerden biri olarak tarihe geçti.
1967 – KÜÇÜK HÜCUMBOTLARIN BATIRDIĞI SAVAŞ GEMİSİ DENİZCİLİĞİ DEĞİŞTİRDİ
Mısır hücumbotlarından ateşlenen Sovyet yapımı güdümlü füzeler, İsrail’in Eilat adlı savaş gemisini batırdı. Küçük teknelerin uzaktaki büyük bir gemiyi füzelerle vurabilmesi, dünya donanmalarında yakından izlendi. Saldırı, gemisavar füzelerin ve bunlara karşı savunma sistemlerinin geliştirilmesini hızlandırarak modern deniz savaşlarının biçimini değiştiren olaylardan biri oldu.
1967 – SAVAŞ KARŞITLARI PENTAGON’U “HAVALANDIRMAYA” KALKIŞTI
Vietnam Savaşı’na karşı Washington’da düzenlenen büyük gösterinin bir bölümü Pentagon önüne taşındı. Protestocular arasındaki bazı gruplar, binayı topluca “havalandıracaklarını” söyleyerek savaş karşıtı mesajlarını sıra dışı bir gösteriye dönüştürdü. Pentagon elbette yerinden kalkmadı; askerlerin karşısına çiçeklerle çıkan göstericilerin görüntüleri ise dönemin en tanınmış protesto kareleri arasına girdi.
1969 – DOĞAN AVCIOĞLU’NUN DEVRİM GAZETESİ ÇIKMAYA BAŞLADI
Doğan Avcıoğlu’nun yönettiği haftalık Devrim gazetesi, ilk sayısıyla okurların karşısına çıktı. Daha önce Yön dergisiyle düşünce hayatında etkili olan Avcıoğlu, bu kez bağımsızlık, kalkınma ve Türkiye’nin siyasi geleceğine ilişkin görüşlerini gazete aracılığıyla gündeme taşıdı. Yayın, 12 Mart muhtırası öncesindeki siyasi tartışmaların önemli mecralarından biri oldu.
1969 – BATI ALMANYA’DA WILLY BRANDT DÖNEMİ BAŞLADI
Willy Brandt, Federal Meclis tarafından Batı Almanya başbakanlığına seçildi. Federal Almanya’nın ilk sosyal demokrat başbakanı olan Brandt, Sovyetler Birliği ve Doğu Avrupa ülkeleriyle ilişkileri yumuşatmayı amaçlayan politikasıyla tanındı. Soğuk Savaş’ın ikiye böldüğü Avrupa’da diyalog kurma çabaları, onu dönemin en etkili siyasetçilerinden biri yaptı.
1971 – NOBEL EDEBİYAT ÖDÜLÜ’NÜ PABLO NERUDA’NIN KAZANDIĞI AÇIKLANDI
Şilili şair Pablo Neruda’nın, Nobel Edebiyat Ödülü’ne değer görüldüğü açıklandı. Aşk şiirlerinin yanı sıra Latin Amerika’nın insanlarını, tarihini ve toplumsal mücadelelerini anlattığı eserleriyle tanınan Neruda, haberi Fransa’da büyükelçilik görevini yürütürken aldı. Ödülün kendisine sunulduğu Stockholm’deki tören ise 10 Aralık’ta yapıldı.
1972 – MÜMTAZ SOYSAL DERS KİTABI NEDENİYLE YENİDEN TUTUKLANDI
Anayasa hukukçusu Prof. Dr. Mümtaz Soysal, Anayasaya Giriş adlı ders kitabında “komünizm propagandası” yaptığı iddiasıyla yargılandığı davada yeniden tutuklandı. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinde görev yapan Soysal hakkındaki dava, 12 Mart döneminde akademisyenlere ve düşünce hayatına yönelen baskıların simge örneklerinden biri oldu.
1973 – ERBAKAN’IN MSP GENEL BAŞKANLIĞI KAMUOYUNA AÇIKLANDI
Necmettin Erbakan’ın Millî Selamet Partisi Genel Başkanlığına getirildiği, düzenlenen basın toplantısında açıklandı. Süleyman Arif Emre, başkanlık görevini Erbakan’a devretti. Genel İdare Kurulunda bir gün önce alınan kararın ardından gerçekleşen devir, Erbakan’ın partinin resmî lideri olarak siyasi mücadelesini sürdürmesinin önünü açtı.
1978 – “BU BİR UÇAK DEĞİL” DEDİKTEN SONRA KAYBOLAN PİLOT
Avustralyalı 20 yaşındaki pilot Frederick Valentich, Bass Boğazı üzerindeki uçuşu sırasında üzerinde tuhaf bir cisim bulunduğunu bildirdi. Telsizde “Bu bir uçak değil” dedikten kısa süre sonra bağlantı kesildi; aramalar sonuç vermedi. Olay, UFO ve uzaylılar hakkındaki tartışmaların simgelerinden oldu. Ancak kayboluşun uzaylılardan kaynaklandığını gösteren bir kanıt ortaya konulmadı.
1981 – ATATÜRK BARAJI İÇİN İLK TÜNELLERİN YAPIMINA BAŞLANDI
Atatürk Barajı’nın inşaatında kullanılacak su yönlendirme tünellerinin yapımına başlandı. Kenan Evren’in katıldığı törenle başlatılan çalışmalar, baraj gövdesi yapılırken Fırat’ın suyunun başka bir güzergâhtan geçirilmesini sağlayacaktı. Türkiye’nin en büyük kalkınma yatırımlarından biri olacak projenin bu ilk aşamasını, 1983’te başlayan ana gövde inşaatı izleyecekti.
1983 – METRE, IŞIĞIN HIZIYLA TANIMLANDI
17-21 Ekim tarihlerinde toplanan Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı, metrenin tanımını ışık hızına bağladı. Buna göre bir metre, ışığın boşlukta saniyenin 299 milyon 792 bin 458’de biri kadar sürede aldığı yol olarak tanımlandı. Gündelik hayatta kullanılan metrenin uzunluğu korunurken, hassas ölçümlerin bilimsel dayanağı yenilendi.
