Günün Tarihi / 15 Ağustos
16 AĞUSTOS’TA NELER KUTLANIYOR?
Hacı Bektaş Veli’yi Anma Törenleri
Hacı Bektaş Veli Dergâhı’nın 16 Ağustos 1964’te müze olarak açılmasının ardından Hacıbektaş’ta her yıl düzenlenmeye başlayan anma törenleri, 1990’dan itibaren uluslararası nitelik kazandı. Geleneksel olarak 16–18 Ağustos çevresinde gerçekleştirilen etkinliklerde Hacı Bektaş Veli’nin düşüncesi, Alevi-Bektaşi kültürü ve Anadolu’nun tasavvuf mirası çeşitli tören, semah, panel ve kültür-sanat etkinlikleriyle anılıyor.
Dominik Cumhuriyeti Restorasyon Günü
Dominik Cumhuriyeti, 16 Ağustos 1863’te başlayan ve ülkenin yeniden İspanyol egemenliğinden kurtulmasını sağlayan Restorasyon Savaşı’nı bu tarihte anıyor. “Grito de Capotillo” adı verilen ayaklanmayla başlayan mücadele, ülkenin egemenliğini yeniden kazanması nedeniyle kimi zaman Dominik Cumhuriyeti’nin “ikinci bağımsızlığı” olarak da görülüyor. 16 Ağustos ülkede resmî tatil.
Gozan Okuribi – Kyoto’nun dağları ateşle aydınlanıyor
Japonya’daki Obon döneminin sonunda, 16 Ağustos gecesi Kyoto’yu çevreleyen dağlarda dev ateşler yakılıyor. Çin karakterleri, tekne ve torii kapısı biçimindeki ateşlerin, birkaç günlüğüne evlerine döndüğüne inanılan ataların ruhlarını öteki dünyaya uğurladığı kabul ediliyor. Gozan Okuribi, Kyoto’nun en büyük geleneksel dinî törenlerinden biri.
Bennington Savaşı Günü (Vermont, ABD)
Vermont eyaletinde 16 Ağustos resmî tatil. Gün, Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında 16 Ağustos 1777’de Amerikan kuvvetlerinin İngiliz ordusuna karşı kazandığı Bennington Muharebesi’ni anıyor. Vermont yasalarında “Bennington Battle Day” doğrudan 16 Ağustos olarak yer alıyor.
Ulusal Hava İndirme Birlikleri Günü (ABD)
ABD’de 16 Ağustos, paraşütçü askerler için “National Airborne Day” olarak anılıyor. Tarihin seçilmesinin nedeni, Amerikan ordusunun ilk resmî paraşütçü deneme birliğinin 16 Ağustos 1940’ta gerçekleştirdiği ilk toplu atlayış. Gün, 2002’de Başkan George W. Bush tarafından resmen ilan edildi.
Elvis Week’in son günü (2026)
Elvis Presley’in ölüm yıldönümü çevresinde Graceland’da düzenlenen geleneksel Elvis Week, 2026’da 8-16 Ağustos tarihleri arasında yapılıyor. Memphis’te konserler, Elvis benzerleri yarışmaları, söyleşiler ve anma etkinlikleri düzenleniyor; 16 Ağustos programın son günü.
16 AĞUSTOS’UN TUHAF GÜNLERİ
Hız Treni Günü
Lunaparkta mideyi yerinden oynatan hız trenlerinin de günü var. Üstelik 16 Ağustos tarihi tamamen rastgele seçilmemiş: Mucit Edwin Prescott’a 16 Ağustos 1898’de dikey döngülü bir hız treni için ABD patenti verildi. Prescott’un “Loop the Loop” sistemi birkaç yıl sonra Coney Island’da kuruldu.
Fıkra Anlatma Günü
16 Ağustos, kötü fıkralara bile resmî olmayan bir mazeret sunuyor: “Tell a Joke Day”. Günün kim tarafından ve neden başlatıldığı bilinmiyor; kutlama takvimleri de kökenini tespit edemediklerini açıkça belirtiyor. Yapılması gereken ise son derece basit: Bir fıkra anlatmak ve mümkünse birilerini güldürmek.
Rom Günü
16 Ağustos aynı zamanda ABD kökenli “National Rum Day”. Şeker kamışı ve melastan üretilen, tarihsel kökleri Karayipler’e uzanan rom için ayrılan günün kimin tarafından başlatıldığı ise bilinmiyor. “Dünya Rom Günü” ile karıştırılmaması gerekiyor; o, temmuzun ikinci cumartesi günü kutlanıyor.
16 AĞUSTOS’TA NELER OLDU?
1838 – Baltalimanı Ticaret Antlaşması imzalandı; Osmanlı pazarı İngiliz ticaretine daha geniş biçimde açıldı
Osmanlı Devleti ile İngiltere arasında İstanbul’un Baltalimanı semtinde imzalanan ticaret antlaşması, İngiliz tüccarların Osmanlı topraklarındaki ticari haklarını genişletti ve devletin birçok üründe uyguladığı tekellerin kaldırılmasını öngördü. Mart 1839’da yürürlüğe giren antlaşma, Osmanlı ekonomisinin Avrupa ve özellikle İngiliz ticaret sistemiyle daha sıkı bütünleşmesinin en önemli dönüm noktalarından biri oldu. Ardından Fransa ve başka Avrupa devletleriyle de benzer anlaşmalar yapıldı.
