Günün Tarihi / 2 Eylül
2 EYLÜL’DE NELER KUTLANIYOR?
VİETNAM’DA MİLLÎ BAYRAM: 2026’DA BAĞIMSIZLIK İLANININ 81. YILI
Vietnam, 2 Eylül’de Millî Gününü kutluyor. Ho Chi Minh, 2 Eylül 1945’te Hanoi’deki Ba Dinh Meydanı’nda bağımsızlık bildirisini okuyarak Vietnam Demokratik Cumhuriyeti’nin kurulduğunu ilan etti. Böylece Japon işgalinin sona erdiği ve Fransız sömürge yönetimine karşı bağımsızlık iddiasının ortaya konduğu yeni dönem başladı.
Vietnam’ın en önemli resmî bayramlarından biri olan 2 Eylül, ülke genelinde törenler, bayraklarla süslenen kentler ve çeşitli etkinliklerle kutlanıyor. Vietnam 2026’da bağımsızlık ilanının 81. yılını kutluyor.
DÜNYA HİNDİSTAN CEVİZİ GÜNÜ: MİLYONLARCA İNSANIN GEÇİM KAYNAĞI
2 Eylül Dünya Hindistan Cevizi Günü. Gün, 1969’da kurulan ve bugün Birleşmiş Milletler ESCAP çatısı altında faaliyet gösteren hükümetler arası International Coconut Community’nin (ICC) kuruluş yıldönümü nedeniyle kutlanıyor. Amaç; hindistan cevizinin gıda, tarım, ticaret ve milyonlarca küçük çiftçinin geçimindeki önemine dikkat çekmek.
Hindistan cevizi bugün 90’dan fazla ülkede yetiştiriliyor; yalnız meyvesi değil yağı, suyu, sütü, kabuğu ve lifleri de gıdadan kozmetiğe ve sanayiye kadar pek çok alanda kullanılıyor. ICC’nin 2026 çalışmalarında özellikle hindistan cevizinin gıda güvenliği, enerji ve kırsal geçim kaynaklarındaki rolü öne çıkarılıyor.
JAPONYA’NIN TESLİMİYET GÜNÜ: II. DÜNYA SAVAŞI RESMEN SONA ERDİ
Japonya 15 Ağustos 1945’te teslim olacağını açıklamıştı ancak resmî teslim belgesi 2 Eylül 1945’te Tokyo Körfezi’ndeki USS Missouri savaş gemisinde imzalandı. Böylece altı yıl süren II. Dünya Savaşı hukuken de sona ermiş oldu. ABD’nin askerî tarih geleneğinde 2 Eylül bu nedenle V-J Day – Japonya’ya Karşı Zafer Günü olarak da anılıyor.
Törende Japonya adına Dışişleri Bakanı Mamoru Shigemitsu teslim belgesini imzalarken Müttefik Devletleri adına General Douglas MacArthur ve diğer ülke temsilcileri imza attı.
SÜRGÜNDEKİ TİBETLİLER İÇİN DEMOKRASİ GÜNÜ
Sürgündeki Tibet toplumu 2 Eylül’ü Tibet Demokrasi Günü olarak anıyor. Tarih, Dalai Lama’nın Hindistan’a sürgüne gitmesinin ardından oluşturulan ilk Tibetli temsilcilerin 2 Eylül 1960’ta yemin ederek göreve başlamasına dayanıyor.
Gün 1975’ten itibaren resmen “Tibet Demokrasi Günü” adıyla kutlanmaya başladı. Dharamsala merkezli Tibet yönetimi ve dünyanın farklı ülkelerindeki Tibetli topluluklar 2026’da bu sürecin 66. yılını anıyor.
2 EYLÜL’ÜN TUHAF GÜNLERİ
Buradaki günler resmî uluslararası günler değil; büyük bölümü ABD’de veya internet kültüründe ortaya çıkmış gayriresmî özel günler.
“BİZONA ON KERE BAĞIRMA GÜNÜ” ASLINDA BİZONLARLA İLGİLİ DEĞİL
2 Eylül’ün en anlamsız görünen özel günlerinden biri Bison-Ten Yell Day. İsmi İngilizcede hızlı söylendiğinde “bicentennial”, yani 200. yıl dönümü sözcüğüne benziyor. Dolayısıyla günün bizonlarla veya onlara bağırmakla hiçbir gerçek ilgisi yok.
Kimin başlattığı bilinmeyen bu internet geleneğinde fikir şu: Hayalî bir kişi veya olay uydurun ve onun 200. yılını kutlayın. Özel gün takvimlerinin kendileriyle dalga geçtiği ender günlerden biri sayılabilir.
2 EYLÜL 1752’DE YATANLAR 14 EYLÜL’DE UYANDI
Calendar Adjustment Day – Takvim Düzeltme Günü, tarihin en tuhaf takvim değişikliklerinden birini hatırlatıyor. İngiltere ve kolonileri Gregoryen takvime geçerken 2 Eylül 1752’nin ertesi günü 3 Eylül olmadı; doğrudan 14 Eylül oldu. Aradaki 11 tarih takvimden çıkarıldı.
İnsanların gerçekten 11 günlük ömür kaybettiği yoktu elbette; yalnızca tarihler değişmişti. Daha sonra “Bize 11 günümüzü geri verin” diye halk ayaklanmaları yaşandığına ilişkin ünlü hikâyeler ortaya çıktıysa da tarihçiler bu büyük “takvim isyanı” anlatısının önemli ölçüde sonradan yaratılmış bir efsane olduğunu belirtiyor.
MAVİ DONDURMANIN BİLE GÜNÜ VAR: YABAN MERSİNLİ BUZLU ŞEKER GÜNÜ
ABD’de 2 Eylül Ulusal Yaban Mersinli Buzlu Şeker Günü – National Blueberry Popsicle Day olarak da kutlanıyor. Bu özel günün kimin tarafından ve neden tam 2 Eylül’de başlatıldığı ise bilinmiyor.
Buzlu şekerin hikâyesi ise daha ilginç: Frank Epperson adlı 11 yaşındaki bir çocuk, 1905’te aromalı içeceğini karıştırma çubuğuyla birlikte soğukta unutunca karışım dondu. Yıllar sonra bu tesadüfü ticari ürüne dönüştürdü ve bugün “Popsicle” adıyla bilinen buzlu şeker ortaya çıktı.
2 EYLÜL’DE KULAĞINI DELDİRMEK İSTEYENLERE DE BİR BAHANE VAR
İnternet özel gün takvimlerinde 2 Eylül “Pierce Your Ears Day – Kulak Deldirme Günü” olarak da geçiyor. Fakat diğer birçok gayriresmî gün gibi bunun da kimin tarafından ortaya çıkarıldığı veya neden 2 Eylül’ün seçildiği bilinmiyor; günün özellikle 2020’lerden itibaren internet takvimlerinde görülmeye başladığı belirtiliyor.
İnsanların küpe takmak için kulaklarını delmesi ise yeni bir moda değil; binlerce yıldır farklı toplumlarda görülen dünyanın en eski beden süsleme geleneklerinden biri.
2 EYLÜL’DE NELER OLDU?
MÖ 31 – AKTİUM SAVAŞI ROMA TARİHİNİN YÖNÜNÜ DEĞİŞTİRDİ
Roma iç savaşlarının en kritik mücadelelerinden Aktium Deniz Savaşı, MÖ 2 Eylül 31’de Yunanistan’ın batı kıyılarında yapıldı. Octavianus’un, donanmasının başında Marcus Agrippa’nın bulunduğu kuvvetleri; Marcus Antonius ile Mısır Kraliçesi Kleopatra’nın birleşik donanmasını yenilgiye uğrattı.