1984 – AFŞİN-ELBİSTAN SANTRALİNİN İLK ÜNİTESİ AÇILDI
Kahramanmaraş’taki Afşin-Elbistan Termik Santrali’nin ilk ünitesi, Başbakan Turgut Özal’ın katıldığı törenle açıldı. Bölgedeki geniş linyit yataklarının elektrik üretiminde değerlendirilmesi amacıyla kurulan tesis, Türkiye’nin büyük enerji yatırımlarından biriydi. Daha sonra diğer ünitelerin de devreye girmesiyle santral genişleyecekti.
1985 – TÜRK İŞÇİSİ “ALİ” OLAN ALMAN GAZETECİ, EN ALTTAKİLER’İ YAYIMLADI
Alman gazeteci Günter Wallraff’ın, Türk işçisi kimliğiyle yaşadıklarını anlattığı En Alttakiler kitabı Almanya’da yayımlandı. Wallraff, “Ali” adıyla çalıştığı işyerlerinde göçmen işçilerin karşılaştığı ayrımcılığı, ağır çalışma koşullarını ve sömürüyü kaydetmişti. Almanca adı Ganz unten olan kitap, büyük yankı uyandırarak göçmen işçilerin hayatını ülkenin gündemine taşıdı.
1990 – NÜFUS SAYIMINDA KOCAELİ HENÜZ BİR MİLYON KİŞİ DEĞİLDİ
Türkiye genelinde nüfus sayımı yapıldı. Sonuçlara göre ülke nüfusu 56 milyon 473 bin 35, Kocaeli’nin nüfusu ise 936 bin 163 kişi olarak belirlendi. Sanayi yatırımlarıyla yoğun göç alan Kocaeli, bu tarihte henüz bir milyon nüfusa ulaşmamıştı. Sayım, şehrin sonraki yıllarda yaşayacağı büyümeyi karşılaştırmak için önemli bir kayıt bıraktı.
1992 – MADONNA’NIN TARTIŞMALI “SEX” KİTABI YAYIMLANDI
Madonna, Erotica albümünün hemen ardından bu kez Sex adlı fotoğraf kitabıyla gündeme geldi. Steven Meisel’ın fotoğraflarını içeren metal kapaklı kitap, çıplaklık ve cinselliği sunuş biçimi nedeniyle büyük tartışma yarattı. Pop yıldızının kitabı, dönemin magazin haberlerini aşarak sansür, ticari tanıtım ve sanatçının ifade özgürlüğü üzerine tartışmaların da konusu oldu.
1998 – NATO’NUN DOĞUYA GENİŞLEMESİNE TBMM’DEN ONAY
TBMM, Polonya, Macaristan ve Çek Cumhuriyeti’nin NATO’ya katılım protokollerini onayladı. Karar, Soğuk Savaş sırasında karşı cephelerde bulunan ülkelerin aynı askerî ittifakta buluşması yolunda önemli bir adımdı. Üç ülke, Mart 1999’da NATO’ya resmen katılacaktı.
1999 – AHMET TANER KIŞLALI BOMBALI SUİKASTLA ÖLDÜRÜLDÜ
Akademisyen, gazeteci ve eski Kültür Bakanı Prof. Dr. Ahmet Taner Kışlalı, Ankara’daki evinin önünde otomobiline yerleştirilen bombanın patlaması sonucu öldürüldü. 60 yaşındaki Kışlalı, Cumhuriyet gazetesinde yazıyor ve üniversitede ders vermeyi sürdürüyordu. Siyaset bilimi, laiklik ve demokrasi üzerine çalışmalarıyla tanınan Kışlalı’nın öldürülmesi, Türkiye’nin aydın cinayetleri tarihine eklendi.
2003 – PLÜTON’UN GEZEGENLİĞİNİ TARTIŞMAYA AÇACAK GÖKCİSMİ FOTOĞRAFLANDI
ABD’deki Palomar Gözlemevi’nde, daha sonra Eris adı verilecek gökcisminin keşfine temel oluşturan görüntüler çekildi. Cismin görüntülerde fark edilmesi ise 5 Ocak 2005’te gerçekleşti. Eris’in bulunması, “Gezegen nedir?” tartışmasını büyüttü; Plüton’un 2006’da cüce gezegen olarak sınıflandırılmasına yol açan gelişmelerden biri oldu.
2005 – NIGHTWISH’TE TARJA DÖNEMİ KAPANDI
Finlandiyalı senfonik metal grubu Nightwish, Helsinki’deki konserinde vokalisti Tarja Turunen’le son kez sahneye çıktı. Konserin ardından Turunen’e verilen mektupla grupla yollarının ayrıldığı bildirildi. Grubun dünya çapında tanınmasını sağlayan sesle yaşanan ayrılık, müzik dünyasında büyük tartışma yarattı. Konser kaydı daha sonra End of an Era, yani “Bir Devrin Sonu” adıyla yayımlandı.
2007 – CUMHURBAŞKANINI HALKIN SEÇMESİ REFERANDUMDA KABUL EDİLDİ
1982 Anayasası’nda değişiklik yapılmasını öngören paket için halkoylaması düzenlendi. Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi, görev süresinin beş yıl olması ve milletvekili genel seçimlerinin dört yılda bir yapılması gibi düzenlemeler, yüzde 68,95 “evet” oyuyla kabul edildi. Cumhurbaşkanının doğrudan halk tarafından seçildiği ilk seçim ise 2014’te gerçekleştirilecekti.
2007 – DAĞLICA SALDIRISINDA 12 ASKER ŞEHİT OLDU
Terör örgütü PKK, Hakkâri’nin Yüksekova ilçesine bağlı Dağlıca’daki askerî birliğe gece saatlerinde saldırdı. Irak’ın kuzeyinden gelen teröristlerin ağır silahlarla düzenlediği saldırıda 12 asker şehit oldu, 16 asker yaralandı. Saldırı, Türkiye genelinde büyük tepkiye ve terörü protesto gösterilerine yol açtı.