1858 – Kraliçe Victoria ile ABD Başkanı Buchanan Atlantik’i aşan ilk resmî telgraf mesajlarını gönderdi
Atlantik Okyanusu’nun altına döşenen ilk telgraf kablosunun tamamlanmasının ardından Kraliçe Victoria ile ABD Başkanı James Buchanan karşılıklı tebrik mesajları gönderdi. Böylece Avrupa ile Kuzey Amerika arasında haberleşme, haftalar süren gemi yolculuklarından elektrik sinyallerine taşındı. İlk kablo yalnızca birkaç hafta çalışabildi ancak 16 Ağustos 1858’deki mesajlaşma, küresel iletişim tarihinin en büyük dönüm noktalarından biri oldu.
1868 – Ekvador ve Kolombiya’yı vuran büyük deprem felaketinde on binlerce kişi öldü
15 Ağustos gecesi başlayıp 16 Ağustos’ta en yıkıcı aşamasına ulaşan deprem dizisi, Ekvador’un kuzeyi ile Kolombiya’nın güneyindeki yerleşimleri harabeye çevirdi. NOAA kayıtlarına göre 16 Ağustos’taki ana deprem yaklaşık 7,7 büyüklüğündeydi; özellikle Ibarra ve çevresinde çok ağır yıkıma yol açan felakette toplam can kaybının yaklaşık 70 bine ulaştığı tahmin ediliyor.
1906 – Şili’nin Valparaíso kenti büyük depremle yıkıldı
Şili’nin en önemli liman kentlerinden Valparaíso, 16 Ağustos gecesi meydana gelen yaklaşık 8,2 büyüklüğündeki depremde büyük ölçüde yıkıldı. Sarsıntının ardından çıkan yangınlar felaketi daha da ağırlaştırdı; dönemin kayıtlarında yaklaşık 4 bin kişinin hayatını kaybettiği belirtiliyor. Deprem, 20. yüzyıl başlarının en büyük Güney Amerika afetlerinden biri oldu.
1925 – Charlie Chaplin’in Altına Hücum filmi New York’ta gösterime girdi
Charlie Chaplin’in yazıp yönettiği ve başrolünde oynadığı Altına Hücum (The Gold Rush), New York’taki büyük gösterimiyle geniş seyirci kitlesiyle buluştu. Altına hücum yıllarında Alaska’ya giden Şarlo’nun hikâyesini anlatan film; ayakkabının yenildiği yemek sahnesi ve ekmeklerle yapılan ünlü dans gibi sekanslarıyla sessiz sinemanın en unutulmaz yapıtlarından biri oldu. Chaplin daha sonra bunun “hatırlanmak istediği film” olduğunu söyleyecekti.
1929 – Çin ve Sovyet birlikleri Mançurya sınırında çatıştı
Çin Doğu Demiryolu’nun kontrolü nedeniyle haftalardır tırmanan Çin-Sovyet krizi sırasında sınırdaki çatışmalar şiddetlendi. 16 Ağustos’ta Çin birliklerinin Sovyet sınır mevzilerine yönelik saldırılarından biri Sovyet askerlerince geri püskürtüldü. Aylar sürecek çatışma, Sovyet ordusunun Mançurya’ya yönelik büyük harekâtı ve Çin’in demiryolunda eski ortak yönetim düzenini yeniden kabul etmesiyle sona erecekti.
1942 – ABD Donanması’nın “hayalet zeplini” mürettebatsız halde yere indi
ABD Donanması’na ait L-8 hava gemisi, Japon denizaltılarını aramak üzere San Francisco yakınlarından iki kişilik mürettebatıyla havalandı. Saatler sonra zeplin Daly City’de bir sokağa düştüğünde pilotlar Ernest Cody ve Charles Adams ortada yoktu. Paraşütleri, silahları ve diğer donanım gemideydi; iki havacı için yapılan aramalar sonuç vermedi ve ne olduğu hiçbir zaman kesin olarak açıklanamadı. Olay, havacılık tarihinin en tuhaf kaybolma vakalarından biri olarak kaldı.
1946 – Kalküta’da başlayan Hindu-Müslüman çatışmalarında binlerce kişi öldü
Müslüman Birliği’nin Pakistan talebini desteklemek amacıyla ilan ettiği “Direct Action Day”, Kalküta’da Hindu ve Müslüman topluluklar arasında büyük şiddet olaylarına dönüştü. 16-19 Ağustos arasında süren ve “Great Calcutta Killings” olarak anılan çatışmalarda tahminlere göre 5 bin ile 10 bin arasında insan öldü, yaklaşık 15 bin kişi yaralandı. Olaylar, bir yıl sonra Britanya Hindistanı’nın Hindistan ve Pakistan olarak bölünmesine giden süreçte mezhep ve toplumlar arası şiddetin en ağır dönemeçlerinden biri oldu.
