Günün Tarihi / 10 Kasım
10 KASIM GÜNÜN TARİHİ
10 KASIM: ATATÜRK’Ü SAYGI, ÖZLEM VE MİNNETLE ANIYORUZ
Türkiye için 10 Kasım, derin bir yasın ve kuşaklar boyunca taşınan minnetin günüdür. Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938’de saat 09.05’te Dolmabahçe Sarayı’nda hayatını kaybettiğinde 57 yaşındaydı. Ardında, bağımsızlığı için savaşmış bir millet ve geleceğini kendi iradesiyle kurmaya başlayan bir Cumhuriyet bıraktı. Onu kaybetmenin acısı, aradan geçen yıllarla birlikte ülkemizin ortak hafızasında yaşamayı sürdürdü.
SELANİK’TEN ÇANAKKALE’YE UZANAN BİR HAYAT
1881’de Selanik’te doğan Mustafa, Ali Rıza Efendi ile Zübeyde Hanım’ın oğluydu. Selanik ve Manastır’daki öğreniminin ardından İstanbul’da Harp Okulu ve Harp Akademisinde yetişti. 1905’te kurmay yüzbaşı olarak başladığı meslek hayatı, Osmanlı Devleti’nin çözülüşüne tanıklık ettiği yıllarla iç içe geçti. Trablusgarp’tan Çanakkale’ye uzanan cephelerde görev yaptı. Özellikle 1915’te Arıburnu, Conkbayırı ve Anafartalar’daki komutanlığı, savaşın kritik anlarında karar verebilen, sorumluluk üstlenen bir asker olarak tanınmasını sağladı.
BİR MİLLETİN BAĞIMSIZLIK MÜCADELESİNE ÖNDERLİK ETTİ
Birinci Dünya Savaşı’nın ardından Osmanlı orduları dağıtılır, ülkenin çeşitli bölgeleri işgal edilirken Mustafa Kemal, kurtuluşun milletin örgütlü iradesiyle mümkün olacağına inanıyordu. 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkışını Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas kongreleri izledi. Silah arkadaşlarıyla birlikte yerel direnişleri ortak bir hedef etrafında birleştirdi. 23 Nisan 1920’de Ankara’da Büyük Millet Meclisinin açılması, bağımsızlık mücadelesine millet adına karar veren bir merkez kazandırdı. Savaş, bütün yoksunluklara rağmen bu Meclisin iradesiyle yürütüldü.
1921’de Sakarya’da kazanılan zafer, Yunan ordusunun ilerleyişini durdurdu. 1922’de Büyük Taarruz ve Başkomutan Meydan Muharebesi, işgal ordusunun yenilgisini getirdi. Cephede askerlerin, cephe gerisinde kadınların, köylülerin ve bütün imkânlarını seferber eden halkın emeği vardı. Mustafa Kemal’in tarihsel büyüklüğü, bu ortak fedakârlığı zafere ulaştıran askerî ve siyasi önderliğindeydi. Lozan Antlaşması’yla yeni Türk devletinin bağımsızlığı uluslararası alanda kabul edildi; 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi ve Mustafa Kemal ilk cumhurbaşkanı seçildi.
KURTULUŞUN ARDINDAN ÇAĞDAŞ BİR ÜLKE KURMA MÜCADELESİ
Atatürk’ün öncülüğündeki Cumhuriyet, egemenliğin kaynağını millete dayandırdı. Saltanatın ve ardından halifeliğin kaldırılması, devletin ve hukukun laik esaslarla yeniden düzenlenmesinin yolunu açtı. 1926’da kabul edilen Türk Medeni Kanunu’yla resmî nikâh ve tek eşlilik esası getirildi; kadınların miras, boşanma ve aile hayatındaki hakları güçlendirildi. Kadınlar 1930’da belediye seçimlerinde, 1933’te muhtarlık seçimlerinde, 1934’te ise milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazandı. Bu adımlar, kadınların ülkenin yönetiminde ve toplumsal hayatında söz sahibi olmasının önünü genişletti.
Eğitimde birliğin sağlanması, 1928’de yeni Türk harflerinin kabulü ve okuma yazma seferberliği, Cumhuriyet’in en geniş kesimlere ulaşan dönüşümleri arasındaydı. Üniversite reformu, bilim insanlarının yetiştirilmesi, tarih ve dil araştırmalarına verilen destek, kültür ve sanat kurumlarının geliştirilmesi de aynı hedefin parçalarıydı. Atatürk, savaşlardan yorgun çıkmış bir ülkenin kendi ayakları üzerinde durabilmesi için eğitimli insanlara, bilimsel düşünceye ve üretime ihtiyaç duyduğunu görüyordu. Kurulan okullar, fabrikalar ve araştırma kurumları bu anlayışın somut karşılıkları oldu.
Hayatının büyük bölümünü savaşların içinde geçiren Atatürk, Cumhuriyet’in dış politikasına barışı koruma hedefini yerleştirdi. 1931’de kullandığı “Yurtta sulh, cihanda sulh” sözü, ülkenin güvenliğiyle dünyadaki barış arasında kurduğu bağı anlatıyordu. Bağımsızlığını koruyan, komşularıyla ilişkilerini geliştiren ve gücünü kalkınmaya ayırabilen bir Türkiye hedefledi.
KOCAELİ’NİN HAFIZASINDA ATATÜRK
Kocaeli, Atatürk’ün kurduğu Cumhuriyet’in hem düşünsel hazırlıklarında hem üretim hamlesinde yer aldı. Mustafa Kemal, 16 Ocak’ı 17 Ocak 1923’e bağlayan gece İzmit’te gazetecilerle buluşarak ülkenin geleceğini, yönetim anlayışını ve yapılması gerekenleri konuştu. Cumhuriyet’in sanayileşme programıyla kurulan İzmit Kâğıt Fabrikası’nda ise 18 Nisan 1936’da ilk kâğıt üretildi. Sonradan SEKA adıyla büyüyecek bu kuruluş, Kocaeli’de üretimin, işçiliğin ve kent hayatının önemli merkezlerinden biri oldu. Atatürk döneminin kalkınma hedefi, bu şehirde insanların çalıştığı ve hayatını kurduğu bir fabrikaya dönüştü.
10 KASIM 1938: SAAT 09.05
1938 yılı boyunca ağırlaşan karaciğer hastalığı, Atatürk’ün sağlığını giderek bozdu. Ekim ayında geçirdiği ağır rahatsızlığın ardından 8 Kasım’da yeniden komaya girdi. Doktorların çabalarına rağmen 10 Kasım Perşembe sabahı saat 09.05’te hayatını kaybetti. Ölüm haberi, ülkenin dört bir yanında büyük üzüntüyle karşılandı. İnsanlar, bağımsızlık mücadelesinde kendilerine önderlik eden ve Cumhuriyet’in kuruluşundan beri ülkenin başında bulunan kişiyi kaybetmişti.
Dolmabahçe Sarayı’nda halkın ziyaretine açılan naaşı, 19 Kasım’da İstanbul’dan uğurlandı. Yavuz zırhlısıyla İzmit’e getirilen tabutu, burada yapılan törenin ardından Ankara’ya gidecek trene alındı. Kocaeli, bu son yolculuğun en önemli duraklarından biriydi. Güzergâh boyunca insanlar istasyonlarda toplanarak Atatürk’e veda etti. Naaşı 20 Kasım’da Ankara’ya ulaştı; ertesi gün devlet töreniyle Etnografya Müzesi’ndeki geçici istirahatgâhına yerleştirildi. 10 Kasım 1953’te ise Anıtkabir’e nakledildi.
MİNNETİMİZ, BIRAKTIĞI ESERİN BÜYÜKLÜĞÜNDENDİR
Bugün Atatürk’e duyduğumuz minnetin ardında, bağımsız bir ülkede yaşamanın ve Cumhuriyet’in yurttaşı olmanın anlamı vardır. Onun önderliğinde verilen mücadelenin bedelini, o mücadelenin insanlarını ve hangi şartlarda başarıldığını hatırlıyoruz. Eğitimde, bilimde, hukukta ve üretimde açtığı yolu daha ileriye taşımanın sorumluluğunu da hissediyoruz. Çocukların geleceğine güvenle bakabildiği, kadınların eşit haklarla yaşayabildiği, insanların düşünerek ve üreterek ülkesine katkıda bulunduğu bir Türkiye için çalışmak, ona duyduğumuz sevginin hayattaki karşılığıdır. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü saygı, özlem ve minnetle anıyoruz.
10 KASIM’DA NELER KUTLANIYOR
Türkiye’de 10 Kasım’ın merkezinde Atatürk’ü anma ve yas vardır. Aynı tarihe rastlayan kurtuluş yıl dönümü ve uluslararası özel günler ise şöyle:
KIRKLARELİ’NİN KURTULUŞ YIL DÖNÜMÜ
Kırklareli, 10 Kasım 1922’de işgalden kurtularak yeniden Türk yönetimine geçti. Millî Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasının ardından imzalanan Mudanya Mütarekesi, Doğu Trakya’nın teslim sürecini başlatmıştı. Kırklareli’ndeki devir teslim işlemlerinin tamamlanmasıyla iki yılı aşkın Yunan işgali sona erdi. Şehrin kurtuluş yıl dönümü, Trakya’nın yeniden vatana kavuşmasının önemli tarihlerinden biri olarak anılıyor; bağımsızlık mücadelesini zafere ulaştıran Atatürk ve silah arkadaşlarını hatırlatıyor.