2011 – AVRUPA’NIN GALILEO SİSTEMİ İÇİN İKİ UYDU FIRLATILDI
Avrupa’nın uyduyla konum belirleme sistemi Galileo’nun ilk iki operasyonel uydusu, Fransız Guyanası’ndan uzaya gönderildi. Görevde kullanılan Rus yapımı Soyuz roketi de ilk kez bu uzay üssünden fırlatılmış oldu. Uydular, araç navigasyonundan cep telefonlarına kadar pek çok alanda kullanılacak Avrupa sisteminin kurulmasında önemli bir aşamayı temsil ediyordu.
2016 – BİRLEŞMİŞ MİLLETLER, WONDER WOMAN’I ONURSAL ELÇİ İLAN ETTİ
Çizgi roman kahramanı Wonder Woman, Birleşmiş Milletler tarafından kadınların ve kız çocuklarının güçlendirilmesi için onursal elçi ilan edildi. BM Genel Merkezi’nde düzenlenen törenle başlatılan kampanya, toplumsal cinsiyet eşitliğine dikkat çekmeyi amaçlıyordu. Böylece kurgusal bir süper kahraman, uluslararası bir kuruluşun gerçek dünyaya yönelik kampanyasının yüzü oldu.
2016 – SERENAY SARIKAYA VE NEJAT İŞLER “İKİMİZİN YERİNE”DE BULUŞTU
Başrollerini Serenay Sarıkaya ile Nejat İşler’in paylaştığı İkimizin Yerine sinemalarda gösterime girdi. Umur Turagay’ın yönettiği film, küçük bir kasabada ailesinin beklentileriyle kendi istekleri arasında sıkışan Çiçek’in, edebiyat öğretmeni Doğan’la karşılaşmasını anlatıyordu. Bir milyonu aşan seyircisiyle dönemin ilgi gören yerli romantik dramları arasına girdi.
2019 – DNA’DA “ARA VE DEĞİŞTİR” YÖNTEMİ TANITILDI
David Liu ve Andrew Anzalone’nun yer aldığı araştırma ekibi, DNA üzerinde hassas değişiklikler yapılmasını sağlayan “prime editing” yöntemini tanıttı. Nature dergisinde yayımlanan çalışma, insan hücrelerinde genetik harflerin değiştirilmesi, eklenmesi ve silinmesi için yeni bir yol gösterdi. Laboratuvar araştırması, kalıtsal hastalıklara yönelik gelecekteki çalışmalar için önemli bir araç sundu.
2021 – ALEC BALDWIN’İN ELİNDEKİ SİLAH ATEŞ ALDI, GÖRÜNTÜ YÖNETMENİ ÖLDÜ
ABD’nin New Mexico eyaletinde çekilen Rust filminin provasında, Alec Baldwin’in elindeki silahtan çıkan mermi görüntü yönetmeni Halyna Hutchins’in ölümüne, yönetmen Joel Souza’nın yaralanmasına yol açtı. Film setindeki silah ve mühimmat güvenliğine ilişkin ağır eksiklikler soruşturmalara konu oldu. Olay, sinema dünyasında çalışma koşulları ve set güvenliği tartışmalarını büyüttü.
2022 – TAYLOR SWIFT’İN MIDNIGHTS ALBÜMÜ REKORLA ÇIKTI
Taylor Swift, onuncu stüdyo albümü Midnights’ı yayımladı. Albüm, çıktığı gün Spotify’da bir günde en çok dinlenen albüm rekorunu kırdı. Swift’in aynı gün platformda ulaştığı toplam dinlenme sayısı da yeni bir rekora dönüştü. Böylece albümün çıkışı, dijital müzik tarihinin en büyük dinleyici buluşmalarından biri oldu.
2022 – BANDIRMALI GENÇLERİN FÜZE HAYALİ SİNEMAYA TAŞINDI
Türkiye’de roket yapmayı hayal eden Bandırmalı gençlerin gerçek hikâyesinden esinlenen Bandırma Füze Kulübü gösterime girdi. Ömer Faruk Sorak’ın yönettiği TRT ortak yapımı filmde Deniz Can Aktaş, Alina Boz ve Erkan Kolçak Köstendil rol aldı. Film, imkânsızlıklar ve çevrelerinin kuşkuları karşısında bilimsel meraklarından vazgeçmeyen gençleri yeniden gündeme taşıdı.
2025 – DENİZLİ’DE 4 BİN 500 YILLIK YANMIŞ EVİN BULUNTULARI ANLATILDI
Denizli’nin Çal ilçesindeki Aşağıseyit Höyüğü kazılarında ortaya çıkarılan yaklaşık 4 bin 500 yıllık yanmış ev, 21 Ekim’de yayımlanan kazı açıklamasıyla gündeme geldi. Kazı Başkanı Doç. Dr. Erim Konakçı, evde kaplar, kemik ve bronz aletler bulunduğunu anlattı. Üzüm ve incir çekirdekleri gibi kalıntılar da bölgenin eski sakinlerinin günlük yaşamına ışık tutuyordu.
KOCAELİ TARİHİNDE 21 EKİM
1919 – ADAPAZARI’NDA MİLLÎ MÜCADELE KARŞITI BASKIN PLANI ENGELLENDİ
O tarihte İzmit sancağına bağlı olan Adapazarı’nda, Millî Mücadele karşıtı Çerkez Bekir ve taraftarlarına karşı harekete geçildi. Kaymakam Tahir Bey yönetimindeki asker, jandarma ve yerel gönüllülerden oluşan kuvvet, silahlı grubu çatışma çıkmadan dağıttı. Adapazarı’nı basıp telgrafhaneyi ele geçirme planı engellenirken Bekir kaçtı. Olay, bölgedeki Millî Mücadele örgütlenmesine yönelik erken tehditlerden biriydi.