1948 – Millî Kütüphane Ankara’da okuyuculara kapılarını açtı
Türkiye’nin millî yayın mirasını toplamak, korumak ve araştırmacıların kullanımına sunmak amacıyla kurulan Millî Kütüphane, Ankara’nın Saraçoğlu Mahallesi’ndeki binasında okuyuculara hizmet vermeye başladı. Adnan Ötüken’in öncülüğünde hazırlıkları 1946’da başlayan kütüphane, kısa sürede on binlerce eserden oluşan bir koleksiyona ulaştı. Millî Kütüphane’nin kuruluşunu yasal statüye bağlayan kanun ise 1950’de çıkarıldı.
1953 – İzmir Selçuk’taki Meryem Ana Evi ziyaret ve ibadete açıldı
İzmir’in Selçuk ilçesi yakınlarındaki Bülbüldağı’nda bulunan Meryem Ana Evi, düzenlenen törenle ziyaret ve ibadete açıldı. Papa XII. Pius’un 1951’de “Kutsal Yer” statüsü verdiği yapı, Hristiyan geleneğinde Meryem’in yaşamının son yıllarını geçirdiğine inanılan yerlerden biri olarak kabul ediliyor. Meryem Ana Evi zamanla dünyanın farklı ülkelerinden Hristiyanların ziyaret ettiği önemli hac merkezlerinden birine dönüştü.
1954 – Sports Illustrated’ın ilk sayısı yayımlandı
Dünyanın en etkili spor yayınlarından Sports Illustrated, 16 Ağustos tarihli ilk sayısıyla okur karşısına çıktı. İlk kapağında Milwaukee Braves oyuncusu Eddie Mathews yer aldı; derginin ilk büyük dosyalarından biri ise bir mili dört dakikanın altında koşan Roger Bannister ile John Landy arasındaki tarihi yarıştı. Spor gazeteciliğini uzun anlatılar, güçlü fotoğrafçılık ve popüler kültürle birleştiren dergi sonraki on yıllarda Amerikan spor medyasının simgelerinden birine dönüştü.
1960 – Joseph Kittinger 31 kilometre yükseklikten kendini boşluğa bıraktı
ABD Hava Kuvvetleri pilotu Joseph Kittinger, Project Excelsior kapsamında New Mexico üzerinde helyum balonuyla 31.300 metreye yükseldi ve açık gondoldan atladı. Yaklaşık 4 dakika 36 saniye serbest düşen Kittinger saatte yaklaşık 988 kilometre hıza ulaştıktan sonra paraşütünü açtı. Atlayış, yüksek irtifada uçaktan atlamak zorunda kalan pilotların hayatta kalıp kalamayacağını araştırmak amacıyla gerçekleştirildi ve Kittinger’ın kırdığı rekorlardan bazıları yarım yüzyıldan fazla ayakta kaldı.
Yükseliş sırasında Kittinger’ın sağ eldiveninin basıncı bozuldu, eli şişerek kullanılamaz hale geldi; Kittinger görevin iptal edilmesinden korktuğu için bunu yer ekibine söylemedi ve atlayışı yine de gerçekleştirdi.
1960 – Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu
Zürih ve Londra’da 1959’da varılan anlaşmalar temelinde Kıbrıs, İngiliz sömürge yönetiminden çıkarak bağımsız bir cumhuriyet oldu. Kıbrıslı Türkler ile Kıbrıslı Rumların ortaklığına dayanan yeni devletin Cumhurbaşkanlığına Makarios, Cumhurbaşkanı Yardımcılığına Fazıl Küçük geldi. Aynı gün yürürlüğe giren düzenlemelerle Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık Kıbrıs Cumhuriyeti’nin bağımsızlığı, toprak bütünlüğü ve anayasal düzeninin garantörleri oldu.
1962 – Beatles, davulcusu Pete Best’i gruptan çıkardı; Ringo Starr dönemi başladı
Beatles’ın menajeri Brian Epstein, grubun isteği üzerine davulcu Pete Best’e artık grupla devam etmeyeceğini 16 Ağustos’ta bildirdi. Yerine Ringo Starr getirildi ve Starr iki gün sonra Beatles’ın resmî üyesi olarak ilk konserine çıktı. Böylece John Lennon, Paul McCartney, George Harrison ve Ringo Starr’dan oluşan ve müzik tarihine geçecek klasik Beatles kadrosu tamamlandı.
1972 – Fas Kralı II. Hasan’ı taşıyan uçağı kendi savaş uçakları vurmaya çalıştı
Fas Kralı II. Hasan’ı Fransa’dan ülkesine getiren Boeing 727, Fas Hava Kuvvetleri içindeki darbeci pilotların kullandığı F-5 savaş uçaklarının saldırısına uğradı. Ağır hasar alan uçak buna rağmen düşmedi ve kral saldırıdan sağ kurtuldu. Olay, II. Hasan’a karşı bir yıl içinde düzenlenen ikinci darbe girişimiydi.
1974 – Andreas Papandreu sürgünden Yunanistan’a döndü
Yunanistan’daki askerî cuntanın çökmesinin ardından Andreas Papandreu yaklaşık altı buçuk yıllık sürgünden dönerek Atina’ya geldi. Ellinikon Havalimanı’nda binlerce destekçisi tarafından karşılanan Papandreu, birkaç hafta sonra Panhelenik Sosyalist Hareketi’ni (PASOK) kurdu. Parti 1981’de iktidara gelecek, Papandreu da modern Yunan siyasetinin en etkili liderlerinden biri olacaktı.