Yenilginin ardından Antonius ile Kleopatra Mısır’a çekildi ve ertesi yıl hayatlarına son verdi. Zafer, Octavianus’u Roma dünyasının tartışmasız hâkimi haline getiren yolu açtı; birkaç yıl sonra Augustus unvanını alarak Roma İmparatorluğu’nun ilk imparatoru oldu. Bu nedenle Aktium, yalnız bir deniz savaşı değil, Roma Cumhuriyeti’nden imparatorluk düzenine geçişin belirleyici dönüm noktalarından biri kabul ediliyor.
1595 – ESTERGON KALESİ DÜŞTÜ, SAVUNMASI TÜRKÜLERE KONU OLDU
Osmanlı’nın Orta Avrupa’daki önemli kalelerinden Estergon, uzun süren kuşatmanın ardından 2 Eylül 1595’te teslim edildi. Sokolluzade Lala Mehmed Paşa komutasındaki Osmanlı askerleri kaleyi ağır bombardıman, açlık ve susuzluğa rağmen savundu; yardım gelmeyince asker ve sivillerin güvenli biçimde ayrılması şartıyla teslim anlaşması yapıldı.
Kanuni Sultan Süleyman tarafından 1543’te fethedilen Estergon’un kaybı Osmanlı dünyasında büyük yankı uyandırdı ve ünlü “Estergon Kalesi” türküsünün hafızasında yaşamaya devam etti. Osmanlılar kaleyi on yıl sonra, 1605’te Lala Mehmed Paşa komutasında yeniden ele geçirdi.
1633 – BÜYÜK CİBALİ YANGINI İSTANBUL’UN BEŞTE BİRİNİ KÜLE ÇEVİRDİ
İstanbul tarihinin en büyük yangınlarından biri 2 Eylül 1633’te Cibali Kapısı dışında, bir geminin kalafatlanması sırasında yakılan ateşin şiddetli poyrazla çevredeki ahşap yapılara sıçramasıyla başladı. Üç gün süren alevler Cibali’den Fatih, Zeyrek, Unkapanı ve Saraçhane’ye kadar geniş bir bölgeyi harap etti; 20 bin kadar evin yandığı, dönemin tanığı Kâtip Çelebi’ye göre İstanbul’un yaklaşık beşte birinin yok olduğu aktarılıyor. Yangının ardından IV. Murad, yangınlara sebep olduğu gerekçesiyle tütün kullanımına ve kahvehanelere karşı çok sert yasaklar getirdi.
1666 – BÜYÜK LONDRA YANGINI ŞEHRİN MERKEZİNİ KÜLE ÇEVİRDİ
Büyük Londra Yangını, 2 Eylül 1666’da Pudding Lane’de Thomas Farriner adlı fırıncının dükkânında başladı. Şiddetli rüzgârın da etkisiyle hızla yayılan yangın günlerce sürdü; 13 bin 200 ev, 87 kilise ve St. Paul Katedrali dahil Londra’nın büyük bölümü yandı.
Yangının resmî can kaybı şaşırtıcı biçimde düşük kaydedildi ancak gerçek sayının kesin olarak bilinmediği düşünülüyor. Felaketin ardından Londra’nın büyük bölümü yeniden inşa edildi; Christopher Wren’in tasarladığı yeni St. Paul Katedrali de yangın sonrası doğan yeni Londra’nın simgelerinden biri oldu.
1870 – NAPOLYON III SEDAN’DA TESLİM OLDU, FRANSIZ İMPARATORLUĞU ÇÖKTÜ
Fransa-Prusya Savaşı’nın en ağır yenilgilerinden biri olan Sedan Muharebesi’nin ardından Fransız ordusu 2 Eylül 1870’te teslim oldu, İmparator III. Napolyon da Prusyalılara esir düştü. Teslim belgesi Fransız General de Wimpffen ile Prusya Genelkurmay Başkanı Helmuth von Moltke tarafından imzalandı. Haber Paris’e ulaştığında rejim yalnızca iki gün dayanabildi; 4 Eylül’de İkinci Fransız İmparatorluğu yıkıldı ve Üçüncü Cumhuriyet ilan edildi.
Sedan yalnızca Fransa’nın kaderini değiştirmedi. Prusya’nın zaferi Alman devletlerinin birleşmesini hızlandırdı ve birkaç ay sonra, Ocak 1871’de Alman İmparatorluğu kuruldu. Bu nedenle 2 Eylül 1870, 19. yüzyıl Avrupa tarihinin dönüm noktalarından biri kabul ediliyor.
1872 – MARX İLE BAKUNİN’İ KARŞI KARŞIYA GETİREN LAHEY KONGRESİ BAŞLADI
Birinci Enternasyonal’in en kritik toplantılarından Lahey Kongresi, 2 Eylül 1872’de başladı. Karl Marx’ın merkezî ve siyasi örgütlenme anlayışı ile Mihail Bakunin’in devlet ve otorite karşıtı anarşist çizgisi arasındaki büyük çatışma kongreye damga vurdu. 7 Eylül’e kadar süren toplantı sonunda Bakunin ve James Guillaume örgütten ihraç edildi, Genel Konsey’in merkezi New York’a taşındı; bu kararlar Birinci Enternasyonal’deki bölünmeyi hızlandırarak örgütün birkaç yıl içinde dağılmasına giden yolu açtı.
1885 – ROCK SPRINGS KATLİAMI: 28 ÇİNLİ MADEN İŞÇİSİ ÖLDÜRÜLDÜ
ABD’nin Wyoming bölgesindeki Rock Springs’te 2 Eylül 1885’te, beyaz maden işçilerinden oluşan yaklaşık 150 kişilik bir grup Çinli işçilere saldırdı. 28 Çinli madenci öldürüldü, 15 kişi yaralandı; yüzlerce Çinli kentten kaçmak zorunda kaldı ve Çin Mahallesi yağmalanarak ateşe verildi. Olayın arkasında düşük ücretler, sendikalaşma çatışmaları ve yıllardır büyüyen Çinli göçmen karşıtlığı vardı. Katliamın failleri hakkında ciddi bir ceza verilmemesi de dönemin ABD’deki ırkçılık ve göçmen karşıtlığının en çarpıcı örneklerinden biri olarak tarihe geçti.
1918 – YUNUS NADİ, “YENİGÜN” GAZETESİNİ ÇIKARMAYA BAŞLADI
Türk basın tarihinin önemli gazetelerinden Yenigün, 2 Eylül 1918’de İstanbul’da yayımlanmaya başladı. Gazetenin sahibi ve başyazarı Yunus Nadi’ydi. Mondros Mütarekesi ve İstanbul’un işgalinden sonra Millî Mücadele’yi destekleyen bir yayın çizgisi benimseyen gazete, daha sonra Ankara’ya taşındı ve Anadolu’da Yenigün adıyla yayımlandı.
Yunus Nadi, savaş sonrasında Türk basınının en etkili isimlerinden biri olmayı sürdürdü ve 1924’te Cumhuriyet gazetesini kurdu. Böylece 2 Eylül 1918, yalnız Millî Mücadele basını açısından değil, Cumhuriyet dönemi gazeteciliğinin gelişimi açısından da önemli bir başlangıç tarihi oldu.
1919 – MUSTAFA KEMAL SİVAS’A GELDİ
Mustafa Kemal Paşa ve Heyet-i Temsiliye, Erzurum’dan başlayan yolculuklarının ardından 2 Eylül 1919’da Sivas’a ulaştı. Bu geliş, Millî Mücadele’nin örgütlenmesinde kritik bir aşamanın başlangıcıydı; yalnızca iki gün sonra, 4 Eylül’de Sivas Kongresi toplanacaktı.
4-11 Eylül arasında gerçekleştirilen kongrede Anadolu’daki direniş örgütlerinin büyük bölümü Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti çatısı altında birleştirildi ve Millî Mücadele’nin tek merkezden yönetilmesinin temelleri güçlendirildi. Mustafa Kemal’in 2 Eylül’de Sivas’a gelişi, bu nedenle Cumhuriyet’e giden yolun önemli duraklarından biri oldu.