BARIŞ VE KALKINMA İÇİN DÜNYA BİLİM GÜNÜ
UNESCO’nun 2001’de ilan ettiği, ilk kez 2002’de düzenlenen Barış ve Kalkınma İçin Dünya Bilim Günü, her yıl 10 Kasım’da bilimin toplum hayatındaki yerine dikkat çekiyor. Amaç, bilimsel gelişmeleri herkes için anlaşılır kılmak, araştırmaların insanlığın ortak yararına kullanılmasını desteklemek ve ülkeler arasında bilimsel iş birliğini güçlendirmek. Sağlıktan çevreye, enerjiden eğitime kadar günlük hayatımızı etkileyen çalışmaların önemi vurgulanıyor. Bilimin topluma karşı sorumluluğu da günün temel konuları arasında bulunuyor.
ULUSLARARASI MUHASEBE GÜNÜ
10 Kasım, farklı ülkelerdeki meslek kuruluşlarınca Uluslararası Muhasebe Günü olarak değerlendiriliyor. İşletmelerin gelir ve giderlerinin doğru kaydedilmesi, mali tabloların güvenilir olması ve ekonomik kararların sağlıklı bilgiye dayanması için çalışan muhasebe meslek mensuplarının katkıları hatırlatılıyor. Küçük bir esnaftan büyük bir sanayi kuruluşuna kadar bütün işletmelerin ihtiyaç duyduğu bu meslek, ticaretin güven içinde yürümesinde önemli bir görev üstleniyor. Gün, mesleki sorumluluklara ve şeffaflığa da dikkat çekiyor.
DÜNYA KERATOKONUS GÜNÜ
Gözün önündeki saydam tabaka olan korneanın incelerek öne doğru sivrileşmesiyle ortaya çıkan keratokonus hastalığına dikkat çekmek için 10 Kasım’da farkındalık çalışmaları yapılıyor. Görüntünün bulanıklaşmasına ve bozulmasına yol açabilen hastalık, günlük yaşamı ve öğrenim hayatını etkileyebiliyor. ABD’deki Ulusal Keratokonus Vakfının girişimiyle 2015’te başlatılan gün, farklı ülkelerde hasta deneyimlerinin paylaşılması, toplumun bilgilendirilmesi ve bilimsel araştırmaların desteklenmesi amacıyla değerlendiriliyor.
10 KASIM’IN TUHAF GÜNLERİ
Dünyanın özel gün takvimlerinde 10 Kasım’a ayrılmış, Türkiye’deki anma gününden bağımsız başlıklar da bulunuyor.
UNUTMA BENİ GÜNÜ
İngilizce özel gün takvimlerinde “Forget Me Not Day” adıyla yer alan 10 Kasım, uzun süredir görüşülmeyen dostları ve yakınları hatırlamaya ayrılıyor. Resmî bir uluslararası gün olmayan bu tarihin çağrısı, zamanla zayıflayan bağları yeniden kurmak: Bir arkadaşın hâlini sormak, uzaktaki bir yakına haber vermek veya birlikte yaşanan güzel bir anıyı paylaşmak. Unutma beni çiçeği de adı nedeniyle bu gayriresmî günün simgelerinden biri olarak kullanılıyor.
SUSAM SOKAĞI GÜNÜ
Türkiye’de de “Susam Sokağı” uyarlamasıyla tanınan çocuk programı “Sesame Street”, ABD’de ilk kez 10 Kasım 1969’da yayımlandı. Harfleri, sayıları ve birlikte yaşamayı kuklalarla anlatan programın 40. yılı dolayısıyla New York yönetimi, 10 Kasım 2009’u “Susam Sokağı Günü” ilan etti. Tarih daha sonra özel gün takvimlerinde de yer buldu. Türkiye’de TRT ekranlarından çocukların hayatına giren yapım, televizyonun okul öncesi eğitimde nasıl kullanılabileceğinin en tanınan örneklerinden biri oldu.
VANİLYALI KÜÇÜK KEK GÜNÜ
ABD kaynaklı yiyecek odaklı takvimlerde 10 Kasım, “Vanilyalı Cupcake Günü” olarak geçiyor. Küçük kalıplarda tek kişilik hazırlanan, hamurunda veya üzerindeki kremada vanilya kullanılan keklere ayrılmış gayriresmî bir gün. Evde yapılan sade örneklerden pastanelerde süslenen çeşitlerine kadar aynı tatlının farklı biçimleri öne çıkarılıyor. Herhangi bir resmî ya da uluslararası kurum kararına dayanmayan gün, yiyeceklerin etrafında oluşan popüler takvim alışkanlıklarının örneklerinden biri.
10 KASIM’DA NELER OLDU?
1444 – VARNA’DA OSMANLI’NIN BALKANLARDAKİ GELECEĞİNİ BELİRLEYEN ZAFER
- Murad’ın komutasındaki Osmanlı ordusu, 10 Kasım 1444’te bugünkü Bulgaristan’ın Varna kenti yakınlarında Haçlı ordusunu yenilgiye uğrattı. Tahtı oğlu II. Mehmed’e bırakmış olan II. Murad, yaklaşan tehlike üzerine yeniden ordunun başına geçmişti. Macaristan ve Polonya Kralı I. Ulászló’nun savaşta ölmesi, Haçlı kuvvetlerinin çözülmesinde belirleyici oldu. Varna Zaferi, Osmanlıları Balkanlardan çıkarma girişimini durdurdu ve devletin bölgedeki hâkimiyetini güçlendirdi.
1799 – NAPOLYON’U FRANSA’NIN BAŞINA TAŞIYAN DARBE TAMAMLANDI
Fransa’da 9 Kasım’da başlayan ve “18 Brumaire Darbesi” adıyla bilinen müdahale, 10 Kasım 1799’da meclis üzerindeki askerî baskıyla sonuçlandı. Direktuvar yönetiminin yerini, Napolyon Bonapart’ın da bulunduğu üç kişilik geçici Konsüllük aldı. Kısa sürede yönetimin hâkimi olacak Napolyon için imparatorluğa uzanan yol açıldı. Darbe, Fransız Devrimi sonrasındaki siyasi düzeni değiştirirken Avrupa’yı etkileyecek yeni bir dönemin başlangıcı oldu.
1885 – İLK BENZİNLİ MOTOSİKLETİN TARİHÎ DENEMESİ YAPILDI
Gottlieb Daimler ile Wilhelm Maybach’ın geliştirdiği “Reitwagen”, 10 Kasım 1885’te Almanya’da önemli bir yol denemesini tamamladı. Daimler’in oğlu Adolf, benzin motoruyla çalışan aracı Cannstatt ile Untertürkheim arasında kullandı. Ahşap gövdesi ve dengesini sağlayan küçük yan tekerlekleriyle bugünkü motosikletlerden oldukça farklıydı. Deneme, küçük bir içten yanmalı motorun kara taşıtında kullanılabileceğini gösteren öncü adımlardan biri oldu.
1903 – ARAÇLARDAKİ CAM SİLECEĞİNİN PATENTİNİ BİR KADIN ALDI
Amerikalı mucit Mary Anderson, araçların ön camını içeriden kumanda edilerek temizleyen düzeneğinin patentini 10 Kasım 1903’te aldı. New York’ta kötü havalarda görüş sağlamakta zorlanan tramvay sürücülerini gözlemleyen Anderson, bir kol yardımıyla hareket ettirilen lastik temizleyici tasarlamıştı. Elektrikle çalışan günümüz sileceklerinden farklı olan bu düzenek, sürücünün dışarı çıkmadan camdaki yağmur ve karı temizlemesini sağlıyordu.
1918 – AFİFE’NİN SAHNEYE UZANAN YOLU DARÜLBEDAYİ’DE AÇILDI
Afife’nin de aralarında bulunduğu beş Türk Müslüman kadın, 10 Kasım 1918’de sınavla Darülbedayi’ye kabul edildi. Bugünkü İstanbul Şehir Tiyatrolarının temelini oluşturan kurumun bu adımı, Müslüman kadınların tiyatro sahnesine çıkmasının engellendiği bir dönemde atılmıştı. Daha sonra “Jale” adıyla sahneye çıkacak olan Afife, yasaklara ve baskılara rağmen oyunculuğu sürdürerek Türk tiyatrosunun öncü isimlerinden biri oldu. Bu kabul, kadınların sahne sanatlarında yer edinme mücadelesinin önemli dönemeçleri arasına girdi.
1922 – VAHDETTİN SON CUMA SELAMLIĞINA KATILDI
Son Osmanlı padişahı VI. Mehmed Vahdettin, 10 Kasım 1922’de son cuma selamlığına katıldı. Padişahların cuma namazına gidişi sırasında düzenlenen bu tören, saltanatın TBMM tarafından 1 Kasım’da kaldırılmasından sonra yapılıyordu. İstanbul’daki Osmanlı hükümeti de istifa etmiş, yönetim Ankara’nın denetimine girmişti. Vahdettin, bu son törenden bir hafta sonra, 17 Kasım’da İngiliz savaş gemisi Malaya’ya binerek İstanbul’dan ayrıldı.