1974 – II. Kıbrıs Barış Harekâtı sona erdi, ateşkes yürürlüğe girdi
14 Ağustos’ta başlayan II. Kıbrıs Barış Harekâtı’nın üçüncü gününde Türk birlikleri adanın kuzeyindeki ilerleyişlerini sürdürerek Lefke ve çevresinde yeni mevzilere ulaştı. Saat 18.00’de ateşkes yürürlüğe girdi ve harekât sona erdi. Çatışmaların sonunda oluşan hat, Kıbrıs’ın kuzeyi ile güneyi arasındaki bugünkü fiilî bölünmenin ve Birleşmiş Milletler tampon bölgesinin temelini oluşturdu.
1984 – DeLorean otomobilinin yaratıcısı John DeLorean uyuşturucu davasında beraat etti
DeLorean spor otomobilinin yaratıcısı ve eski General Motors yöneticisi John DeLorean, FBI’ın gizli operasyonu sırasında uyuşturucu kaçakçılığı yapmakla suçlandığı sansasyonel davada jüri tarafından beraat ettirildi. Savunma, DeLorean’ın hükümet muhbiri tarafından suça sürüklendiğini savundu ve jüri sekiz suçlamanın tamamında suçsuz olduğuna karar verdi. Dava, daha sonra Back to the Future filmleriyle popüler kültür ikonuna dönüşecek DeLorean otomobilinin sıra dışı tarihinin de en çok konuşulan bölümlerinden biri oldu.
1987 – Northwest Airlines uçağı Detroit’te düştü; 4 yaşındaki bir çocuk tek başına kurtuldu
Detroit Metropolitan Havalimanı’ndan kalkışından saniyeler sonra düşen Northwest Airlines 255 sefer sayılı MD-82’de bulunan 155 kişiden 154’ü hayatını kaybetti; yerde de iki kişi öldü. Uçaktan yalnızca dört yaşındaki Cecelia Cichan sağ kurtuldu. ABD Federal Havacılık İdaresi kayıtlarına göre kazada uçağın kalkış için gerekli flap ve slatlarının doğru konumda olmaması belirleyici oldu.
1997 – Zorunlu eğitim sekiz yıl kesintisiz hale getirildi
İlköğretimin sekiz yıl zorunlu ve kesintisiz olmasını öngören yasa tasarısı, TBMM Genel Kurulunda 242’ye karşı 277 oyla kabul edildi. 4306 sayılı kanunla beş yıllık zorunlu ilkokul uygulamasının yerine sekiz yıllık kesintisiz ilköğretim sistemi getirildi. 28 Şubat sürecinin en çok tartışılan düzenlemelerinden biri olan uygulama, 1997-1998 eğitim-öğretim yılından itibaren Türkiye’de eğitim sistemini köklü biçimde değiştirdi.
2005 – West Caribbean Airways uçağı Venezuela’da düştü; 160 kişi öldü
Panama’dan Martinik’e giden West Caribbean Airways’e ait MD-82 tipi yolcu uçağı, Venezuela’nın Machiques bölgesi yakınlarında kontrolünü kaybederek düştü. Uçaktaki 152 yolcu ile 8 mürettebatın tamamı hayatını kaybetti. Kaza soruşturması, uçağın yüksek irtifada hız kaybederek stall durumuna girdiğini ve mürettebatın uçağı bu durumdan kurtaramadığını ortaya koydu. Felaket, Venezuela tarihinin en ölümcül hava kazası oldu.
2008 ve 2009 – Usain Bolt aynı gün iki yıl üst üste 100 metre dünya rekoru kırdı
Jamaikalı sprinter Usain Bolt, 16 Ağustos 2008’de Pekin Olimpiyatları’nın 100 metre finalini 9.69 saniyede koşarak dünya rekoru kırdı ve olimpiyat şampiyonu oldu. Tam bir yıl sonra, 16 Ağustos 2009’da Berlin’deki Dünya Atletizm Şampiyonası’nda bu kez 9.58 koşarak kendi rekorunu 11 salise geliştirdi.
Bolt’un Berlin’deki 9.58’lik derecesi hâlâ erkekler 100 metre dünya rekoru. İki tarihi tam bir yıl arayla aynı güne denk gelen bu performanslar, Bolt’un atletizm tarihinin en büyük sprinterlerinden biri haline gelişinin en çarpıcı anları oldu.
2021 – Daskyleion’da Pers-Yunan savaşlarını anlatan 2 bin 500 yıllık kabartmalar ortaya çıkarıldı
Balıkesir’in Bandırma ilçesindeki Daskyleion Antik Kenti kazılarında MÖ 5. yüzyıla tarihlenen ve Perslerle Yunanlar arasındaki savaşları betimleyen taş kabartmaların bulunduğu açıklandı. Kabartmalarda Pers savaş atlarının ayakları altında Yunan askerleri tasvir ediliyordu. Kazı Başkanı Prof. Dr. Kaan İren, sahnenin savaşın yanı sıra Pers propagandası amacı taşıdığını düşündüklerini belirtti. Keşif 16 Ağustos 2021’de kamuoyuna duyuruldu ve kazı sezonunun en önemli buluntularından biri olarak değerlendirildi.