1922 – ESKİŞEHİR KURTARILDI, GENERAL TRİKUPİS ESİR ALINDI
Büyük Taarruz’un ardından hızla ilerleyen Türk ordusu, 2 Eylül 1922’de Eskişehir’i Yunan işgalinden kurtardı. Geri çekilen Yunan birlikleri kentin büyük bölümünü yakıp yıkmıştı. Aynı gün Uşak’ın Göğem köyü yakınlarında Yunan Küçük Asya Ordusu Başkomutanlığına atanmış General Nikolaos Trikupis, beraberindeki üst düzey komutanlar ve binlerce askerle Türk kuvvetlerine esir düştü.
1925 – TEKKE VE ZAVİYELERİN KAPATILMASI KARARLAŞTIRILDI, MEMURLARA ŞAPKA ZORUNLULUĞU GETİRİLDİ
2 Eylül 1925’te Bakanlar Kurulu, tekke ve zaviyelerin kapatılması, din görevlilerinin kıyafetlerinin düzenlenmesi ve devlet memurlarının şapka giymesinin zorunlu hale getirilmesine ilişkin kararnameler çıkardı. Böylece Cumhuriyet’in laikleşme ve kılık-kıyafet alanındaki en önemli düzenlemelerinden biri için ilk resmî adım atıldı. Tekke ve zaviyelerin kapatılması daha sonra 30 Kasım 1925’te kabul edilen 677 sayılı kanunla yasal düzenlemeye bağlandı.
1929 – TÜRKİYE’NİN İLK GÜZELLİK KRALİÇESİ FERİHA TEVFİK SEÇİLDİ
Cumhuriyet gazetesinin düzenlediği Türkiye’nin ilk güzellik yarışması 2 Eylül 1929’da sonuçlandı. Jüri önce Hicran Hanım’ı birinci seçti ancak evli olduğu anlaşılınca yarışma dışı bırakıldı ve Feriha Tevfik Türkiye’nin ilk güzellik kraliçesi ilan edildi. Jüride Halit Ziya Uşaklıgil, Hüseyin Rahmi Gürpınar, Peyami Safa, İbrahim Çallı ve Bedia Muvahhit gibi dönemin ünlü isimleri de vardı. Feriha Tevfik daha sonra sinema ve tiyatroya geçti; Bir Millet Uyanıyor ve Leblebici Horhor Ağa gibi filmlerde rol aldı.
1930 – PARİS’TEN NEW YORK’A İLK KEZ DURMADAN UÇULDU
Fransız havacılar Dieudonné Costes ve Maurice Bellonte, Paris’ten havalandıkları Point d’Interrogation adlı uçaklarıyla 2 Eylül 1930’da New York’a ulaşarak Fransa’dan ABD’ye ilk kesintisiz uçuşu tamamladı. Yolculuk yaklaşık 37 saat 18 dakika sürdü.
Atlantik’i Avrupa’dan Amerika’ya, yani hâkim rüzgârlara karşı geçmek büyük bir teknik ve fiziksel zorluktu. Charles Lindbergh’in 1927’de gerçekleştirdiği ünlü New York-Paris uçuşunun ters yönündeki bu başarı, uzun mesafeli sivil havacılığın gelişiminde önemli kilometre taşlarından biri oldu. ABD Başkanı Herbert Hoover da gönderdiği kutlama mesajında uçuşu Fransa’dan ABD’ye yapılan ilk kesintisiz uçuş olarak kayda geçirdi.
1935 – ABD TARİHİNİN EN ŞİDDETLİ KASIRGALARINDAN BİRİ FLORIDA KEYS’İ VURDU
2 Eylül 1935’te Florida Keys’e ulaşan “Labor Day Kasırgası”, 5. kategori şiddetinde karaya çıkarak bölgeyi yerle bir etti. Ölçülen 892 milibarlık basıncıyla ABD’de karaya ulaşmış en şiddetli kasırgalardan biri olan felakette 408 kişi hayatını kaybetti; ölenlerin önemli bölümünü bölgede yol yapımında çalışan I. Dünya Savaşı gazileri oluşturuyordu. Kasırga demiryollarını, köprüleri ve yerleşimleri ağır biçimde tahrip etti.
1938 – HATAY DEVLETİ KURULDU, TAYFUR SÖKMEN DEVLET BAŞKANI SEÇİLDİ
Hatay Millet Meclisi, 2 Eylül 1938’de Antakya’da ilk toplantısını yaparak Hatay Devleti’nin kuruluşunu ilan etti. Meclis Başkanlığına Abdülgani Türkmen, devlet başkanlığına ise milletvekillerinin oybirliğiyle Tayfur Sökmen seçildi; devletin adı da “Hatay” olarak kabul edildi.
Hatay Devleti yaklaşık on ay yaşadı. Millet Meclisi 23 Haziran 1939’da Türkiye’ye katılma kararı aldı; Fransa’nın bölgedeki haklarını Türkiye’ye devreden anlaşmanın ardından Hatay, Türkiye Cumhuriyeti’ne katıldı. Böylece Atatürk’ün son yıllarında büyük önem verdiği Hatay meselesi Türkiye lehine sonuçlandı.
1945 – JAPONYA TESLİM BELGESİNİ İMZALADI, II. DÜNYA SAVAŞI RESMEN SONA ERDİ
Japonya’nın teslim olacağını 15 Ağustos’ta açıklamasının ardından resmî teslim belgesi 2 Eylül 1945’te Tokyo Körfezi’ndeki USS Missouri zırhlısında imzalandı. Japonya adına Dışişleri Bakanı Mamoru Shigemitsu, Müttefikler adına General Douglas MacArthur ve diğer ülke temsilcilerinin imza attığı törenle altı yıl süren II. Dünya Savaşı resmen sona erdi.
1947 – İSTANBUL EMNİYETİNDE İŞKENCE DAVASI: BÜRO ŞEFİ MAHKÛM OLDU
İstanbul Emniyeti Kaçakçılık Bürosu Şefi, 2 Eylül 1947’de işkence suçundan mahkûm edildi. Dönemin Vatan gazetesinin “Poliste işkence” başlığıyla verdiği habere göre olay, pamuk ipliğini yüksek fiyatla sattıkları gerekçesiyle soruşturulan iki tüccarın Emniyet Müdürlüğü’nde kendilerine işkence yapıldığını söyleyerek şikâyetçi olmasıyla yargıya taşındı. Yapılan duruşmalar sonunda büro şefi suçlu bulundu.
1958 – SPUTNİK ŞOKU ABD’NİN EĞİTİM POLİTİKASINI DEĞİŞTİRDİ
ABD Başkanı Dwight D. Eisenhower, 2 Eylül 1958’de National Defense Education Act’i – Ulusal Savunma Eğitim Yasası’nı imzaladı. Bir yıl önce Sovyetler Birliği’nin Sputnik uydusunu uzaya göndermesi, ABD’de bilim ve teknoloji yarışında geri kalındığı endişesini büyütmüştü.
Yasa; matematik, fen bilimleri, yabancı dil ve teknik eğitime federal kaynak aktarılmasını, üniversite öğrencilerine kredi sağlanmasını ve daha fazla bilim insanı ile teknik uzman yetiştirilmesini öngörüyordu. Böylece Soğuk Savaş ve uzay yarışı yalnız roketleri değil, Amerikan sınıflarında okutulan dersleri de değiştirdi.