1924 – HALK FIRKASININ ADINA “CUMHURİYET” EKLENDİ
Halk Fırkasının adı, 10 Kasım 1924’te Cumhuriyet Halk Fırkası olarak değiştirildi. Değişiklik, Millî Mücadele’nin önde gelen isimleri arasındaki siyasi ayrılıkların yeni bir parti kuruluşuna dönüştüğü günlerde gerçekleşti. Bir hafta sonra, 17 Kasım’da Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kuruldu. Mustafa Kemal Atatürk’ün öncülüğündeki parti, 1935’te ise “fırka” yerine “parti” sözcüğünü kullanarak Cumhuriyet Halk Partisi adını aldı.
1951 – TELEFONDA BİR KIYIDAN DİĞERİNE DOĞRUDAN ARAMA
ABD’de 10 Kasım 1951’de, ülkenin doğu ve batı kıyıları arasında bir abonenin numarayı kendisi çevirerek yaptığı ilk doğrudan telefon görüşmesi gerçekleştirildi. New Jersey eyaletindeki Englewood’un belediye başkanı, California’daki Alameda’nın belediye başkanını aradı. On rakam çevrilerek yapılan bağlantı yaklaşık 18 saniyede kuruldu. İki kıyı arasında daha önce de telefon görüşmeleri yapılıyordu; bu denemenin yeniliği, bağlantının santral görevlisinin aracılığı olmadan kurulmasıydı.
1953 – ATATÜRK’ÜN SELANİK’TEKİ EVİ MÜZE OLARAK AÇILDI
Mustafa Kemal Atatürk’ün Selanik’te doğduğu ev, 10 Kasım 1953’te müze olarak ziyarete açıldı. Selanik Belediyesi tarafından satın alınan yapının anahtarları, Atatürk’e armağan edilmek üzere 1937’de Türkiye’nin başkonsolosluğuna teslim edilmişti. Onarım ve düzenleme çalışmalarının ardından müzeye dönüştürülen ev, Atatürk’ün çocukluğunu ve ailesinin hayatını ziyaretçilere tanıtan önemli bir anı mekânı oldu.
1958 – ÇATALHÖYÜK’Ü ARKEOLOJİ DÜNYASINA TANITAN KEŞİF
James Mellaart, David French ve Alan Hall’dan oluşan arkeolog ekibi, 10 Kasım 1958’de Konya Ovası’ndaki Çatalhöyük’te tarihöncesi yerleşimin izlerini saptadı. Yüzeyde görülen yanmış duvar kalıntıları, çanak çömlek parçaları ve obsidyen aletler, höyüğün önemini ortaya koyuyordu. 1961’de başlayan kazılar; bitişik evleri, duvar resimleri ve binlerce yıl öncesinin gündelik hayatına ilişkin buluntularıyla insanlığın yerleşik yaşamını anlamamızda önemli bir kaynak ortaya çıkardı. Çatalhöyük, 2012’de UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı.
1958 – POSTAYLA GÖNDERİLEN ÜNLÜ HOPE ELMASI MÜZEYE BAĞIŞLANDI
Dünyanın en tanınmış değerli taşlarından Hope Elması, kuyumcu Harry Winston tarafından Smithsonian Enstitüsüne bağışlanarak 10 Kasım 1958’de resmen sunuldu. Hikâyenin şaşırtıcı yanı, elmasın New York’tan Washington’a posta yoluyla gönderilmiş olmasıydı. Gönderinin posta ücreti yalnızca 2 dolar 44 sentti; bir milyon dolarlık sigorta için ayrıca ücret ödenmişti. Mavi elmasın yolculuğunda kullanılan ambalaj da müze koleksiyonuna girdi.
1969 – ATATÜRK’Ü ANMA YAYININDAKİ BELGESEL YARIDA KESİLDİ
Atatürk’ün ölümünün 31. yıl dönümünde TRT’de gösterilen “Türkiye’nin Kalbi Ankara” belgeseli, 10 Kasım 1969’da “komünizm propagandası” yapıldığı gerekçesiyle yarıda kesildi. Cumhuriyet’in 10. yıl kutlamalarını ve Ankara’yı anlatan Sovyet yapımı belgeselin yayınına TRT Genel Müdürü Adnan Öztrak müdahale etti. Olay, televizyonun yönetiminde görev değişikliklerine ve sansür tartışmalarına yol açtı. Atatürk döneminin görüntülerini taşıyan belgesel, bir yıl sonra, 10 Kasım 1970’te TRT’de kesintisiz yayımlandı.
1970 – DÜNYA DIŞINDA DOLAŞACAK İLK ROBOT AY’A GÖNDERİLDİ
Sovyetler Birliği, Lunokhod 1 adlı gezgin robotu taşıyan Luna 17 uzay aracını 10 Kasım 1970’te fırlattı. Sekiz tekerlekli robot, 17 Kasım’da Ay yüzeyine ulaştı ve Dünya’dan gönderilen komutlarla hareket etmeye başladı. Böylece başka bir gökcisminin yüzeyinde dolaşan ilk uzaktan kumandalı robot oldu. Ay’ın zemini hakkında ölçümler yapan ve görüntüler gönderen Lunokhod 1, sonraki yıllarda Ay ve Mars’ta görev yapacak gezgin robotların öncülerinden biri olarak uzay tarihine geçti.
1974 – FİZİKTE “KASIM DEVRİMİ”Nİ BAŞLATAN PARÇACIK BULUNDU
ABD’deki Stanford Doğrusal Hızlandırıcı Merkezinde çalışan araştırmacılar, 10 Kasım 1974’te yeni bir atom altı parçacığın belirgin izlerini gözlemledi. Başka bir ekibin de bağımsız olarak bulduğu ve “J/psi” adıyla tanınan parçacık, yeni bir kuark türünün varlığına güçlü kanıt sağladı. Maddenin temel yapısına ilişkin bilgileri değiştiren gelişme, fizik tarihinde “Kasım Devrimi” diye anıldı. İki araştırma grubunun liderleri Burton Richter ve Samuel Ting, 1976 Nobel Fizik Ödülü’nü paylaştı.
1975 – ŞARKILARA KONU OLAN YÜK GEMİSİ FACİASI
Demir cevheri taşıyan Edmund Fitzgerald adlı yük gemisi, 10 Kasım 1975’te ABD ile Kanada arasındaki Superior Gölü’nde şiddetli fırtınaya yakalanarak battı. Gemideki 29 mürettebatın tamamı hayatını kaybetti. Büyük Göller’deki denizcilik tarihinin en çok konuşulan kazalarından biri olan facia, Kanadalı müzisyen Gordon Lightfoot’un 1976’da yayımladığı “The Wreck of the Edmund Fitzgerald” şarkısıyla dünya çapında tanındı. Geminin çanı, yıllar sonra enkazdan çıkarılarak hayatını kaybeden denizcilerin anısına müzede sergilenmeye başladı.
1980 – DAYANIŞMA SENDİKASI POLONYA’DA RESMEN TANINDI
Polonya’da işçi grevlerinden doğan Dayanışma Sendikası, 10 Kasım 1980’de Yüksek Mahkemenin kararıyla resmen tescil edildi. Gdansk tersanesindeki işçilerin mücadelesiyle büyüyen ve Lech Walesa’nın liderlik ettiği hareket, devlet denetiminden bağımsız sendikal örgütlenmenin simgesi hâline geldi. Kısa sürede milyonlarca üyeye ulaşan Dayanışma, ücret ve çalışma koşullarıyla başlayan talepleri daha geniş bir hak ve özgürlük mücadelesine taşıdı; Polonya’nın siyasi dönüşümünde belirleyici rol oynadı.
1981 – DEVLET MEZARLIĞI KANUNU YÜRÜRLÜĞE GİRDİ
Devlet Mezarlığı Hakkında Kanun, 10 Kasım 1981’de Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Düzenleme, cumhurbaşkanları ile Atatürk’ün yakın silah arkadaşları olan belirli Millî Mücadele komutanları için Ankara’da, Atatürk Orman Çiftliği arazisi üzerinde bir Devlet Mezarlığı kurulmasını öngörüyordu. Kanunda ayrıca Anıtkabir’de Atatürk ve İsmet İnönü dışındaki kişilerin kabirlerinin muhafaza edilemeyeceği ve buraya başka kimsenin defnedilemeyeceği hükme bağlandı.
1983 – WINDOWS İLK KEZ DUYURULDU
Microsoft, daha sonra kişisel bilgisayarların en tanınan yazılımlarından biri olacak Windows’u 10 Kasım 1983’te duyurdu. MS-DOS üzerinde çalışmak üzere hazırlanan sistem, kullanıcıların işlemlerini pencereler, menüler ve fare yardımıyla yapabilmesini amaçlıyordu. Bilgisayara yalnızca yazılı komutlar vererek işlem yapmaya alışmış kullanıcılar için bu, daha kolay bir kullanım vaat ediyordu. Ancak duyuru ile satışa çıkış aynı tarihte gerçekleşmedi; Windows’un ilk sürümü 1985’te kullanıcılarla buluştu.