KOCAELİ TARİHİNDE 16 AĞUSTOS
554 – Tarihsel kayıtlara göre büyük bir deprem Nikomedia’yı yıktı
Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi’nin Kocaeli’nin tarihsel depremlerine ilişkin kataloğuna göre 16 Ağustos 554’te meydana gelen yıkıcı deprem, antik Nikomedia’nın yani bugünkü İzmit’in önemli bölümünün çökmesine yol açtı. Nikomedia depremleri üzerine yapılan arkeolojik çalışmalar da 554 yılındaki sarsıntıyı kenti ağır biçimde etkileyen büyük depremler arasında gösteriyor.
1873 – Tercümân-ı Ahvâl’in kurucusu Agâh Efendi’nin İzmit Mutasarrıflığı sona erdi
Osmanlı’da özel Türkçe gazeteciliğin öncülerinden ve Tercümân-ı Ahvâl’in kurucusu Agâh Efendi’nin yaklaşık bir yıldır sürdürdüğü İzmit Mutasarrıflığı görevi sona erdi. 16 Ağustos 1873 tarihli Takvim-i Vekayi, görevin Hereke Fabrika-i Hümayunu’nda çalışan Emin Bey’e verildiğini duyurdu. Agâh Efendi aynı zamanda Anadolu Demiryolu İnşaat Nazırıydı; onun görev döneminde İstanbul’dan başlayan demiryolu İzmit’e ulaştı ve Haydarpaşa-İzmit hattı hizmete açıldı. Kendi hatıralarına göre Agâh Efendi, görevden alınmasını siyasi kayırmacılığa bağlıyordu.
1913 – Kandıra Kız İbtidâî Mektebi’ne Süruriye Hanım öğretmen olarak atandı
II. Meşrutiyet döneminde Kandıra’da kız çocuklarının eğitimi için açılan Kız İbtidâî Mektebi’nin öğretmenliğine 16 Ağustos 1913 tarihli kararnameyle Süruriye Hanım atandı. Daha önce görevlendirilen Şükriye Hanım Kandıra’ya gitmeyince görevden alınmış; yerine o sırada Gevgili Kız İbtidâî Mektebi’nde çalışan Süruriye Hanım seçilmişti. Dönemin belgelerinde kendisine yol masrafları için 105 kuruş harcırah verilmesi de kayıtlı. Küçük görünen bu atama, yüz yılı aşkın süre önce Kandıra’da kız çocukları için örgün eğitimin nasıl kurulduğunu gösteren değerli bir yerel tarih belgesi.
1916 – İzmit’te tehcir edilen Ermenilerin sevk ve iaşe giderleri için özel talimat gönderildi
Birinci Dünya Savaşı sırasında Dâhiliye Nezareti, 16 Ağustos 1916’da İzmit Mutasarrıflığı’na Ermeni tehciriyle ilgili bir telgraf gönderdi. Akademik çalışmada aktarılan Osmanlı Arşivi belgesine göre 1915’te İzmit Sancağı’na gönderilen 150 bin kuruşluk Muhacirin Tahsisatı’ndan başka muhacirler için de harcama yapılması üzerine, bu ödeneğin tehcir edilen Ermenilerin sevk ve iaşe giderleri için kullanılması emredildi. Belge, Birinci Dünya Savaşı sırasında İzmit’te yürütülen Ermeni tehcirinin yalnız nüfus hareketleri değil, devlet bütçesi ve yerel idare üzerinden de nasıl örgütlendiğini gösteriyor.
2021 – Kocaeli’nin kırsal mahallelerine yönelik yeni toplu taşıma sistemi başladı
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin kırsal yerleşimleri toplu taşıma ağına daha düzenli biçimde bağlamak amacıyla oluşturduğu Kırsal Mahalle hatları 16 Ağustos 2021’de hizmete girdi. Belediye kayıtlarına göre proje sonraki yıllarda genişleyerek onlarca kırsal hattı kapsayan bir ulaşım ağına dönüştü. Özellikle kent merkezlerinden uzaktaki köy ve mahallelerin toplu taşımaya erişimi açısından Kocaeli ulaşım tarihinde kayda değer bir değişiklikti.
2025 – Karamürsel’deki büyük orman yangını yoğun müdahalenin ardından kontrol altına alındı
Bir gün önce Karamürsel’in Suludere-Akçat çevresinde başlayarak ormana sıçrayan ve Safiye, Suludere ile Akçat mahallelerinin tahliye edilmesine yol açan yangın, 16 Ağustos’ta havadan ve karadan yürütülen müdahaleyle kontrol altına alındı. Çalışmalara 963 personel, 10 helikopter, 6 uçak ve çok sayıda kara aracı katıldı. Yangın Karamürsel’in geniş bir bölümünde orman ve tarım arazilerini etkiledi.