1969 – ABD’NİN İLK ATM’Sİ HİZMETE GİRDİ
ABD’de halka açık ilk ATM, 2 Eylül 1969’da New York’un Rockville Centre bölgesindeki Chemical Bank şubesinde hizmete girdi. Makine müşterilere günün 24 saati nakit çekme imkânı sağlıyordu; banka açılışı “2 Eylül’de bankamız sabah 9’da açılacak ve bir daha hiç kapanmayacak” sloganıyla duyurdu. Dünyadaki ilk nakit verme makineleri İngiltere’de 1967’de kullanılmaya başlanmıştı; Rockville Centre’daki cihaz ise ATM’lerin ABD’de yaygınlaşmasının başlangıcı oldu.
1969 – İNTERNETİN ATALARINDAN ARPANET’İN İLK DÜĞÜMÜ ÇALIŞMAYA BAŞLADI
2 Eylül 1969’da UCLA’daki bilgisayar ile ARPANET için geliştirilen ilk Interface Message Processor – IMP arasında veri aktarımı gerçekleştirildi. UCLA böylece daha sonra internetin gelişmesine temel oluşturacak ARPANET’in ilk düğümü haline geldi. Projenin önemli isimlerinden Leonard Kleinrock, bu tarihi daha sonra “bebek internetin ilk nefesini aldığı gün” olarak tanımlayacaktı.
Ancak sık yapılan bir hatayı düzeltmek gerekiyor: İnternet tarihindeki ilk bilgisayardan bilgisayara ARPANET mesajı 2 Eylül’de gönderilmedi. UCLA ile Stanford Research Institute arasındaki ilk mesaj 29 Ekim 1969’da gönderildi ve “LOGIN” yazılmaya çalışılırken sistem çöktüğü için karşı tarafa önce yalnızca “LO” harfleri ulaşabildi. 2 Eylül’ün önemi, ilk ağ düğümünün çalışmaya başlaması.
1991 – DAĞLIK KARABAĞ’DA AYRILIKÇI YÖNETİM “CUMHURİYET” İLAN ETTİ
Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi ve Şaumyan bölgesindeki Ermeni temsilcilerin ortak toplantısında 2 Eylül 1991’de “Dağlık Karabağ Cumhuriyeti”nin kurulduğu ilan edildi. Azerbaycan yönetimi bu girişimi hukuka aykırı kabul etti. Aralık ayında bölgede bağımsızlık referandumu gerçekleştirildi; Azerbaycanlı nüfusun büyük ölçüde katılmadığı referandumun ardından ayrılıkçı yönetim bağımsızlık iddiasını sürdürdü.
İlan, Sovyetler Birliği’nin dağılma sürecinde giderek şiddetlenen Dağlık Karabağ çatışmasının önemli dönüm noktalarından biri oldu. Kurulan yapı hiçbir Birleşmiş Milletler üyesi devlet tarafından bağımsız ülke olarak tanınmadı.
1993 – TÜRKİYE BİLİMLER AKADEMİSİ KURULDU
Türkiye’nin bütün bilim alanlarını kapsayan ulusal akademisi Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA), 2 Eylül 1993’te kuruldu. Kuruluşu sağlayan 497 sayılı Kanun Hükmünde Kararname bu tarihte Resmî Gazete’de yayımlandı; bilimsel araştırmaları teşvik etmek, bilim insanlarını desteklemek ve bilimsel konularda danışmanlık yapmakla görevlendirilen TÜBA, 7 Ocak 1994’te çalışmalarına başladı.
1994 – NAİM SÜLEYMANOĞLU “DÜNYANIN EN GÜÇLÜ SPORCUSU” SEÇİLDİ
Türk halterinin efsane ismi Naim Süleymanoğlu, 2 Eylül 1994’te Paris’te düzenlenen törende “Dünyanın En Güçlü Sporcusu” ödülünü aldı. Uluslararası Olimpiyat Komitesi’nin kuruluşunun 100. yılı kapsamında gerçekleştirilen törende ödülü Dünya Halter Federasyonu Başkanı Gottfried Schödl verdi. “Cep Herkülü” lakaplı Süleymanoğlu, kendi ağırlığının üç katından fazlasını kaldırabilen olağanüstü performansı ve dünya rekorlarıyla halter tarihinin en büyük sporcularından biri kabul ediliyor.
1998 – SWISSAIR 111 ATLANTİK’E DÜŞTÜ: 229 KİŞİ HAYATINI KAYBETTİ
New York’tan Cenevre’ye giden Swissair 111 sefer sayılı MD-11, 2 Eylül 1998’de Kanada’nın Nova Scotia kıyılarında denize düştü. Kokpitte duman fark eden pilotlar Halifax’a acil inişe yöneldi ancak uçakta yayılan yangın kontrol sistemlerine zarar verdi; Peggy’s Cove yakınlarında düşen uçaktaki 215 yolcu ve 14 mürettebatın tamamı, toplam 229 kişi hayatını kaybetti. Kanada Ulaşım Güvenliği Kurulu soruşturması, yangının elektrik tesisatındaki bir arızadan başlayarak yanıcı izolasyon malzemeleri boyunca yayıldığını belirledi.
1998 – ULUSLARARASI BİR MAHKEME İLK KEZ “SOYKIRIM” SUÇUNDAN MAHKÛMİYET VERDİ
Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi, 2 Eylül 1998’de Jean-Paul Akayesu’yu soykırım ve insanlığa karşı suçlardan suçlu buldu. Böylece bir uluslararası mahkeme, 1948 tarihli Soykırım Sözleşmesi kapsamında tarihte ilk kez bir kişiyi soykırım suçundan mahkûm etmiş oldu.
Kararın uluslararası hukuk açısından başka bir çığır açıcı yönü daha vardı. Mahkeme, tecavüz ve sistematik cinsel şiddetin bir topluluğu bütünüyle ya da kısmen yok etme amacıyla kullanılması halinde soykırım eyleminin parçası sayılabileceğini kabul etti. Akayesu kararı, sonraki savaş suçları ve insanlığa karşı suç davalarının hukukunu da derinden etkiledi.
2008 – GOOGLE CHROME İLK KEZ KULLANICILARLA BULUŞTU
Google, 2 Eylül 2008’de yeni internet tarayıcısı Google Chrome’un ilk beta sürümünü yayımladı. Aynı gün tarayıcının temelini oluşturan Chromium projesinin kaynak kodları da açık kaynak olarak yayımlandı. Google, Chrome’u daha hızlı, güvenli ve kararlı bir web deneyimi yaratma iddiasıyla geliştirmişti.
İlk sürüm yalnızca Windows için çıkmıştı; ancak Chrome kısa sürede tarayıcı pazarının en önemli oyuncularından biri haline geldi. İlginç tesadüf: ARPANET’in ilk düğümünün çalışmaya başlamasından tam 39 yıl sonra, internet kullanım biçimini kökten değiştirecek tarayıcılardan biri yine bir 2 Eylül günü doğdu.
2011 – MAVİ MARMARA KRİZİNDE TÜRKİYE, İSRAİL’E KARŞI 5 YAPTIRIM KARARI ALDI
Türkiye, 2 Eylül 2011’de, Mavi Marmara baskınına ilişkin BM Palmer Raporu’nun açıklanmasının ardından İsrail’e karşı beş maddelik yaptırım paketini duyurdu. Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu; diplomatik ilişkilerin ikinci kâtip seviyesine indirileceğini, askerî anlaşmaların askıya alınacağını, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’de seyrüsefer serbestisi için gerekli önlemleri alacağını, Gazze ablukasının Uluslararası Adalet Divanı’na taşınması için girişimde bulunulacağını ve saldırı mağdurlarının hukuki mücadelelerine destek verileceğini açıkladı. Karar, 31 Mayıs 2010’daki Mavi Marmara baskınının ardından Türkiye-İsrail ilişkilerinde yaşanan en sert diplomatik kırılma oldu.