1922 – ŞEHRİN ADI İZMİT, SANCAĞIN ADI KOCAELİ OLARAK KORUNDU
Ankara Hükümeti’nin İcra Vekilleri Heyeti, merkez şehrin adının İzmit olarak kalmasını, sancağın tamamının ise eski adı olan Kocaeli ile anılmasını kararlaştırdı. Akça Koca ile bağlantılı tarihî bölge adının yeniden kullanılması amaçlanıyordu. Kararda İzmit şehir merkezini, Kocaeli ise daha geniş bir idari bölgeyi ifade ediyordu.
1945 – KOCAELİ’DE 416 BİN 58 KİŞİ SAYILDI
Türkiye genelinde yapılan nüfus sayımında Kocaeli’nin nüfusu 416 bin 58 olarak belirlendi. Bunun 322 bin 444’ü köylerde, 93 bin 614’ü şehir ve kasabalarda yaşıyordu. Ancak dönemin Kocaeli’si bugünkünden genişti: Adapazarı ve çevresindeki, daha sonra Sakarya ilini oluşturacak ilçeler de bu nüfusa dahildi.
1998 – MİLLÎ FUTBOLCU KEREM AKTÜRKOĞLU İZMİT’TE DOĞDU
Türk futbolunun tanınan isimlerinden Muhammed Kerem Aktürkoğlu, İzmit’te dünyaya geldi. İlk futbolcu lisansını 2011’de Gölcükspor’da alan Kerem, 2013’te Hisareynspor’a geçti. Kocaeli’nin altyapı takımlarında başlayan yolculuğu, profesyonel futbolun ardından A Millî Takım’a kadar uzandı.
2003 – DİLOVASI’NDAKİ KÖMÜRCÜLER OSB TÜZEL KİŞİLİK KAZANDI
Gebze Kömürcüler İhtisas Organize Sanayi Bölgesi, 217 sicil numarasıyla kaydedilerek tüzel kişilik kazandı. Dilovası sınırlarındaki bölge, dağınık durumdaki kömür depolama, eleme ve paketleme faaliyetlerini bir araya toplamak amacıyla oluşturuldu. Sonraki yıllarda kömür tozu ve yerleşim alanlarına etkileriyle ilgili tartışmalar, bölgeyi Kocaeli’nin çevre gündeminin önemli başlıklarından biri yaptı.
2020 – GEBZE’NİN BAYRAM ÇÖREĞİ İÇİN COĞRAFİ İŞARET BAŞVURUSU YAPILDI
Gebze Ticaret Odası, yörede bayram sofralarının geleneksel lezzetlerinden olan Gebze Bayram Çöreği için coğrafi işaret başvurusu yaptı. Manav kültürüyle bağlantılı, anasonlu çöreğin başvurusu daha sonra kabul edildi ve ürün 28 Mayıs 2021’de tescillendi. Dolayısıyla 21 Ekim, çöreğin tescil edildiği değil, tescil başvurusunun yapıldığı gün.
2021 – İZMİT KÖRFEZİ’NE 6 BİN YAVRU BALIK BIRAKILDI
Hereke sahilinde düzenlenen etkinlikte İzmit Körfezi’ne toplam 6 bin çipura, levrek ve kalkan yavrusu bırakıldı. Belediye ile Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı araştırma kuruluşlarının yürüttüğü çalışmada balık varlığının desteklenmesi hedefleniyordu. Proje kapsamında işaretlenen balıkların büyüme ve gelişmeleri izlenerek bilimsel veri de toplanıyordu.
2021 – İZMİT’TE SANAT AKADEMİSİ AÇILDI
İzmit Belediyesi’nin Mehmet Ali Paşa Mahallesi’nde oluşturduğu Sanat Akademisi törenle açıldı. Müzik, dans, tiyatro ve görsel sanatlar alanlarında eğitim vermek üzere hazırlanan merkez, kentte sanat eğitiminin yaygınlaştırılmasını amaçlıyordu. Bazı derslerin açılıştan önce başladığı akademinin resmî açılışı, 20 Ekim’den 21 Ekim’e ertelenerek gerçekleştirildi.
2022 – ÇAYIROVA’DA AKSE HALK KÜTÜPHANESİ AÇILDI
Çayırova’nın Akse Mahallesi’nde yapılan Akse Halk Kütüphanesi ve Kitap Kahve, törenle hizmete açıldı. Kütüphane, çalışma ve araştırma alanlarıyla birlikte ilçeye yeni bir okuma mekânı kazandırdı. Açılışta merkezin sabah 08.00’den gece yarısına kadar hizmet vermesinin planlandığı açıklandı.
2025 – KOCAELİ’NİN SANDIK MİRASI SANATLA BULUŞTU
Şehrim Sanat sergisi, SEKA Sanat İhtisas Merkezi’nde açıldı. Kocaeli’nin yerel kültüründen, sandıklarda saklanan el işlerinden ve geleneksel eşyalardan esinlenen çalışmalar sergilendi. Seramikten çiniye, fotoğraftan minyatüre uzanan eserlerde kentin kültürel belleği farklı sanat dallarıyla yorumlandı. Sergi, Büyükşehir Belediyesi ile Kocaeli Yerel Kültür Platformunun iş birliğiyle hazırlandı.
21 EKİM’DE GAZETELERDE KOCAELİ
Körfez’in kirliliğine karşı hazırlanan 720 metrelik bir dilekçe, Sofya’dan gelen bir evlilik haberi, Kocaeli şampiyonunun farklı yenilgisi… Farklı yılların 21 Ekim tarihli gazeteleri, kentin büyük olayları kadar gündelik hayatından da izler taşıyor.
1898 – HEREKE, LONDRA GAZETESİNİN SAYFALARINDA
İngiliz The Times gazetesinin 21 Ekim 1898 tarihli üçüncü sayfasında, Alman İmparatoru II. Wilhelm’in bir önceki gün gerçekleştirdiği Hereke ziyareti anlatılıyordu. Halıları ve ipekli kumaşlarıyla tanınan Hereke Fabrikası, imparatorun Osmanlı seyahati sayesinde uluslararası basının gündemine girmişti. Haberin kupürü, Hereke üzerine hazırlanan tarih araştırmalarında da yer aldı.