2025 – Gökyüzü Gözlem Şenliği Kartepe Kuzuyayla’da başladı
Kocaeli Bilim Merkezi’nin düzenlediği Gökyüzü Gözlem Şenliği, 16 Ağustos’ta Kartepe Kuzuyayla’da başladı. İki gün süren etkinlikte teleskoplarla gökyüzü gözlemleri, astronomi söyleşileri ve bilim atölyeleri düzenlendi; Perseid meteor yağmuru da gözlem programının parçalarından biriydi.
16 AĞUSTOS’TA DOĞANLAR
1815 – Çocukların eğitimine adanmış Salesian hareketinin kurucusu Don Bosco doğdu
İtalyan rahip ve eğitimci Giovanni Bosco, sanayileşen Torino’da yoksul ve kimsesiz çocukların eğitimi için geliştirdiği yöntemlerle modern Katolik eğitim tarihinin en etkili isimlerinden biri oldu. Kurduğu Salesian hareketi zamanla dünyanın birçok ülkesinde okul ve sosyal yardım kurumlarına yayıldı.
1832 – Deneysel psikolojinin kurucularından Wilhelm Wundt doğdu
Alman bilim insanı Wilhelm Wundt, psikolojinin felsefe ve fizyolojiden ayrılarak bağımsız bir bilim dalına dönüşmesinde öncü rol oynadı. 1879’da Leipzig Üniversitesi’nde kurduğu laboratuvar, genellikle dünyanın ilk deneysel psikoloji laboratuvarı kabul ediliyor.
1845 – Renkli fotoğrafçılığın öncülerinden Gabriel Lippmann doğdu
Fransız fizikçi Gabriel Lippmann, ışığın girişiminden yararlanarak renkli fotoğraf üretmeye yönelik geliştirdiği yöntemle 1908 Nobel Fizik Ödülü’nü kazandı.
1888 – “Arabistanlı Lawrence” olarak tanınacak T. E. Lawrence doğdu
İngiliz asker, arkeolog ve yazar Thomas Edward Lawrence, Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı yönetimine karşı yürütülen Arap Ayaklanması’ndaki rolüyle dünya çapında tanındı. Daha sonra anılarını Bilgeliğin Yedi Sütunu’nda anlattı; yaşamı da Lawrence of Arabia filmiyle popüler kültürün en tanınmış tarihsel figürlerinden birine dönüştü.
1913 – İsrail Başbakanı ve Nobel Barış Ödülü sahibi Menachem Begin doğdu
İsrail siyasetinin en etkili isimlerinden Menachem Begin, 1977’de başbakan oldu. Mısır Cumhurbaşkanı Enver Sedat’la yürüttüğü görüşmeler ve Camp David süreci nedeniyle iki lider 1978 Nobel Barış Ödülü’nü paylaştı.
1920 – Charles Bukowski doğdu
Roman, şiir ve öykülerinde Amerikan şehir yaşamının yoksulluk, yalnızlık, alkol, işçilik ve kenarda kalmış insanlarını sert ve doğrudan bir dille anlatan Charles Bukowski, 20. yüzyılın kült yazarlarından birine dönüştü. Postane, Ekmek Arası ve Kadınlar en tanınmış eserleri arasında yer aldı.
1925 – Azerbaycan şiirinin büyük isimlerinden Bahtiyar Vahabzade doğdu
Şair, oyun yazarı ve akademisyen Bahtiyar Vahabzade, Azerbaycan dili, millî kimliği ve özgürlük düşüncesini işleyen eserleriyle Azerbaycan edebiyatının en etkili çağdaş isimlerinden biri oldu. Sovyet döneminde kaleme aldığı Gülistan şiiri nedeniyle baskıya uğrayan Vahabzade, Türkiye’de de geniş bir okur kitlesine ulaştı.
1928 – İstanbul’un görsel hafızasını yaratan Ara Güler doğdu
“İstanbul’un Gözü” olarak anılan Ara Güler, özellikle 1950’lerden itibaren çektiği siyah-beyaz İstanbul fotoğraflarıyla kentin kaybolan gündelik hayatını ve insanlarını benzersiz bir görsel arşive dönüştürdü. Time-Life, Paris Match ve Stern gibi yayınlar için çalışan Güler, uluslararası fotoğraf dünyasının da en tanınmış isimlerinden biri oldu.
1929 – Caz piyanosunun büyük ustalarından Bill Evans doğdu
Amerikalı piyanist Bill Evans; armoni, doğaçlama ve piyano üçlüsü anlayışında yarattığı yeniliklerle modern cazı derinden etkiledi. Miles Davis’in caz tarihinin en önemli albümlerinden Kind of Blue’daki müzisyenlerden biri olan Evans’ın tarzı sonraki kuşak caz piyanistleri üzerinde kalıcı iz bıraktı.
1954 – James Cameron doğdu
Terminator, Aliens, Titanic ve Avatar gibi filmlerin yönetmeni James Cameron, gişe sinemasını teknolojik yeniliklerle birleştiren en etkili çağdaş yönetmenlerden biri oldu. Titanic ile En İyi Yönetmen dahil üç Oscar kazanan Cameron’ın filmleri, sinema teknolojisinin gelişiminde de önemli rol oynadı.