1983 – BİLGİSAYAR VİRÜSÜNÜN NASIL YAYILDIĞI BİR DENEYLE GÖSTERİLDİ
Bilgisayar güvenliği üzerine çalışan Fred Cohen, 10 Kasım 1983’te bir seminerde başka programlara kendi kopyasını ekleyerek yayılabilen deneysel bir yazılımı gösterdi. Sistem yöneticilerinin izniyle yapılan deneyler, böyle bir programın kısa sürede geniş erişim yetkileri kazanabileceğini ortaya koydu. Çalışma, bilgisayar virüslerinin işleyişinin bilimsel olarak tanımlanmasında önemli bir dönüm noktasıydı.
1989 – BULGARİSTAN’DA JİVKOV PARTİ LİDERLİĞİNDEN UZAKLAŞTIRILDI
Bulgaristan’ı yaklaşık 35 yıl yöneten Todor Jivkov, 10 Kasım 1989’da Bulgaristan Komünist Partisinin liderliğinden uzaklaştırıldı. Jivkov yönetimi, Türklerin isimlerini zorla değiştiren, Türkçe kullanımını baskı altına alan ve 1989’da yüz binlerce Türkün Türkiye’ye göç etmek zorunda kaldığı süreci yaratan politikalarıyla hatırlanıyordu. Parti yönetimindeki değişiklik, Bulgaristan Türkleri açısından da önemli bir dönüm noktasıydı. Jivkov’un devlet başkanlığına karşılık gelen Devlet Konseyi başkanlığı ise 17 Kasım’da sona erdi.
1990 – “EVDE TEK BAŞINA” İLK KEZ SEYİRCİYLE BULUŞTU
Macaulay Culkin’in canlandırdığı küçük Kevin’in iki hırsıza karşı evini savunduğu “Evde Tek Başına”, 10 Kasım 1990’da Chicago’da ilk gösterimini yaptı. John Hughes’un yazdığı, Chris Columbus’un yönettiği film, ailesi tatile giderken evde unutulan bir çocuğun macerasını anlatıyordu. Çocuk oyuncusunu dünya çapında tanıtan yapım, sonraki yıllarda televizyonların sıkça gösterdiği aile komedilerinden biri oldu. ABD’deki genel vizyon tarihi ise 16 Kasım’dı.
1996 – ŞÜKRÜ KARATEPE’NİN 10 KASIM KONUŞMASI SİYASİ TARTIŞMA YARATTI
Kayseri Büyükşehir Belediye Başkanı Şükrü Karatepe’nin, 10 Kasım 1996’da Atatürk’ü anma törenlerinin ardından katıldığı Refah Partisi toplantısında yaptığı konuşma büyük tepki topladı. Resmî törenlere katılımına ilişkin sözleri ve partililere yönelttiği çağrılar, laiklik tartışmalarını gündemin ön sıralarına taşıdı. Konuşma, Karatepe hakkında açılan davanın dayanakları arasına girdi. Süreç, hapis cezası almasına ve belediye başkanlığı görevini kaybetmesine kadar uzandı.
2001 – DÜNYA KUPASI YOLUNDA AVUSTURYA’DA KRİTİK GALİBİYET
Türkiye A Millî Futbol Takımı, 10 Kasım 2001’de oynanan Dünya Kupası baraj maçında Avusturya’yı deplasmanda 1-0 yendi. Okan Buruk’un golüyle gelen galibiyet, millî takıma rövanş öncesinde önemli avantaj sağladı. Dört gün sonra İstanbul’da alınan 5-0’lık sonuçla Türkiye, 48 yıllık aranın ardından Dünya Kupası’na katılma hakkı kazandı. Avusturya’daki karşılaşma, 2002’de dünya üçüncülüğüne ulaşacak takımın unutulmaz yolculuğundaki önemli duraklardan biri oldu.
2001 – ÇİN’İN DÜNYA TİCARET ÖRGÜTÜNE KATILMASINA ONAY
Dünya Ticaret Örgütü, 10 Kasım 2001’de Katar’ın başkenti Doha’da yapılan toplantıda Çin’in üyeliğini onayladı. Yaklaşık 15 yıl süren müzakerelerin ardından alınan karar, dünyanın en büyük üretim merkezlerinden birinin uluslararası ticaret kurallarına daha kapsamlı biçimde katılmasının önünü açtı. Çin; pazarını açma, gümrük vergilerini azaltma ve ticaret düzenlemelerini değiştirme konusunda yükümlülükler üstlendi. Ülkenin resmî üyeliği ise gerekli işlemlerin tamamlanmasının ardından 11 Aralık 2001’de başladı.
2017 – ŞENER ŞEN’İN BAŞROLÜNDEKİ “YOL AYRIMI” VİZYONA GİRDİ
Yavuz Turgul’un yazıp yönettiği, Şener Şen’in başrolünü üstlendiği “Yol Ayrımı”, 10 Kasım 2017’de sinemalarda gösterilmeye başlandı. Film, geçirdiği trafik kazasından sonra hayatını ve servetiyle ilişkisini sorgulayan tekstil patronu Mazhar Kozanlı’nın hikâyesini anlatıyordu. Oyuncu kadrosunda Rutkay Aziz, Nihal Yalçın ve Çiğdem Selışık Onat da yer aldı. Yapım, Türk sinemasının uzun soluklu Şener Şen ve Yavuz Turgul birlikteliğinin yeni buluşmasıydı.
2020 – AZERBAYCAN’IN ASKERÎ BAŞARISININ ARDINDAN KARABAĞ’DA ATEŞKES
Azerbaycan, Ermenistan ve Rusya liderlerinin ortak bildirisi uyarınca, 10 Kasım 2020’de Moskova saatiyle 00.00’da Karabağ’da ateşkes yürürlüğe girdi. Azerbaycan ordusunun önemli toprakları ve Şuşa’yı geri aldığı savaşın ardından yapılan anlaşma, tarafların bulundukları mevzilerde kalmasını öngörüyordu. Ermeni güçlerinin Ağdam, Kelbecer ve Laçın’dan belirlenen takvimle çekilmesi ve bölgeye Rus barış gücü yerleştirilmesi de düzenlendi. Anlaşma Azerbaycan açısından önemli bir kazanımdı; ancak Karabağ’ın tamamının o gün Azerbaycan’ın fiilî denetimine geçmesi anlamına gelmiyordu.
2020 – APPLE, KENDİ İŞLEMCİSİNİ KULLANAN İLK M1 MAC’LERİ TANITTI
Apple, 10 Kasım 2020’de kendi tasarladığı M1 işlemcisini kullanan MacBook Air, 13 inç MacBook Pro ve Mac mini modellerini tanıttı. Böylece Mac bilgisayarlarda Intel işlemcilerden Apple’ın kendi işlemcilerine geçişi somut ürünlerle başladı. İşlemci, grafik birimi ve başka bileşenleri aynı çipte birleştiren tasarım, yüksek performansı daha düşük enerji tüketimiyle sunmayı hedefliyordu. Bu tanıtım, Mac bilgisayarların donanım tarihinde önemli bir değişimin başlangıcı oldu.
2022 – BAĞIŞIKLIK HÜCRELERİNİ KANSERE YÖNLENDİREN GEN DÜZENLEME ÇALIŞMASI YAYIMLANDI
Nature dergisinde 10 Kasım 2022’de yayımlanan araştırma, hastaların bağışıklık hücrelerini kendi tümörlerini tanıyacak biçimde değiştiren bir yöntemi ortaya koydu. Araştırmacılar, 16 kanser hastasından alınan hücreleri CRISPR adlı gen düzenleme tekniğiyle değiştirdikten sonra hastalara geri verdi. Beş hastada hastalık sabit kalırken 11 hastada ilerledi. Çalışmanın önemi, kanseri iyileştirdiğini göstermesinden değil, kişiye özel olarak düzenlenen hücrelerin üretilebildiğini ve tümöre ulaşabildiğini ortaya koymasından kaynaklanıyordu.
KOCAELİ TARİHİNDE 10 KASIM
1898 – GEBZE’YE İKLİM GEREKÇESİYLE TAYİN İSTEĞİNE RET
Çorlu Rüştiyesi’nde görev yapan Ethem Efendi, bulunduğu yerin iklimine alışamadığını ve sık sık hastalandığını belirterek Gebze Erkek Rüştiyesi’ne tayinini istedi. Ancak dönemin eğitim yönetimi, Gebze’deki kadronun boş olmadığını ve iki yer arasında iklim bakımından fark bulunmadığını bildirerek başvuruyu uygun görmedi. Ret kararının öğretmene iletilmesi için 10 Kasım 1898’de Edirne Maarif Müdürlüğüne yazı gönderildi. Osmanlı arşivindeki bu yazışma, bir öğretmenin sağlık gerekçeli yer değiştirme talebini ve karşılaştığı bürokratik cevabı günümüze taşıdı.