1932 – İZMİT BAŞHEKİMİNİN NİKÂHI SOFYA’DA KIYILDI
Cumhuriyet gazetesinin 21 Ekim 1932 tarihli üçüncü sayfasında, İzmit Memleket Hastanesi Başhekimi Nail Hakkı Bey’in, İzmir eşrafından Kapanizade Tahir Bey’in kızı Atıfet Hanım ile evlendiği duyuruldu. Nikâh Sofya’daki Türk Elçiliğinde kıyılmıştı. Çift için elçilikte ziyafet, ardından Ünyon Kulübünde ayrıca bir akşam yemeği verilmişti.
1933 – KOCAELİ ŞAMPİYONUNA FENERBAHÇE’DEN 12 GOL
21 Ekim tarihli Milliyet ve Vakit, Fenerbahçe’nin Bursa’da oynanan Türkiye Futbol Birinciliği grup karşılaşmasında Kocaeli temsilcisini 12-0 yendiğini yazdı. Vakit’in “Kocaeli şampiyonu” diye tanıttığı ekip Adapazarı’ndandı. Çünkü Adapazarı o yıllarda Kocaeli’ye bağlıydı. Bir gün önce oynanan karşılaşma, dönemin geniş Kocaeli sınırlarını spor sayfalarında da görünür kılıyordu.
1939 – DIŞİŞLERİ BAKANINA İZMİT GARI’NDA KALABALIK KARŞILAMA
Cumhuriyet gazetesi, 21 Ekim 1939 tarihli sayısında Dışişleri Bakanı Şükrü Saracoğlu’nun İzmit’te karşılanmasını aktardı. Moskova görüşmelerinden dönen Saracoğlu’nu Ankara’ya götüren tren, 20 Ekim gecesi saat 21.00’de İzmit’e gelmişti. Bakan, istasyonda toplanan kalabalığa kısa bir konuşma yaptıktan sonra alkışlar arasında yoluna devam etmişti.
1947 – KÂĞIT FABRİKASININ KONFORLU EVLERİ TARTIŞMA KONUSU OLDU
Akşam gazetesinin 21 Ekim 1947 tarihli ilk sayfasındaki bir köşe yazısında, İzmit Kâğıt Fabrikasının memur konutları anlatılıyordu. Bahçeler, sıcak su, duş ve modern mutfak gibi olanaklar dikkat çekiyordu. Yazıda konutların güzelliği övülürken kamu harcamaları ve lüks konusu da sorgulanıyordu. Fabrikanın çevresinde oluşan yaşam, ulusal gazetede tartışma başlığı olmuştu.
1947 – KELTEPE’YE EKİM AYINDA KAR YAĞDI
21 Ekim 1947 tarihli Ulus, İzmit’ten gönderilen kısa bir haberde, yağmurla birlikte havanın soğuduğunu ve Keltepe’ye mevsimin ilk karının düştüğünü bildirdi. Haberde geçen Keltepe, bugün Kartepe olarak bildiğimiz zirveydi. Kentin yükseklerinde kışın gelişi, onlarca yıl önce de gazetelerin haberleri arasındaydı.
1987 – KÖRFEZ’İN KİRLİLİĞİNE KARŞI 720 METRELİK DİLEKÇE
Milliyet gazetesinin 21 Ekim 1987 tarihli üçüncü sayfasında, Kocaeli’den dikkat çekici bir çevre haberi vardı. 33 bin 354 kişinin imzaladığı, 720 metre uzunluğundaki dilekçe, bir önceki gün Vali İhsan Dede’ye verilmişti. Körfez’i, havayı ve çevreyi kirleten fabrikalara karşı hazırlanan dilekçenin ardından vali, çevre kurullarının acilen toplantıya çağrılmasını kararlaştırmıştı.
1999 – DEPREMDEN SONRA ESNAFIN DERDİ: DÜKKÂNI YENİDEN AÇABİLMEK
21 Ekim 1999 tarihli Cumhuriyet, deprem bölgesindeki esnafın ekonomik sıkıntılarını sayfalarına taşıdı. Kocaeli, Sakarya, Bolu ve Yalova’daki esnaf kuruluşları ortak talepler hazırlamıştı. Düşük faizli kredi, vergi kolaylıkları ve hasarlı işyerlerinin yeniden faaliyete geçebilmesi için destek isteniyordu. Talepler arasında işletme başına bir defalık 3 bin dolar hibe de bulunuyordu.
2018 – GEBZE-DARICA METROSUNUN TEMELİ GAZETELERDEYDİ
Yeni Akit gazetesinin 21 Ekim 2018 tarihli ilk sayfasında, Gebze OSB-Darıca Sahil Metro Hattı’nın temelinin atıldığı duyuruldu. Tören bir önceki gün, 20 Ekim’de yapılmıştı. O dönemde 5 milyar liralık yatırım olarak açıklanan projede otomatik ve sürücüsüz trenlerin kullanılması planlanıyordu. Kocaeli’nin ilk metro projesi, ulusal basının da haberleri arasına girmişti.
2023 – DİLOVASI’NDAKİ YAPIŞTIRICI YATIRIMI EKONOMİ SAYFALARINDAYDI
Dünya gazetesinin 21 Ekim tarihli haberinde, Beta Kimya’nın Dilovası GEBKİM’deki yeni üretim kampüsü yer aldı. Bir önceki gün açılan tesis için 1,7 milyar liralık yatırım yapıldığı bildiriliyordu. Daha önce ithal edilen bazı özel sanayi yapıştırıcıları ve dolgu ürünlerinin Türkiye’de üretilmesini sağlayacak yatırım, Kocaeli’nin kimya sanayisindeki yerini gösteren haberlerden biriydi.