2018 – BREZİLYA’NIN 200 YILLIK ULUSAL MÜZESİ ALEVLER İÇİNDE KALDI
Rio de Janeiro’daki Brezilya Ulusal Müzesi, 2 Eylül 2018 gecesi çıkan büyük yangında ağır biçimde tahrip oldu. 1818’de kurulan ve Latin Amerika’nın en önemli bilim ve doğa tarihi kurumlarından biri olan müze, yangın sırasında yaklaşık 20 milyon parçalık dev bir koleksiyona sahipti.
Arkeolojik eserlerden fosillere, yerli halklara ait kültür varlıklarından eski Mısır koleksiyonlarına kadar milyonlarca parçanın bulunduğu koleksiyonun çok büyük bölümü yangından etkilendi ya da yok oldu. Müzenin kendi değerlendirmelerine göre bu, kurumun iki yüzyıllık tarihindeki en büyük felaketti. Sonraki yıllarda enkazdan binlerce eser ve parça kurtarılsa da kaybın önemli bölümü geri döndürülemez durumdaydı.
2014 – 169 YILDIR KAYIP OLAN HMS EREBUS BULUNDU
İngiliz kâşif Sir John Franklin’in Kuzeybatı Geçidi’ni bulmak amacıyla 1845’te çıktığı ve 129 kişinin tamamının hayatını kaybettiği ünlü Arktik seferinin gemilerinden HMS Erebus’un enkazı, 2 Eylül 2014’te Kanada’nın kuzeyinde bulundu. Gemi, sonar taraması sırasında deniz tabanında fark edildi.
Franklin’in iki gemisi Erebus ve Terror’un nerede kaybolduğu yaklaşık 169 yıl boyunca denizcilik tarihinin en büyük bilmecelerinden biri olarak kalmıştı. Keşifte modern sonar teknolojisinin yanı sıra, bölgedeki Inuit topluluklarının kuşaktan kuşağa aktardığı sözlü bilgiler de önemli rol oynadı. Diğer kayıp gemi HMS Terror ise 2016’da bulundu.
2023 – HİNDİSTAN, GÜNEŞ’İ İNCELEYECEK İLK UZAY GÖREVİNİ BAŞLATTI
Hindistan Uzay Araştırma Örgütü ISRO, 2 Eylül 2023’te Aditya-L1 uzay aracını Sriharikota’daki Satish Dhawan Uzay Merkezi’nden başarıyla fırlattı. Hindistan’ın Güneş’i uzaydan incelemek için geliştirdiği ilk gözlemevi olan Aditya-L1, Dünya’dan yaklaşık 1,5 milyon kilometre uzaktaki Güneş-Dünya L1 Lagrange noktasına gönderildi. Yedi bilimsel cihaz taşıyan araç; Güneş’in atmosferi, Güneş rüzgârları, patlamalar ve bunların uzay hava koşullarına etkilerini araştırmak üzere tasarlandı.
KOCAELİ TARİHİNDE 2 EYLÜL
1754 – İZMİT KÖRFEZİ’Nİ BÜYÜK DEPREM VURDU
2 Eylül 1754 gecesi İzmit Körfezi ve çevresinde büyük bir deprem meydana geldi. Tarihsel kayıtlara göre İzmit’te çok sayıda bina yıkılırken Geyve ağır hasar gördü; sarsıntı İstanbul’da da ciddi yıkıma yol açtı. Bilimsel çalışmalar depremin büyüklüğünü yaklaşık 6,8 olarak tahmin ediyor. 17 Ağustos 1999’dan yüzyıllar önce aynı coğrafyanın büyük depremlerle sarsıldığını gösteren önemli tarihsel kayıtlardan biri.
1922 – BÜYÜK TAARRUZ ZAFERİ İZMİT’TE SABAHA KADAR KUTLANDI
Büyük Taarruz’dan gelen zafer haberleri üzerine 2 Eylül 1922’de İzmit’te kadın ve erkeklerden oluşan kalabalıklar sokaklara çıktı. Dönemin Hâkimiyet-i Milliye gazetesine dayanan kayıtlara göre gece fener alayları düzenlendi ve kutlamalar sabaha kadar sürdü. İşgal ve savaş yıllarını yaşayan İzmit halkı böylece Türk ordusunun Batı Cephesi’ndeki ilerleyişini büyük bir coşkuyla kutladı.
1924 – KOCAELİ, CUMHURİYETİN İLK BÜYÜK ULUSAL SPOR BULUŞMASINDA YERİNİ ALDI
Cumhuriyet’in ilk yıllarında Türk sporunun ülke çapında örgütlenmeye başladığı günlerde Kocaeli de Türkiye’nin 14 spor mıntıkasından biri olmuştu. 2 Eylül 1924 tarihli dönemin basını, Ankara’da düzenlenecek Türkiye birincilikleri ve Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı kongresi için sporcuların kente toplanmaya başladığını yazıyordu. Listelenen 14 mıntıka arasında Kocaeli de bulunuyor, mıntıkanın ayırt edici rengi “kahverengi” olarak gösteriliyordu. Haberde henüz Ankara’ya ulaşmayan beş mıntıka ayrıca sayıldığından, Kocaeli’nin o tarihte Ankara’da bulunan dokuz mıntıka arasında olduğu da anlaşılıyor.
Kocaeli Mıntıkası, Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı teşkilatına henüz 6 Ağustos 1924’te katılmıştı. Yani kuruluşundan bir aydan kısa süre sonra ülke çapındaki bu büyük spor organizasyonunda temsil ediliyordu. Ankara’daki programda futbolun yanı sıra güreş, bisiklet, koşu, atlama, cirit ve çeşitli atletizm dallarında Türkiye birincilikleri düzenlenecekti. Bu kayıt, Kocaeli’nin Cumhuriyet’in daha ilk yılında oluşmaya başlayan ulusal spor teşkilatındaki yerini göstermesi bakımından önemli.
1950 – KOCAELİ TÜTÜN İŞÇİLERİ SENDİKASI İLK GENEL KURULUNU YAPTI
İzmit’in bugün büyük ölçüde unutulan tütün ekonomisinin işçileri, 2 Eylül 1950’de Kocaeli Tütün İşçileri Sendikası’nın ilk genel kurulunda bir araya geldi. Dönemin Hürsöz gazetesine dayanan yerel tarih kayıtlarında sendikanın Hüseyin Baturer, Tevfik Danabay, Ömer Sertel ve arkadaşlarının girişimiyle kurulduğu belirtiliyor. Tütünün Kocaeli ekonomisinde önemli yer tuttuğu yıllardaki bu örgütlenme, kentin daha sonra güçlenecek işçi ve sendika kültürünün erken örneklerinden biriydi.
1993 – İZMİT’İ BÜYÜKŞEHİR YAPAN KARAR ALINDI
Bugünkü Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’ne giden en önemli idari adım 2 Eylül 1993’te atıldı. Bakanlar Kurulu’nun 504 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamesiyle İzmit Belediyesi’nin İzmit Büyükşehir Belediyesi’ne dönüştürülmesi kararlaştırıldı. Karar 9 Eylül’de Resmî Gazete’de yayımlandı; kurumun adı 2004’te Kocaeli Büyükşehir Belediyesi olarak değiştirildi.
2018 – GÖLCÜK, YEDİ ÜLKEDEN KIRKYAMA SANATÇILARINI AĞIRLADI
Gölcük Belediyesi’nin düzenlediği 9. Uluslararası Nakışlı Kırkyama Şenliği ve Çalıştayı, 2 Eylül 2018’de sona erdi. Üç günlük etkinliğe yedi yabancı ülkeden 18 sanatçının da aralarında bulunduğu 465 kırkyama meraklısı katıldı; Değirmendere’de sergiler, müzik dinletileri, el sanatları gösterileri ve fotoğraf etkinlikleri düzenlendi. Şenlik, ilçenin yıllar içinde gelenekselleşen renkli kültür etkinliklerinden biri oldu.