1958 – Attosaniye fiziğinin öncüsü Anne L’Huillier doğdu
Fransız-İsveçli fizikçi Anne L’Huillier, elektronların atom ve moleküller içindeki son derece hızlı hareketlerinin izlenebilmesini sağlayan attosaniye ışık darbaları üzerine öncü çalışmalar yaptı. Bu çalışmaları ona Pierre Agostini ve Ferenc Krausz ile birlikte 2023 Nobel Fizik Ödülü’nü kazandırdı.
1958 – Pop müziğinin çehresini değiştiren Madonna doğdu
Madonna Louise Ciccone, 1980’lerden itibaren müzik, moda, klip kültürü ve sahne gösterilerinin sınırlarını sürekli zorlayarak popüler müziğin en etkili yıldızlarından biri haline geldi. “Like a Virgin”, “Material Girl”, “Like a Prayer” ve “Vogue” gibi şarkılar birkaç kuşağın pop kültürüne damga vurdu.
1962 – Steve Carell doğdu
Amerikalı oyuncu ve komedyen Steve Carell, özellikle The Office dizisindeki Michael Scott karakteriyle televizyon komedisinin modern klasiklerinden birine imza attı. The 40-Year-Old Virgin, Little Miss Sunshine, Foxcatcher ve The Big Short gibi yapımlarla komediden drama uzanan geniş bir oyunculuk kariyeri oluşturdu.
1975 – Oscar ödüllü yönetmen Taika Waititi doğdu
Yeni Zelandalı yönetmen, senarist ve oyuncu Taika Waititi; What We Do in the Shadows, Hunt for the Wilderpeople, Thor: Ragnarok ve Jojo Rabbit gibi yapımlarla kendine özgü mizah diliyle dünya sinemasında öne çıktı. Jojo Rabbit ile En İyi Uyarlama Senaryo Oscar’ını kazandı.
2001 – Dünya tenisinin yeni kuşak yıldızlarından Jannik Sinner doğdu
İtalyan tenisçi Jannik Sinner, genç yaşında erkekler tenisinin zirvesine çıktı. Temmuz 2026 itibarıyla dünya 1 numarası olan Sinner, Wimbledon’daki 2026 şampiyonluğuyla Grand Slam zaferlerinin sayısını beşe çıkardı. 16 Ağustos 2026’da 25 yaşına giriyor.
16 AĞUSTOS’TA HAYATINI KAYBEDENLER
1705 – Olasılık teorisinin öncülerinden Jakob Bernoulli öldü
İsviçreli matematikçi Jakob Bernoulli, kalkülüsün gelişmesine katkıda bulundu ve özellikle olasılık teorisinin temellerini atan çalışmalarıyla matematik tarihinde kalıcı bir yer edindi. Ölümünden sonra yayımlanan Ars Conjectandi adlı eseri, büyük sayılar yasasının ilk biçimlerinden birini ortaya koydu. Bernoulli 16 Ağustos 1705’te Basel’de öldü.
1888 – Coca-Cola’nın yaratıcısı John Pemberton öldü
Amerikalı eczacı John Stith Pemberton, 1886’da Atlanta’da hazırladığı şurubu gazlı suyla karıştırarak daha sonra dünyanın en tanınmış markalarından birine dönüşecek Coca-Cola’nın ilk formülünü geliştirdi. Ancak ürünün küresel başarısını göremedi; haklarının büyük bölümünü sattıktan sonra 16 Ağustos 1888’de hayatını kaybetti.
1893 – Modern nörolojinin kurucularından Jean-Martin Charcot öldü
Fransız hekim Jean-Martin Charcot, nörolojinin bağımsız bir tıp dalı haline gelmesinde belirleyici rol oynadı. Multipl skleroz ve ALS gibi hastalıkların tanımlanmasına önemli katkılar yaptı; Paris’teki Salpêtrière’de yetiştirdiği öğrenciler arasında Sigmund Freud da bulunuyordu. Modern nörolojinin kurucusu kabul edilen Charcot 16 Ağustos 1893’te öldü.
1899 – Kimya tarihinin büyük isimlerinden Robert Bunsen öldü
Alman kimyacı Robert Bunsen, Gustav Kirchhoff ile birlikte spektroskopinin gelişmesine öncülük ederek elementlerin yaydıkları ışık üzerinden tanımlanmasının yolunu açtı. Adıyla özdeşleşen Bunsen beki laboratuvarların en tanınmış araçlarından biri haline geldi. Bunsen 16 Ağustos 1899’da Heidelberg’de öldü.
1938 – Blues efsanesi Robert Johnson 27 yaşında öldü
Yalnızca birkaç düzine kayıt bırakmasına rağmen sonraki blues ve rock kuşaklarını derinden etkileyen Robert Johnson, 16 Ağustos 1938’de henüz 27 yaşındayken öldü. Eric Clapton’dan Rolling Stones’a kadar pek çok müzisyeni etkileyen Johnson’ın hayatı ve erken ölümü, “şeytanla kavşakta anlaşma yaptığı” efsanesiyle de popüler müzik tarihinin en büyük mitlerinden birine dönüştü.