21 EKİM’DE DOĞANLAR
1790 – OSMANLI TARİHİNİ DE YAZAN FRANSIZ ŞAİR LAMARTİNE DOĞDU
Fransız romantik edebiyatının önemli isimlerinden Alphonse de Lamartine, Mâcon’da doğdu. Şiirlerinin yanı sıra siyasete de giren ve 1848’de dışişleri bakanlığı yapan Lamartine, Doğu’ya yaptığı yolculukları kitaplaştırdı. Osmanlı tarihini anlattığı sekiz ciltlik eseriyle de tanınan yazar, Türkiye’ye ilgi duyan Avrupalı edebiyatçılar arasında özel bir yer edindi.
1833 – DİNAMİTİN MUCİDİ ALFRED NOBEL DOĞDU
İsveçli kimyager ve mucit Alfred Nobel, Stockholm’de doğdu. 1867’de patentini aldığı dinamitle patlayıcıların kullanımında önemli bir değişim yarattı. Servetinin büyük bölümünü bilim, edebiyat ve barış alanlarında ödüller verilmesine ayıran vasiyetiyle Nobel Ödülleri’nin temelini attı. İlk ödüller, ölümünden beş yıl sonra, 1901’de verildi.
1846 – “ÇOCUK KALBİ”NİN YAZARI EDMONDO DE AMICIS DOĞDU
Türkiye’de de kuşaklar boyunca okunan Çocuk Kalbi kitabının yazarı Edmondo de Amicis, İtalya’nın Oneglia kentinde doğdu. Bir öğrencinin günlüğü üzerinden arkadaşlığı, aileyi ve dayanışmayı anlatan eseri dünya çapında tanındı. Gezginliğiyle de bilinen yazarın İstanbul izlenimlerini aktardığı kitabı, şehrin geçmişini anlatan önemli seyahatnameler arasında yer aldı.
1877 – DNA’NIN KALITIMDAKİ ROLÜNÜ GÖSTEREN OSWALD AVERY DOĞDU
Kanada doğumlu hekim ve araştırmacı Oswald Avery, Halifax’ta dünyaya geldi. Colin MacLeod ve Maclyn McCarty ile yaptığı, 1944’te yayımlanan deneylerde bakterilerin kalıtsal özelliklerini aktaran maddenin DNA olduğunu gösterdi. Bu çalışma, genetik bilginin nasıl taşındığının anlaşılmasında ve modern moleküler biyolojinin gelişmesinde temel adımlardan biri oldu.
1908 – “TÜRKİYE’DE ÇAĞDAŞLAŞMA”NIN YAZARI NİYAZİ BERKES DOĞDU
Türkiye’nin Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçirdiği değişimi inceleyen toplum bilimci Niyazi Berkes, Lefkoşa’da doğdu. En bilinen eseri Türkiye’de Çağdaşlaşma ile eğitimden devlet yönetimine, din ve toplum ilişkilerinden modernleşmeye uzanan dönüşümü ele aldı. Üniversiteden uzaklaştırılmasının ardından Kanada’ya yerleşerek çalışmalarını McGill Üniversitesinde sürdürdü.
1917 – EĞİK TROMPETİYLE TANINAN DİZZY GILLESPIE DOĞDU
Amerikalı trompetçi ve besteci Dizzy Gillespie, Güney Carolina’da doğdu. Charlie Parker ile birlikte, hızlı tempoları ve doğaçlamalarıyla cazın gelişimini etkileyen bebop akımının öncülerinden oldu. Yukarı doğru kıvrılan trompeti ve çalarken şişen yanaklarıyla da tanınan Gillespie, Küba ritimlerinin cazla buluşmasına önemli katkılar sağladı.
1929 – “MÜLKSÜZLER” VE “YERDENİZ”İN YAZARI URSULA K. LE GUIN DOĞDU
Bilimkurgu ve fantastik edebiyatın önemli yazarlarından Ursula K. Le Guin, Kaliforniya’da doğdu. Mülksüzler, Karanlığın Sol Eli ve Yerdeniz kitaplarıyla geniş bir okur kitlesine ulaştı. Kurduğu düşsel dünyalar üzerinden özgürlüğü, iktidarı, eşitsizliği ve cinsiyet rollerini tartıştı; eserleri Hugo ve Nebula başta olmak üzere birçok ödül kazandı.
1936 – TÜRKİYE’NİN “HARİKA ÇOCUĞU” SUNA KAN DOĞDU
Dünyaca tanınan keman sanatçısı Suna Kan, Adana’da dünyaya geldi. İlk konserini dokuz yaşında verdi. İdil Biret ile birlikte adlarına çıkarılan 1948 tarihli özel kanun sayesinde yurt dışında müzik eğitimi aldı. Uzun yıllar Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrasında görev yapan Kan, 1971’de Devlet Sanatçısı unvanını kazandı.
1948 – TRABZONSPOR’UN ONURSAL BAŞKANI MEHMET ALİ YILMAZ DOĞDU
İş insanı, siyasetçi ve spor yöneticisi Mehmet Ali Yılmaz, Trabzon’da doğdu. Farklı dönemlerde Trabzonspor başkanlığı yaptı; kulübün onursal başkanı oldu. Spordan sorumlu devlet bakanlığı görevini de üstlenen Yılmaz’ın adı, bordo mavili kulübün tesislerine verildi. Türk futbolunun uzun yıllar gündeminde kalan isimlerinden biriydi.
1950 – UZAYDA SAKSAFON ÇALAN ASTRONOT RONALD MCNAIR DOĞDU
Amerikalı fizikçi ve astronot Ronald McNair, Güney Carolina’nın Lake City kentinde doğdu. Lazer fiziği üzerine çalışan McNair, aynı zamanda başarılı bir müzisyendi. 1984’teki uzay yolculuğunda saksafon çalarak bu enstrümanı uzayda çalan ilk insan oldu. 1986’da Challenger mekiğinin kalkış sırasında parçalandığı kazada hayatını kaybetti.
1956 – “YILDIZ SAVAŞLARI”NIN PRENSES LEIA’SI CARRIE FISHER DOĞDU
Yıldız Savaşları serisinde Prenses Leia’yı canlandıran Amerikalı oyuncu ve yazar Carrie Fisher, dünyaya geldi. Oyuncu Debbie Reynolds ile şarkıcı Eddie Fisher’ın kızıydı. 1977’de başlayan Yıldız Savaşları macerasıyla dünya çapında tanındı. Romanlar ve senaryolar da yazan Fisher, sinemanın en tanınan kadın kahramanlarından birine hayat verdi.