1919 – SEÇİMLERİ DENETLEYECEK HEYET İZMİT’E GELDİ
Son Osmanlı Mebusan Meclisi seçimleri öncesinde, Hurşit Paşa başkanlığındaki teftiş heyeti 10 Kasım 1919’da İstanbul’dan hareket ederek aynı gün İzmit’e ulaştı. Ali Rıza Paşa Hükûmetinin görevlendirdiği heyette eski Sadaret Müsteşarı Emin Bey ile Temyiz Mahkemesi üyesi Ömer Lütfi Bey de bulunuyordu. Heyet, seçimlere ilişkin incelemelerini yaptıktan sonra yoluna devam etti. Ziyaret, Millî Mücadele’nin örgütlendiği dönemde, seçimlerin yürütülmesi ve yerel yönetimlerin tutumu üzerindeki tartışmaların İzmit’e yansıyan örneklerinden biriydi.
1961 – İZMİT’TE ZAFER GAZETESİ YAYIN HAYATINA BAŞLADI
Mukadder Balkı ve Candeğer Çelikkol’un kurduğu Zafer gazetesi, 10 Kasım 1961’de İzmit’te yayımlanmaya başladı. “Zafer Adaletindir” sloganını kullanan gazete, dört sayfa olarak hazırlanıyor ve 15 kuruşa satılıyordu. Yönetim yeri Koçaklar İşhanı’ndaydı. Kocaeli basın tarihi araştırmalarına göre İzmit’te 36 sayı çıkan gazete, ardından yayınını Tekirdağ’a taşıdı. Kısa süren İzmit dönemiyle de kentin basın tarihinde yerini aldı.
1992 – KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ’NİN KURUCU REKTÖRÜ ATANDI
Prof. Dr. Atıf Ural, 10 Kasım 1992’de Kocaeli Üniversitesi’nin kurucu rektörlüğüne atandı. Daha önce Yıldız Üniversitesi’ne bağlı Kocaeli Mühendislik Fakültesinde görev yapan Ural, yeni üniversitenin kuruluş ve gelişme çalışmalarını üstlendi. Görevi sırasında fakülte ve yüksekokulların sayısı artırıldı, akademik kadro genişletildi. Ural, 1993’te Cumhuriyet gazetesine verdiği röportajda atanma tarihini bizzat belirterek üniversitenin ilk dönemindeki çalışmalarını anlattı. Böylece 10 Kasım, Kocaeli’nin yükseköğretim tarihinde de önemli bir başlangıcın tarihi oldu.
1999 – GÖLCÜK’TE DEPREMİN ARDINDAN GESOTİM KURULDU
17 Ağustos 1999 depreminin büyük yıkıma uğrattığı Gölcük’te, yaşanan çaresizliği başka insanların hayatını kurtaracak bir dayanışmaya dönüştürmek isteyen gönüllüler bir araya geldi. Necmi Kocaman öncülüğündeki Gölcük Arama Kurtarma Derneği, GESOTİM, 10 Kasım 1999’da kuruldu. İlk döneminde 50 kişilik ekiple eğitimlere başlayan oluşum, sonraki yıllarda Türkiye’deki afetlerin yanı sıra İran, Endonezya ve Gürcistan’daki çalışmalara da katıldı. Deprem bölgesinde doğan bu gönüllü hareket, Gölcük’ün afet deneyimini arama kurtarma bilgisine dönüştürdü.
2006 – UZUNÇİFTLİK’TE 135 İŞÇİ GREVE ÇIKTI
Bugün Kartepe sınırlarında bulunan Uzunçiftlik’teki Trakya Sanayii fabrikasında çalışan 135 işçi, 10 Kasım 2006’da greve başladı. Birleşik Metal-İş Sendikasının yürüttüğü 2006–2008 dönemi toplu iş sözleşmesi görüşmeleri haziran ayında başlamış, anlaşma sağlanamayınca ağustosta uyuşmazlık aşamasına geçilmişti. Yasal sürecin ardından uygulanan grevle işçiler üretimi durdurdu. Ücret ve çalışma koşulları üzerine yürütülen bu mücadele, Kocaeli’nin sanayi geçmişinde fabrikalar kadar işçilerin ve sendikal örgütlenmenin de belirleyici olduğunu hatırlatan kayıtlardan biri oldu.
2014 – ÇAYIROVA’DA FOTOĞRAF TARTIŞMASI DÜĞÜNÜ YARIDA BIRAKTI
Çayırova’da 10 Kasım 2014’te yapılan bir düğün, davetlilerin kendi telefonlarıyla fotoğraf çekmesi üzerine çıkan tartışmayla yarıda kaldı. Salon görevlileri müziği durdurup ışıkları kapattı; gelin, damat ve yakınlarının itirazları arasında davetliler salonu terk etti. Olay daha sonra tüketici mahkemesine taşındı. İHA’nın 2018’de yayımladığı habere göre Gebze Tüketici Mahkemesi, işletmecinin faiz hariç 14 bin 200 lira tazminat ödemesine hükmetti. Bir düğün fotoğrafı anlaşmazlığı, yıllarca süren bir hukuk mücadelesine dönüşmüştü.
2024 – MARMARA DERBİSİNDE KAZANAN KOCAELİSPOR OLDU
Kocaelispor, 10 Kasım 2024’te deplasmanda karşılaştığı Sakaryaspor’u 1-0 mağlup etti. Yeni Sakarya Atatürk Stadı’nda oynanan 1. Lig mücadelesinin tek golünü, 34. dakikada Giorgi Beridze attı. Ertuğrul Sağlam yönetimindeki yeşil-siyahlılar, komşu şehrin takımı karşısında elde ettiği galibiyetle üç puanı aldı. İki kent arasındaki köklü futbol rekabetinin yeni buluşması, Kocaelispor’un deplasman zaferiyle sonuçlandı.
10 KASIM’DA GAZETELERDE KOCAELİ
1919 – İZMİT’TE SAHNEDEN YÜKSELEN ÇAĞRI: “EY TÜRK GENCİ ÜMİDİNİ KESME”
Ersin Çakmak’ın İzmit’in tiyatro geçmişine ilişkin araştırmasında aktardığı 10 Kasım 1919 tarihli Kocaeli gazetesi, şehirde düzenlenen bir müsamereden söz ediyordu. Habere göre önce “Yavuz Sultan Selim”, ardından Millî Piyesler Temsil Heyeti tarafından üç perdelik “Ey Türk Genci Ümidini Kesme” sahnelenmişti. İşgal yıllarında, ülkenin geleceğinin belirsiz olduğu günlerde İzmitli gençlerin sahneye taşıdığı bu oyun adı dikkat çekiciydi. Gazetenin sütunlarına yansıyan müsamere, şehrin kültür hayatının savaşın ve işgalin gölgesinde de sürdüğünü gösteriyordu.
1935 – İZMİT’İN ŞEHİR PLANI HAZIRLANIYORDU
Akşam’ın 10 Kasım 1935 tarihli sayısında, “İzmitin plânı hazırlanıyor” başlıklı haber yayımlanmıştı. Şehir plancısı Hermann Jansen, yüksek kesimlere yüksek binalar yapılmasına karşı çıkıyordu. Hükûmet konağının saray bahçesinin denize bakan bölümüne yapılması, gerideki yapıların manzarasını kapatabileceğinden bina için kıyıda bir yer düşünülüyordu. Haberde Halkevi çevresinde büyük bir otel ve konser salonu tasarlandığı da anlatılıyordu. İzmit’in yamaçlarına nasıl yerleşileceği, deniz manzarasının nasıl korunacağı ve şehrin hangi yapılarla büyüyeceği, daha 1935’te gazete sayfalarında tartışılıyordu.
1948 – GEBZE’NİN İÇME SUYU TESİSATI İHALEYE ÇIKARILIYORDU
Cumhuriyet’in 10 Kasım 1948 tarihli sayısında yayımlanan belediye ilanı, Gebze’nin içme suyu altyapısı için yapılacak çalışmayı duyuruyordu. Tahmini bedeli 50 bin 635 lira olan iş, kapalı zarf usulüyle ihaleye çıkarılmıştı. İhale 22 Kasım günü saat 14.00’te Gebze Belediyesinde yapılacak, katılacaklardan daha önce benzer büyüklükte işleri başarıyla tamamladıklarını belgelemeleri istenecekti. Bugünün büyük sanayi ve nüfus merkezlerinden Gebze, o tarihte ulusal gazetenin ilan sayfalarında içme suyu tesisatını geliştirme çabasıyla yer alıyordu.
1978 – KOCAELİ’NİN MÜHENDİSLİK AKADEMİSİ ÖĞRETİM ELEMANI ARIYORDU
Milliyet’in 10 Kasım 1978 tarihli sayısında, Kocaeli Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademisinin makine ve elektrik bölümleri için öğretim üyeleri, öğretim görevlileri ve yardımcıları alınacağı duyuruluyordu. İlanda termodinamik, akışkanlar mekaniği, elektronik devreler ve elektrik makineleri gibi dersler sıralanmış; başvuruların 24 Kasım’a kadar İzmit’teki akademi başkanlığına ulaştırılması istenmişti. Kadrolu öğretim elemanı bulunamaması durumunda saat ücretiyle görevlendirme yapılabileceği de belirtiliyordu. İlan, Kocaeli’de teknik yükseköğretimin geliştiği yıllarda eğitim kadrosunu tamamlama ihtiyacını ortaya koyuyordu.