2018 – KİBARİYE SEKAPARK’TA BİNLERCE KOCAELİLİYE KONSER VERDİ
Arabesk müziğin sevilen isimlerinden Kibariye, 2 Eylül 2018’de Sekapark’ta düzenlenen ücretsiz yaz konserinde sahne aldı. Sekapark Yaz Konserleri’nin açılışını yapan sanatçıyı binlerce Kocaelili izledi; Kibariye sahnede İzmit’in kendisi için özel bir yeri olduğunu söyledi. Konser serisi daha sonra Enbe Orkestrası ve Serdar Ortaç’la devam etti.
2 EYLÜL’DE DOĞANLAR
1907 – TÜRK HALK BİLİMİNİN ÖNCÜSÜ PERTEV NAİLİ BORATAV DOĞDU
Türk halk kültürü ve folklor araştırmalarının en önemli isimlerinden Pertev Naili Boratav, 2 Eylül 1907’de doğdu. Masallar, halk hikâyeleri, Köroğlu ve Nasreddin Hoca üzerine çalışmalarıyla Türkiye’de halk biliminin akademik bir disiplin haline gelmesinde öncü rol oynadı.
1910 – “VEGAN” KELİMESİNİ ORTAYA ATAN DONALD WATSON DOĞDU
İngiliz aktivist Donald Watson, 2 Eylül 1910’da doğdu. Hayvansal ürünlerin tamamen dışlandığı yaşam biçimini tanımlamak amacıyla 1944’te “vegan” kelimesini türetti ve aynı yıl Vegan Society’nin kurucuları arasında yer aldı.
1916 – TÜRK SİNEMASININ “USTASIZ USTA”SI LÜTFİ ÖMER AKAD DOĞDU
Türk sinemasının büyük yönetmenlerinden Lütfi Ömer Akad, 2 Eylül 1916’da İstanbul’da doğdu. Kanun Namına, Hudutların Kanunu ve Gelin-Düğün-Diyet üçlemesi gibi filmleriyle Yeşilçam’ın sinema dilinin gelişmesinde belirleyici rol oynadı.
1918 – “KÜÇÜK AĞA” VE “OSMANCIK”IN YAZARI TARIK BUĞRA DOĞDU
Türk edebiyatının önemli romancılarından Tarık Buğra, 2 Eylül 1918’de Akşehir’de doğdu. Küçük Ağa, Osmancık, İbiş’in Rüyası ve Firavun İmanı gibi eserleriyle özellikle Osmanlı ve Millî Mücadele dönemlerini güçlü karakterler üzerinden anlattı.
1927 – ALARKO’NUN KURUCUSU İSHAK ALATON DOĞDU
Türk iş dünyasının önemli isimlerinden İshak Alaton, 2 Eylül 1927’de İstanbul’da doğdu. İsveç’te kaynak işçisi olarak çalıştıktan sonra Türkiye’ye dönen Alaton, Üzeyir Garih ile birlikte küçük bir şirket olarak başlattıkları Alarko’yu Türkiye’nin en büyük holdinglerinden birine dönüştürdü.
1934 – KIBRIS ŞEHİDİ CENGİZ TOPEL İZMİT’TE DOĞDU
Hava Pilot Yüzbaşı Cengiz Topel, 2 Eylül 1934’te İzmit’te doğdu. 1964’te Kıbrıs’taki hava harekâtı sırasında uçağı düşürülen Topel esir alındıktan sonra hayatını kaybetti ve Cumhuriyet döneminin ilk hava harp şehidi olarak anıldı. Adı bugün Kocaeli Cengiz Topel Havalimanı’nda da yaşatılıyor.
1946 – “BEŞİNCİ BEATLE” BILLY PRESTON DOĞDU
Amerikalı müzisyen Billy Preston, 2 Eylül 1946’da doğdu. Beatles’ın son dönem kayıtlarında grupla çalışan usta klavyeci, Beatles plaklarında adı ayrıca belirtilen ender konuk müzisyenlerden biri olması nedeniyle “Beşinci Beatle” olarak anılan isimlerden biri oldu.
1948 – CHALLENGER FACİASINDA HAYATINI KAYBEDEN ÖĞRETMEN CHRISTA McAULIFFE DOĞDU
Amerikalı öğretmen Christa McAuliffe, 2 Eylül 1948’de doğdu. NASA’nın “Uzaydaki Öğretmen” programı için yaklaşık 11 bin aday arasından seçildi; ancak 28 Ocak 1986’da Challenger uzay mekiğinin fırlatıldıktan 73 saniye sonra parçalanması sonucu diğer altı mürettebatla birlikte hayatını kaybetti.
1952 – “LİMON İLE ZEYTİN”İN YARATICISI SALİH MEMECAN DOĞDU
Karikatürist Salih Memecan, 2 Eylül 1952’de doğdu. Uzun yıllar yayımlanan Bizimcity siyasi karikatürlerinin yanı sıra Sizinkiler ve Limon ile Zeytin karakterlerini yarattı; bu karakterler kitaplardan animasyon dizilerine uzanan geniş bir çocuk markasına dönüştü.
1952 – JIMMY CONNORS DOĞDU: TENİSİN EN BÜYÜK EFSANELERİNDEN BİRİ
Amerikan tenisinin unutulmaz isimlerinden Jimmy Connors, 2 Eylül 1952’de Illinois’de doğdu. Agresif oyun tarzı, mücadeleci kişiliği ve seyirciyle kurduğu sıra dışı ilişkiyle tenis tarihinin en tanınmış karakterlerinden birine dönüşen Connors, dünya 1 numarasına yükseldi ve toplam 268 hafta zirvede kaldı.
Connors, beşi ABD Açık, ikisi Wimbledon ve biri Avustralya Açık olmak üzere sekiz Grand Slam tekler şampiyonluğu kazandı. ATP kayıtlarında kariyerini 109 tekler şampiyonluğuyla tamamladı. 1970’lerden 1990’lara uzanan olağanüstü uzun kariyeriyle profesyonel tenisin en kalıcı yıldızlarından biri oldu.
1959 – SOKAK SANATÇILIĞINDAN CIRQUE DU SOLEIL’E, ORADAN UZAYA: GUY LALIBERTÉ DOĞDU
Cirque du Soleil’in kurucularından Guy Laliberté, 2 Eylül 1959’da Kanada’nın Quebec kentinde doğdu. Kariyerine akordeon çalarak, tahta bacak üzerinde yürüyerek ve ateş yutarak sokak gösterileri yapan bir sanatçı olarak başladı. 1984’te arkadaşlarıyla birlikte kurduğu Cirque du Soleil ise geleneksel sirki tiyatro, dans, müzik ve akrobasiyle birleştirerek dünya çapında yepyeni bir gösteri anlayışı yarattı.
Laliberté’nin hikâyesi bununla da bitmedi. 2009’da Soyuz uzay aracıyla Uluslararası Uzay İstasyonu’na gitti ve Kanada’nın ilk özel uzay yolcusu oldu. Sokaklarda ateş yutan genç bir sanatçı olarak başlayan yolculuğunun uzaya kadar uzanması, onu gösteri dünyasının en sıra dışı girişimcilerinden biri haline getirdi.
1961 – SAÇLARIYLA DA FUTBOLUYLA DA UNUTULMAYAN CARLOS VALDERRAMA DOĞDU
Kolombiya futbolunun efsane isimlerinden Carlos Valderrama, 2 Eylül 1961’de doğdu. Sarı ve kabarık saçlarıyla futbol tarihinin en kolay tanınan oyuncularından biri olan Valderrama, iki kez Güney Amerika’da Yılın Futbolcusu seçildi ve üç Dünya Kupası’nda Kolombiya forması giydi.