1958 – KURBAĞAYI HAVADA TUTAN NOBELLİ FİZİKÇİ ANDRE GEIM DOĞDU
Fizikçi Andre Geim, Soçi’de dünyaya geldi. Karbon atomlarının tek katman halinde dizildiği grafen üzerine çalışmalarıyla, Konstantin Novoselov ile birlikte 2010 Nobel Fizik Ödülü’nü kazandı. Geim, daha önce güçlü bir manyetik alanda kurbağayı havada asılı tuttuğu deneyiyle de dikkat çekmişti.
1959 – “SON SAMURAY”IN YILDIZI KEN WATANABE DOĞDU
Japon oyuncu Ken Watanabe, Niigata’da doğdu. Türkiye’de geniş bir izleyici kitlesi onu Tom Cruise ile oynadığı Son Samuray filmindeki Katsumoto rolüyle tanıdı. Batman Başlıyor, Iwo Jima’dan Mektuplar, Başlangıç ve Godzilla gibi filmlerde de rol alan Watanabe, Japon sinemasından Hollywood’a uzanan kariyeriyle tanındı.
1964 – “TUANA” VE “MED CEZİR”İN SESİ LEVENT YÜKSEL DOĞDU
Türk pop müziğinin sevilen yorumcularından Levent Yüksel, Antalya’da dünyaya geldi. Konservatuvarda kontrbas eğitimi aldı; bas gitarıyla da tanındı. 1993’te yayımlanan ilk albümü Med Cezir ile geniş bir dinleyici kitlesine ulaştı. Tuana, Med Cezir, Zalim ve Yeter ki Onursuz Olmasın Aşk, onun sesiyle hafızalara yerleşti.
1976 – “SHERLOCK”UN MORIARTY’Sİ ANDREW SCOTT DOĞDU
İrlandalı oyuncu Andrew Scott, Dublin’de doğdu. Sherlock dizisinde canlandırdığı Moriarty karakteriyle tanındı ve bu rolüyle BAFTA kazandı. Fleabag dizisindeki rahip rolüyle farklı bir izleyici kitlesine ulaştı. Daha sonra Ripley dizisinde, başkalarının hayatına ve kimliğine göz diken Tom Ripley’yi canlandırdı.
1980 – TELEVİZYON VE SOSYAL MEDYA ÜNLÜSÜ KİM KARDASHIAN DOĞDU
Amerikalı televizyon kişiliği ve iş insanı Kim Kardashian, dünyaya geldi. Ailesinin yaşamını ekrana taşıyan Keeping Up with the Kardashians programıyla dünya çapında tanındı. Televizyondaki şöhretini sosyal medyaya ve ticarete taşıyarak moda ve güzellik alanlarında markalar kurdu. Popüler kültürün ve magazin dünyasının en çok konuşulan isimlerinden biri oldu.
21 EKİM’DE HAYATINI KAYBEDENLER
1931 – “GÖZÜ TAMAMEN KAPALI”YA İLHAM VEREN ARTHUR SCHNITZLER ÖLDÜ
Avusturyalı yazar ve hekim Arthur Schnitzler, Viyana’da hayatını kaybetti. İnsanların gizli arzularını, ilişkilerini ve toplumsal baskıları ele alan eserleriyle tanındı. Stanley Kubrick’in, Tom Cruise ve Nicole Kidman’ın başrollerini paylaştığı “Gözü Tamamen Kapalı” filmi, Schnitzler’in 1926’da kitap olarak yayımlanan “Traumnovelle” adlı uzun öyküsünden uyarlandı.
1942 – MECLİS’İN ANKARA’DA KALMASINI SAVUNAN MUSTAFA DURAK SAKARYA ÖLDÜ
İlk Meclis’in Erzurum milletvekillerinden Mustafa Durak Sakarya, Bursa’da hayatını kaybetti. Millî Mücadele’nin zor günlerinde, Yunan ordusunun ilerleyişi karşısında Meclis’in Kayseri’ye taşınmasına karşı çıkmıştı. Meclis’in Ankara’dan ayrılmasının halkın ve ordunun moralini bozacağını savunan konuşmalarıyla hatırlandı. Polis müdürlüğü ve Erzurum Belediye Başkanlığı da yaptı.
1956 – ESKİ GAZETELERİ GELECEĞE TAŞIYAN HAKKI TARIK US ÖLDÜ
Gazeteci, yazar ve koleksiyoncu Hakkı Tarık Us, hayatını kaybetti. Ömrü boyunca topladığı gazete, dergi ve kitaplarla bugün araştırmacıların yararlandığı önemli bir koleksiyon oluşturdu. Kocaeli’nin geçmişine de bir katkısı vardı: Ahmet Mithat Efendi’nin Körfez çevresindeki yolculuğunu anlattığı eserini sadeleştirerek 1952’de “İzmit Körfezinde Bir Gezinti” adıyla yayımlamıştı.
1969 – “YOLDA”NIN YAZARI JACK KEROUAC ÖLDÜ
Amerikalı yazar Jack Kerouac, 47 yaşında Florida’da hayatını kaybetti. Beat Kuşağı adı verilen edebiyat hareketinin öncülerindendi. Kendi yolculuklarından ve arkadaşlıklarından beslenen “Yolda” romanı, 1957’de yayımlandığında büyük ilgi gördü. Yerleşik hayatın dışında bir yaşam ve özgürlük arayan gençlerin başlıca kitaplarından biri haline geldi.
1976 – YEŞİLÇAM’IN “BEDİA”SI MUALLA SÜRER ÖLDÜ
Turist Ömer filmlerindeki Bedia karakteriyle tanınan Mualla Sürer, İstanbul’da hayatını kaybetti. Özellikle Vahi Öz’le oynadığı komedi sahneleriyle seyircinin hafızasına yerleşti. İki yüzü aşkın filmde kamera karşısına geçen oyuncu; Gurbet Kuşları, Keşanlı Ali Destanı ve Ayşecik filmlerinde de rol alarak Yeşilçam’ın tanıdık yüzlerinden biri oldu.