2021 – FRİTO LAY İŞÇİLERİNİN ZAM TALEPLERİ GAZETEDEYDİ
Özgür Kocaeli’nin 10 Kasım 2021 tarihli haberinde, Kartepe’nin Suadiye bölgesindeki Frito Lay fabrikasını da kapsayan toplu iş sözleşmesi hazırlıkları anlatılıyordu. Tek Gıda-İş’in hazırladığı taslakta işçi ücretlerine 2 bin 300 lira seyyanen zam, sosyal haklara ise yüzde 40 artış talep ediliyordu. Görüşmelerin 16 Kasım’da başlaması bekleniyordu. Haberde açıklanan rakamlar, imzalanmış bir sözleşmenin kazanımları değil, işçilerin görüşme masasına taşımaya hazırlandığı taleplerdi.
2025 – KOCAELİ’DE TRAFİK ATATÜRK İÇİN DURDU
10 Kasım 2025’te İHA’nın servis ettiği haberde, Atatürk’ün ölümünün 87. yıl dönümünde Kocaeli’nin yollarından yansıyan saygı duruşu görüntüleri yer alıyordu. Saat 09.05’te sirenlerin çalmasıyla D-100 kara yolunda ve ana caddelerde sürücüler araçlarını durdurmuş, yayalar bulundukları yerde saygı duruşuna geçmişti. Direksiyon başındakiler, işine yetişmeye çalışanlar ve kaldırımda yürüyenler, Cumhuriyet’in kurucusunu anmak için günlük koşuşturmalarına ara vermişti. O günün haberleri, Kocaeli’de anmanın tören alanlarından şehrin yollarına ve sokaklarına yayıldığını gösteriyordu.
10 KASIM’DA DOĞANLAR
1483 – AVRUPA’NIN DİNÎ VE SİYASİ TARİHİNİ DEĞİŞTİREN MARTIN LUTHER DOĞDU
Protestan Reformu’nun öncüsü Martin Luther, Almanya’nın Eisleben kentinde doğdu. Katolik Kilisesi’nin uygulamalarına karşı 1517’de açıkladığı 95 tez, Avrupa’da büyük bir dinî ve siyasi dönüşümün başlangıcı oldu. İncil’i Almancaya çevirmesi, dinî metinlerin halk tarafından okunmasını kolaylaştırırken Alman yazı dilinin gelişimini de etkiledi.
1759 – BEETHOVEN’IN DOKUZUNCU SENFONİSİNE İLHAM VEREN ŞAİR SCHILLER DOĞDU
Alman şair ve oyun yazarı Friedrich Schiller, Marbach’ta doğdu. “Haydutlar” gibi oyunlarıyla edebiyat tarihinde yer edinen Schiller’in “Neşeye Övgü” şiiri, Beethoven’ın Dokuzuncu Senfonisi’nin son bölümüne kaynaklık etti. Bu bölümün melodisi, daha sonra Avrupa marşı olarak benimsendi. Böylece Schiller’in insanlığın kardeşliğini anlatan dizeleri, edebiyatın sınırlarını aşarak müzik tarihinin de parçası oldu.
1810 – MODERN UMUMİ TUVALETLERİN ÖNCÜSÜ GEORGE JENNINGS DOĞDU
İngiliz tesisatçı ve mucit George Jennings, Hampshire’da doğdu. Londra’daki 1851 Büyük Sergisi’ne kurduğu sifonlu umumi tuvaletler, kalabalıkların ortak kullanımına yönelik modern tuvaletlerin yaygınlaşmasında önemli bir adım oldu. Ziyaretçiler bu hizmetten bir peni karşılığında yararlanıyordu. Jennings’in çalışmaları, kent yaşamının en temel ihtiyaçlarından birine daha temiz ve kullanışlı çözümler getirdi.
1835 – TÜRKÇE MİZAH BASINININ ÖNCÜLERİNDEN TEODOR KASAP DOĞDU
Gazeteci, yazar ve çevirmen Teodor Kasap, Kayseri’nin Tavlusun yerleşiminde doğdu. 1870’te yayımlamaya başladığı “Diyojen” ile Türkçe mizah basınının öncü isimlerinden biri oldu. “Çıngıraklı Tatar” ve “Hayâl” gibi yayınları da çıkardı. Siyasi eleştirileri nedeniyle gazeteleri kapatıldı, kendisi hapis cezasına çarptırıldı; Moliere’den yaptığı uyarlamalarla tiyatroya da katkıda bulundu.
1888 – HAVACILIĞIN ÖNCÜLERİNDEN ANDREY TUPOLEV DOĞDU
Sovyet uçak tasarımcısı Andrey Tupolev, 10 Kasım 1888’de doğdu. Metal gövdeli uçakların geliştirilmesinde öncü rol üstlendi; yönettiği tasarım ekipleri hem askerî uçaklar hem de yolcu uçakları geliştirdi. Tu-104 gibi jet yolcu uçaklarıyla sivil havacılığın gelişmesine katkıda bulundu. Soyadını taşıyan uçaklar, Sovyet havacılığının dünyada en çok tanınan ürünleri arasına girdi.
1889 – “CASABLANCA”NIN UNUTULMAZ OYUNCUSU CLAUDE RAINS DOĞDU
İngiliz oyuncu Claude Rains, Londra’da doğdu. Sinemada büyük çıkışını, yüzünün film boyunca neredeyse hiç görünmediği 1933 yapımı “Görünmez Adam” ile yaptı. “Casablanca”daki polis şefi Louis Renault rolüyle de sinema tarihinin unutulmaz karakterlerinden birini canlandırdı. Kendine özgü sesi ve oyunculuğuyla, yardımcı karakterleri filmlerin en çok hatırlanan kişileri arasına taşıdı.
1918 – “SANDVİÇ” MOLEKÜLLERLE NOBEL KAZANAN ERNST OTTO FISCHER DOĞDU
Alman kimyacı Ernst Otto Fischer, 10 Kasım 1918’de doğdu. Bir metal atomunun iki karbon halkası arasında bulunduğu “sandviç” yapıların anlaşılmasına katkıda bulundu. Metallerle karbon içeren bileşiklerin oluşturduğu bu yapılar üzerine çalışmaları, kimyada yeni araştırma alanlarının gelişmesini sağladı. Fischer, Geoffrey Wilkinson ile birlikte 1973 Nobel Kimya Ödülü’nü kazandı.
1919 – ADI BİR SİLAHLA ÖZDEŞLEŞEN MİHAİL KALAŞNİKOV DOĞDU
Sovyet silah tasarımcısı Mihail Kalaşnikov, Altay bölgesindeki Kurya’da doğdu. İkinci Dünya Savaşı’nda tankçı olarak görev yaparken yaralandı; tedavi sürecinde silah tasarımı üzerine çalışmaya başladı. Geliştirdiği AK-47, 1949’da Sovyet ordusunun kullanımına girdi. Dünyanın pek çok ülkesine yayılan bu silah, tasarımcısının soyadını gündelik dilde de bilinen bir isme dönüştürdü.
1925 – “KLEOPATRA”NIN YILDIZI RICHARD BURTON DOĞDU
Galli oyuncu Richard Burton, bir madenci ailesinin çocuğu olarak doğdu. Tiyatrodaki başarısını sinemaya taşıyarak “Kleopatra” ve “Kim Korkar Hain Kurttan?” gibi filmlerle dünya çapında tanındı. Yedi kez Oscar’a aday gösterildi. Elizabeth Taylor’la iki kez evlenmesi ve birlikte çevirdikleri filmler, ikiliyi sinema dünyasının en çok konuşulan çiftlerinden biri yaptı.
1927 – ANKARA’YI YÖNETEN, PAKİSTAN’A SİMGE BİR CAMİ TASARLAYAN VEDAT DALOKAY DOĞDU
Mimar, yazar ve siyasetçi Vedat Dalokay, Elazığ’da doğdu. 1973-1977 yılları arasında Ankara Belediye Başkanlığı yaptı. Mimarlık alanındaki en tanınmış eserlerinden biri, Pakistan’ın başkenti İslamabad’daki Faysal Camisi oldu. Geleneksel kubbeli camilerden farklı tasarımıyla dikkat çeken yapı, Dalokay’ın adını Türkiye sınırlarının ötesine taşıdı.
1928 – “İYİ, KÖTÜ VE ÇİRKİN”İN MÜZİKLERİNİ BESTELEYEN ENNIO MORRICONE DOĞDU
İtalyan besteci Ennio Morricone, Roma’da doğdu. “Bir Avuç Dolar”, “İyi, Kötü ve Çirkin” ve “Bir Zamanlar Batıda” gibi filmler için hazırladığı müziklerle dünya çapında tanındı. “Bir Zamanlar Amerika”, “Cennet Sineması” ve “Misyon” da imzasını taşıyan yapımlar arasındaydı. Besteleri, eşlik ettikleri filmler kadar tanınarak sinema salonlarının dışında da dinlenen eserlere dönüştü.