1962 – BİRLEŞİK KRALLIK BAŞBAKANI KEIR STARMER DOĞDU
İngiliz hukukçu ve siyasetçi Keir Starmer, 2 Eylül 1962’de Londra’da doğdu. İnsan hakları avukatlığı ve başsavcılık görevlerinin ardından siyasete giren Starmer, İşçi Partisi lideri oldu ve partisinin 2024 seçimlerindeki büyük zaferinin ardından Birleşik Krallık Başbakanlığına geldi.
1964 – “MATRIX” VE “JOHN WICK”İN YILDIZI KEANU REEVES DOĞDU
Kanadalı oyuncu Keanu Reeves, 2 Eylül 1964’te Beyrut’ta doğdu. Speed ile aksiyon yıldızına dönüşen Reeves, The Matrix’te Neo ve John Wick serisindeki başrolüyle birkaç kuşağın en tanınmış Hollywood oyuncularından biri haline geldi.
1965 – AĞIR SIKLET EFSANESİ LENNOX LEWIS DOĞDU
Boks tarihinin en önemli ağır sıkletlerinden Lennox Lewis, 2 Eylül 1965’te Londra’da doğdu. 1988 Olimpiyatları’nda Kanada adına altın madalya kazanan Lewis, profesyonel kariyerinde üç kez dünya ağır sıklet şampiyonu oldu ve boksa şampiyon olarak veda etti.
1966 – “FRIDA”NIN OSCAR ADAYI YILDIZI SALMA HAYEK DOĞDU
Meksikalı-Amerikalı oyuncu Salma Hayek, 2 Eylül 1966’da doğdu. Desperado ile Hollywood’da yıldızlaşan Hayek, ressam Frida Kahlo’yu canlandırdığı Frida filmiyle En İyi Kadın Oyuncu Oscar’ına aday gösterildi. 2 Eylül 2026’da 60 yaşına giriyor.
1973 – “RUHSAR”IN YILDIZI HANDE ATAİZİ DOĞDU
Oyuncu ve sunucu Hande Ataizi, 2 Eylül 1973’te Bursa’da doğdu. Mum Kokulu Kadınlar ile Altın Portakal kazanan ve özellikle Ruhsar dizisiyle geniş kitlelere ulaşan Ataizi, 2002’de Sevda Demirel’in canlı yayında attığı tokatla da Türk televizyon ve magazin tarihinin unutulmayan anlarından birinin tarafı oldu.
1974 – “ÇOCUKLAR DUYMASIN”IN MELTEM’İ PINAR ALTUĞ DOĞDU
Oyuncu ve sunucu Pınar Altuğ, 2 Eylül 1974’te doğdu. 1994’te Türkiye Güzeli seçilen Altuğ, özellikle Çocuklar Duymasın dizisindeki Meltem karakteriyle 2000’li yılların en tanınmış televizyon yüzlerinden biri haline geldi.
1975 – “SİHİRLİ ANNEM”İN EDA’SI DEFNE JOY FOSTER DOĞDU
Oyuncu ve sunucu Defne Joy Foster, 2 Eylül 1975’te doğdu. Televizyon programlarının ardından özellikle Sihirli Annem dizisindeki Eda karakteriyle geniş kitlelerin sevgisini kazanan Foster, 2011’de henüz 35 yaşındayken hayatını kaybetti.
1986 – “VASFiYE TEYZE”YLE FENOMEN OLAN GONCA VUSLATERİ DOĞDU
Oyuncu Gonca Vuslateri, 2 Eylül 1986’da Bursa’da doğdu. Çok sayıda film ve dizide rol alan Vuslateri, özellikle Yalan Dünya dizisinde hem Eylem’i hem de yaşlı Vasfiye Teyze karakterini canlandırmasıyla geniş kitlelerce tanındı.
1992 – DÜNYA ŞAMPİYONU ARJANTİN’İN KALECİSİ EMILIANO MARTÍNEZ DOĞDU
Arjantinli kaleci Emiliano “Dibu” Martínez, 2 Eylül 1992’de doğdu. Arjantin’in 2022 Dünya Kupası şampiyonluğunda kritik kurtarışları ve penaltılardaki performansıyla öne çıkan Martínez, turnuvanın en iyi kalecisine verilen Altın Eldiven ödülünü kazandı.
1998 – “GELSİN HAYAT BİLDİĞİ GİBİ”NİN YILDIZI DEVRİM ÖZKAN DOĞDU
Oyuncu Devrim Özkan, 2 Eylül 1998’de Muğla’da doğdu. Vatanım Sensin, Vuslat ve Ramo gibi dizilerin ardından özellikle Gelsin Hayat Bildiği Gibi dizisindeki Songül karakteriyle geniş bir izleyici kitlesine ulaştı.
2 EYLÜL’DE HAYATINI KAYBEDENLER
459 – 36 YILINI BİR SÜTUNUN TEPESİNDE GEÇİREN AZİZ SİMEON ÖLDÜ
Hristiyanlık tarihinin en sıra dışı münzevilerinden Simeon Stylites, 2 Eylül 459’da hayatını kaybetti. Halep yakınlarında bir sütunun üzerinde yaklaşık 36 yıl yaşayan Simeon, “sütun azizleri” adı verilen geleneğin en ünlü temsilcisi oldu ve yaşamı boyunca binlerce ziyaretçi tarafından izlendi.
1651 – OSMANLI SARAYININ EN GÜÇLÜ KADINLARINDAN KÖSEM SULTAN ÖLDÜRÜLDÜ
Osmanlı tarihinin en etkili valide sultanlarından Kösem Sultan, 2 Eylül 1651’i 3 Eylül’e bağlayan gece Topkapı Sarayı’nda boğdurularak öldürüldü. IV. Murad ve Sultan İbrahim’in annesi olan Kösem Sultan, çocuk yaştaki IV. Mehmed döneminde de saray siyasetinin merkezindeydi; ölümü Turhan Sultan’la yaşadığı büyük iktidar mücadelesinin sonucu oldu.
1686 – BUDİN’İ SON NEFESİNE KADAR SAVUNAN ABDURRAHMAN ABDİ PAŞA ŞEHİT OLDU
Budin’in son Osmanlı beylerbeyi Abdurrahman Abdi Paşa, 2 Eylül 1686’da Habsburg ordusunun kente yaptığı son saldırı sırasında savaşarak hayatını kaybetti. Yaklaşık iki buçuk ay süren savunmanın ardından Budin, 145 yıllık Osmanlı hâkimiyetinden çıktı. Abdi Paşa’nın öldüğü yerde bugün dahi Macarlar tarafından dikilmiş bir anıt bulunuyor.
1937 – MODERN OLİMPİYATLARIN KURUCUSU PIERRE DE COUBERTIN ÖLDÜ
Modern Olimpiyat Oyunlarının yeniden hayata geçirilmesinin başlıca mimarı Pierre de Coubertin, 2 Eylül 1937’de Cenevre’de hayatını kaybetti. 1896 Atina Olimpiyatları’nın düzenlenmesini sağlayan Coubertin’in vasiyeti üzerine bedeni Lozan’a gömülürken, kalbi antik Olimpiyatların doğduğu Olympia’ya götürüldü.
1948 – MAYA UZMANIYDI, AMA AYNI ZAMANDA CASUSTU: SYLVANUS MORLEY ÖLDÜ
Maya uygarlığının araştırılmasında önemli rol oynayan Amerikalı arkeolog ve yazıtbilimci Sylvanus Griswold Morley, 2 Eylül 1948’de Santa Fe’de hayatını kaybetti. Chichén Itzá başta olmak üzere Orta Amerika’daki Maya kentlerinde çalışan Morley, Maya takvimi ve yazıtlarının incelenmesine önemli katkılar yaptı ve döneminin önde gelen Maya araştırmacılarından biri haline geldi.