1977 – “MİDAS’IN KULAKLARI”NIN BESTECİSİ FERİT TÜZÜN ÖLDÜ
Besteci ve orkestra şefi Ferit Tüzün, henüz 48 yaşındayken Ankara’da hayatını kaybetti. Anadolu’nun ezgi ve ritimlerinden yararlanarak çoksesli müzik eserleri besteledi. “Midas’ın Kulakları” operası, “Çeşmebaşı” balesi ve “Esintiler”, en bilinen yapıtları arasında yer aldı. Ankara Devlet Opera ve Balesi’nde şeflik ve yöneticilik görevleri de üstlendi.
1984 – “400 DARBE”NİN YÖNETMENİ FRANÇOIS TRUFFAUT ÖLDÜ
Fransız yönetmen ve sinema eleştirmeni François Truffaut, 52 yaşında hayatını kaybetti. Fransız sinemasındaki Yeni Dalga hareketinin öncülerinden oldu. Kendi gençliğinden izler taşıyan “400 Darbe” ile Cannes’da En İyi Yönetmen Ödülü’nü kazandı. “Jules ve Jim”, “Amerikan Gecesi” ve “Son Metro”, sinema tarihine bıraktığı diğer önemli filmler arasındaydı.
1996 – TÜRKİYE’DE ÇEVRE BİLİNCİNİN ÖNCÜLERİNDEN KRİTON CURİ ÖLDÜ
Türkiye’de çevre sorunlarına dikkat çeken çalışmalarıyla tanınan Prof. Dr. Kriton Curi, hayatını kaybetti. Boğaziçi Üniversitesi’nde çevre araştırmalarının gelişmesine öncülük eden Curi, Çevre Bilimleri Enstitüsü’nün müdürlüğünü de yürüttü. Çevrenin korunmasını yalnızca uzmanların konusu olmaktan çıkarıp toplumun ortak sorumluluğu haline getirmek için çalışan bilim insanları arasında yer aldı.
2004 – “BİR KÜÇÜK OSMANCIK VARDI”NIN YAZARI HASAN NAİL CANAT ÖLDÜ
Tiyatro oyuncusu, yönetmen ve yazar Hasan Nail Canat, İstanbul’da hayatını kaybetti. “Bir Küçük Osmancık Vardı” ve “Nur Dağındaki Çocuk” gibi kitaplarıyla geniş bir okur kitlesine ulaştı. İnanç, ahlak ve toplumsal meseleleri işlediği oyunlarının yanı sıra Minyeli Abdullah, Deli Yürek ve Ekmek Teknesi gibi yapımlarda da rol aldı.
2011 – GAZETECİ VE SİYASİ TARİH YAZARI HİKMET BİLA ÖLDÜ
Gazeteci ve yazar Hikmet Bila, 57 yaşında Ankara’da hayatını kaybetti. Milliyet, Cumhuriyet ve NTV’de yazarlık ve yöneticilik yaptı. Türkiye’nin yakın siyasi tarihini ele alan çalışmalarıyla da tanındı. Mehmet Ali Birand ve Rıdvan Akar’la birlikte hazırladığı “12 Eylül: Türkiye’nin Miladı” ile CHP tarihine ilişkin kitapları, önemli eserleri arasında yer aldı.
2014 – WATERGATE HABERLERİNİN ARKASINDAKİ EDİTÖR BEN BRADLEE ÖLDÜ
Amerikalı gazeteci Ben Bradlee, 93 yaşında hayatını kaybetti. Washington Post’u yönettiği yıllarda, Watergate skandalını araştıran muhabirlerine verdiği destekle tanındı. Bu haberler, ABD Başkanı Richard Nixon’ın 1974’te istifasına uzanan süreçte etkili oldu. Bradlee, Vietnam Savaşı’na ilişkin gizli Pentagon Belgeleri’nin yayımlanmasında da basın özgürlüğünü savundu.
2018 – NAZİLERİN ÇALDIĞI SANAT ESERLERİNİ KURTARAN HARRY ETTLINGER ÖLDÜ
Nazilerden kaçarak ailesiyle ABD’ye sığınan Harry Ettlinger, 92 yaşında hayatını kaybetti. Amerikan ordusunda görev yaparken, Nazilerin yağmaladığı sanat eserlerini kurtaran Monuments Men ekibine katıldı. Madenlere ve başka saklama yerlerine taşınmış eserlerin bulunup geri verilmesinde çalıştı. Ekibin hikâyesi, George Clooney’nin yönettiği “Hazine Avcıları” filmine de konu oldu.
2020 – PAMUK PRENSES’İN HAREKETLERİNE HAYAT VEREN MARGE CHAMPION ÖLDÜ
Amerikalı dansçı ve oyuncu Marge Champion, 101 yaşında hayatını kaybetti. Disney’in 1937 yapımı “Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler” filminde, Pamuk Prenses’in hareketleri için model olmuştu. Animatörler, onun yürüyüş ve danslarından yararlanarak karakteri çizdi. Champion’ın hareketleri, Pinokyo’daki Mavi Peri ve Fantasia’daki bazı karakterler için de kullanıldı.
2023 – UÇAK KAZASINDAN KURTULUP DÜNYA ŞAMPİYONU OLAN BOBBY CHARLTON ÖLDÜ
Manchester United ve İngiltere futbolunun efsane isimlerinden Bobby Charlton, 86 yaşında hayatını kaybetti. Manchester United’ın sekiz futbolcusunu kaybettiği 1958 Münih uçak kazasından sağ kurtulmuştu. İngiltere’yle 1966 Dünya Kupası’nı, Manchester United’la da 1968 Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupası’nı kazandı. Güçlü şutları ve centilmenliğiyle futbol tarihinin unutulmazları arasına girdi.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