1932 – “JAWS”IN POLİS ŞEFİ ROY SCHEIDER DOĞDU
Amerikalı oyuncu Roy Scheider, 10 Kasım 1932’de doğdu. Steven Spielberg’in “Jaws” filminde, sahil kasabasını tehdit eden köpek balığına karşı mücadele eden polis şefi Martin Brody’yi canlandırdı. “Kanunun Kuvveti” ve “All That Jazz” filmlerindeki performanslarıyla Oscar’a aday gösterildi. Televizyon izleyicileri onu “SeaQuest” dizisindeki denizaltı kaptanı rolüyle de tanıdı.
1938 – FENERBAHÇE’NİN İLK LİG GOL KRALI OGÜN ALTIPARMAK DOĞDU
Millî futbolcu Ogün Altıparmak, Adapazarı’nda doğdu. Karşıyaka’dan Fenerbahçe’ye uzanan kariyerinde, 1970-1971 sezonunu 16 golle tamamlayarak sarı-lacivertli takımın Türkiye’nin ulusal ligindeki ilk gol kralı oldu. Fenerbahçe’nin 1968’de Manchester City’yi 2-1 yenerek Avrupa kupalarından elediği unutulmaz maçta da gollerden birini attı.
1939 – GAZETECİ, HUKUKÇU VE OYUNCU ALİ SİRMEN DOĞDU
Gazeteci ve yazar Ali Sirmen, İstanbul’da doğdu. Galatasaray Lisesi ve İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu olan Sirmen, uzun yıllar Cumhuriyet gazetesinde köşe yazarlığı yaptı. Gazeteciliğinin yanında sinema ve televizyon yapımlarında oyuncu olarak da yer aldı. 2015’te Türkiye Gazeteciler Cemiyetinin Burhan Felek Basın Hizmet Ödülü’ne değer görüldü.
1946 – ANADOLU ROCK MÜZİĞİNİN ÖNCÜLERİNDEN FİKRET KIZILOK DOĞDU
Besteci, söz yazarı ve yorumcu Fikret Kızılok, İstanbul’da doğdu. Anadolu müziğini Batı’nın müzik anlayışıyla buluşturan sanatçı; “Gönül”, “Bu Kalp Seni Unutur mu?” ve “Yeter ki” gibi şarkılarıyla kuşakların hafızasında yer etti. Âşık Veysel’le kurduğu bağ ve Bülent Ortaçgil’le yaptığı çalışmalar, müzik yaşamının önemli durakları oldu. Atatürk’ün hayatını anlattığı “Mustafa Kemal: Bir Devrimcinin Güncesi” de özel çalışmalarından biriydi.
1947 – “FRIENDS”İN JENERİK ŞARKISININ YAZARLARINDAN ALLEE WILLIS DOĞDU
Amerikalı şarkı yazarı Allee Willis, 10 Kasım 1947’de doğdu. “Friends” dizisinin jeneriğinde çalan “I’ll Be There for You”nun yazarları arasında yer aldı. Earth, Wind & Fire’ın “September” şarkısına da imza atan Willis, adı geniş kitlelerce bilinmese de eserleri milyonlarca insanın hafızasına yerleşen müzisyenlerden biriydi.
1949 – KOCAELİSPOR’U DA ÇALIŞTIRAN MUSTAFA DENİZLİ DOĞDU
Türk futbolunun önemli teknik direktörlerinden Mustafa Denizli, İzmir’de doğdu. 1994-1996 yılları arasında Kocaelispor’un başında görev yaptı. Galatasaray, Fenerbahçe ve Beşiktaş’la lig şampiyonluğu yaşayarak üç büyük kulübü de şampiyon yapan ilk teknik direktör oldu. A Millî Takım’ı 2000 Avrupa Şampiyonası’nda tarihindeki ilk çeyrek finale taşıdı.
1959 – YEMEK PROGRAMLARININ TANINAN İSMİ SAHRAP SOYSAL DOĞDU
Yemek yazarı ve televizyon programcısı Sahrap Soysal, 10 Kasım 1959’da Gümüşhane’de doğdu. ODTÜ Kimya Bölümünden mezun olduktan sonra çeşitli şirketlerde yöneticilik yaptı. “Mutfakta Keyif” programıyla televizyon izleyicisinin tanıdığı bir isim hâline geldi. “Bir Yemek Masalı”, “Anne Ben Acıktım” ve “Derviş Sofraları” gibi kitaplarıyla yemek tariflerini ve mutfak kültürünü geniş kitlelere ulaştırdı.
1963 – AVRUPA’DAN ALTIN AYAKKABI GETİREN TANJU ÇOLAK DOĞDU
Millî futbolcu Tanju Çolak, Samsun’da doğdu. Samsunspor’da dikkat çeken golcülüğünü Galatasaray’da da sürdürdü. 1987-1988 sezonunda attığı 39 golle Avrupa Altın Ayakkabı Ödülü’nü kazandı. Fenerbahçe ve İstanbulspor formalarını da giyen Çolak, Türk futbolunun en tanınmış golcüleri arasına girdi.
1963 – UZUN ATLAMADA 8,95 METREYE ULAŞAN MIKE POWELL DOĞDU
ABD’li atlet Mike Powell doğdu. 1991’de Tokyo’da düzenlenen Dünya Atletizm Şampiyonası’nda 8,95 metre atlayarak dünya rekorunu kırdı. Carl Lewis’le girdiği mücadele, atletizm tarihinin unutulmaz yarışmalarından biri oldu. Powell, bu atlayışla yalnızca dünya şampiyonluğuna ulaşmadı; uzun atlamada insanın sınırlarını zorlayan sporcular arasına adını yazdırdı.
1969 – “GREY’S ANATOMY”NİN MEREDITH GREY’İ ELLEN POMPEO DOĞDU
ABD’li oyuncu Ellen Pompeo, Massachusetts eyaletinde doğdu. 2005’te başlayan “Grey’s Anatomy” dizisinde canlandırdığı Doktor Meredith Grey karakteriyle dünya çapında tanındı. Hastane çalışanlarının meslek yaşamlarını ve özel ilişkilerini anlatan dizinin merkezindeki rolü, Pompeo’yu televizyonun en tanınan yüzlerinden biri yaptı.
1982 – “İŞLER GÜÇLER” VE “DÜĞÜN DERNEK”LE TANINAN AHMET KURAL DOĞDU
Oyuncu Ahmet Kural, Kütahya’da doğdu. Murat Cemcir’le birlikte rol aldığı “Çalgı Çengi”, “İşler Güçler” ve “Düğün Dernek” gibi yapımlarla geniş bir izleyici kitlesine ulaştı. Televizyondaki komedi başarısını sinemaya taşıyan Kural, özellikle Cemcir’le oluşturduğu oyunculuk ikilisiyle tanındı.
1985 – “BEHZAT Ç.”NİN HAYALET’İ İNANÇ KONUKÇU DOĞDU
Oyuncu İnanç Konukçu, Ankara’da doğdu. “Behzat Ç. Bir Ankara Polisiyesi” dizisinde canlandırdığı Hayalet karakteriyle tanındı. Dizinin sinema filmlerinde ve sonraki devam yapımlarında da aynı rolle izleyici karşısına çıktı. “Kaçak”, “Kalp Yarası” ve “Doğduğun Ev Kaderindir” gibi dizilerde de görev aldı.
1994 – MİLLÎ FUTBOLCU KAAN AYHAN DOĞDU
Millî futbolcu Kaan Ayhan, 10 Kasım 1994’te Almanya’nın Gelsenkirchen kentinde doğdu. Schalke 04 altyapısında yetişti; Fortuna Düsseldorf ve Sassuolo’da oynadıktan sonra 2023’te Galatasaray’a transfer oldu. Türkiye A Millî Takımı formasını ilk kez 2016’da giyen Ayhan, savunmada ve orta sahada görev yapıyor.
10 KASIM’DA HAYATINI KAYBEDENLER
1848 – OSMANLI ORDUSUNU YENEREK KÜTAHYA’YA KADAR İLERLEYEN İBRAHİM PAŞA ÖLDÜ
Mısır Valisi Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın oğlu İbrahim Paşa, hayatını kaybetti. Babasının Osmanlı yönetimine karşı giriştiği mücadelede Mısır ordusunu yönetti. 1832’de Konya’da Osmanlı ordusunu yenerek sadrazamı esir aldı, ardından Kütahya’ya kadar ilerledi. İstanbul’u tehdit eden bu gelişme, Osmanlı Devleti’ni dış yardım aramaya zorlayan büyük bir uluslararası krize dönüştü.
1891 – GENÇ YAŞTA YAZDIĞI ŞİİRLERLE EDEBİYATI ETKİLEYEN ARTHUR RIMBAUD ÖLDÜ
Fransız şair Arthur Rimbaud, Marsilya’da 37 yaşında hayatını kaybetti. “Cehennemde Bir Mevsim” gibi eserleriyle tanınan Rimbaud, şiirlerinin tamamını yaklaşık beş yıllık bir dönemde yazdı ve henüz yirmili yaşlarının başında şiiri bıraktı. Kısa süren yazarlık hayatında geliştirdiği sıra dışı anlatım, modern şiirin oluşumunda etkili oldu.