Ancak yıllar sonra Morley’nin başka bir hayatı daha olduğu ortaya çıktı. I. Dünya Savaşı sırasında ABD Deniz İstihbarat Dairesi için casusluk yapmıştı. Arkeolojik araştırmalarını kendisine mükemmel bir örtü olarak kullanan Morley, Meksika ve Orta Amerika kıyılarında Alman denizaltı üsleri ve Alman faaliyetleri hakkında bilgi topladı; bölgede bir istihbarat ağı da kurdu. Kısacası Maya harabelerini araştırırken Washington’a gizli raporlar gönderen gerçek bir “arkeolog-casus”tu.
1968 – TÜRK BASINININ ÖNCÜ KADIN GAZETECİLERİNDEN SABİHA SERTEL ÖLDÜ
Gazeteci ve yazar Sabiha Sertel, 2 Eylül 1968’de Bakü’de hayatını kaybetti. Resimli Ay ve eşi Zekeriya Sertel’le çıkardığı Tan gazetesiyle Türk basın tarihinin en etkili kadın gazetecilerinden biri olan Sertel, siyasi baskılar ve 1945’teki Tan Matbaası baskınının ardından yaşamının önemli bölümünü yurt dışında geçirmek zorunda kaldı.
1969 – VİETNAM’IN BAĞIMSIZLIK LİDERİ HO CHI MINH ÖLDÜ
Vietnam’ın bağımsızlık mücadelesinin simgesi Ho Chi Minh, 2 Eylül 1969’da hayatını kaybetti. Ölüm tarihi aynı zamanda tarihî bir tesadüftü: Ho Chi Minh, tam 24 yıl önce 2 Eylül 1945’te Vietnam’ın bağımsızlığını ilan etmişti.
1973 – “YÜZÜKLERİN EFENDİSİ”NİN YARATICISI J.R.R. TOLKIEN ÖLDÜ
Modern fantastik edebiyatın en büyük isimlerinden J.R.R. Tolkien, 2 Eylül 1973’te 81 yaşında hayatını kaybetti. Hobbit ve Yüzüklerin Efendisi ile yalnız roman dünyasını değil, sinemadan oyunlara kadar modern popüler kültürün fantastik evren anlayışını da derinden etkiledi.
1983 – YEŞİLÇAM’IN ÜNLÜ OYUNCUSU FERİ CANSEL ÖLDÜRÜLDÜ
1970’lerin Yeşilçam’ında özellikle erotik film furyasının en tanınmış kadın oyuncularından Feri Cansel, 2 Eylül 1983’te İstanbul’da silahla öldürüldü. Kıbrıs doğumlu oyuncunun sevgilisi Melih Ük tarafından öldürülmesi, dönemin basınında geniş yer bulan Yeşilçam’ın en sarsıcı cinayetlerinden biri oldu.
1992 – “SIÇRAYAN GENLER”İ KEŞFEDEN NOBELLİ BARBARA McCLINTOCK ÖLDÜ
Amerikalı genetikçi Barbara McClintock, 2 Eylül 1992’de hayatını kaybetti. Genlerin kromozom üzerinde yer değiştirebildiğini gösteren ve “sıçrayan genler” olarak bilinen keşfi, genetik biliminin temel kabullerini değiştirdi; McClintock bu çalışmalarıyla 1983 Nobel Tıp Ödülü’nü tek başına kazandı.
1997 – “İNSANIN ANLAM ARAYIŞI”NIN YAZARI VIKTOR FRANKL ÖLDÜ
Avusturyalı psikiyatrist Viktor Frankl, 2 Eylül 1997’de hayatını kaybetti. Nazi toplama kamplarından kurtulan Frankl, yaşadığı deneyimlerden hareketle insanın yaşamındaki temel ihtiyaçlardan birinin “anlam” olduğunu savunan logoterapi yaklaşımını geliştirdi; İnsanın Anlam Arayışı dünya çapında milyonlarca okura ulaştı.
2001 – DÜNYANIN İLK KALP NAKLİNİ YAPAN CHRISTIAAN BARNARD ÖLDÜ
Güney Afrikalı cerrah Christiaan Barnard, 2 Eylül 2001’de hayatını kaybetti. Barnard, 3 Aralık 1967’de Cape Town’da gerçekleştirdiği operasyonla dünyanın ilk başarılı insandan insana kalp naklini yaparak tıp tarihine geçti.
2008 – SNOOPY’NİN SESİ VE CHARLIE BROWN’IN ANİMATÖRÜ BILL MELENDEZ ÖLDÜ
Charlie Brown ve Snoopy’yi televizyon dünyasına taşıyan animatör Bill Melendez, 2 Eylül 2008’de hayatını kaybetti. A Charlie Brown Christmas başta olmak üzere ünlü Peanuts çizgi filmlerini yöneten Melendez’in ilginç bir özelliği daha vardı: Snoopy ve Woodstock’un çıkardığı sesleri de kendisi seslendiriyordu.
2016 – F KLAVYENİN MUCİDİ İHSAN SITKI YENER ÖLDÜ
Türkçe için özel olarak geliştirilen F klavyenin mimarı İhsan Sıtkı Yener, 2 Eylül 2016’da 91 yaşında hayatını kaybetti. Türkçede harflerin kullanım sıklığını ve parmakların çalışma hızını dikkate alarak hazırladığı F klavye düzeni 1955’te kabul edildi ve Türkiye’nin uluslararası daktilografi yarışmalarındaki başarılarında önemli rol oynadı.
2016 – BAĞIMSIZ ÖZBEKİSTAN’IN İLK CUMHURBAŞKANI İSLAM KERİMOV ÖLDÜ
Özbekistan’ın ilk Cumhurbaşkanı İslam Kerimov, 2 Eylül 2016’da Taşkent’te hayatını kaybetti. Sovyetler Birliği’nin son yıllarından itibaren ülkeyi yöneten Kerimov, Özbekistan’ın 1991’de bağımsızlığını kazanmasının ardından cumhurbaşkanı oldu ve ölümüne kadar yaklaşık çeyrek yüzyıl iktidarda kaldı.
2021 – “ZORBA”NIN UNUTULMAZ MÜZİKLERİNİ BESTELEYEN MİKİS THEODORAKIS ÖLDÜ
Dünyaca ünlü Yunan besteci Mikis Theodorakis, 2 Eylül 2021’de 96 yaşında hayatını kaybetti. Özellikle Zorba the Greek filminin dünyaca tanınan müziğiyle hafızalara kazınan Theodorakis, aynı zamanda Yunanistan’daki askerî cuntaya karşı mücadelesi nedeniyle hapsedilmiş ve eserleri yasaklanmış bir siyasi aktivistti.
2022 – UZAYDAKİ UYGARLIKLARI HESAPLAMAYA ÇALIŞAN FRANK DRAKE ÖLDÜ
Dünya dışı yaşam arayışının öncülerinden Amerikalı astronom Frank Drake, 2 Eylül 2022’de 92 yaşında hayatını kaybetti. Samanyolu’nda iletişim kurulabilecek gelişmiş uygarlıkların sayısını tahmin etmeye yönelik ünlü Drake Denklemi’ni geliştiren bilim insanı, SETI çalışmalarının da kurucu isimlerinden biri oldu.
2024 – GÖLCÜK’TE DE MÜZİK YAPAN USTA BESTEKÂR KAMURAN YARKIN ÖLDÜ
Türk sanat müziği bestekârı ve tanburî Kamuran Yarkın, 2 Eylül 2024’te 86 yaşında hayatını kaybetti. “Sen Kimseyi Sevemezsin Sevmeyeceksin” gibi eserleriyle tanınan, pop müzik sanatçısı Ferda Anıl Yarkın’ın da babası olan Yarkın’ın Kocaeli ile özel bir bağı vardı: 1950’lerde Gölcük Deniz Fabrikaları Türk Müziği Topluluğu’nda yer aldı ve burada tanbur eğitimi gördü.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