1945 – Türk edebiyatının üretken romancılarından Mahmut Yesari öldü
Roman, hikâye, tiyatro ve gazetecilik alanlarında eser veren Mahmut Yesari, özellikle toplumun farklı kesimlerini gündelik hayatın içinden anlatan romanlarıyla Cumhuriyet’in erken dönem edebiyatında iz bıraktı. Tüberküloz nedeniyle tedavi gördüğü Yakacık Sanatoryumu’nda 16 Ağustos 1945’te hayatını kaybetti.
1948 – Beyzbolun ilk küresel süperstarlarından Babe Ruth öldü
New York Yankees formasıyla Amerikan spor kültürünün en büyük ikonlarından birine dönüşen Babe Ruth, güçlü vuruşları ve home run rekorlarıyla beyzbolun oyun biçimini ve popülerliğini değiştirdi. Baseball Hall of Fame’in ilk beş üyesinden biri olan Ruth, 16 Ağustos 1948’de 53 yaşında öldü.
1949 – Rüzgâr Gibi Geçti’nin yazarı Margaret Mitchell öldü
Hayatı boyunca yayımlanan tek romanı Gone with the Wind – Rüzgâr Gibi Geçti ile Pulitzer Ödülü kazanan Amerikalı yazar Margaret Mitchell, bir otomobilin çarpmasından beş gün sonra 16 Ağustos 1949’da yaşamını yitirdi. Romanı ve 1939 tarihli sinema uyarlaması 20. yüzyıl Amerikan popüler kültürünün en büyük fenomenlerinden birine dönüştü.
1956 – Sinemanın unutulmaz Dracula’sı Bela Lugosi öldü
Macar asıllı Amerikalı oyuncu Bela Lugosi, 1931 yapımı Dracula filmindeki Kont Dracula rolüyle korku sinemasının en tanınmış yüzlerinden biri oldu. Karakterle öylesine özdeşleşti ki ölümünün ardından Dracula kostümündeki peleriniyle gömüldü. Lugosi 16 Ağustos 1956’da 73 yaşında hayatını kaybetti.
1973 – Vereme karşı ilk etkili antibiyotiğin keşfiyle Nobel kazanan Selman Waksman öldü
Mikrobiyolog Selman Waksman, çalışma arkadaşlarıyla birlikte streptomisinin keşfine öncülük etti. Streptomisin, o dönemin en ölümcül hastalıklarından vereme karşı etkili ilk antibiyotik oldu ve Waksman’a 1952 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nü kazandırdı. 16 Ağustos 1973’te hayatını kaybetti.
1977 – Elvis Presley 42 yaşında öldü
Rock’n roll tarihinin en büyük yıldızlarından Elvis Presley, Memphis’teki Graceland malikanesinde 16 Ağustos 1977’de 42 yaşında hayatını kaybetti. Müziği, sahne hareketleri, sinema filmleri ve yarattığı yıldız imgesiyle 20. yüzyıl popüler kültürünü değiştiren Presley’in ölümü dünya çapında büyük yankı yarattı.
1997 – Qawwali müziğini dünyaya tanıtan Nusrat Fateh Ali Khan öldü
Pakistanlı şarkıcı Nusrat Fateh Ali Khan, geleneksel Sufi müziği qawwali’yi dünya sahnelerine taşıyan önemli isimlerden biri oldu. Olağanüstü vokal yeteneği ve Batılı müzisyenlerle yaptığı çalışmalar sayesinde Güney Asya dışındaki büyük dinleyici kitlelerine ulaştı. Khan 16 Ağustos 1997’de Londra’da, henüz 48 yaşındayken hayatını kaybetti.
2009 – Türkiye’nin öncü kadın mimarlarından Mualla Eyüboğlu Anhegger öldü
Türkiye’nin ilk kuşak kadın mimarlarından Mualla Eyüboğlu Anhegger, Köy Enstitülerinin kuruluş yıllarında mimar, öğretmen ve inşaat sorumlusu olarak çalıştı; daha sonra Topkapı Sarayı başta olmak üzere çok sayıda tarihî yapının restorasyonunda görev aldı. Eyüboğlu 16 Ağustos 2009’da İstanbul’da hayatını kaybetti.
2015 – Kara deliklerin de entropisi olduğunu gösteren Jacob Bekenstein öldü
Teorik fizikçi Jacob Bekenstein, kara deliklerin yalnızca kütle ve çekimden ibaret olmadığını, aynı zamanda entropiye sahip olduğunu ortaya koyan öncü çalışmalarıyla kara delik termodinamiğinin temellerini attı. Bu fikir Stephen Hawking’in çalışmalarının da temel taşlarından biri oldu. Bekenstein 16 Ağustos 2015’te 68 yaşında hayatını kaybetti.
2018 – “Soul Müziğin Kraliçesi” Aretha Franklin öldü
“Respect”, “Think” ve “(You Make Me Feel Like) A Natural Woman” gibi şarkılarla soul müziğin en büyük seslerinden birine dönüşen Aretha Franklin, 16 Ağustos 2018’de 76 yaşında hayatını kaybetti. Franklin, 1987’de Rock and Roll Hall of Fame’e kabul edilen ilk kadın sanatçı olmuştu. Ölümü, Elvis Presley’in ölümünden tam 41 yıl sonra yine 16 Ağustos’a denk geldi.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