1916 – KALITIMIN KROMOZOMLARLA BAĞINI AÇIKLAYAN WALTER SUTTON ÖLDÜ
ABD’li bilim insanı ve hekim Walter Sutton, 39 yaşında hayatını kaybetti. Anne babadan çocuklara aktarılan özelliklerin, hücrelerdeki kromozomlarla bağlantısını açıklayan öncü araştırmacılardan biriydi. Çekirge hücreleri üzerinde yaptığı gözlemlerle Mendel’in kalıtım kurallarına hücresel bir açıklama getirdi. Çalışmaları, modern genetik biliminin temelleri arasında yer aldı.
1982 – SOVYETLER BİRLİĞİ’NİN 18 YILLIK LİDERİ LEONİD BREJNEV ÖLDÜ
Sovyetler Birliği’ni 1964’ten itibaren yöneten Leonid Brejnev, hayatını kaybetti. Soğuk Savaş’ın önemli liderlerinden biri olan Brejnev döneminde, Batı’yla ilişkilerde yumuşama arayışları ile askerî müdahaleler bir arada yaşandı. 1968’de Çekoslovakya’ya ve 1979’da Afganistan’a yapılan müdahaleler, onun yönetim döneminin en çok tartışılan kararları arasında kaldı.
1983 – SİVRİ DİLİ VE NÜKTELERİYLE TANINAN OSMAN YÜKSEL SERDENGEÇTİ ÖLDÜ
Gazeteci, yazar ve siyasetçi Osman Yüksel Serdengeçti, hayatını kaybetti. Milliyetçi ve muhafazakâr düşünceleri savunduğu “Serdengeçti” dergisiyle tanındı. Dergi, tutuklamalar ve kapatmalar nedeniyle 1947-1962 arasında yalnızca 33 sayı yayımlanabildi. 1965-1969 döneminde Antalya milletvekilliği yapan Serdengeçti, siyasi yazılarının yanında hazırcevaplığı ve sert mizahıyla da hatırlandı.
1992 – SPOR SAHALARINDAN KOVBOY DİZİLERİNE UZANAN CHUCK CONNORS ÖLDÜ
ABD’li oyuncu Chuck Connors, Los Angeles’ta hayatını kaybetti. “The Rifleman” dizisindeki Lucas McCain karakteriyle televizyonun tanınan kovboylarından biri oldu; “Kökler” dizisinde de rol aldı. Oyunculuktan önce profesyonel basketbol ve beyzbol oynayan Connors, Boston Celtics, Brooklyn Dodgers ve Chicago Cubs takımlarında forma giymişti.
1995 – PETROL KİRLİLİĞİNE KARŞI MÜCADELE EDEN YAZAR KEN SARO-WIWA İDAM EDİLDİ
Nijeryalı yazar ve çevre savunucusu Ken Saro-Wiwa, sekiz arkadaşıyla birlikte askerî yönetim tarafından idam edildi. Nijer Deltası’nda petrol üretiminin yol açtığı çevre tahribatına karşı mücadele ediyor, Ogoni halkının haklarını savunuyordu. Cinayet suçlamasıyla yargılandığı davanın adaletsizliği uluslararası tepkilere yol açtı. İdamı, çevre ve insan hakları mücadelelerinin simge olaylarından biri oldu.
2001 – “GUGUK KUŞU”NUN YAZARI KEN KESEY ÖLDÜ
ABD’li yazar Ken Kesey, hayatını kaybetti. Bir psikiyatri hastanesinde geçen “Guguk Kuşu” romanıyla, bireyin özgürlüğü ile baskıcı kurumlar arasındaki çatışmayı anlattı. 1962’de yayımlanan roman, 1975’te sinemaya uyarlandı ve Oscar ödüllü bir filme dönüştü. Kesey, 1960’larda ABD’de yerleşik toplumsal düzene karşı çıkan kültürel hareketlerin de tanınmış isimlerindendi.
2004 – BEŞİKTAŞ’IN “VOLECİ ŞEREF”İ ŞEREF GÖRKEY ÖLDÜ
Beşiktaş’ın unutulmaz futbolcularından Şeref Görkey, hayatını kaybetti. Genç yaşta katıldığı siyah-beyazlı kulüpte yaklaşık 20 yıl futbol oynadı. Attığı 320 golün 99’unu voleyle kaydederek “Voleci Şeref” lakabını aldı. Futbolu bıraktıktan sonra da teknik direktör ve Divan Kurulu üyesi olarak kulübe hizmet etti.
2006 – OSCAR TÖRENİNDE TEK KOLUYLA ŞINAV ÇEKEN JACK PALANCE ÖLDÜ
ABD’li oyuncu Jack Palance, hayatını kaybetti. Sinemada sert ve kötü karakterleri canlandırmasıyla tanınan Palance, “City Slickers” filmindeki rolüyle En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Oscar’ını kazandı. 1992’de ödülünü alırken sahnede tek koluyla şınav çekmesi, Oscar törenlerinin en çok hatırlanan anlarından biri oldu.
2007 – “ÇIPLAK VE ÖLÜ”NÜN YAZARI NORMAN MAILER ÖLDÜ
ABD’li yazar ve gazeteci Norman Mailer, New York’ta 84 yaşında hayatını kaybetti. İkinci Dünya Savaşı deneyimlerinden yararlandığı “Çıplak ve Ölü” romanıyla tanındı. Gerçek olayları romanın anlatım teknikleriyle işleyen eserleriyle gazetecilik ve edebiyatı buluşturdu. “Gecenin Orduları” ve “Celladın Şarkısı” ile iki kez Pulitzer Ödülü kazandı.
2008 – “GİZLİ SAYILAR” FİLMİNE KONU OLAN MATEMATİKÇİ DOROTHY VAUGHAN ÖLDÜ
ABD’li matematikçi Dorothy Vaughan, hayatını kaybetti. NASA’nın öncülü NACA’da çalışan siyah kadın matematikçilerin oluşturduğu hesaplama ekibini yönetti. Irk ayrımcılığının uygulandığı bir dönemde bilimsel çalışmalarıyla öne çıktı; daha sonra bilgisayar programlamasında uzmanlaştı. Yaşamı, siyah kadınların Amerikan uzay çalışmalarına katkısını anlatan “Gizli Sayılar” filmine konu oldu.
2009 – FENERBAHÇE’DE DE FORMA GİYEN KALECİ ROBERT ENKE HAYATINI KAYBETTİ
Alman millî kaleci Robert Enke, 32 yaşında hayatını kaybetti. Benfica, Barcelona ve Hannover 96’da oynayan Enke, kısa bir dönem Fenerbahçe forması da giymişti. Uzun süredir depresyonla mücadele eden futbolcunun intiharı, spor dünyasında ruh sağlığının daha açık konuşulmasını sağladı. Ardından kurulan Robert Enke Vakfı, depresyon konusunda farkındalık ve destek çalışmalarına başladı.
2010 – “SERPICO” VE “CONAN”IN YAPIMCISI DINO DE LAURENTIIS ÖLDÜ
İtalyan yapımcı Dino De Laurentiis, 91 yaşında hayatını kaybetti. Federico Fellini’nin “Yol” filminden “Serpico” ve “Conan”a uzanan çok farklı yapımların arkasında yer aldı. İtalya’da başlayan kariyerini ABD’de sürdürerek Avrupa sinemasıyla Hollywood arasında önemli bir bağ kurdu. Sanat filmleriyle büyük bütçeli macera filmlerini aynı yapımcılık kariyerinde buluşturdu.
2015 – BATI ALMANYA’YI KRİZ YILLARINDA YÖNETEN HELMUT SCHMIDT ÖLDÜ
Eski Batı Almanya Başbakanı Helmut Schmidt, Hamburg’da 96 yaşında hayatını kaybetti. 1974-1982 yılları arasındaki başbakanlığı, petrol krizinin ekonomik sonuçları ve Kızıl Ordu Fraksiyonu’nun saldırılarıyla mücadele içinde geçti. Görevden ayrıldıktan sonra yazıları ve değerlendirmeleriyle kamuoyundaki etkisini sürdürdü; “Die Zeit” gazetesinin yayın yönetiminde yer aldı.
2022 – BATMAN’İN UNUTULMAZ SESİ KEVIN CONROY ÖLDÜ
ABD’li oyuncu ve seslendirme sanatçısı Kevin Conroy, 66 yaşında hayatını kaybetti. “Batman: The Animated Series” ile başladığı Batman ve Bruce Wayne seslendirmelerini, yıllar boyunca farklı animasyonlarda ve video oyunlarında sürdürdü. Aynı kişinin iki farklı kimliğine ayrı sesler kazandıran yorumu, kuşaklar boyunca Batman’i izleyenlerin hafızasında yer etti.
Bu haber Haber Kocaeli özel içeriğidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Kaynak gösterilerek dahi olsa haberin tamamı veya bir kısmı, yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz, başka mecralarda yayınlanamaz.
